Thứ Hai, 31 tháng 12, 2012

NLT2. Thể Dụng Dh.A

    






           Thể Dụng

        Lý thể mực màu đen;
        Sự dụng hình chữ nổi.
        Chữ đổi, mực không đổi,
        Thể tánh vẫn còn nguyên.

                                                                                                                                                       Đàm  Khánh Hỷ

                                                             





NLDD1: Đi Và Trở Lại



               


         



         








           Đi Và Trở Lại

         Đá nguyên xứ trên cao,
        Tìm đường lăn xuống thấp;
        Nước quê hương dưới vực,
        Biến tướng bốc lên trời. 

        Người đi khắp muôn nơi
        Biết đâu là quê quán ?
              ***

        Đá  vẫn ở đỉnh cao,
        Bỡi đá là vô ngã;
        Nước phải về biển cả,
         Cho sự sống thế gian.
        Người tìm khắp gian nan,

        Mình gặp mình. Vui quá!


                        Đàm Khánh Hỷ

                   
                   
                   
                   

Thứ Tư, 19 tháng 12, 2012

NgL.H6 - Hôn Ước Tình Yêu. Dh.A






                                       






                                               


                                        




                                         Hôn ước Tình Yêu
   

                                               Hôn ước  của tình yêu
Cho ta không   đơn độc.
Trải cùng trời giáp đất
Chưa hết một chữ tình.
*
Cây cỏ  thắm  màu xanh,
 Trăng sao  lên màu sáng.
Chật chội trong vô hạn,
Thức tỉnh trong si mê.
                *
Một phút  gặp  tình cờ
Đã trở thành duyên nợ;
Trăm năm từng gắn bó
Nhẹ như áng mây trôi!
*
Đôi cánh  của tình yêu
Gói trọn trời  với đất,
Thiên đường với địa ngục.
Hạnh phúc  với đau thương,

*
Những gì còn hay mất
Hôn ước của tình yêu?
Nay đọc lại đôi điều
Còn đây chưa  ráo mực:
*
-Trải cùng trời giáp đất
Chưa hết một chữ  tình.
Cây cỏ  thắm màu xanh,
 Trăng sao lên màu sáng.
*
Tâm bỗng nghe vô hạn
Nhịp thở cùng  muôn loài.
Hôn ước tự ngàn đời:
"Tình Yêu Là  Sức Sống."

                              Đàm Khánh Hỷ
                                                                                               





                                                                   







Chủ Nhật, 25 tháng 11, 2012

KL3. Kỳ VII - Tóm Tắt: Căn Do và Ý Nghĩa Hiếu Hạnh - Dh. A




                                                            Kỳ VII


                    CĂN DO VÀ Ý NGHĨA HIẾU HẠNH


                                                       Đàm Khánh Hỷ
                                                               ***


     TÓM  TẮT 

    Quan sát động thái hành vi các chủng sinh vật ta thấy có một mẫu hành vi đặc biệt tồn tại
nơi loài người, đó là sự kính trọng và thương yêu của cá thể trẻ đối với cá thể già, của thế hệ con cái đối với thể hệ cha mẹ. Phán đoán giá trị mẫu hành vi đặc biệt này trên phương diện ngoại tại trong phạm vi gia đình ta gọi là hiếu hạnh, trong phạm vi xã hội gọi là cung kính, lễ độ; trên phương diện nội tại trong phạm vi cá nhân ta gọi là hiếu tâm, đối với thiên nhiên, môi trường sống ta gọi là sự trở lại nguồn của sức sống.
Căn do và ý nghĩa hiếu hạnh đã được trình bày và phân tích trên các lĩnh vực phát triển cơ thể người, các giới luật tôn giáo và pháp luật xã hội, về mặt văn học, nghệ thuật, và giáo dục, về tâm lý, tình cảm và đạo đứ xã hội. Nội dung cũng đã nói đến ý nghĩa sinh học liên kết với giá trị sự sống trong hành vi hiếu kính của con người. Trước khi đi vào kết luận chúng ta nhắc lại các điểm tóm lược theo thứ tự nội dung đã được trình bày trên đây.



    Kỳ I: I. Ý Nghĩa Hiếu Hạnh Trong Phát Triển Cơ Thể Người.

    I1- Hiếu hạnh không phải chỉ là khái niệm đạo đức, xã hội, nhưng nó dựa trên nền tảng cấu trúc và chức năng phát cơ thể của con người. Một đứa bé, từ phôi thai trong bụng mẹ cho đến lúc đứng thẳng hai trên hai chân với tư thế người, nó đã lặp lại các thời kỳ sự sống mà tổ tiên đã trải qua. Sự sống xuất hiện trên trái đất trước khi có con người hằng tỉ năm nhưng một đứa bé chỉ mất trung bình 12 tháng tuổi để lặp lại toàn bộ các thời kỳ này. 

    I2- Trong các cơ quan của cơ thể người, cái rốn là thành phần có nhiều ý nghĩa. Cái rốn ở trên bụng chỉ như một vết sẹo không lành lặn, cũng không phát triển và già cỗi theo thời gian. Nó là một chứng tích nói lên sự gắn bó giữa hai thế hệ cha mẹ và con cái. Cái rốn là cầu nối giữa tình thương của cha mẹ và hiếu hạnh của con cái. Phần cơ thể chung của hai thế hệ, cái rốn không thay đổi theo thương ghét của cha mẹ, cũng không thay đổi theo sự hiếu thuận hay ngỗ nghịch của con cái.. Đó là tính bất đoạn diệt mà tạo hóa đã an bài cho sự sống, và con người trong mọi hoàn cảnh, một cách cụ thể không thể phủ nhận tình thương và hiếu kính. 
    Sự phát triển thân thể bằng cách lặp lại các thời kỳ của sự sống đã trải qua, và dấu tích cái rốn trên cơ thể người như  là phần da thịt chung móc nối các thế hệ với nhau. Các đặc điểm về mặt cơ thể người này mang các thông tin  tiên thiên của bản chất  hiếu hạnh nơi người. 



    Kỳ II: II- Quan Niệm Tôn Giáo Và Luật Pháp Về Hiếu Hạnh

Hầu hết các tôn giáo trên thế giới đều thừa nhận và đặt nặng bổn phận hiếu kínhh cha mẹ của các tín đồ. Hơn nữa hiếu kính không chỉ là khái niệm đạo đức, tôn giáo, nó còn là nội dung luật pháp buộc công dân phải có nghĩa vụ thi hành.

    II11- Tăng Sâm trong truyền thống Khổng giáo phân biệt ba hạng hiếu kính: Hạng đại hiếu là những người đem lại vinh hạnh cho cha mẹ. Hạng hiếu thứ hai là không làm điều xấu hổ, khốn khó cho cha mẹ, Và, hạng sau cùng là nuôi dưỡng, chăm sóc cha mẹ. Quan hệ giữa cha mẹ và con cái, theo truyền thống giá trị Khổng giáo, đứng vị trí thứ hai trong ngũ thường ( năm mối liên hệ cơ bản giữa cá nhân và gia đình ,xã hội ) là: dân với nhà nước, cha mẹ với con cái, vợ chồng, anh em họ hàng, bằng hữu.

    II12- Bồ tát Mục Kiền Liên xuống địa ngục cứu mẹ đã trở thành điển hình về nghĩa vụ hiếu kính của con cái đối với cha mẹ trong giáo lý Phật giáo. Phật Thích Ca Mâu Ni sau khi đắc đạo cũng đã độ trì cho cha mẹ và người thân đắc quả vị trước khi đi giảng thuyết mọi nơi. Trong kinh Thiện Sanh Phật cũng chỉ rõ, phương Đông là chỉ cho mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái. Cha mẹ phải thương yêu, giáo dục con cái, và con cái cho dù tại gia hay xuất gia đều phải kính hiếu, phụng dưỡng cha mẹ. Đó là nghĩa vụ phải thi hành trong truyền thống giáo dục Phật giáo, bỡi vì từ bi tâm của cha mẹ và hiếu tâm của con chính là Phật tâm.

    II13- Trong Cơ Đốc giáo, nghĩa vụ hiếu kính của con cái đối với cha mẹ qui định ở điều thứ 4 trong 10 điều răn của Đức Chúa Trời. Hiếu hạnh cũng được ca tụng trong các sách Châm Ngôn và Huấn Ca. Đức Mẹ Maria vốn là người con rất hiếu thuận từ thuở nhỏ. Trường hợp Adam và Eva nổi bật bản chất của sự bất phục tùng, lừa đảo, và ghen tị là căn do của tội lỗi. Ngược lại trường hợp của Giu-se và Maria nổi bật các đức tính hy sinh vì tình yêu của thánh Giu-se, và hiếu kính khiêm nhường của Chúa Giê-su, đó là căn do của phúc đức.

    II14- Trong Hồi giáo, con cái phải hiếu thảo với cha mẹ là nghĩa vụ thứ 2, nghĩa vụ thứ 1 là hành lễ đúng thời, và thứ 3 là hy sinh vì đạo giáo. Ba trọng tội luôn được cảnh giác là: tội đồng dẳng với Thiên Chúa Allah, tội bất hiếu với cha mẹ, và tội nói dối làm chứng gian. Con cái phải hiếu kính cha mẹ vừa là một nghĩa vụ trước cả nghĩa vụ Jihad là tử vì đạo, vừa là một quyền lợi, để được Allah đón nhận vào Thiên đàng. Câu nói thường nghe là “Thiên đàng dưới gót chân người mẹ.”

    II2- Hiếu kính không phải chỉ là hành động có giá trị đạo đức, tự nguyện về mặt tôn giáo liên hệ đến sự khen chê, thưởng phạt hay hứa hẹn ở một thế giới tốt đẹp nào đó. Thực tiễn hơn,
nghĩa vụ hiếu kính đã được Nhà nước qua các thời đại thừa nhận trở thành những qui định điều luật mà công dân phải thi hành.
Tại Việt Nam:

II21- Hình Thư thời Nhà Lý (1042) qui định tội bất hiếu thuộc thập ác tội (10 tội phải chịu trừng phạt, không được miễn giảm).

II22- Luật Hồng Đức thời nhà Lê (1470-1497) qui định con cháu có nghĩa vụ phụng dưỡng, để tang, chịu thay tội, che dấu tội cho cha mẹ, ông bà, và không được quyền kiện cáo ông bà, cha mẹ.

    II23- Hoàng Việt Luật Lệ hay Luật Gia Long thời nhà Nguyễn (1815) qui định nghĩa vụ hiếu kính trong quan hệ gia đình mọi người phải thi hành, đặc biệt chú ý đến nữ quyền của người mẹ.
Vua Tự Đức nổi tiếng là có hiếu với mẹ.

    II24- Luật nghĩa vụ quân sự của Miền Nam Việt Nam trước 1975 cho phép các thanh niên có cha mẹ, già yếu không ai nuôi dưỡng được triển hạn hay miễn giảm nhập ngũ để thi hành nghĩa vụ hiếu kính.
Luật hôn nhân gia đình của Viêt Nam năm 2000, tại điều 2 qui định cha mẹ phải nuôi dạy con cái thành người hữu ích và con cháu phải hiếu kính, phụng dưỡng cha mẹ, ông bà.

    II25- Luật tục Tây Nguyên của các bộ tộc Êđê và Mnông qui định con cái phải hiếu kính và nuôi dưỡng cha mẹ, không được để cha mẹ chết khi chưa già yếu, và cha mẹ phải chịu trách nhiệm nuôi dạy con cái.

    Tóm lại, lịch sử thế giới cho đến nay cho thấy vì sự “kỳ thị dị biệt” mà các tôn giáo và các dân tộc đã từng lâm vào những cuộc chiến tranh, khủng bố nghiệt ngã, đau khổ nhất. Nhưng khi con người đã thức tỉnh, sẽ nhận ra rằng: Muốn đem lại an bình hạnh phúc cho chính mình thì không phải theo cách tiêu diệt hạnh phúc kẻ khác, nhưng phải biết đối thoại để cùng nhau bảo vệ lợi ích chung của mọi người. Trong muôn ngàn cái khác biệt, người ta phải bắt đầu từ một điểm giống nhau để nối kết thành một tổng thể. Chỗ giống nhau để liên kết đó chính là sự thừa nhận giá trị hiếu hạnh của con cái và tình yêu thương của cha mẹ. Nó giống như cái rốn, tuy nhỏ nhưng là cái chung của hai cái riêng, là phần thân thể chung của cha mẹ và đứa con, của các cá thể có cùng một nguồn gốc.


    Kỳ III: III- Sáng Tác Thi Ca, Nghệ Thuật Tôn Vinh Hiếu Hạnh.

    III1- Các sách cổ ca tụng hiếu kính và tình thương giữa con cái và cha mẹ, điển hình phổ biến là:
  - “Nhị Thập Tứ Hiếu”: do Lý Văn Phức dịch từ sách Trung Quốc.
  - “Minh Tâm Bửu Giám”: của Thu Quát do Trương Vĩnh Ký dịch sang tiếng Việt.
  - “Gia Huấn Ca”: của Nguyễn Trãi.

  - “Truyện Kiều”: của Nguyễn Du, trong đó giá trị nhân vật chính là Thúy Kiều xây dựng trên căn bản giá trị của hiếu tâm:
  “ Xét trong tội nghiệp Thúy Kiều,
  Mắc điều tình ái, khỏi điều tà dâm,
  Lấy tình thâm trả nghĩa thâm,
  Bán mình đã động hiếu tâm đến trời.”

  - “ Lục Vân Tiên”: của Nguyễn Đình Chiểu, trong đó tác giả nêu ra quan điểm giá trị con người là:

  Trai thời trung hiếu làm đầu,
  Gái thời tiets hạnh là câu trau mình.

