Thứ Năm, 26 tháng 12, 2019

Kỳ 33: Lược Khảo Kinh Dịch




                                                       















    Mặt trống đồng Ngọc Lũ với 14 tia đồng tâm
      và hình chim hạc (Nguồn: Hình ảnh, Google)


                                                                   Kỳ  33
                                      QUI MỘI -  TIỆM
                                               ------

  Mở Đầu
  Quẻ Qui Muội
    Nội Dung
    Ý Chung
  Quẻ Tiệm
    Nội Dung
    Ý Chung
  Tổng Luận


Mở Đầu

    Trong số 16 quẻ của cặp  đối tánh  thuần Đoài - Cấn   có đến 12 quẻ,  theo cách  đối tác tánh, tướng đã được đưa vào nhóm thuần Chấn-Tốn để khảo sát, cho nên  nhóm Cấn-Đoài chỉ còn lại 4 quẻ. Đó là cặp quẻ đối tánh Tiểu Quá-Trung Phu đã được khảo sát ở kỳ 32 của khảo luận, và trong kỳ 33 này, cuối cùng sẽ tìm hiểu hai quẻ   đối tác hoàn chỉnh là  Qui Muội  ||:|:: và Tiệm ::|:|| .
    Người ta nói :  “Sanh tử sự đại”,   sống  chết là chuyện hệ  trọng    của  đời người, nhưng trong đời   sống bình thường  thì  hôn nhân là chuyện    không thể xem thường coi khinh . Một cách chung, để giải quyết     việc    trọng đại  thì cần phải có đức tin trong đó  có trí huệ chỉ   đường,  và có  tình yêu thương để vượt khó .   Theo cách như vậy,  tiếp sau quẻ Trung Phu , với nghĩa “có lòng tin” , là hai quẻ Qui Muội  và Tiệm,  đều dùng hình tượng    hôn nhân để nói lên tính cách hệ trọng của vấn đề .
    Tuy rằng cùng   ẩn dụ bằng hình tượng hôn nhân, nhưng  khác nhau giữa hai quẻ  Qui Muội  và Tiệm là: (1) Qui Muội: “Con gái nhỏ về nhà chồng”  là  nêu ra cái mục đích sau cùng phải đạt đến để hoàn thành  bổn phận mà tạo hóa đặt nơi  người nữ. Trọng điểm giá trị của Qui Muội là phẩm tính mục tiêu, hơn  là lượng tính không, thời gian . Nó là cái tức thời  nên không thể hoạch định lâu dài,  nhưng   tức thời   cũng là chung thủy. Vì vậy sử dụng Qui Muội  mà sai mục đích sẽ gây  hậu họa. (2) Đằng khác, Tiệm: là tiến  dần , là một tiến trình  diễn ra có thứ lớp. Nội dung của Tiệm là một  chương trình hữu hướng  phát triển qua các  thời kỳ  , tỉ dụ đặc trưng là   nghi thức hôn lễ  thực hiện qua các bước nhất định. Tự thân của quẻ Tiệm hàm chứa thuộc tánh  không, thời gian , do đó  sử dụng quẻ Tiệm sai trình tự qui  luật  sẽ  phát sinh đột biến hủy  diệt.
    Cuối cùng, trong nhóm quẻ thuần Cấn-Đoài chỉ còn lại 4 quẻ lần lượt đối ứng  nhau là: (1)Tiểu Quá ::||::  trong thực ngoài hư, chỉ cho thời hữu ngã vị lợi . (2) Trung Phu ||::||  trong hư ngoài thực, chỉ cho thời vô ngã  của   đức  tin   . (3) Qui Muội  ||:|::  nội biến,   ngoại   định , chỉ có giá trị tạm thời. Và, (4) Tiệm ::|:||  nội định ngoại biến, chỉ cho thực tại   diễn tiến có thứ lớp.
    Biến dịch hữu hướng có chu kỳ, có mục đích nhưng không trùng lặp . Từ hữu ngã vị lợi của Tiểu Quá  đến  vô ngã đức tin của Trung Phu là có đủ  trí huệ và tình thương. Trí huệ là sáng tạo  tức thời của Qui Muội, và tình thương là giao ước triển thời  của Tiệm. Để kết thúc  “Lược Khảo Kinh Dịch” , kỳ 33  sẽ trình bày nội dung ý nghĩa của hai quẻ sau cùng là  Qui Muội và Tiệm.  

