Thứ Năm, 17 tháng 11, 2016

9. Luyện Tập Toán


          










                                
                                  BÀI 9(73)
                                     ***
    A. ĐỀ BÀI
    Tìm một số có ba chữ số với tính chất là nếu nó được đếm theo hệ cơ số khác cơ số 10 sẽ trở thành 2 lần lớn hơn số ấy đếm theo cơ số 10.

    B. HƯỚNG DẪN
    I. Chuẩn Bị:

  1. Cách đặt một số dưới dạng tổng của các số hạng theo hệ cơ số của nó.
  2. Tính chất chia hết cho một số của các số hạng trong một đẳng thức.
  3. So sánh các số đếm theo hệ thập phân cơ số 10 và đếm theo hệ cơ số khác 10.

    II. Trình Tự:
  1. Gọi x, y,z là các chữ số phải tìm, và c là cơ số đếm khác hệ cơ số 10.
  2. Ghi nhận nội dung đề toán bằng hệ thức: 

                                                2(100x +10y+z) =   c2x + cy + z
    Và chuyển vế rút gọn:        (200 –  
c2)x + (20 –c)y + z = 0                  (1).
  3. Xác định điều kiện: 

            1 ≤ x ≤ 9;    1 ≤ y ≤ 9 ; 1 ≤ z ≤ 9 , và    c > x, c > y, c > z              (2) .
  4. Qua hệ thức (1) và điều kiện (2) để ước định độ lớn   14 ≤ c ≤ 16. Đưa các giá trị này  của c vào (1) để chứng minh, và ghi nhận c = 15.
    5. Thay c = 15 vào (1) để có:                   5(y-5x) + z = 0                       (3). 
    Từ đó nhận ra z chia hết cho 5 chỉ trong hai trường hợp: hoặc z = 0, hoặc z = 5.
    6. Đưa z = 0 vào hệ thức (3) để nhận ra x = 1; y = 5, và số phải tìm là 150.
    Đặt 150 thành tổng các số hạng theo cơ số 15 để kiểm nghiệm  so sánh 
với cơ số 10.
  7. Đưa z = 5 vào hệ thức (3) để nhận ra x = 1  thì y = 4, và x = 2  thì y = 9, và hai số phải tìm là 145, và 295. 
     Đặt hai số này thành tổng các số hạng đếm theo cơ số 15 để so sánh kiểm nghiệm.
  8. Kết luận có ba số phải tìm là :        150, 145, và 295.

    C. BÀI GIẢI:

Đặt x, y, z là các chữ số của số phải tìm, trong đó x là chữ số ở hàng trăm, y ở hàng chục, z ở hàng đơn vị, và c là cơ số theo cách đếm k mới khác với cơ số 10. Khi đó, theo điều kiện đề bài thì:
    2(100x +10y+z) =  
c2x + cy + z ,  hay:  (200 – c2 )x + (20 –c)y + z = 0      (1). 
    Như vậy bài toán đưa về việc giải phương trình (1), trong đó các số nguyên x, y, z , và c thỏa cho điều kiện:
                 1 ≤ x ≤ 9;  1 ≤ y ≤ 9 ;    1 ≤ z ≤ 9 ; và         c > x; c > y; c > z       (2)  
    Theo các điều kiện này thì cơ số c không nhỏ hơn 14 và cũng không lớn hơn 16.

   Ta chứng minh điều này:
 
1/ Nếu 0 < c ≤ 14 và theo điều kiện (2) thì : 
    (200-c2) x + (20-c)y + z ≥ (200- 142)x + (20-14)y + z = 4x + 6y + z ≥ 4.1 + 6.1 + 1.1 = 11. 
 2/ Nếu c ≥ 16 thì : 
(200-c2)x + (20-c)y + z ≤ (200-162)x + (20-16)y + z = - 56x +4y + z ≤ (-56).1 + 4.9 + 1.9 = -11
    Cả hai trường hợp đều không thoả cho phương trình (1) vì vế phải khác 0. 
    Như vậy ta phải thế c = 15 vào phương trình sẽ có: 
    (200-c2)x + (20-c)y + z = (200-152)x + (20-15)y + z 
                                      = -  25x + 5y + z  = 5(y- 5x) + z =  0          (3).

    Nếu x, y là các số nguyên thoả cho phương trình (3) thì z phải chia hết cho 5 là thừa số chung của hai số hạng đầu. Vì 0 ≤ z ≤ 9 nên có hai trường hợp xảy ra:
    Trường hợp 1:      z = 0 thì hệ thức (3) trở thành  

    - 5x + y = 0 hay y = 5x .Vì 1 ≤ x ≤ 9, và 1 ≤ y ≤ 9 , nên x = 1; y = 5, 
     và  số phải tìm  xyz  là   150.
    Số 150 ghi theo cơ số c = 15 là: 1. 
152 + 5.15 + 0 = 300 = 2.150. 
    Vậy số số phải tìm là 150 .
    Trường hợp 2:  z = 5 thì hệ thức (3) trở thành:
    5(y - 5x) + z = - 25x + 5y + 5 = 0 , hay - 5x + y + 1 = 0.
    Điều này cho thấy x < 3 , bỡi vì nếu x ≥ 3 thì vế trái của phương trình sẽ là một số âm: - 5.3 + 9 + 1 = - 5 . Vậy để thoả cho hệ thức (3) x = 1 thì y = 4, và x = 2 thì y = 9 . Và, các số xyz tương ứng là 145 và 295. Hai số này thoả cho điều kiện bài toán vì:

            145 ghi theo cơ số c = 15 là :     1.152 + 4.15 + 5 = 290 = 2.145,
Và,       295 ghi theo cơ số c =15 là: 2. 
152 + 9.15 + 5 = 590 = 2. 295.

     Bài toán có 3 đáp số là: 150, 145, và 295.




    ĐỀ BÀI 10
    Chứng minh rằng nếu các số nguyên a và b thỏa cho hệ thức: 
                               2a2 + a = 3b2 + b                  (1) 
thì a – b và 2a + 2b + 1 là các bình phương của những số nguyên.

    I. Chuẩn Bị:
    1. Trong một tích chỉ một thừa số bằng 0 thì tích đó bằng 0.
    2. Chia các số cho ước số chung lớn nhất, nếu có, của chúng thì các số thương là các số nguyên tố với nhau.
    3. Các đặc tính cơ bản cộng, trừ, và nhân, chia với số khác 0 trong một đẳng thức.Từ đó nhận ra tính chia hết của hai vế một dẳng thức cho một số khác 0.
    4. Một số không chia hết cho 3 thì bình phương của nó chia 3 có số  dư bằng 1.