    III2- Đức hạnh hiếu kính vốn là một giá trị truyền thống trong giáo dục đạo đức gia đình, xã hội của người Việt Nam . Tầng lớp trí thức thì đã có những kinh sách dạy về đức hạnh của người lãnh đạo, hạng thứ dân thì có kho tàng văn học truyền miệng càng phổ biến và phong phú hơn. Các bài ca dao, tục ngữ, châm ngôn, và chuyện kể…có tác dụng giáo dục tình thương và hiếu kính từ lúc tấm bé:

  Công cha như núi Thái Sơn,
  Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
  Một lòng thờ mẹ kính cha
  Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

    Nói chung giáo dục luân lý, dù là thành văn hay bất thành văn, dù là hàng quan chức, trí thức hay lớp dân thường, thì mỗi người trong suốt cuộc đời mình phải làm sao để khi từ giã cuộc đời xứng đáng nhìn lên bàn thờ thấy người thân thương tiếc mình với hai chữ “Trung Hiếu” đối với nam, và “Trinh Thuận” đối với nữ. Trung, là không nghiêng ngã đổi dời. Trinh, là luôn giữ bền vững, không bị mất khi trải qua biến dịch. Trung trinh là cái gốc của “Đạo” trong vũ trụ. Hiếu Thuận là hành động đạt “Đạo”của con người, hay gọi là cái “Đức”. Trung, Hiếu , Trinh, Thuận là các giá trị đạo đức tối hậu trong truyền thống văn hóa Việt Nam.


    Kỳ IV: IV- Ý Nghĩa Tâm Lý Tình Cảm Và Giá Trị Xã Hội Của Hiếu Hạnh.

    IV1- Sự mừng rỡ khi thấy đứa con chào đời là do từ tâm vô vị lợi của cha mẹ. “Từ tâm” là biểu hiện của đức hiếu sinh làm cho người ta trở thành bậc cha mẹ. “Hiếu tâm” là sự phản tỉnh về nguồn cội của mình làm cho người ta trở thành con cái. Câu châm ngôn “ Phụ từ, tử hiếu” là nói về ý này.
    Sự nuôi dưỡng, bảo vệ, hy sinh cho đứa con là do bi tâm hay tình phụ tử hay mẫu tử. Bi tâm là hiện thực của từ tâm vào cuộc sống. Bi tâm là sức sống bảo vệ chính nó. Từ, là tướng của tâm thanh tịnh, Bi, là dụng của tâm vô ngại bằng hành động. Người con hiếu thảo có thể đền đáp công ơn do bi tâm cha mẹ. Từ tâm của cha mẹ tham chiếu vào đức hiếu sinh nên người con không thể đền đáp được. Do vậy, sự chuộc tội không đổi được ngôi vị Cha, Con trong Ky tô giáo, cũng như sự cứu khổ không làm đảo lộn Pháp Thân và Ứng, Hóa Thân trong Phật giáo.

    IV21- Việc thờ cúng tổ tiên đa số là do phong tục tập quán với niềm tin người chết vẫn còn với người sống, nó cũng là cách tỏ lòng nhớ ơn người quá cố. Trong lịch sử nước ta đã từng xảy ra xung đột giữa các tôn giáo trong việc thờ cúng tổ tiên. Phật giáo và Khổng giáo đã chấp nhận nền văn hóa Việt và hội nhập sâu xa vào nếp sống của người dân nên không còn vấn đề xung đột nghiêm trọng. Lịch sử truyền đạo Ky Tô giáo có sự xung đột giữa các thừa sai và các vua về sau của triều nhà Nguyễn. Một trong các lý do chính là : Sự có mặt của các đoàn quân viễn chinh Pháp nối bước với các thừa sai của Vatican. Ngày nay, dẫu chưa thống nhất về hình thức thờ cúng nhưng các tôn giáo đều công nhận giá trị hiếu kính của con người đối với ông bà, tổ tiên. Quan điểm hội nhập thế tục để giúp đời càng ngày càng tỏ ra tiến bộ hơn chủ trương thần quyền hóa thế tục từng bị các đế quốc, phong kiến lợi dụng trước đây.

    IV22- Sự kính hiếu nguồn gốc tổ tiên trong các gia đình truyền thống Việt Nam thể hiện qua việc giữ lại mối quan hệ giữa các người chết và những người còn sống qua các hình thức nghi lễ tại bàn thờ tổ tiên trong gia đình, bàn thờ tổ tại nhà thờ họ tộc, và tại mộ phần ở nghĩa trang trong những ngày lễ tết, kỵ giỗ.

    IV221- Bàn thờ tại gia đình có loại:

  (1) Bàn thờ gia tiên: thờ những người trong quá cố gia đình,
  (2) Bàn thờ vọng: là bàn thờ tổ tiên của các người ở xa quê không thể về nhà cha mẹ hay trai trưởng để làm lễ được.
  (3) Bàn thờ linh: là bàn thờ thiết lập cho người mới chết.
  (4) Bàn thờ Ông Mãnh, Bà Cô: là bàn thờ cho những đứa con chưa lập gia đình bị chết.

    IV222- Nhà thờ Họ có hai loại:
  (1) Nhà thờ đại tôn: là nhà thờ họ của dòng trưởng thờ từ ông thủy tổ và giữ gia phả gốc.
  (2) Nhà thờ chi họ: là nhà thờ của các chi, phái họ. Thờ đến ông tổ của dòng trưởng mà thôi.
    Hằng năm các họ đều có ngày kỵ, giỗ, các con cháu trong họ dều tập trung làm lễ tại bàn thờ họ.

    IV223- Nghĩa trang là nơi tập trung các ngôi mộ chôn cất người chết theo phong tục địa táng. Đó cũng là nơi nhắc nhớ mối quan hệ giữa các thế hệ vẫn còn tồn tại sau khi một người đã chết.


    IV231- Việc thờ cúng tổ tiên thể hiện bản sắc văn hóa người Việt là dân tộc hiếu kính, không quên nguồn gốc của tổ tiên mình. Huyền sử Âu Cơ và Lạc Long Quân với 100 đứa con cho biết :
  (1) Dân tộc Việt Nam là những người có cha, có mẹ trên trái đất, do đó phải kính cha thương mẹ tại thế gian.
  (2). Dân tộc Việt Nam là những người từ đầu đã có đông anh, chị, em: do đó phải thương yêu giúp đỡ mọi người như tình đồng bào.

    IV232- Phong tục thờ cúng tổ tiên của Việt Nam đã đạt đến trình độ văn minh cao vì nó có tính phổ quát và khả thi trong mọi trường hợp.
    Quan niệm tín ngưỡng của Việt Nam đạt đến trình độ tâm linh cao, trong việc thực nghi lễ không lệ thuộc không gian và thời gian, tức là không phân biệt phương vị và đẳng cấp thế hệ. Khác với quan niệm tín ngưỡng của Trung Quốc có phân biệt phương vị và đẳng cấp, tức là lấy mô hình tổ chức xã hội thế tục áp vào thể giới siêu hình phi vật thể, không lệ thuộc không gian va thời gian.


    IV233- Giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc là bảo vệ tài sản quý giá của nhân loại. Thờ phượng tổ tiên, hiều kính với cha mẹ, ông bà là các điểm đặc trưng của trí tuệ.
Việc lợi dụng thờ cúng, tế lễ để mưu cầu lợi ích bất chính sẽ đưa đến mê tín dị đoan, và mở đường cho sự xâm lược và đồng hóa dân tộc.

    IV31- Sinh vật là chủng hữu tình. Tình cảm là nền tảng tạo nên các chủng loại. Mỗi chủng loại đều có tính riêng, gặp điều kiện thuận lợi thì tính sẽ phát triển. Tức là tình thì chung mà tính thì riêng. Vì vậy, các chủng động vật con mẹ đều thương con con, mặc dù tính của hùm beo là hung dữ, của bồ câu là hiền hòa, và của con người là giác tính hay tính linh.

    IV33- Quan hệ giữa cha mẹ và con cái bị đổ vỡ dẫn đến mất hạnh phúc gia đình. Các nguyên nhân thông thường là:
  - Cha mẹ coi con cái là sở hữu của mình như sở hữu các tài sản khác.
  - Cha mẹ không thực hiện bổn phận thương yêu và dưỡng dục đứa con
  - Cha mẹ lạm dụng nghĩa vụ hiếu kính, bắt con cái phục vụ cho mình không hợp và không hợp thời.
  - Cha mẹ vi phạm vào thói hư tật xấu, không làm gương cho con cái.

Về phía con cái các nguyên nhân thông thường là:
  - Con cái lợi dụng sự can ngăn cha mẹ để bất tùng giáo huấn.
  - Con cái ỷ lại và lạm dụng tình thương của cha mẹ.
  - Con cái coi liên hệ với cha mẹ như tương quan vay-trả về kinh tế
  - Con cái thay thế giá trị nghĩa vụ hiếu kính bằng các giá trị khác,

    Tóm lại, mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái đặt trên nền tảng giá trị tâm lý tình cảm và đạo đức, không thể thay thế bằng các giá trị kinh tế xã hội khác, đo lường bằng vật chất theo kiểu vay-trả. Tình thương của cha mẹ và hiếu tâm của con cái phát triển tốt đẹp được là nhờ sự tác động hổ tương giữa các thành phần trong gia đình.


    Kỳ V: V- Ý Nghĩa Sinh Học Và Giá Trị Sống Của Hiếu Hạnh

    V11- Hình ảnh trái tim thường được dùng làm biểu tượng cho tình yêu, bỡi nó cho máu đỏ và nhận máu đen. Tình yêu trọn vẹn là sẵn sàng cho đi cái tốt, đồng thời nhận cái khhông tốt về mình. Tình mẫu tử cho thấy rõ điều này. Tình yêu thương có chức năng chuyển tải. Tình yêu thương yêu bền vững là nhờ sự hóa giải giữa các đối cực thiện-ác, giàu-nghèo, hạnh phúc-đau khổ,…

    V12- Tim duy trì được việc cho máu đỏ và nhận máu đen là nhờ phổi luôn nhận máu đen của tim chuyển hoá thành máu đỏ và trả lại cho tim. Cũng vậy tình yêu thương tiếp tục vững chải là nhờ khả năng chuyển hóa giữa cái tốt và cái không tốt.

    V13- Phổi nhờ câu thông với môi trường ngoài nên biến máu đen thành máu đỏ hữu dụng. Cũng vậy, muốn chuyển hóa cái không tốt thành cái tốt con người phải liên kết được với thế giới khác với thế giới khép kín của mình.

    V14- Tình yêu thương hữu hiệu khi:
  (1) Người được người khác vì tình thương mà tha tội phải thực sự phản tỉnh hồi qui,
  (2) Có niềm tin vào bản nguyên thiện hảo của con người.
  (3) Có niềm tin vào sự vận hành đồng bộ của nhiều cõi khác nhau trong vũ trụ.
  (4) Khởi đầu bằng trí tuệ, kết thúc bằng niềm tin.

    V21- Người có từ tâm đau đớn khi thấy người khác đau đớn, yên tâm khi thấy người khác bình an. Bi tâm là hiện thực của từ tâm bằng hành động cụ thể .Từ bi tâm là thiện tâm của con người. Tình thương cha mẹ đối với con cái là từ bi tâm đặt trên quan hệ huyết thống.

    V22- Hiếu tâm là lòng ái kính của con cái thể hiện qua hành vi phụng sự cha mẹ một cách vô vị lợi. Hiếu tâm cũng như từ bi tâm đều nuôi dưỡng bỡi đức hiếu sinh nên nghiệp dụng của nó cũng là sự cứu nạn. Một người có hiếu tâm thường là:
  (1) Không hiếu sát, không làm tổn hại sự sống,
  (2) Dễ dàng quay trở lại, giữ sự tín nhiệm,
  (3) Hay báo ân mà không báo oán.
  (4) Khiêm nhường, không tự ngã.

    V23- Dục tâm thế gian là một dạng của sở biệt cảnh tâm, nó giúp nhận ra hiện trạng nào là đúng như ý thích của mình để rồi làm theo. Dục tâm giúp người ta ham muốn sự sống, siêng năng làm việc, nhưng dễ rơi phiền não khi gặp vấn đề ngoài ý muốn. Quan hệ giữa cha mẹ và con cái cần bảo đảm giá trị đạo đức bền vững, không nên lấy sở thích của dục tâm làm căn bản.

   V31- Vận hành tuần hoàn của sự sống nhờ có sự trao đổi chất giữa cơ quan nhận(receptor) và cơ quan cho(donor). Lực có chiều từ cơ quan cho đến cơ quan nhận gọi là lực phát dẫn, và chiều ngược lại là của lực qui hồi. Từ bi tâm là dẫn lực hướng hạ, từ cha mẹ đến con cái. Hiếu tâm là hấp lực hồi qui hướng thượng, từ con cái đến cha mẹ. Nhờ từ bi tâm và hiếu tâm giúp sự sống ổn định. Hồi qui hướng thượng là đà tiến hóa của sự sống. Hồi qui hướng hạ là đà thoái hóa sự sống.

    V32- Cha mẹ có chức phận sinh thành nên mỗi ngôi vị là một phái tính. Con có chức phận nối kết nên ngôi vị con gồm hai phái tính, nam và nữ, con trai và con gái.


    Kỳ VI: VI- Từ Bi Tâm, Hiếu Tâm, Và Đức Hiếu Sinh

    VI11- Các loài động vật đều có tình thương đồng loại. Tình thương không ràng buộc bỡi các yếu tố di truyền và xã gọi là từ bi tâm. Từ bi tâm gắn bó vào sự sống hơn là vào tổ chức xã hội. Từ bi tâm có các thuộc tính thiện tâm.