  
                                     63.  QUI  MUỘI

    Nội Dung
    
A. Quái đồ:                      
   I. Quái từ:                  
                                               
歸 妹, 征 凶 , 無 攸 利 .
   
    II. Thoán:
1. 彖 曰 :  歸 妹 , 天 地 之 大 義 也 . 天 地 不 交 , 而 萬 物 不 興 . 歸 妹, 人 之 終 始 也 .
2. 說 以 動, 所 歸 妹 也 . 
3. 征 凶 , 位 不 當 也 . 無 攸 利 , 柔 乘 剛 也 .

    III. Đại tượng:
象 曰 :  澤 上 有 雷 , 歸 妹 . 君 子 以 永 終 知 敝 .
  

    Âm và nghĩa
    AI.   Lời quẻ:
“Quy muội,  chinh hung, vô du lợi.” ( Con gái nhỏ về nhà chồng, tiến xa  thì xấu, chẳng có gì lợi  cả.)

    AII. Thoán truyện:
1. “Thoán viết: Quy muội, thiên địa chi đại nghĩa dã. Thiên địa bất giao nhi vạn vật bất hưng. Quy muội, nhân chi chung thủy dã.” ( Lời thoán: Con gái   về nhà chồng là cái nghĩa lớn của trời đất vậy. Trời đất không giao nhau thì muôn vật không hưng thịnh. Con gái về nhà chồng là sự có sau có trước của con  người vậy.) Con gái về nhà chồng  cho sự sau cùng, và sinh đẻ nuôi nấng chỉ cho  sự bắt  đầu.  
 2. “ Duyệt dĩ động,  sở Quy muội dã.” (Vui mà hành động là lý do   Con gái nhỏ về nhà chồng vậy.) Nói về quái đồ nội Đoài là vui , ngoại Chấn là năng động.
3. “Chinh hung, vị bất đáng dã. Vô du lợi, nhu thừa cương dã.”( Tiến đi  thì xấu bỡi vì ngôi vị không chánh đáng. Không có lợi gì cả bỡi vì  mềm yếu mà cỡi trên cứng mạnh.) Các hào 2 dương, 3 âm, 4 dương,  5 âm đều không chính vị, và  hai hào âm 3 và 5   cỡi trên hai hào dương 2 và 4.   

    AIII. Đại tượng truyện:
“Tượng viết : Trạch thượng hữu lôi, Quy muội. Quân tử dĩ vĩnh chung chi tệ.” ( Lời tượng: Trên đầm có sấm là tượng     Con gái nhỏ về nhà chồng.   Người ưu tú coi đó mà  biết    sự hư  hại  lâu dài về sau .)

    B. Hào
    I. Hào từ:
1. 初 九 :    歸 妹 以 娣 , 跛 能 履 , 征 吉 .
2. 九 二 :    眇 能 視 . 利 幽 人 之 貞 .
3. 六 三:     歸 妹 以 須 , 反 歸 以 娣 .
4. 九 四:     歸 妹 愆 期 , 遲 歸 有 時 .
5. 六 五:   帝 乙 歸 妹 , 其 君 之 袂  不 如 其 娣 之 袂 良 ,
                 月几  望 , 吉 .
6. 上 六 :   女 承 筐 無 實 ,士 囗 羊 無 血,  無 攸 利 .

    II. Tiểu tượng:
1. 象 曰 :   歸 妹 以 娣 , 以 恆 也 ; 跛 能 履, 吉 , 相 承 也 .
2. 象 曰 :     利 幽 人 之 貞 , 未 變 常 也 .
3. 象 曰:     歸 妹 以 須 , 未 當 也 .
4. 象 曰:     愆 期 之 志 ,  有 待 而 行 也 .
5. 象 曰 :    帝 乙 歸 妹, 不 如 其 娣 之 袂 良 也 , 其 位 在 中, 以 貴 行 也 .
6. 象 曰 :      上 六 無 實 , 承 虛 筐 也 .