    VI12- Tình thương ưu tiên đồng chủng và các cá thể yếu đuối. Thú dữ không giết đồng loại để ăn thịt, và không trả thù gián tiếp. Do hoàn cảnh tập thành tình thương có thể phát triển tốt, hoặc bị ức chế. Một tu sĩ tốt có từ bi tâm ưu thế hơn người thường, một sát thủ có từ bi tâm bị cấm chỉ.

    VI13- Nhờ hệ thần kinh, não bộ, và tuyến nội tiết con người có khả năng tập thành nhiều thiện hảo và cũng nhiễm tập nhiều điều hung ác hơn các động vật khác. Tập tính hiếu sát của con người có tầm sát hại rộng lớn và tàn bạo. Con người trả thù tập thể và gián tiếp, thú dữ hiếm khi có điều này. Nhờ sự giáo dục tốt của gia đình, tổ chức xã hội, tôn giáo, và luật pháp phát triển đức hiếu sinh, ngăn chặn tập tính hiếu sát giúp con người tránh được họa diệt chủng.

   VI14- Con người dùng thần quyền để biện minh cho tập tính hiếu sát của mình là không thực tiễn và không chính đáng. Điều này sẽ làm tăng trưởng ác tâm và trở lực cho từ bi tâm.

    VI15- Sự sát sanh của con người là ở mức vĩ mô và tàn bạo. Vĩ mô rộng lớn vì nó chế tạo công cụ để sát hại, tàn bạo vì nó giết cho nhiều mục đích không tất yếu cần thiết. Con người dùng sự hiểu biết để cố ý sát sanh trong hoàn cảnh không bị bắt buộc nên nó phải chịu hậu quả về hành động đó.

    VI16- Gia đình là tổ chức xã hội người sớm nhất. Gia đình một vợ, một chồng, và không quá đông con có sự gắn bó tình cảm tốt nhất. Giáo dục gia đình là mô hình giáo dục tốt nhất. Theo từng giai đoạn phát triển tình thương của cha mẹ chuyển dần thành tình thương của ông bà đối với cháu chắt. Và, hiếu tâm của con cái trở thành hiếu kính của con cháu đối với tổ tiên

    VI21- Hiếu tâm thể hiện bằng sự ái kính, phụng sự của thế hệ trẻ dối với thể hệ già theo quan
hệ huyết thống. Hiếu tâm là đầu mối của các đức hạnh khởi đầu bằng sự giáo dục tôn kính người thân. Hiếu tâm có các thuộc tính của thiện tâm. Hiếu tâm nổi bật ở sự tôn kính nên người ngã vị, tự kiêu khó phát triển hiếu tâm của mình.

    VI22- Quan sát và so sánh một số trường hợp trong đời sống của con người và các loài động vật cho thấy có sự tương quan giữa mức phát triển trí khôn và xu hướng nhớ lại cái đã qua. Xu hướng này thể hiện nơi những người ưa chuộng hiếu hạnh.

    VI23-. Hiếu tâm phản ánh trình độ trí khôn của cá thể và chủng loại. Các hiền triết, thánh nhân, thiện tri thức đều là những tấm gương của hiếu kính. Do giáo dục sai lầm, hiếu tâm có thể bị cấm chỉ dẫn đến cá nhân phá bỏ gia đình, bất kính cha mẹ, ngược đãi người già cả.

    VI31- Tình thương và hiếu tâm được nuôi dưỡng bỡi “Đức hiếu sinh”. Người có từ bi tâm không thể hy sinh cha mẹ mình để lo cứu độ kẻ khác. Và, người có hiếu tâm không thể làm tổn hại kẻ khác để phụng dưỡng cha mẹ mình.

    VI32- Sự sống trên trái đất tập trung ở sinh quyển (biosphere). Cấu trúc và vận hành sự sống trên trái đất ở thế ổn định bền vững do vận hành tuần hoàn trao đổi chất theo luật bảo toàn năng lượng. Tuy nhiên, sinh quyển và các hệ sinh thái có thể bị phá hủy từ bên trong do con người hành động hiếu sát hơn là hiếu sinh.

    VI33- Đức hiếu sinh tự nhiên thể hiện qua nguyên tắc cứu cánh: Động thái của mọi sinh vật đều nhắm đến mục đích bảo vệ sự sống. Nguyên tắc cứu cánh sinh học áp trong các ngành y tế, cứu nạn: cấm làm chết theo yêu cầu người bệnh, cấm phân biệt đối tượng cứu hộ, cấm tự tử…

    VI34- Đức hiếu sinh thể hiện qua  luật cảm giác tự thân: Đa số các tác nhân có lợi cho sự sống đều gây khoái cảm, ngược lại có hại cho sự sống thì gây khổ cảm. Không nên lạm dụng qui luật để hưởng thụ hoặc làm đau đớn kẻ khác.

    VI41- Nhận xét dựa trên nguyên tắc cứu cánh, đồng nhất, và nhân quả cho thấy:
  (1)- Sinh vật nhằm đến mục đích sau cùng là sự sống.
  (2)- Sự sống thực không thể xây dựng bằng sự chết.
  (3)- Mỗi hành động đều có nguyên nhân và sẽ đưa đến một hậu quả.

    Từ lâu các động vật ăn thịt và con người tạo nên sự chết của cá thể khác để xây dựng sự sống của mình, đó là sự sống giả tạo. Mỗi cá thể chỉ có một đời sống, để có một đời sống phải có nhiều đời sống khác chết đi. Hậu quả sự sống càng ngày càng giảm, sự chết càng tích lũy. Con người trong bầu sinh quyển khó bằng lòng với hạnh phúc của mình, nhưng dễ chán nãn với đau khổ. Lực chiêu cảm sự sống nhỏ hơn lực chiêu cảm sự chết, đương nhiên khoái cảm là hiếm hoi và tạm thời, nhưng khổ cảm là phổ biến và thường xuyên.

    VI42- So sánh cơ thể người với cơ thể các ngành động vật ăn thịt và ăn thảo mộc thì cơ thể người nhiều có điểm giống với động vật ăn thảo mộc và khác với động vật ăn thịt. Với cấu trúc và hoạt động của bộ máy tiêu hóa của người thuận lợi đối với các thực phẩm từ nguồn thực vật hơn là nguồn động vật.

    VI43- Con người ăn thịt động vật từ khi biết dùng lửa để nấu chín thức ăn. Trước đó hằng triệu năm tổ tiên con người vốn là động vật hái lượm và ăn thảo mộc.

    VI51- Do sự chọn lựa và phải dùng lửa mới ăn được thịt nên người ăn thịt không phải do nhu cầu tự nhiên nhưng là do khẩu vị tập thành.

    VI52- Thiên nhiên giữ gìn sự sống ở chỗ:
  (1) Động vật ăn được hạt và củ của các cây lương thực lúa, ngô, khoai, sắn… khi cây mẹ già chết. Ăn hay không ăn thì cây mẹ cũng chết.
  (2) Đối với cây lâu năm như cam, bưởi, xoài, mít… khi trái chín mới đầy chất dinh dưỡng. Và, ăn trái chín không làm cho cây mẹ chết mà còn giúp phát triển cây mẹ, và phát tán hạt để sinh cây con.
  (3) Đối với cây rau xanh, động vật ăn thân lá không làm chết cây mẹ. Ăn mướp,bí còn xanh không làm dây mẹ chết mà còn giúp nó tiếp tục ra quả khác.

    VI53- Ăn thịt động vật sống là là cắt ngang sự sống khi tim và phổi còn đang hoạt động theo nguyên tắc tình thương của chủng hữu tình, tạo ra sự đau đớn cho động vật vì chúng đã có hệ thần kinh. Ăn rau quả có gián tiếp can dự vào cuối và đầu chu kỳ sống, và thực vật chưa có hệ thần kinh nên trách nhiệm sát sanh không rõ ràng như ăn động vật.
Con đường dẫn tới cõi Sống Vĩnh Hằng không thể xây dựng bằng xác chết của chủng hữu tình , cũng như chiếc xe đi về cõi Vô Lượng Thọ không thể kéo bằng oan hồn của các sinh linh bị giết cho  sự ngon miệng của con người.

     VI61- Tình thương chủng loại và từ bi tâm của con người đối với mọi chủng loại là động thái tình cảm thúc đẩy bỡi khuynh hướng ưa thích sự sống và né tránh sự chết. Nơi người, đối tượng của của mô thức tình cảm này mở rộng từ phạm vi sở hữu gia đình theo huyết thống, cho đến các hoạt động từ thiện trong xã hội, và đến các chủng loại khác đồng cư trên trái đất.

    VI621- Hiếu hạnh là giá trị tình cảm, đạo đức, và xã hội đặc trưng nơi loài người mà các động vật khác không có.
Hiếu hạnh có giá trị như một “Tấm Thẻ Nhân Quyền” mà thiên nhiên ban tặng để con người xứng đáng đứng trước mọi chủng loại khác.

    VI622- Hiếu tâm tham chiếu vào nguồn sống nên hiện thực hóa được đức hiếu sinh, giúp con người vượt qua các hiểm nạn.

    VI623- Khi bị điều kiện hoàn cảnh ức chế, hiếu tâm có thể chuyển di đối tượng, mở rộng phạm vi vào các hoạt động có giá trị nghệ thuật, và xã hội từ thiện.
Hiếu tâm, từ bi tâm, và đức hiếu sinh không phải chỉ là các khái niệm trừu tượng phụ thuộc trên các nền tảng xã hội, đạo dức, và tôn giáo; căn do và ý nghĩa của nó căn cứ trên các bằng chứng cụ thể như sinh học, tâm sinh lý học, và khoa học giáo dục.
Ăn là một trong các hoạt động thường xuyên để duy trì và phát triển sự sống. Các bằng chứng giải phẩu và sinh lý học, cho thấy con người không phải là động vật ăn thịt tự nhiên, nhưng do tập thành và nhờ biết dùng lửa.

Con người là động vật yếu ớt nhưng vận dụng được trí khôn tạo ra các công cụ để phục vụ cho mình và chinh phục thiên nhiên. Nhân loại có thể thụ hưởng hết các lợi ích do công cụ hay khoa học của con người đem lại, nhưng một mình nó không đủ sức chữa lành hay khôi phục cho thiên những thiệt hại do khoa học gây ra. Vì vậy, để duy trì sự sống, nâng cao giá trị làm người, và tránh gây ra những thiệt hại không thể chữa lành, trong mọi hoạt động con người nên thể hiện tình thương, hiếu hạnh, và đức hiếu sinh mà thiên nhiên như luôn mong đợi nơi con người.

                                                         Tuy Hòa, Mùa Đông Nhâm Thìn, 2012
                                                                                    Dh.A.    Đàm Khánh Hỷ



                                



         TÀI LIỆU THAM KHẢO
  1- “ Early Childhood Development”:http://psychology.about.com/od/early-child- development/early-child- development.htm
  2- (Wikipedia), ”Navel “): http://en.wikipedia.org/wiki/Navel
  3- “Luận bàn về cái rốn “: http://phauthuatthammy.net/vi/thong-tin-chuyen-nghanh/
290-luan-ban-ve-cai-ron.htm/
  4-Dương Văn Chung, “HIẾU HẠNH TRONG NHO GIÁO”: thatsonchaudoc.combanviet2/DuongVanChung/HoiKy/TBHIEUHANH.htm
  5- “Sự Tích Của Cái Rốn-Bài viết cho Mẹ:http://vn.360plus.yahoo.com/vietlinkideas/article?mid=137&fid=-1
  6-Th.T. Thích Thiện Huệ, “Hiếu Hạnh “:http:// buisfamily.startlogic.com/HieuGiang TinhSach/
ThienHue/HieuHanh.
  7- “ Chữ Hiếu Theo Quan Niệm Của Phật Giáo Nguyên Thủy”: Chu-hieu-theo-quan-niem-cua-Phat-gia., 
phatgiaonguyenthuy.com/...//
  8- Nguyễn Cẩm Xuyên, “Tổ Sư Đời Thứ 6 Của Thiền Tông Phật Giáo Trung Hoa Là Người Việt Nam”: 
http://www.giacngo.vn/lichsu/2010/08/13/57701A/ 
9- HT. Thích Mãn Giác, “Lục Tổ Thiền Tông Là Người Việt Nam”(e-book):
http://www.e-thuvien.com/forums/showthread.php?t=36780
  10- Lm. Pet. Đinh Ngọc Lâm,Đạo Hiếu trong Kitô Giáo: http://dongten.net/noidung/7286
  11- Wikipedia ,“ Pháp Luật Việt Nam Thời Nhà Lý”http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p_lu%E1%
BA%ADt Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_L%C3%BD#cite_note- THQ127-0
  12- quan khoa su(blogspot), “Công chúa Huyền Trân – trung hiếu vẹn toàn”:
http://quankhoasu.blogspot.com/2011/12/cong-chua- huyen-tran-trung-hieu-ven.htm
  13- Hanea, “Luật Hồng Đức -Đại Việt Hình Luật”: http://lichsuvn.info/forum/showthread.php?t=27
  14- Wikipedia, “Tự Đức/Vua có hiếu “:http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%B1_%C4%
90% E1%BB%A9c#Vua_c.C3.B3_hi.E1.BA.BFu
  15- Quốc Hội Nước CHXHCN Việt Nam, “Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 “:
http://luatlandco.com/van-ban/luat-hon-nhan-va-gia-dinh-nam-2000-17.aspx
  16- Website Niê Kdăm,“ Luật tục Tây Nguyên với gia đình & hôn nhân”: http://linhnganiekdam.
vn/index.php/vh-dg-tay-nguyen/53-vh-dg-tay-nguyen/385- lut-tc-tay-nguyen-vi-gia-inh-a-hon-nhan
  17- Lý Văn Phức, “ Nhị Thập Tứ Hiếu “:
http://www.maiyeuem.net/topic/99900/Nhi-Thap-Tu-Hieu Ly- Van-Phuc2424-truyen ----
18- Ngô Văn Lại (tuyển dịch), “ Minh Tâm Bảo Giám”:http://www.phongthuyhoingo.vn/diendan/showthread.php?t=4771
19- Thích Minh Châu,” NGƯỜI VIỆT NAM THƯƠNG MẸ KÍNH CHA QUA CA DAO TỤC NGỮ VIỆT NAM”: http://www.capcodoc.net /mp3player.xml/config.xml/config.xml/playlist.xml/index.php?option =com _content&task=view&id=1077&Itemid=