    Âm và nghĩa:
    BI. Lời hào:
  1. “ Sơ Cửu:  Quy Muội dĩ đệ, bả năng lý, chinh cát.” ( Hào 1  dương: Con gái  nhỏ về nhà chồng làm  vợ thứ, chân  khập khễnh mà  hay  đi, tiến   thì tốt. )
    2. “ Cửu nhị:  Diễu năng thị, lợi u nhân chi trinh.”( Hào 2 dương:  Mắt chột mà hay thấy, lợi  cho sự  âm thầm giữ đức  trinh chính  .)
  3. “ Lục tam:  
Quy muội dĩ tu,  phản quy dĩ đệ.”( Hào 3  âm: Con  gái  về nhà chồng mà  chờ đợi ,  trở lại làm vợ  thứ . )
  4. “Cửu tứ: Quy muội khiên kỳ,  trì quy hữu thì.” ( Hào 4 dương: Hoãn kỳ cho con  gái nhỏ  về nhà chồng ; đợi chờ có  ngày về nhà  chồng.)
 
5. “ Lục ngũ:   Đế Ất quy muội, kỳ quân chi duệ  bất như kỳ đệ chi duệ lương, nguyệt cơ vọng, cát.” ( Hào 5 âm: Vua Đế Ất   gả con  gái về nhà chồng, tay  áo  của  chú rể  không  bằng  tay áo  đẹp của phụ dâu,   trăng sắp tròn, tốt. ) Theo diễn giải    cổ   truyền thì chữ
君  (quân)  chỉ cho cô dâu tức công chúa ,  ở đây coi  chữ 君  là chàng rể , tức là  Tây bá  Cơ Xương,  kém vai  hơn công chúa nhà Thương thì hợp lý hơn.
  6. “Thượng Lục: Nữ thừa khuông vô thực; sĩ khuê dương vô huyết, vô du lợi.” ( Hào 6 âm:  Người nữ  bưng cái giỏ  không có lễ vật ;  người nam cắt con dê không có  huyết , chẳng có gì  lợi .

    BII. Tiểu tượng truyện:
1. “Tượng viết: Quy muội dĩ đệ, dĩ  hằng dã; bả năng lý, cát, tương thừa dã.” (Lời tượng: Con gái nhỏ về nhà chồng làm vợ thứ là theo lẽ thường vậy; chân khập khễnh mà hay đi  , tốt,  là cùng vâng theo ý với nhau vậy.) Hào 1 dương là hào thế có  hào ứng là   4 dương đồng tánh (Qui Muội là quẻ đời 10 của thuần Đoài),   như chân khập khễnh, nhưng nhờ  tánh  dương và chính vị nên hào 1 có thể tiến đi được. Chân khập khễnh mà hay đi   cũng  là ẩn dụ, phụ tá  tuy không đủ quyền lực nhưng làm được nhiều  việc.    Trong chế độ đa thê ngày xưa, vợ chánh chọn vợ thứ cho chồng  để  thuận theo  ý  của nhau mà chung sống. Ngày nay các  thủ trưởng cũng  có thể    chọn các   thứ trưởng để hợp ý nhau     mà    làm việc.
2.  “Tượng viết: Lợi u nhân chi trinh, vị biến thường dã.” (Lời tượng: Lợi  về sự âm thầm giữ đức trinh  chính  , là chưa biến đổi đạo thường vậy.) Hào 2 dương đắc trung ứng với hào 5 âm yếu mềm,  không chính vị như gái  có chồng mà bị xa cách,  vợ chồng như đôi mắt nay chỉ còn nhìn bằng một con. Trong sự đơn độc người vợ vẫn giữ sự trinh chính, đó là ánh sáng nhìn từ con mắt bên trong.
3. “ Tượng viết:Quy muội dĩ tu, vị đáng dã.” ( Lời tượng: Con gái về nhà chồng phải chờ đợi, là ngôi vị không chính đáng vậy.) Hào 3 âm không chính vị là chủ của nội quái Đoài,  ham vui mà không được như ý nên phải chịu thiệt. Điều này ẩn dụ như   việc làm không hợp thời  nên bị     thua  thiệt. 
4. “Tượng viết: Khiên kỳ chi chí, hữu đãi nhi hành dã.”
( Lời tượng:   Chí  hướng    hoãn  kỳ là có chờ  đợi để ra đi lấy chồng vậy.) Hào 4 dương chủ ngoại quái Chấn như cô gái có bản lĩnh  ,  ứng với hào 1 dương đồng tánh, như việc làm   không hợp thời, vậy phải đợi chờ thuận duyên mới ra đi theo chồng. Điều này ẩn dụ  con người hành động có ý chí tự chủ,  không bị kẻ khác dẫn dụ,  và  biết chờ đợi  để chọn lựa  quyết định tương lai cho`mình.              
 5. “Tượng viết: Đế Ất quy muội, bất như kỳ đệ chi duệ lương dã, kỳ vị tại trung, dĩ quí hành dã.” ( Lời tượng: Vua Đế Ất gả con gái về nhà chồng,  mà  ‘tay áo  chàng  rể’ không  bằng tay  áo  đẹp của  phụ dâu,  bỡi vì cô dâu ở địa vị cao, đắc   trung,  và thuộc  hạng    tôn  quý   ra đi lấy chồng. ) Trăng sắp tròn    chỉ cho mục đích tốt lành của hôn nhân là mong cầu hòa khí . Vua Đế Ất  nhà   Thương gả con gái cho Tây bá Chu Văn Vương  để  kết  thân, để  hai bên không   đánh nhau, nhưng về sau đẻ ra Chu Vũ Vương Cơ Phát  lại chính  là người  tiêu diệt  nhà Ân Thương để  lập ra  nhà Chu  Trung Hoa.
6. “Tượng viết: Thượng lục vô thực, thừa hư khuông dã.” ( Lời tượng: Tính không   thực của hào 6 âm là bưng cái giỏ rỗng không vậy.) Hào 6 âm ứng với hào   3  cũng là âm, tức là    cuối thời Qui muội thì việc cô gái nhỏ về nhà chồng chỉ  còn  là hình thức   chứ không có thực chất, như Đại tượng nói “vĩnh chung chi tệ ” là sự tệ hại lâu dài của việc lạm dụng hôn nhân để mưu cầu nghiệp bá vương.

    Ý Chung 
    Qui muội ||:|::   là chánh  quái đời 10 của thuần Đoài, đồng thời là trùng quái đời 16 của thuần Chấn. Điều này có nghĩa là  quẻ Qui muội là hậu quả của  thuần    Đoài  sau khi  biến  tánh    10 đời thì nội quái trở về Đoài, cho nên  Kinh Phòng gọi là quẻ qui hồn; đồng thời Qui muội cũng là hậu quả của  thuần Chấn sau khi các hào đã biến   qua 16 lần, chỉ biến một lần nữa, tức là hào 2 dương trở  thành âm, thì nó sẽ hoàn nguyên về thuần Chấn. Nói gọn, yếu tính của  Qui muội là sự hồi qui  trở về hơn là ra đi, cho nên lời thoán nói: “ Con gái về nhà chồng là sự có sau có trước của con  người vậy. “  , và  “Tiến xa thì xấu, chẳng có lợi gì.”
     Đại tượng dựa  trên quái đồ, nội Đoài ngoại Chấn mà nói rằng: Sấm động trên    đầm  khuấy động mặt nước,  dụ như cô gái nhỏ bị rung động tình cảm  đi theo chàng  trai lớn để gọi là về nhà chồng. Nhưng xung động tình cảm vui thích này  thiếu thời gian đắn đo     chọn lựa    sẽ đưa đến hậu quả không tốt   sau này.
    Hào từ và tiểu tượng nói đến các ý chính:
  Hào 1 dương: Quan hệ  đối  tác   thiếu bình đẳng, không cân xứng giữa quyền lực và sự vụ  thì hoạt động sẽ bị  khập khễnh. Đó là tình trạng giao việc mà chẳng giao quyền, nói  theo thông tục ẩn dụ   là “ Vợ bé chân què.”
    Hào 2 dương: Vợ chồng có quan điểm trái khác  nhau    giống như mắt chỉ nhìn bằng  một con, con mắt kia là  trí huệ bên trong của    mỗi người. Lãnh đạo mà  không nhận ra để sử dụng người  tài  đức   thì nhà nước như  người  nhìn   bằng một  mắt, con mắt kia là sự  sáng suốt  bên trong người dân.    .
    Hào 3 âm: Con gái về nhà chồng mà  nóng vội thì  dễ  bị thua thiệt. Chuyện hệ trọng  thì phải suy xét chu đáo  để giải quyết đúng thời, không   nóng vội   cũng không trì trệ.
      Hào 4 dương: Con gái về nhà chồng mà  có khả năng nhận định để chọn   đúng người, đúng nơi,  đúng lúc   là  tự cải thiện giá trị của mình. Người có trí huệ sáng suốt  và đức khiêm nhẫn thì  không vì tiểu lợi mà mất đại thành, không vì lời nói hoa mỹ mà mất ý đạo.
      Hào 5 âm: Dùng hôn nhân để hòa giải     giao tranh  giữa các nước chỉ có tác dụng đình chiến  tạm thời, không có giá trị hòa bình lâu dài. Trong các xã hội phụ hệ   đa thê,   biện pháp   dùng hôn nhân để giải quyết chính sự tiềm ẩn nhiều hiểm họa cho tương lai bên nữ  .
        Hào 6 âm: Hôn nhân do   phản ứng nhất thời của tình cảm, hoặc do mưu cầu quyền lợi chính trị xã hội thì nó  chỉ còn   là hình thức   rỗng , không có thực chất    giá trị  đạo đức vì trái với nguyên tắc cứu cánh của  sự sống.
    Tóm lại, Qui muội tỉ  dụ như  cô gái nhỏ về nhà chồng là   trai lớn trong thế hôn nhân bất xứng, chỉ nhằm     giải quyết     vấn đề cấp thiết nào đó. Đây là trường hợp  hôn nhân không   công khai, không  chính thức, không   theo  lễ nghi phong tục, không  có thời gian thử thách tình yêu, không có    tự  do   bình đẳng,    nhất là không có  giao hòa âm dương nam khiêm       nữ thuận .Do đó,  nó chỉ có tác dụng  giá trị ngắn hạn ,    thực chất không thể  lâu dài.
     Quan hệ  theo  hình thức “ Qui muội “  cũng thường thấy áp dụng  trong các giao ước xã hội giữa   cá nhân, tập thể,  hay quốc gia qua các   mật ước,  hay hiệp định đình chiến,  tránh tăng cường giao  tranh .   
       Quan hệ chính thức, công khai và lâu dài,  tỉ dụ  như hôn nhân tiến hành  từng bước vững chắc  theo lễ nghi  phong tục ,   được trình bày trong quẻ Tiệm,  là đối tác  hoàn chỉnh  của Qui muội  như dưới  đây.