  20- Nguyễn Trãi, “Gia Huấn Ca”: http://bacbaphi.com.vn/entertainment/showthread.php?14696-GiaHu%E 1 A%A5n-Ca-Nguy%E1%BB%85n-Tr%C3%A3i-Gia-ph%C3%A1p % -Gia-l%E1%BB%85

  21-Nguyễn Du, “Truyện Kiều”: http://tusach.thuvienkhoahoc.com/wiki/Truy%E1%BB%87n
_Ki%E1%BB%81u,_Nguy%E1%BB%85n_Du/Ki%E1%BB%81u_b%C3%A1n_m%C3%ACnh_chu%E1%BB%99c_cha
  22- Trần Lục, “Hiếu Tự Ca”: http://www.dunglac.org/index.php?m=home&v=detail&ia=9756
  23- Tuệ Sỹ (dg), “Kinh Thiện Sanh”: http://www.budsas.org/uni/u-kinh-ahamtrung/trungaham135.htm
    24- “Kinh Thánh Công Giáo”: http://www.dunglac.org/kinhthanh/cuuuoc.htm
  25- Wikipedia, “Maria”: http://vi.wikipedia.org/wiki/Maria.
  26- Tạ Thanh Bạch (dg), Trung Dung, (1st.ed) , ( Khai Trí, Sai Gòn.)
  27- Charlie Nguyễn, “Hồi Giáo Xưa Và Nay”:http://sachhiem.net/CHARLIE/CN_TGHG/KinhKoran.php
  28- Chân Lý Islam, “ Hiếu Thảo Với Cha Mẹ”: http://chanlyislam.net/home/modules.php?name=News&op=viewst&sid=2
  29- Hải Long (website),”Kiến Trúc Nhà Thờ Họ Việt Nam”: http://www.gomxaydung.vn/Tin-kien-truc/Kien- truc-nha- tho-ho-Viet-Nam-Xay-dung-tho-ho-nhung-dieu-can-biet.html
  30- Vũ Phong, “Cảm động cảnh 250 quỳ lạy, rửa chân cho bố mẹ”:http://dantri.com.vn/c135/s135- 604042/cam-dong-canh-250-hoc-sinh-quy-lay-rua-chan-cho-bo-me.htm
  31- Hồng Nhung, “Giới trẻ khóc nức nở trong khóa tu Vu lan”http://vnexpress.net/gl/xa-hoi/nhip-dieu-tre/2012/08/gioi-tre-khoc-nuc-no-trong-khoa-tu-vu-lan/
  32- Hellovietnam, “Lễ Đền Ơn Đáp Nghĩa Cha Mẹ Của Dân Tộc Raglai”:
http://diadanh.vn/Infopage.aspx?id_info=1384&Le-den-on-dap-nghia-cha-me
  33- Huyền Trân, “ So Sánh động Vật Ăn Thịt, Ăn Cỏ,
Và Người”:http://vietsciences.free.fr/timhieu/khoahoc/thucpham/sosanhnguoivavat.htm
  34. Nall Burns, Ed. Mc., and Ralph, Philip Lee, World Civilizations (Vol. I, 3rd.), New York: w.w.
Norton & Co. Inc., 1955.
  35. Munn,N. L. Introduction to Psychology. Boston: Houghton Mifflin, 1962.                              


                                                                   )()(

        Ca nhac Thiếu Nhi  - Đồng Dao


Thứ Bảy, 24 tháng 11, 2012

NgL.S - Sống Thực




                                                                Vui sống  cùng nhau

                 
Sống Thực

            Một người cùng khổ,
            Quờ quạng ăn xin,
            Được một đồng tiền,
             Lèn vào trong khố.
                         *
             Một đứa côn đồ,
             Đi lại hiên ngang,
              Giật mất đồng tiền
             Của người cùng khổ!
                    *
               Một kẻ nghèo đói,
              Lấm láp mồ hôi,
               Làm ổ bánh rồi
               Đặt vào trong hộp.
                      *
              Một đứa béo tốt,
              Nói cong nói ngay,
              Nuốt ổ bánh mì
              Của người nghèo đói!
                        *
               Một con chim nhỏ,
               Nhặt hạt nuôi thân,
                Tìm chỗ bình an,
                Nép mình trong lá.
                        *
          
               Một tay thiện xạ, 
               Diệu võ dương oai,
               Một phát chẳng sai,
               Giết ngay chim nhỏ!
                       *
               Một con heo nọ,
               Bị nhốt trong chuồng,
              Ăn ngủ luông tuồng,
              Nghĩ rằng có phước!
                     *
              Một kẻ làm tiệc,
              Mời khách xa gần,
              Nói nghĩa, nói nhân,
              Xé thịt heo nọ!
                     *
              Giàu sang, cùng khổ,
              Người đến chim muông,
               Đều có vui buồn,
                Đều có mạng sống.
                   *
               Không hại người khốn,
              Không giết sanh linh,
               Máu thịt không ăn,
               Đó là sống thực.

                                  Đàm Khánh Hỷ




            
                                                 


Thứ Hai, 19 tháng 11, 2012

KL3-Kỳ VI: Căn Do Và Ý Nghĩa Hiếu Hạnh

 


                                                                   Kỳ  VI

                             CĂN  DO  VÀ  Ý  NGHĨA  HIẾU  HẠNH


                                       Đàm Khánh Hỷ
                                                                
                                                          
                                                          )()(
       
    

    VI- TỪ BI TÂM, HIẾU TÂM, VÀ ĐỨC HIẾU SINH

    VI1- Bản Chất Và Sự Phát Triển Từ Bi Tâm

    VI11- Từ bi tâm xét theo huyết hệ hay yếu tố di truyền, là tình thương cùng chủng loại, thể hiện qua sự bảo vệ của thế hệ trước đối với thế hệ sau. Nó như là một bản năng duy trì nòi giống, có sẵn nơi mọi động vật, điều này thấy rõ nơi con mẹ thương yêu bảo vệ con con. Ở mức độ cao, có tập thành và thể hiện trong mọi phạm vi,  thì từ bi tâm là tình thương biểu lộ bằng hành vi của cá nhân đầy đủ  các điều kiện về thể chất  và tinh thần cứu giúp  cá nhân yếu kém thoát khỏi hoạn nạn, trở lại bình an, không sợ hãi. Đối với các loài động vật dưới người, ta gọi động lực thúc đẩy hành vi này là tình thương đồng loại. Đối với con người ta gọi là từ bi tâm.

     Một người trẻ tự nguyện giúp một người già yếu đi qua đường an toàn, hành động này là do tình thương hay từ bi tâm của người trẻ. Nhưng, làm như vậy đối với cha mẹ thì ta gọi là hiếu tâm của người con trẻ. Hiếu tâm là hành vi tốt của người trẻ đối với người già theo quan hệ huyết thống. Tuy nhiên, không kể đến có liên hệ huyết thống hay không, người ta thấy có những người có xu hướng thương yêu giúp đỡ người già hơn là người trẻ, ta nói người đó có xu hướng ôn cố, lưu giữ những cái có trước. Và, ngược lại có những người ưu tiên giúp đỡ thương yêu người trẻ hơn người già, ta nói người đó có xu hướng tri tân,  tìm hiểu và đón nhận những cái mới đến. Người xưa nói: Để biết được cái mới cần phải học ở cái cũ ( Ôn cố nhi tri tân ). Cũng vậy, mặc dầu xu hướng tâm lý mỗi cá thể mỗi khác, nhưng muốn có tình thương và bảo vệ con cháu thực sự, một người không thể không hiếu kính và chăm sóc ông bà, cha mẹ mình.   Nói gọn, để có từ bi tâm người ta không thể không có hiếu tâm. Và, như đã nói, từ bi tâm có các thuộc tính của thiện tâm, đó là:  tâm vô tham, vô sân, vô si, tâm khinh an, bất phóng dật, tâm bất hại, và hành xả.
    VI12- Quan sát cho thấy tình thương ưu tiên nhằm đối tượng trong cùng chủng loại, và các cá thể càng non yếu càng kích cảm tình thương mạnh hơn. Phần lớn động vật ăn thịt chỉ ăn khác loài. Ví dụ: chó sói ăn cọp. cọp ăn chồn. chồn ăn cá, cá ăn giun…Hai con mèo cấu xé nhau nhưng chúng không cắn các mèo con của nhau. Không sát hại đồng loại để ăn thịt, và các cá thể non yếu dễ gây lòng trắc ẩn, dễ thương hại hơn đối với kẻ thù cùng loài, điều này cho thấy tình thương thuộc bản năng hơn là tập thành. Nhìn một con gà con bao giờ cũng dễ thương hơn một con gà trống, Nhìn một đứa trẻ bao giờ ta cũng cảm thấy gần gũi ưa thích hơn nhìn một người lớn. Hiện tượng sơ nguyên thiện hảo này do từ các cá thể non trẻ phản ảnh những nét gần gũi với đời sống tự nhiên hơn là các cá thể đã trải qua kinh nghiệm tập thành. Tuy nhiên, đứng trước một người già yếu ăn xin, hoặc một trẻ em khuyết tật người ta dễ động lòng trắc ẩn hơn là trước một kẻ lành mạnh. Từ bi tâm có thể phát triển tốt, hoặc bị cấm chỉ do hoàn cảnh và sự tập thành. Các tu sĩ chân chính có thể có từ bi tâm mạnh, ưu thế hơn người thường, và các sát thủ có từ bi tâm yếu hơn hoặc bị cấm chỉ, không thể xuất hiện được.

    VI13- Với cấu trúc phức tạp của não bộ, hệ thần kinh và tuyến nội tiết, con người dễ dàng học tập các kỹ năng có giá trị, nhưng cũng rất dễ tập thành các hành vi độc ác hơn các chủng loại khác. Thực tế cho thấy các động vật thuộc loài ăn thịt sát hại nhau phần lớn là do cơn đói bức bách. Các loài muông thú hầu hết không sát hại đồng loại để ăn thịt, và chúng chỉ ăn thịt một số loài khác nhất định. Hoặc do cường độ hiếu sát giảm xuống khi no, hoặc do  muốn để dành thịt sống, nên nếu không bị cơn đói thúc giục thì chúng không cần sát hại nữa. Các loài thú hoang dã cũng có thể sát hại đồng loại để tranh giành lãnh địa, làm chủ bầy đàn, hoặc tranh giành phái tính, chúng chỉ tấn công trực tiếp vào đối thủ, không trả thù gián tiếp vào bầy con, không giết hại bầy đàn của kẻ địch.  do tự nó đặt ra

    VI14- Từ các quan sát nêu trên, so sánh với trường hợp con người thì rõ ràng mức độ tiêu diệt sự sống của loài người lớn gấp nhiều lần so với bất kỳ một loài động vật nào trên trái đất. Con người giết nhiều loài động vật khác nhau hoặc để ăn thịt,  hoặc để thu các món lợi dưỡng khác, kể cả để tiêu khiển, giải trí! Đồng thời con người cũng sát hại đồng loại của mình không phải vì đói để ăn thịt, nhưng vì để thỏa sự tức giận, để giành quyền sở hữu, để tranh danh giành lợi, để trả thù,…Con người không chỉ sát hại trực tiếp đối thủ cá biệt mà còn trả thù gián tiếp vào tập thể gia đình và xã hội. Con người nguỵ biện cho tập tính hiếu sát của mình bằng các lý do thế quyền và thần quyền mơ hố, bất chính do tự nó  đặt ra. Con ngưòi tự cho mình là  linh khôn hơn mọi loài nên có quyền bắt các loài khác phục vụ cho con người, kể cả  mạng sống bị giết để ăn thịt, giết để cúng tế thần linh, cho đến giết để giải trí !...