                                         64.  TIỆM

    Nội Dung
    
    A. Quái đồ:                  
                     
            I. Quái từ:      
                                                     
   漸 , 女 歸 吉 ,  利 貞 .

    II. Thoán:
1. 彖 曰 : 漸 之 進 也 , 女 歸 吉 也 .
2.  進 得 位 ,  往 有 功 也 . 進 以 正 , 可 以 正 邦 也 . 
3. 其 位 剛   得 中 也 . 止 而 巽 ,  動 不 窮 也 .

    III. Đại tượng:
象 曰:  山 上 有 木,  漸 ,  君 子 以 居 賢 德   善 俗 .

  
    Âm và nghĩa
    AI.   Lời quẻ:
   “Tiệm, nữ qui cát, lợi trinh.” ( Tiến dần, con gái về nhà chồng  tốt, chính bền thuận lợi.)
 
  AII. Thoán truyện:
2. “Thoán viết: Tiệm chi tiến dã, nữ qui cát dã.” (Lời Thoán: Tiến   dần  là con gái về nhà chồng thì tốt vậy. )
3. “Tiến đắc vị,  vãng hữu công dã. Tiến dĩ chính, khả dĩ chính bang dã. “ ( Tiến đi  mà đắc vị là ra đi thì có công vậy. Tiến đi  bỡi sự công chính   thì có thể  trị nước chánh  đáng  vậy.) Nói về các hào 2 âm, 3 dương, 4 âm,  và 5 dương đều chính vị )
3. “ Kỳ vị  cương đắc trung dã. Chỉ nhi tốn, động bất cùng dã.”( Ngôi vị của nó là cứng mạnh mà đắc trung vậy. Định tĩnh mà tốn nhập thì hoạt động không cùng vậy.) Nói về hai hào 2 âm và 5 dương đều đắc trung chính vị, và nội Cấn ngoại Tốn của quẻ Tiệm.