    VI15- Sự sát sinh của con người là ở mức vĩ mô và tàn bạo. Vĩ mô hay số lượng sát hại quá lớn. Bỡi vì con người không chỉ dùng móng vuốt tự thân như các động vật ăn thịt  khác, nhưng nguy hiểm hơn, nó còn dùng các loại vũ khí ngoại thân để giết hại hàng loạt, hoặc giết  chết tức thì, hoặc giết chết dần qua nhiều thế hệ. Tàn bạo vì con người sát hại sự sống không phải do sự thúc bách của cơn đói hay do tự vệ, nhưng vì sự tức giận và trả thù, kể cả trả thù gián tiếp, và trả thù vào tập thể. Nói chung, sự sát sanh của con người là rộng lớn và tàn bạo vì nó vận dụng ưu thế trí não của nó vào việc sát hại sự sống . Cũng chính vì con người đã sử dụng trí khôn vào việc sát hại sự sống, tức là giết hại có ý thức cố ý chứ không phải do bị thúc đẩy bỡi bản năng mù quáng, nên vụ án sát sanh tự con người phải chịu trách nhiệm hậu quả, kể cả thần linh, Thượng Đế không ai chịu tội thay trong việc này. Con người đã biến trí khôn của mình thành một loại vũ khí siêu hạng để sát hại sự sống!
    Đẳng cấp tiến hoá của con người ở vào thế đỉnh điểm: Giữa thiên thần và quỷ dữ, giữa linh khôn trí huệ cõi trời và tam ác đạo ngu si : ngạ quỉ, địa ngục, súc sanh. Con người rất dễ đạt các quả vị tốt đẹp nhờ sử dụng tánh linh trí tuệ của mình để bảo vệ sự sống, bồi đắp cho đức hiếu sinh. Nhưng, cũng rất dễ bị đoạn diệt đoạ ác đạo do sử dụng trí óc của mình để sát hại muôn loài, và tự  làm sụp đổ chính mình. Ác tâm hiếu sát làm cho loài người trở thành kẻ thù của muôn loài và của chính mình. Do vậy, cần phải có các biện pháp giáo dục thiện hảo, các tổ chức tu học phát triển đức hiếu sinh, và pháp luật xã hội ràng buộc, ngăn chặn các hành vi hiếu sát thì mới có hy vọng tránh khỏi nguy cơ loài người  sớm bị diệt chủng.



                                     
                                H43. Quả cầu lửa do từ trái bom nguyên tử Mỹ
                                                    thả xuống Hiroshima  1945



VI15- Gia đình là một hình thức tổ chức sống tập thể dựa trên huyết thống, gồm các  thành phần chính: cha, mẹ, và con cái. Lý thuyết xã hội học thừa nhận gia đình là tế bào căn bản tự nhiên của xã hội, và là mô hình xã hội sớm nhất. Liên hệ huyết thống càng gần thì tương quan gia đinh càng chặt chẽ. Trong các gia đình theo chế độ nhiều vợ, nhiều chồng (polygamy), và đông con thì mối quan hệ giữa các thành phần lỏng lẻo hơn các gia đình một vợ, một chồng (monogamy), và ít con.

     Điều kiện chủ yếu cho các thành phần sống chung trong gia đình là sự ràng buộc về tình cảm. Tình cảm tốt đẹp của cha mẹ là từ tâm, của con cái là hiếu tâm. Mức độ tình cảm của cha mẹ biến chuyển theo giai đoạn phát triển của đứa con. Đứa con một khi đã lớn lên, càng học tập được nhiều kinh nghiệm, càng trưởng thành thì tình thương yêu chăm sóc của cha mẹ đối với nó càng giảm. Khi đứa con đã lập gia đình và sinh ra thế hệ thứ 3, thứ 4 thì tình thương của cha mẹ đối với con cái lúc đầu chuyển di thành tình thương của ông bà đối với cháu chắt.

    Do sự suy giảm và chuyển di tình thương của thế hệ 1, và sự phát triển của thế hệ 2 - vừa là con vừa là cha mẹ - đồng thời với sự gia tăng các nhu cầu vật chất và tinh thần do tập thành của các thành phần gia đình, nếu con cháu không phát triển được hiếu tâm, và cha mẹ không chuyển di tình thương nối tiếp thì sự xung đột giữa cha mẹ và con cái rất dễ phát sinh. Do vậy việc xây dựng nền nếp giáo dục gia đình, gia lễ,  gia huấn, gia phong không ngoài mục đích phát triển thiện tâm và ngăn chặn ác tâm, giúp các thành viên trong gia đình qua các thế hệ phát triển   các giá trị tốt đẹp. Trong các ngày kỵ giỗ, lễ tết, ngoài việc tỏ lòng kính hiếu tổ tiên, cũng là dịp để mọi người trong đại gia đình  gặp nhau 
thăm viếng, trao đổi chuyện trò làmtăng thêm tình cảm  quyến thuộc tốt đẹp.

    VI16-Tóm lại, tình thương của cha mẹ đối với con cái trong gia đình chỉ là một trường hợp đặc trưng của tình cảm phổ quát có sẵn trong mọi sinh vật,  vốn là chủng hữu tình. Tình cảm yêu thương này có tác dụng thuận chiều từ trên xuống dưới, con mẹ thương yêu bảo vệ con con, nhờ đó các chủng loại duy trì được nòi giống của mình qua nhiều thế hệ. Nơi con người dạng tình cảm tốt đẹp này phát xuất từ  tâm từ và tâm bi là những thiện tâm. “Thiện tâm bất hại, thần lực bất sát. “ cho nên nếu con người là “linh ư vạn vật” thì đẳng cấp cao đó không phải do nó sát hại các chủng loại hữu tình mà có được.

                       

                                H44    Sát nghiệp làm cho con người trở thành
                                                              kẻ thù của muôn loài.          


 VI2- Bản Chất Và Sự Phát Triển Hiếu Tâm

    VI21- Những loài động vật nào mà cá thể của thế hệ sau có mẫu hành vi tình cảm đặc biệt tỏ ra nhường nhịn, mến thích thế hệ trước? Người ta ít khi thấy trong các loài gia súc hay động vật hoang dã, các con con tự nguyện nhường thức ăn, chỗ ở cho con mẹ, con già. Quan sát thực tế thấy rằng: Các loài động vật ở mức độ tiến hoá càng cao, càng có nhiều trí khôn thì mẫu hành vi tình cảm đặc biệt vừa nêu càng thể hiện rõ hơn. Hiếm khi thấy các lợn con, gà con, chuột con…  rõ ràng buồn bã, thương tiếc, khi chúng thấy con mẹ bị chết. Trái lại các khỉ con, chó con, ngựa con tỏ ra sợ hãi, âu sầu, buồn nãn khi thấy con mẹ bị  giết chết. Trong tình huống như vậy, đối với người mẫu hành vi tình cảm  tiêu cực này là rất rõ ràng, phổ biến . Trên quan điểm đạo đức, thế hệ trẻ có hành vi tự nguyện phụng sự, ái kính thế hệ già trong gia đình gọi là hiếu hạnh, trong xã hội gọi là lễ độ, kính lão. Hiếu hạnh là hành vi thể hiện hiếu tâm. Hiếu tâm cũng là tình thương nhưng nó ngược dòng, hướng về quá khứ, nên sự phát triển của nó phụ thuộc nhiều vào hoàn cảnh giáo dục. Do xu hướng hồi qui hướng thượng và bản chất của nó phản ánh giá trị đặc trưng về mức tiến hóa trí năng nên hiếu tâm nơi người có các thuộc tính của thiện tâm. Đó là: tín tâm, tâm tàm quý, và các đặc tính của từ bi tâm đã nói trên.Trong các nét đặc trưng, hiếu tâm nổi bật ở sự tôn kính, vì vậy người có tự ngã,  tự cao khó phát triển được hiếu tâm của mình.

    VI22- Như đã nói ở VI13, trong số các loài động vật đồng cư trên trái đất, giải phẩu tâm sinh lý học và giáo dục học đã cho biết con người là động vật nhờ cấu trúc não bộ, hệ thần kinh phức tạp, và tuyến nội tiết nên nó có khả năng học tập nhiều nhất, và phát triển trí năng đến mức độ cao hơn so với các động vật khác. Con người chẳng những kính trọng, thương yêu, chăm sóc cha mẹ, ông bà, nhưng nó cũng học tập được cách kính nhường, giúp đỡ những người lớn tuổi, già yếu, tuy không thân thuộc với nó. Phải chăng có sự tương quan giữa trình độ phát triển trí năng và xu hướng nhớ lại cái đã qua? Rõ ràng khả năng nhận thức sự vật có liên hệ với hoạt động ký ức trong tiến trình liên hợp đối tượng hiện tại với các ảnh tượng, hoài niệm của quá khứ. Như vậy ý hướng hồi qui của tâm thức là điều kiện thuận lợi cho tri thức. Thực ra, chưa có một chỉ số thực nghiệm nào nói lên tương quan giữa xu hương hiếu kính và khả năng trí tuệ. Tuy nhiên qua quan sát và đối chiếu, người ta thấy rằng: 

  (1) Các học sinh học giỏi ở trường  phần lớn cũng là các đứa con, cháu có hiếu trong gia đình.
  (2) Lịch sử cho biết các bậc vĩ nhân, hiền thánh đều là người có hiếu với cha mẹ. Và,
  (3) các dân tộc có ưu thế về trí năng rất tôn trọng lịch sử và nguồn gốc của tổ tiên mình. 

    VI23- Nhận thức luận (epistemology) theo phương pháp tâm lý nội quan (introspective psychological method ) cho rằng: Ý thức (conscience) có khả năng nhị trùng hóa (self-duplication), và tư duy(thinking) là quá trình phản tỉnh của ý thức trên chính mình. Các khả năng tâm lý tham gia vào quá trình nhận thức như: Ký ức, hoài niệm, liên tưởng đều có liên hệ đến sự nhớ lại quá khứ trong nhận thức.Platon cho rằng : “ Nhận thức chỉ là sự nhớ lại các ý niệm tiên nghiệm (priori idea).” Tuy nhiên, sự tương quan giữa trình độ trí năng và xu hướng truy tìm cái tốt có sẵn chỉ có giá trị về mặt lý luận triết học. Thực ra, người ta chỉ tìm kiếm cái gì đã có nhưng bị đánh mất, hay bị quên; không ai tìm kiếm cái hoàn toàn chưa hề xảy ra, chưa hề có ý tưởng gì về nó.Theo quan điểm  triết học 
này thì khoa học chỉ là truy tìm để phát hiện cái đã có, không phải xây dựng sáng tạo cái gì mới mẻ (only research and discovering, but not create and generating anything). 

Như vậy, theo lý thuyết nhận thức tiên nghiệm, khuynh hướng tìm lại hay hồi qui trong hoạt động của ý thức có liên hệ với mẫu hành vi tình cảm ái kính cha mẹ, tổ tiên, gọi theo đạo đức học là hiếu tâm nơi người. Hiếu tâm phát triển tốt đẹp đến mức độ cao, như  ở các trường hợp hiền triết, thánh nhân, thiện tri thức đều là các tấm gương hiếu kính. Ngược lại, cũng có thể do hoàn cảnh giáo dục sai lầm, hiếu tâm có thể bị ức chế, cấm chỉ dẫn đến sự phá bỏ gia đình, bất kính cha mẹ, người trẻ khỏe khinh chê, ngược đãi người già yếu. Hậu quả của xu hướng suy thoái nhân tính khởi đầu từ việc phá bỏ hiếu tâm trong gia đình. Từ đó sẽ đưa đến các tai họa to lớn cho con người như phá bỏ lịch sử nhân loại, tiêu diệt các nền văn minh lâu đời trên thế giới. Đó là các kinh nghiệm  đã từng xảy ra  trong lịch sử con người.

    Tóm lại, trong quá trình tiến hóa sinh học, khái niệm mở rộng của từ bi tâm và hiếu tâm có thể hình dung như sự vận hành theo đường xoắn ốc. Trong đó từ bi tâm hay tình thương là năng lượng sống phát sinh (genesis energy), và hiếu tâm là năng lượng sống hồi qui hướng thượng (feedback upward energy). Từ bi tâm hay tình thương giúp cho các chủng động vật duy trì và tăng trưởng nòi giống, hiếu tâm hay sinh lực hồi qui giúp cho động vật phát triển các giá trị tinh thần, từ sinh hồn của thực vật, giác hồn của động vật, cho đến trí linh hay linh hồn nơi người.
VI3- Đức hiếu sinh ( virtue of wishing to live)

Trước hết cần phân biệt nghĩa từ Hán-Việt, chữ “ hiếu” trong từ “ hiếu sinh “ có nghĩa là: tốt, ham muốn,ưa thích 
( gồm có chữ “nữ” bên trái và chữ “tử” bên phải ghép lại, còn đọc là “hảo”) . Hiếu sinh là muốn sống (wish to live), ưa thích sự sống. Khác đi, chữ “hiếu” trong từ “hiếu tâm” có nghĩa là tôn kính người lớn, người già ( gồm chữ “lão” bên trên và chữ “tử” bên dưới). Hiếu tâm (filial mind) là có lòng tôn kính, phụng dưỡng cha mẹ, ông bà, tổ tiên của mình. Đức hiếu sinh là kết quả tốt đạt được do hành động tôn trọng, yêu thích, bảo vệ và làm tăng trưởng sự sống. Tiềm lực hiếu sinh là sức sống tiềm tàng, là bản năng ham sống sợ chết có sẵn trong mọi sinh vật. 



                                              H45. Đức hiếu sinh không phân biệt chủng tộc


    VI31- Xét về phương vị có thể nói: Từ bi tâm hay tình thương bẩm sinh có chiều tác động từ trên xuống dưới, từ thế hệ trước đến thế hệ sau ; hiếu tâm hay tình thương tập thành có chiều tác động ngược lại. Tuy nhiên, xét về mặt nguyên động lực thì từ bi tâm và hiếu tâm đều được thúc đẩy bỡi hấp lực sống ( attractive living energy), gọi theo giá trị đạo đức là “đức hiếu sinh.” Từ đó người ta thấy rằng: Người có nhiều tình thương cũng là người có hiếu tâm mạnh. Một người không thể gọi là có lòng từ bi rộng lớn mà lại không ái kính, không phụng dưỡng cha mẹ mình. Và ngược lại, người có hiếu tâm cũng là người có nghĩa cử tình thương rộng lớn. Một người không thể gọi là có hiếu tâm khi chỉ biết tôn trọng, phụng dưỡng cha mẹ mình mà chẳng hề động lòng trắc ẩn trước cảnh thương tâm của người khác. Trong kinh nghiệm lịch sử, khi Nguyễn Phi Khanh bị giặc Minh bắt giải về Tàu, con là Nguyễn Trải vì lòng hiếu kính, thương xót không nỡ rời cha nên cứ theo than khóc cho đến biên ải Việt - Trung. Người cha dạy rằng: “ Nếu con có hiếu với cha thì đừng bi lụy mà hãy trở về tìm cách cứu nước, cứu dân thoát cảnh nô lệ đau thương.” Nguyễn Trãi vốn là người con có hiếu, vâng lời cha trở về giúp vua Lê Lợi đánh đuổi giặc Minh ra khỏi bờ cõi Việt Nam, đem lại thái bình, hạnh phúc cho dân, cho nước.
    Hấp lực của năng lượng sống (attractive living energy), hay xu hướng ham sống sợ chết của sinh vật là tác dụng của đức hiếu sinh trong thiên nhiên quan sát được  qua các hiện tượng sau đây: 

    VI32- Sinh quyển trái đất và đức hiếu sinh.

    Sinh quyển (biosphere) trái đất là phần không gian bao quanh trái đất gồm tầng trên của thạch quyển,toàn bộ thủy quyển, tầng bình lưu và tầng đối lưu của khí quyển. Mọi sinh vật trên trái đất dều ở trong tầng sinh quyển. Năng lượng sống cần cho sinh vật thực hiện các chức năng: lớn lên, di chuyển, bài tiết, và sinh sản đều được cung cấp từ một nguồn năng lượng bên ngoài sinh quyển, dưới dạng bức xạ mặt trời (visible radiation). Bức xạ điện từ này (electromagnetic radiation) được thu nạp và tích trử dưới dạng các hợp chất hữu cơ do cây xanh thực hiện qua tiến trình quang hợp (photosynthesis). Trái đất là môi trường sống, và sự sống của nó tập trung ở sinh quyển. Bầu sinh quyển bên trên được bảo vệ bỡi tầng Ozone để tránh bị phá huỷ bỡi sự bức xạ quá mạnh của các tia tử ngoại mặt trời (ultraviolet rays of the sun). Và, mái nhà xanh (greenhouse) của các tầng thực vật, ngoài việc cung cấp lương thực, còn có tác dụng điều hoà nhiệt độ và độ ẩm để giữ gìn sự sống trên trái đất.
    Cấu trúc và vận hành tự nhiên của sự sống trên trái đất được ổn định bền vững theo qui luật bảo toàn năng lượng qua các quá trình tuần hoàn trao đổi chất giữa các thành phần bên trong, và bên ngoài sinh quyển. Tuy nhiên, nếu các chủng loại sinh vật, nhất là con người vì thiếu hiểu biết hoặc do  lòng tham  mà có các hoạt động không tôn trọng đức hiếu sinh, mặc nhiên trở thành tập tính hiếu sát thì bầu sinh quyển với cơ cấu bảo vệ của nó cùng các hệ sinh thái sẽ rất dễ bị phá vỡ từ bên trong. Đó là báo động của khoa học môi trường ngày nay.



                                           H46. Sinh quyển của trái đất chứa sự sống


    VI33- Đức hiếu sinh thể hiện qua nguyên tắc cứu cánh sinh học.

Các nguyên tắc hàng đầu trong nhận thức trực tiếp chân lý không qua suy luận gồm có: Nguyên tắc đồng nhất, nguyên tắc túc lý, nguyên tắc nhân quả, và nguyên tắc cứu cánh. Trong số, đó nguyên tắc cứu cánh chi phối rõ nhất trong đời sống sinh vật. Nội dung nguyên tắc cứu cánh đầu tiên do Aristote và St. Thomas nêu ra, và về sau được Teilhard de Chardin, trong tác phẩm The Phenomenon of Man, sửa đổi và áp dụng để giải thích tiến hóa của sự sống. Nguyên tắc cứu cánh về vật thể của Aristote lúc đầu có nội dung như sau:
    “Mỗi vật thể tác động bỡi các khuynh hướng nội tại nhằm đạt đến các mục đích nhất định”.Chẳng hạn, kim loại có xu hướng trở thành sợi dài và lá mỏng liền lạc, gỗ đá có xu hướng bể vụn, nước có xu hướng len lỏi ngấm thấu…Các khuynh hướng này căn bản nhằm tiến tới mục đích có liên hệ đến cá thể hay chủng loại của cá thể đó. Trên lĩnh vực sinh học, kết quả quan sát chỉ có thể giải thích được ý nghĩa các động thái hoặc cảm ứng của sinh vật bằng cách dựa vào nguyên tắc cứu cánh mà mục đích sau cùng của chúng là duy trì sự sống. Các hiện tượng nêu dưới đây minh chứng cho điều này.

  (1)- Khi một sinh vật bị tổn thương tại một phần của cơ thể thì chức năng tăng trưởng và phát triển của sinh vật đó tạm thời dừng lại, và mọi hoạt động tập trung vào việc làm lành vết thương để duy trì sự sống cho sinh vật. Sau đó chức năng phát triển sẽ bắt đầu trở lại.
  (2) - Rễ của cây xanh cho dù bị ngăn chặn, bẻ cong chúng vẫn luôn tìm cách phát triển hướng về vùng có nước và chất dinh dưỡng để lấy thức ăn nuôi sống cho cây.
  (3)- Các cành lá cây xanh cho dù bị buộc vào chỗ tối chúng cũng luôn tìm cách hướng ra phia ánh sáng tốt nhất cho sự quang hợp của lá. Một số loại lá cây ban ngày thì mở ra để lấy ánh sáng mặt trời, ban đêm thì khép lại để tránh thoát hơi nước và sâu bọ phá hoại. Các rừng cây xứ lạnh mùa thu-đông lá rụng để tránh thoát hơi nước và giữ ấm cho gốc, đến xuân-hạ thì đâm chồi ra lá để quang hợp. Các loài cây vùng nhiệt đới để tránh thoát hơi nước chúng có dạng lá hẹp hoặc biến thành gai như bàn chải, xương rồng… Nói chung, các động thái đáp ứng này đều có mục đích bảo vệ và phát triển sự sống của cây.
  (4)- Các tế bào sinh vật đều có phản ứng né tránh môi trường độc hại để bảo đảm sự sống.
  (5)- Đức hiếu sinh trong tổ chức xã hội:
    Đặc biệt nơi các chủng loại có mức tiến hóa cao, hành động nhằm mục đích bảo vệ sự sống cho cá thể và chủng loại thấy rõ khi chúng tổ chức thành bầy đàn để chống lại sự sát hại của kẻ thù. Đối với xã hội người, đức hiếu sinh thể hiện trong nguyên tắc đạo đức của ngành y học, của các tổ chức từ thiện, và các hoạt động cứu sinh. Mục đích tối hậu của các hoạt động này là cứu sống, không phân biệt đối tượng đang lâm nạn là ai, Đức hiếu sinh với mục đích cứu khổ trong Phật giáo cũng thể hiện qua lời dạy của Phật Thích Ca. Khi có người hỏi Phật về nguồn gốc và ý nghĩa của vũ trụ, Ngài đáp rằng:
- Giả như có người bị mũi tên bắn, việc trước hết là phải tập trung băng bó vết thương, chữa lành cho người đó, hay tìm hiểu ai bắn, bắn lúc nào, từ đâu, và tại sai lại bắn?
- Việc ưu tiên là phải băng bó vết thương để cứu sống người đó.
- Mục đích của Pháp Phật cũng vậy, đó là cách nhằm giúp chúng sanh giải thoát đau khổ bức bách trong cuộc sống của chúng sinh chứ không phải để tìm hiểu nguồn gốc và ý nghĩa vũ trụ này làm gì.  
    Nói chung mọi cá thể trong các loài sinh vật từ đơn bào nguyên thủy đến đa bào tiến hóa cao đều hấp dẫn bỡi sự sống, và né tránh sự chết. Động thái tiếp cận sự sống và né tránh sự chết này là đức hiếu sinh thể hiện qua nguyên tắc cứu cánh.

    VI34- Đức hiếu sinh thể hiện qua luật cảm giác tự nhiên thân thể.
    Đức hiếu sinh bảo dưỡng sự sống thể hiện qua cảm giác thân thể quan sát được trong các trường hợp khoái cảm hoặc khổ cảm sau đây:
  (1)- Đối với phần lớn động vật hay con người trong tình trạng bình thường, không bị đau bệnh hay thương tật gì, đa số thực phẩm có lợi cho sức khỏe hay sự sống, khi ăn vào sẽ gây khoái cảm, ngon miệng, dễ chịu. Ngược lại các chất độc hại cho sự sống khi ăn nhằm sẽ gây khổ cảm, đau đớn khó chịu hoặc ói mửa. Để duy trì nòi giống, các loài cây sinh sản bằng hạt khi già chín thường có thịt quả ngon để hấp dẫn động vật ăn và phát tán hạt đi nơi xa. Tuy nhiên cũng có một số trường hợp đặc biệt các chất bổ dưỡng, có lợi cho sự sống lại gây cảm giác khó chịu, như các dược liệu trị bệnh. Ngược lại các chất độc hại cho sự sống lại hấp dẫn khoái cảm, gây nghiện và đưa đến tử vong, như độc dược, và thuốc an thần, rượu, thuốc lá, ma túy…
  (2)-Để duy trì nòi giống, trong quá trình sinh sản tự nhiên của động vật có phái tính, động thái giao phối đi kèm khoái cảm dễ chịu hơn là khổ cảm khó chịu cho cá thể. Tuy nhiên cũng có các trường hợp ngoại lệ, giao phối áp đặt gây khổ cảm, nhưng vẫn đưa đến hậu quả sinh sản ngoài ý muốn, và các cá thể mất khả năng sinh sản không phải là hoàn toàn mất khả năng giao cảm tích cực.
  (3)- Khi lâm vào tình trạng có hại cho sự sống như bị đau bệnh, đụng phải vật bén nhọn, tiếp xúc nguồn nóng lạnh cực đoan, bị té ngã…hoặc rơi vào tình trạng tâm lý tiêu cực như buồn nãn, tức giận, sợ hãi…cá nhân thụ nhận khổ cảm, đau đớn, rên la. Ngược lại người khoẻ mạnh bình thường sẽ thấy khoái cảm, dễ chịu, tươi vui, khoan khoái.
    Tóm lại, luật cảm giác tự thân đau khổ hay khoái lạc giúp cho động vật sinh sản, duy trì và phát triển nòi giống, giúp ngăn ngừa, tránh né các nguồn có tác hại đến sự sống của chúng. Đức hiếu sinh thể hiện trong luật cảm giác tự thân về khoái cảm và khổ cảm làm cho sự sống hấp dẫn đối với sinh vật. Đặc biệt con người phải nhận ra qui luật này,và sử dụng đúng mục đích tự nhiên của nó là để bảo vệ và tăng cường sức sống chứ không phải để tìm khoái lạc mà làm tổn hại sự sống. Con người cũng không nên vì để thỏa mãn khoái cảm trong sự sống của mình mà giết hại hoặc làm tổn thương đến sự sống của người và của các sinh vật khác, bỡi vì xu hướng ham sống, sợ chết tuy ở mức độ và hình thức khác nhau nhưng mọi loài đều có chung nguồn sống từ đức hiếu sinh mà ra.



                                 H47. Trung quốc hiện thời là nước có lượng khí CO2
                                                      lớn nhất thế giới thải vào sinh quyển.

    VI4- Đức hiếu sinh nuôi dưỡng từ bi tâm và hiếu tâm.

    VI41- Từ bi tâm và hiếu tâm thực ra là các mẫu hành động thể hiện đức hiếu sinh của người này đối với người khác. Một người nếu không ưa thích sự sống, tức là không có đức hiếu sinh thì không thể cứu giúp người khác đang lâm nạn. Một người con không thể gọi là có hiếu tâm khi chỉ biết giúp cho cha mẹ mình có thêm sức sống mà không thể hiện được đức hiếu sinh đối với người và các sinh vật khác. Nguyên tắc cứu cánh sinh học (the principle of the biofinality) cho biết mọi hoạt động của sinh vật đều vì mục đích sau cùng là sự sống, nhưng sự sống còn chi phối bỡi nguyên tắc đồng nhất, và nguyên tắc nhân quả với ý nghĩa tóm lượt như sau:
  (1) Nguyên tắc đồng nhất hay nguyên tắc không mâu thuẫn cho rằng: Cái tốt sinh ra từ cái tốt chứ không thể sinh ra từ cái xấu. Dùng phương tiện bất hảo không thể đạt đến mục đích thiện hảo. Vì phương tiện không thể mâu thuẫn với mục đích nên không thể lấy sự chết của kẻ khác để xây dựng sự sống của mình, cũng như câu nói thường nghe là: “ Không ai xây dựng lâu đài trên cát.” . Như vậy, không thể làm chuyện xấu ác để phụng dưỡng cha mẹ mà gọi là có hiếu tâm được.
  (2) Nguyên tắc nhân quả cho rằng: Hành động hiện tại do từ một nguyên nhân và sẽ đưa đến hậu quả của nó. Trong nhân có quả, trong quả chứa nhân. Hiếu sinh sẽ dẫn đến sự sống, trong sự sống có chứa nhân chiêu cảm sống hay khoái cảm. Hiếu sát sẽ đưa đến sự chết, trong sự chết có chứa nhân chiêu cảm sự chết, hay khổ cảm. Nói cách khác, tướng của sự sống là dễ chịu, khoan khoái, tướng của sự chết là đau đớn, khổ cảm.