      AIII. Đại tượng truyện:
    “ Tượng viết:  Sơn thượng hữu mộc,Tiệm, quân tử dĩ cư hiền đức thiện tục. “ (Lời tượng: Trên núi có cây xanh là tượng của sự tiến    dần, Thiện tri thức coi đó ăn ở hiền đức, làm tốt lành phong tục.)

    B. Hào
    I. Hào từ:
1. 初 六 :    鴻 漸 于 干 . 小 子 厲 , 有 言 , 無 咎 .
2. 六 二 :   鴻 漸 于 磐 , 飲 食  衎 衎  , 吉 .
3. 九 三 :     鴻 漸 于 陸 , 夫 征 不 復 ,  婦 孕 不 育 , 凶 ,
                                                                       利 御 寇 .
4. 六 四 :    鴻 漸 于 木 , 或 得 其 桷 , 無 咎 .
5. 九 五 :      鴻 漸 于 陵 , 婦 三 歲 不 孕 , 終 莫 之 勝 , 吉 .
6. 上 九 :     鴻 漸 于 逵 , 其 羽 可 用 為 儀 , 吉 .
   
II. Tiểu tượng:
1. 象 曰 :     小 子 之 厲 . 義 無 咎 也 . 
2. 象 曰 :   飲 食  衎 衎 , 不 素 飽 也 .
3. 象 曰 :     夫 征 不 復 , 離 群 丑 也;  婦 孕 不 育 ,  失 其 道 也 ;  利 用 御 寇 ,  順  相 保 也 .
4. 象 曰:     或 得 其 桷 . 順 以 巽 也 .
5.象 曰 :      終 莫 之 勝 , 吉 , 得 所 願 也 .
6. 象 曰 :     其 羽 可 用 為 儀 , 吉 , 不 可 亂 也 .

   Âm và nghĩa:
    BI. Lời hào:
1. “Sơ lục: Hồng tiệm vu can, tiểu tử lệ,  hữu ngôn, vô cữu.” ( Hào 1 âm: Chim  hồng  hạc   tiến    đến bờ   nước,    nhỏ bé   như chim con thì  nguy hiểm , có tiếng  quát la ,  nên  không   lỗi. )
2. “ Lục nhị:  Hồng tiệm vu bàn, ẩm thực khản khản, cát. “ ( Hào 2 âm: Chim hồng hạc  tiến lên  phiến đá lớn, ăn uống  vui vẻ, tốt.)
3. “Cửu tam:  Hồng tiệm vu lục, phu chinh bất phục, phụ dựng bất dục,  hung,  lợi ngự khấu.” ( Hào 3  dương: Chim hồng  hạc tiến  xa đến vùng đất khô cằn, chồng đi xa  không trở lại, vợ   đẻ con    không nuôi dưỡng, xấu, dùng  chống giặc cướp thì  có lợi. )
4. “ Lục tứ:  Hồng tiệm vu mộc, hoặc đắc kỳ giốc, vô cữu.”( Hào 4 âm: Chim hồng hạc bay   lên cây,  có thể tìm được cành  to  mà đậu, không có lỗi. )
5. “ Cửu ngũ:  Hồng tiệm vu lăng, phụ tam tuế bất dựng, chung mạc chi thắng,  cát.” ( Hào 5  dương: Chim hồng hạc  tiến đến  gò cao,  như vợ ba năm không sinh con,    cuối cùng không gì thắng được  trung   chính, tốt. )

6. “Thượng Cửu:  Hồng tiệm vu quì, kỳ vũ khả dụng vi nghi, cát.”( Hào 6 dương: Chim hồng hạc  bay nơi  đường mây, lông nó   còn có thể   dùng làm vật dụng trong  lễ nghi , tốt.)