    VI42- Sát hại động vật để làm thức ăn cho người  k
hông phải là nhu cầu cần thiết

    VI421- Con người không phải là động vật ăn thịt ( carnivorous animal ) 

    Từ Thượng cổ cho đến thời hiện tại, không kể các vị giáo chủ của các tôn giáo lớn, một số các triết gia, khoa học gia nổi tiếng trên thế giới như Pythagore, J.J. Rousseau, Albert Einstein, Mohanda Gandhi… đều là người ăn chay và bênh vực cho thực phẩm từ nguồn thực vật. Mới đây, một trang sách giáo khoa của Ấn Độ cho rằng: Nên ăn chay và không ăn hương liệu tẩm ướp để tránh “ nói dối, thất hứa, nói nhảm, trộm cắp, bạo lực và phạm tội tình dục”.     
    Hậu quả nghiêm trọng do từ sự phát triển tính hiếu sát của của con người đã trình bày ở các mục VI11-VI15 bên trên. Hành động sát sanh vĩ mô và tàn bạo được con người được biện minh bỡi nhiều lý do, trong đó có  lý do giết hại để ăn thịt thường được nêu ra như là tạo hóa sinh ra muôn loài để con người ăn thịt chúng để sống là diều tự nhiên!  
    Bây giờ ta dựa trên các bằng chứng giải phẩu sinh lý cơ thể học (Anatomical physiology), và kết quả nghiên cứu hệ thống sinh vật ( systema naturae ) của nhà sinh học nổi tiếng Carl Linnaeus (1707-1778) để so sánh cơ thể động vật ăn thịt, động vật ăn cỏ, và cơ thể người có các đặc điểm gì là thuận lợi đối với  các loại thức ăn tự nhiên của chúng:



      VI422-                  Bảng So Sánh Đối Chiếu Bộ Máy Tiêu Hóa Và
                                 Vận Động Cơ Thể Của Động Vật Ăn Thịt- Người,
                                            Và Đông Vật Ăn Thảo Mộc

                                                                 ***


            (1)- DA :
  Động vật ăn thịt :                         Da không có lỗ chân lông. 

                                                         Tiết mồ hôi bằng lưỡi 
                                                         
  Người, và động vật ăn thảo mộc: Da có hằng triệu lỗ chân lông.
                                                         Tiết mồ hôi bằng da.

      (2)- RĂNG VÀ HÀM :
  Động vật ăn thịt :                         Có răng nanh bén, chắc để 
                                                          xé thịt động vật.
                                                          
  Người, và động vật ăn thảo mộc: Răng cửa và răng nanh 
                                                          không đủ bén,chắc để xé thịt sống.
                                                         

      (3)- TUYẾN NƯỚC BỌT :
  Động vật ăn thịt :                         Tuyến nước bọt nhỏ, không
                                                         quan trọng.
                                                         Nước miếng có tính acid, không có 
                                                         ptyalin cho sự tiêu hóa trước thức ăn
                                                          
trong miệng (predigestion).
                                                          
  Người, và động vật ăn thảo mộc: Tuyến nước bọt rất phát triển để tiêu 
                                                           hóa trước hạt ở miệng.
                                                          Nước miếng có tính kiềm với 
                                                          số lượng lớn ptyalin.

      (4)- DẠ DÀY VÀ RUỘT :
  Động vật ăn thịt :                    Dạ dày hình túi chứa số lượng muối 
                                                  acid (acid chlohydric)
                                                  rất lớn, gấp 10 lần so với dạ dày người,
                                                   để tiêu hóa xương và thịt.
                                                     Ruột dài hơn chiều dài cơ thể 
                                                   3 lần và mặt trong trơn ,
                                                   nhờ vậy ruột thải nhanh các cặn bã
                                                   xương thịt thối rữa trong ruột,
                                                   tránh nhiễm khuẩn đường ruột.
 
   Người, và đông vật ăn thảo mộc:   Số lượng muối acid chlohydric
                                                          chứa trong bao tử ít hơn 10 lần 
                                                         so với động vật ăn thịt. 
                                                           
Ruột dài hơn chiều dài cơ thể
                                                         gấp 6 lần,ruột rộng. Rau quả
                                                         
có thể phân rã lâu trong ruột. 
                                                         
( Với cơ cấu dạ dày và ruột này
                                                         không thể tiêu hóa và 

                                                          thải nhanh chất thối rữa 
                                                          của xương thịt để tránh 
                                                          nhiễm  bệnh từ ruột.) 
                                                        
                                                         
       (5)- TỨ CHI : 
  Động vật ăn thịt:                           Có móng vuốt cứng sắt để
                                                           tóm chắc con mồi.
                                                         Dưới bàn chân có phần đệm 
                                                          cơ động để im lặng đi lại 
                                                         rình mồi.
                                                         Phản xạ chạy, phóng xa
                                                         để chụp mồi.
  Người, và động vật ăn thảo mộc: Không có móng vuốt sắt bén.
                                                         Không có phần đệm co dãn 
                                                         để giấu móng vuốt đi lại.
                                                         Phản xạ chạy nhảy chậm hơn , 
                                                        không phóng xa tự nhiên.

      (6)- MẮT, MŨI :
  Động vật ăn thịt:                           Mắt có thể nhìn rõ trong tối
                                                           để săn mồi ban đêm.
                                                         Mũi đánh hơi tinh nhạy.

  Người, và động vật ăn thảo mộc: Không thấy rõ trong bong tối.
                                                         Đánh hơi chậm hơn.


       Kết quả so sánh dựa vào đa số trường hơp nêu trên cho thấy không phải thiên nhiên định sẵn cho con người là động vật ăn thịt. Con người ăn thịt là theo ý muốn của mình chứ không phải theo ý muốn tạo hóa. Người ăn thịt là một trong các nguyên làm con người trở thành kẻ thù của nhiều loài sống quanh mình. Nếu không bị bức bách phản ứng mù quáng bỡi cơn đói, các động vật dù là ác thú cũng đều né tránh con người, có lẽ vì con người có tướng “sát thủ”! Tuy nhiên, nếu chuyển hóa sát nghiệp để phát triển tròn đầy đức hiếu sinh thì các động vật kể cả dã thú hung dữ đều qui phục và gần gũi với con người, vì đã dùng trí khôn để cứu giúp sự sống của chúng. Đối với chính mình, những người ăn thịt, vì bộ máy tiêu hóa không phù hợp, cũng dễ gây hại cho thận, gây nên các bệnh thấp khớp (rhumatise), thống phong (goutte), và nhất là ung thư (cancer).


    VI43- Con người ăn thịt từ khi biết dùng lửa.

  Con người phát hiện ra lửa cách nay chừng 1 triệu năm. Biết sử dụng lửa con người làm cho đời sống trở nên phong phú. Họ có thể kéo dài thời gian hoạt động vào ban đêm, mở rộng lãnh địa sống vào những khu vực lạnh lẽo, xua đuổi kẻ thù và thú dữ, nấu chín thức ăn nhất là thịt động vật,…         Vào khoảng sau năm 5000 BC, con người dùng lửa để chế tạo công cụ, vũ khí, cơ giới, và khuôn đúc chữ viết. Các nhà khảo cổ học nhân chủng học cho biết niên đại của các mẫu đá, xử lý bằng phương pháp potassium-argon, để lại dấu tích của giống người sớm nhất Zinjanthropus boisei ở thung lũng Great Rift của Tanganyika, Trung Phi khoảng 1.750.000 năm. Nếu thời điểm con người biết dùng lửa để nấu chín nhiều loại thức ăn là mốc đánh dấu loài người trở thành loài ăn tạp, thì trước đó hằng triệu năm con người đã là động vật chỉ ăn rau quả.

Nhà nhân chủng học Melville J. Herskovits (1895-1963) cho rằng : “ Món nợ của chúng ta đối với người tiền sử là rất sâu nặng. Thực tế, mọi khám phá cơ bản về kỹ thuật đánh dấu các mô thức ngày nay của đời sống và được phổ biến ở hiện tại– chỉ trừ ra ngành luyện kim, cơ giới, và điện năng – tất cả đều đã được thực hiện trong thời mà kinh tế của con người đặc trưng bỡi việc sử dụng khí cụ bằng đá.” (Melville J. Herskovits: “Man and His Works”). Tại sao bước vào kim khí thời đại từ khoảng 1500 BC cho đến nay, với lợi thế sử dụng được các nguồn năng lượng mới rất quan trọng , nhất là chữ viết mà con người ngày nay vẫn còn nợ nhiều ở người tiền sử trong thạch khí thời đại? Bên trên đã phân tích chứng minh sự bất lợi về mặt tiêu hóa và bệnh tật đối với con người ăn thịt, ở đây phải chăng có sự bất lợi trong tiến trình phát triển trí năng của con người ăn thịt?
    Phân tích về lực hướng thượng hồi qui của hiếu tâm càng cho ta thấy rõ con người không ăn thịt càng gần gũi với nguồn gốc của tổ tiên mình hơn, và thuận lợi cho sự phát triển đời sống hài hòa với các qui luật tự nhiên.

    VI5- Sự sống không xây dựng bằng sự chết

    VI51- Đối với loài động vật:

    Đa số các động vật có thể bị động vật ăn thịt ăn bất cứ lúc nào, tức là thịt của động vật non hay già đối với động vật ăn thịt nó đều ăn được. Ví dụ: Cọp có thể ăn nai tơ và nai mẹ. Mèo có thể ăn gà con và gà trống…Đối với người ăn thịt thì phải chọn lựa, tùy theo loại mà có thể ăn non hay già. Ví dụ: Người không ăn vịt con, gà con, nhưng ăn heo con, bò con. Hơn nữa có người không thể ăn một số loài thịt và loài cá nào đó vì không khoái khẩu. Các sự chọn lựa này cho thấy người ăn thịt không phải là cần thiết nhưng là muốn thoã mãn khẩu vị do tập thành.

VI52- Đối với loài thực vật:

Thiên nhiên thể hiện đức hiếu sinh ở chỗ:
  (1)- Phần lớn các các cây lương thực hằng năm cho quả, hoặc củ ăn được ở cuối chu kỳ sống của chúng. Nghĩa là khi cây đã già thì quả hoặc củ mới chứa đầy chất dinh dưỡng, sau đó cây mẹ sẽ đi vào chu kỳ chết. Ví dụ: Lúa, ngô, khoai, sắn… Như vậy động vật có ăn quả hay củ của chúng thì cũng ăn vào cuối chu kỳ sống của cây mẹ, tức là không cắt ngang sự sống khi cây mẹ còn tươi trẻ.
  (2)- Đối với cây thực phẩm lâu năm như xoài, mít khi chất dinh dưỡng đã đầy đủ thì quả cũng đã chín, dù cho động vật có ăn hay không ăn quả này thì nó cũng sẽ rụng và cũng chẳng giết chết cây mẹ.
  (3)- Đối với loài thực vật cho thân, lá như rau hẹ, rau muống nếu chỉ cắt phần trên để ăn thì cây mẹ không chết và còn phát triển tươi tốt hơn. Đối với bí mướp nếu cắt quả ăn thì cây mẹ không chết và sẽ tiếp tục ra 
quả. 

VI53- Sự sát sanh đối với người ăn chay 




                                         H48. Hạt lúa chín vàng đầy chất dinh dưỡng
                                                   vào thời kỳ cây lúa già chết.

    Người ăn thịt là cắt ngang sự sống của sinh vật, khi mà tim và phổi của chúng còn đang hoạt động theo qui luật tự nhiên của tình thương và sự sống. Do vậy các chủ thể ăn thịt không thuận lợi để phát triển từ bi tâm và hiếu tâm. Đối với người ăn rau, quả hay ăn chay cũng can dự vào sát sanh vì ăn hạt là mầm của sự sống. Tuy nhiên sự can dự này xảy ra ở cuối chu kỳ sống nên nó không phải là nguyên nhân của cái chết của cây mẹ, và cây con ở thế hệ 2 chưa xuất hiện nên cũng không thể kết tội là trực tiếp sát sanh. Hơn nữa sự vận chuyển nhựa nguyên và nhựa luyện trong ngành thực vật chưa biểu hiện rõ ràng qui luật tình thương và sự sống tự nhiên như tim và phổi ở động vật. Thực vật cũng chưa có hệ thần kinh cảm giác rõ ràng như động vật cho nên khoái cảm và khổ cảm của chúng  nếu có cũng không bị ảnh hưởng nhiều do việc dùng chúng làm thức ăn.
    Nói chung từ bi tâm và hiếu tâm được nuôi dưỡng và phát triển nhờ đức hiếu sinh, nó là xu hướng hành động vì sự sống. Do tham dục và trí năng hạn chế mà nhiều loài động vật ăn thịt, nhất là loài người, đã xây dựng sự sống của mình bằng sự chết của các cá thể chủng loại khác. Vì vậy đức hiếu sinh là nguồn sống càng ngày càng cạn kiệt. Cũng cần chú ý, luật cảm giác tự thân về khoái cảm hay khổ cảm chỉ là tác dụng của đức hiếu sinh để bảo vệ sự sống, vì vậy không nên lạm dụng để truy tìm khoái lạc hoặc gây đau đớn cho cá thể khác.
    Sự sống của mỗi động vật ăn thịt, nhất là người tuy không phải là loài ăn thịt tự nhiên, được xây dựng bỡi nhiều sự chết của nhiều động vật khác, cho dù có sự luân hồi sinh tử đi nữa thì bầu sinh quyển cho đến hiện tại đã chứa sự chết gấp nhiều lần lớn hơn sự sống. Đó là lý do tại sao sống trong bâu sinh quyển này  con người khó bằng lòng với hạnh phúc, nhưng lại dễ chán nãn khi gặp đau khổ.
    Và ,theo nguyên tắc đồng nhất, và nhân quả có thể nói rằng: Con đường dẫn tới cõi Sống Vĩnh Hằng không thể xây dựng bằng xác chết của muôn loài, cũng như  chiếc xe đi về cõi Vô Lượng Thọ không thể kéo bằng oan hồn của các sinh linh bị giết cho sự khoái khẩu của con người.


    VI6- Sự chuyển di đối tượng và thăng hóa của từ bi tâm và hiếu tâm       
    
    VI61- Sự chuyển di đối tượng của tình thương cha mẹ.   
    Nhu cầu được trở thành cha mẹ, ông bà để yêu thương, vui sống với con cháu là một nhu cầu căn bản phải được đáp ứng trong đời sống của mỗi người. Tuy nhiên, trong các trường hợp dặc biệt như: Ông bà, cha mẹ không còn con cháu sống trên đời, những người vô sinh, những người sống độc thân, các tu sĩ không lập gia đình, … vậy thì nhu cầu yêu thương con cháu nơi họ còn tồn tại không? Nếu tồn tại thì nó được đáp ứng bằng cách nào? Quan sát thực tế các cá nhân thuộc các trường hợp đặc biệt vừa nêu, người ta thấy rằng tình thương cuả họ đối với con trẻ không bị mất đi. Và, nhu cầu được làm cha mẹ  đáp ứng theo cách chuyển di đối tượng (transferring object). Sự chuyển di này có giá trị đạo đức trong các hoạt động xã hội có tính thiện nguyện như: nhận con nuôi, chăm sóc trẻ em mồ côi, phục vụ trong các cô nhi viện, các tổ chức phục vụ trẻ em khuyết tật…Tình thương của thế hệ già đối với thế hệ trẻ, của người từng trải kinh nghiệm đối với người non yếu,  nói rộng hơn là tình thương của loài người đối với các loài động vật bên dưới giúp duy trì sự sống của mọi sinh vật trên địa cầu. 
    Tình thương chủng loại và từ bi tâm của con người đối với mọi chủng loại là động thái tình cảm thúc đẩy bỡi khuynh hướng ưa thích tìm đến sự sống và ghê sợ, né tránh sự chết. Nơi người, đối tượng của của mô thức hành vi này mở rộng từ phạm vi sở hữu gia đình gắn bó theo huyết thống, cho đến các hoạt động từ thiện trong xã hội, và kể cả các chủng loại khác đồng cư trên trái đất.
    Các giới luật cấm sát sanh, cấm tự tử của các tôn giáo, luật pháp bảo vệ nhân quyền, quyền được sống, quyền được tự vệ, luật cấm giết người, và trách nhiệm cứu nạn của nhà nước,… cho đến các tổ chức bảo vệ động, thực vật, cấm sát sanh giết mổ bừa bãi, khuyến cáo ăn chay, bảo vệ môi trường sống… tất cả các hoạt động này đều có giá trị nuôi dưỡng và phát triển đức hiếu sinh, là điều kiện sống còn của bầu sinh quyển trái đất.

    VI62- Sự chuyển di đối tượng của hiếu tâm.

Phát triển bình thường của một người là được sinh ra trong một gia đình có cha có mẹ, được cha mẹ thương yêu, và được thương yêu phụng dưỡng cha mẹ . Đó là nhu cầu căn bản phải được đáp ứng như các nhu cầu được hít thở, ăn uống, ngủ nghỉ để sống của một  người . Thực tế có những trường hợp: con cái bị thất lạc cha mẹ vì một biến cố nào đó, những trẻ mồ côi trong cô nhi viện, những người bị phiêu dạt từ thuở nhỏ, những người chưa kịp báo hiếu thì cha mẹ đã qua đời…. Trong các hoàn cảnh như vậy thì nhu cầu được thương yêu giúp đỡ cha mẹ, hay nhu cầu được làm người con có hiếu của một người sẽ được đáp ứng như thế nào? Trước khi giải đáp vấn đề, chung ta nhắc lại nội dung và ý nghĩa của khái niệm hiếu tâm:

    VI621- Hiếu tâm là cái tâm ái kính, thương yêu giúp đỡ của con cháu đối với cha mẹ, ông bà. Hiếu tâm theo nghĩa rộng là cái tâm biết tôn kính, bảo vệ giá trị của những thế hệ đi trước, của quá khứ,cội nguồn lịch sử của con người. Hiếu tâm là thuộc tính thiện tâm, gồm tín tâm, tâm tàm quý, tâm bất phóng dật, tâm hành xả, và tâm bất hại. Một người có hiếu phải có tín tâm bỡi không được quên công ơn cha mẹ và phải lo cách đền đáp. Người có hiếu biết hổ thẹn với chính mình và với người khác khi thấy mình tỏ ra bất hiếu với cha mẹ, đó là tâm tàm quý. Người có hiếu không thể sống buông lung phóng dật, nhưng phải luôn tham chiếu vào giá trị quá khứ để xây dựng giá trị cho mình. Người có hiếu không tự cao, tự ngã , không kể công lao, phải hành xả và tôn kính cha mẹ, ông bà. Và sau cùng người có hiếu có tâm bất hại vì hiếu tâm là thiện tâm bất sát, là cách thể hiện của đức hiếu sinh.
    Như đã nêu trên, hành vi hiếu kính chỉ  rõ nhất nơi loài người, nó là nguồn gốc của mọi đức hạnh khác (Bách hạnh hiếu vi tiên). Theo một nghĩa nào đó, có thể nói rằng con người xứng đáng đứng trên muôn loài không phải vì nó có trí năng cao, nhưng vì nó có hiếu tâm mà các chủng loại khác không thể có được. Điều đó cũng hàm ý rằng: Hiếu hạnh như một tấm thẻ “Nhân Quyền” có giá trị nhất, nó xác nhận quyền làm người vì chỉ nhờ nó mới có thể phân biệt được người với các động vật khác.

    VI622- Hiếu tâm là động thái tình cảm ở trình độ cao có sự can thiệp của trí năng, nhưng được thúc đẩy bỡi lực hiếu sinh là, bản năng ưa thích sự sống và né tránh sự chết. Hiếu sinh là xu hướng tiểm tàng ham thích sự sống của sinh vật, vì vậy chúng luôn tìm cách hiện thực hóa nó vào hiện tại cuộc sống, vì vậy hiếu sinh trở thành sức sống. Điều này cũng là lý do để giải thích tại sao một số người rất đầy đủ phương tiện để sống nhưng lại chịu đầu hàng thần chết. Và ngược lại, một người lâm nạn rất thiếu thốn phương tiện sống nhưng lại vượt qua được sự chết. Điều quan trọng ở đây là có hiện thực hoá  đức hiếu sinh để trở thành sức sống hiện tại cho mình hay không. Tình thương yêu là sức sống mở vào tương lai cho nên mọi loài đều thương yêu con cháu, hiếu tâm là sức sống mở vào quá khứ, tham chiếu vào nguồn sống, với sự can thiệp của trí năng để nâng cao giá trị sự sống, vì vậy sức sống này thấy rõ ở loài người.
    Đối với những người không còn có cha mẹ, ông bà như các trưòng hợp như nêu trên, không phải vì hoàn cảnh như vậy mà họ không có hiếu tâm, và để  rồi không xứng đáng làm người. Hiếu tâm là sức sống hiện tại tích luỹ vào nguồn sống đã xây dựng trong quá khứ. Sức sống này được nuôi dưỡng bỡi xu hướng hiếu sinh, là bản năng ham sống, do vậy điều kiện hoàn cảnh bất lợi có thể ức chế hiếu tâm chứ không thể tiêu diệt nó. Và, để đáp ứng nhu cầu, giải toả ức chế cho cá nhân, hiếu tâm có thể hiện thực dưới các dạng gián tiếp, hoặc chuyển di đối tượng của hiếu tâm.

    VI623- Thực ra không ai muốn tự bản thân mình là một người con bất hiếu, ngỗ nghịch. Không ai tự trong thâm tâm mình không cảm thấy xấu hổ, buồn rầu khi lỡ lời hoặc có hành dộng làm tổn thương cha mẹ. Thương yêu và giúp đỡ cha mẹ là một nhu cầu vừa là tình cảm vừa là đạo đức, nó là nhu cầu căn bản cho sự sống của con người. Chẳng may một người gặp phải hoàn cảnh bất lợi như: không còn có cha mẹ, nhất thời xung đột đối kháng với cha mẹ, có quan niệm giáo dục sai lầm, coi thường quan hệ gia đình,..Do các tình huống như vậy mà nhu cầu làm con có hiếu không được đáp ứng theo cách bình thường. Hậu quả sẽ làm cho cá nhân rơi vào tình trạng ức chế tâm lý.
    Nhu cầu căn bản này tuy bị ức chế,vẫn tồn tại và luôn tìm cách đáp ứng để giải tỏa tâm lý cho cá nhân ấy. Các hình thức đáp ứng thông thường là:
  (1)- Chuyển di đối tượng hiếu kính, bằng các hoạt động như: tổ chức viện dưỡng lão, nhận cha mẹ nuôi, các tổ chức phụng sự xã hội, nâng cao tuổi thọ, chính sách và phong tục ưu tiên cho hạng kỳ lão…Xu hướng hồi quy do hiếu tâm thúc đẩy còn thấy mở rộng vào các hoạt động giá trị như: bảo vệ các di tích lịch sử, phong trào về nguồn, đền ơn đáp nghĩa, phát huy các giá trị truyền thống của tổ tiên, cho đến việc không tàn phá rừng già và cây cổ thụ, không sát hại động vật quí hiếm, bảo tàng cổ vật…
  (2)-Tìm cơ hội phá bỏ lực ức chế vốn không cho hiếu tâm hiện thực. Các áp lực ức chế như: tác động của giáo dục đầu độc, bất tùng cha mẹ, khinh chê giá trị gia đình, bất kính tổ tiên, coi thường giá trị lịch sử dân tộc, hoặc cá nhân bị bao vây bỡi điều kiện kinh tế làm cho cá nhân:
    “ Khó khăn mất thảo, mất ngay,
       Ơn cha cũng bỏ, nghĩa thầy cũng quên!”
    Một khi lực ức chế được dỡ bỏ thì lực hồi quy của hiếu tâm lại phát động.  Vì vậy, ta thấy có những người bỏ bê cha mẹ, bất kính tổ tiên, nhưng đến một thời điểm thăng hoa nào đó lại phản tỉnh hồi quy trở thành người con rất có hiếu. Hoặc cũng có người trước đó đỗ lỗi sự bỏ bê cha mẹ  của mình là do hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Nhưng, khi phản tỉnh thì họ thấy rằng càng nghèo khổ bao nhiêu lại càng thương mẹ kính cha bấy nhiêu. Cũng có người vì bị giáo dục, huấn luyện đầu độc đi đến khinh chê các giá trị văn hóa lịch sử 
của dân tộc đất nước  mình, đến một thời điểm bừng tỉnh, họ lại quay về trở thành người yêu nước thương dân thực sự. Trong các trường hợp như vậy đều nhờ lực hồi quy của hiếu tâm không bị mất theo điều kiện hoàn cảnh nên nó giúp cho con người có được cơ hội hồi đầu hướng thiện,  để xây dựng giá trị thành công tốt đẹp của mình. 

    Tóm lại, từ bi tâm, hiếu tâm, và đức hiếu sinh không phải chỉ là những khái niệm trừu tượng có tính đạo dức và tôn giáo, nhưng chúng là nền tảng cụ thể thực tiễn trong sinh học, trong tâm sinh lý học, và giáo dục xã hội. Đức hiếu sinh là nguyên động lực ham sống, sợ chết có sẵn nơi mọi sinh vật,  Từ bi tâm là động lực bảo vệ sự sống  ở các loài động vật đã có tuyến nội tiết, hệ thần kinh, và cấu trúc não bộ sơ đẳng, 
tức là đã có hoạt động tình cảm.Hiếu tâm là lực nâng cao giá trị cuộc sống, thể hiện rõ nơi người. Từ bi tâm và hiếu tâm được nuôi dưỡng bỡi đức hiếu sinh, và chịu ảnh hưởng nhiều bỡi các điều kiện hoàn cảnh. 
  "Ăn" là một trong các nhu cầu căn bản nhất của đời sống. Vì vậy, từ xưa đến nay “Ăn”  là chủ đề được nói đến nhiều nhất vì nó liên hệ đến nhiều lĩnh vực với các tiêu chuẩn giá trị khác nhau. Chỉ xét về việc chọn thực phẩm có lợi cho sức khỏe và phát triển sự sống cũng đã có khá nhiều tranh luận thông nhất về việc: Con người nên ăn chay hay ăn thịt, cá? Có rất nhiều lý do để biện minh về việc chọn lựa thức ăn cho mình .
    Nếu hỏi: “Con người ăn được thứ gì?” Câu trả lời sẽ là: “Con người ăn được mọi thứ mà các động vật khác đã ăn, nhưng ngược lại một số động vật không ăn được một số thực phẩm của con người. Lý do vì con người có khả năng dùng lửa và chế biến thực phẩm mà các động vật khác không có.”
    Nhưng, nếu hỏi: “Con người nên ăn thứ gì?” Câu trả lời có thể là: “ Con người nên chọn thức ăn trong các loài thực vật. Lý do: Con người có thể tìm thức ăn để nuôi sống mình dễ hơn các động vật khác, vì con người có trí khôn cao hơn và biết dùng lửa.  Ít ra thì các thức ăn từ nguồn thực vật cũng không trực tiếp ảnh hưởng bất lợi cho sự phát triển đức hiếu sinh, từ bi tâm, và hiếu tâm là các giá trị cao quý mà thiên nhiên và xã hội như đã mặc định cho con người.


                                                       ( Còn nữa ) 


   Mời thưởng thức "
 Về Quê " 
    Saxophone : Trần Mạnh Tuấn