    BII. Tiểu tượng truyện:
    1. “Tượng viết: Tiểu tử chi lệ, nghĩa vô cữu dã.” ( Lời tương: Nguy hiểm của kẻ nhỏ mọn như chim non, theo nghĩa  có tiếng quát la thì không có lỗi vậy.)  Hào thế 1 âm       hào  ứng là  4 âm (TIệm là quẻ đời 10 của thuần Cấn),  cả hai đều  âm,  yếu mềm như chim non,   dễ bị  nguy hiểm  bên vực nước. Bỡi có lời kêu la cảnh giới cho nên không có lỗi.
    2. “Tượng viết:  Ẩm thực khản khản, bất tố bão dã.” (Lời tượng: Ăn uống vui vẻ ,  tức   không phải  là không no, mà còn được   vui vẻ  nữa  vậy.” Hào 2 âm đắc trung chánh vị, chánh ứng với hào 5 dương cũng đắc trung chánh vị, chỉ cho bước tiến  vững chắc , no đủ và yên vui.
    3. “Tượng viết:  Phu chinh bất phục, ly quần xú dã; phụ dựng bất dục; thất kỳ đạo dã; lợi dụng ngự khấu, thuận tương bảo dã.” (Lời tượng: Chồng đi xa không trở lại là rời bỏ đồng loại vậy; vợ đẻ con không nuôi dưỡng  là lỗi đạo vậy; có lợi để chống giặc cướp là đồng thuận cùng giữ gìn vậy.) Hào 3 tánh tướng đều dương, ứng là hào 6 cũng dương, tức là chim hồng  hạc đến chỗ  quá khô cạn, không  phải địa vực hợp với sự sống của loài chim   ở nước. Quá cứng mạnh thì không nên tiến xa để rồi không trở lại được, và cũng không  thể tự nuôi dưỡng mình được. Nhưng, nó có lợi cho việc hiệp lực ngăn chống  giặc cướp. Hào 3 dương có hổ thế  là hào chủ   quẻ Khảm nằm  bên  trong quái đồ,  chỉ cho bước    khó khăn,  hiểm trở khi   tiến    từ  nội   đến ngoại quái. Nhưng,  nó là đỉnh cao của nội quái Cấn nên có  ưu thế   về  sự  ngăn chặn  giặc ngoài để bảo vệ giá trị  bên trong.
4. “ Tượng viết:  Hoặc đắc kỳ giốc, thuận dĩ tốn dã.” (Lời tượng: Có thể tìm được cành  to mà đậu, là tùy thuận để yên ổn vậy.) Hào 4 âm ứng với hào thế 1 âm nên không phải là chỗ nương tựa, tỉ  như cây cao không phải là chổ ở của hồng hạc vốn  ở nước. Nhưng,  hào 4 âm cỡi trên hào 3 dương cứng mạnh, và nó là hào chủ của  ngoại quái Tốn , lại còn  tỉ ứng với  hào 5 dương nên giống như hồng hạc trên cây mà chọn được cành đậu yên ổn. Sự phát triển của con người cũng vậy, có   khi  lâm  vào  hoàn   cảnh bất  lợi,  tốt nhất là phải tùy nghi chọn cho mình  một tư thế thích đáng   an  toàn  . 
5. “Tượng viết:  Chung mạc chi thắng cát, đắc sở nguyện dã.” ( Lời tượng: Cuối cùng không gì thắng được  đức trung chính, tức là đạt được sở   nguyện vậy.) Hào 5 đắc trung, chính vị  ,  ở ngôi dương cao nhất trong quẻ  như chim hồng hạc trên gò cao. Hào 2 âm   là chính ứng   cũng đắc trung chính vị, nhưng  nó  bị trở lực bỡi các tỉ ứng giữa các hào liên tiếp từ 2 âm đến 5 dương,  lời giải  dụ như đôi vợ chồng  nhiều năm không gặp nhau, nên không có con. Nhưng cuối cùng không gì thắng được  lực chính ứng giữa hai hào 2 âm và 5 dương cho nên mọi sự đều  tốt đẹp. Những người trung chính, trên đường tiến thân  dẫu    bị trở lực,  cuối cùng vẫn  thắng vượt   và đạt sở nguyện.  
6. “Tượng viết:  Kỳ vũ khả dụng vi nghi cát, bất khả loạn dã.” ( Lời tượng: Lông nó có thể dùng trong vật dụng lễ nghi   bỡi nó không hề  rối loạn vậy.) Hào 6 dương cuối quẻ Tiệm  dụ như chim hồng hạc tiến dần  từ nước lên đất cạn , rồi lại  rời khỏi đất  để tiến lên    trời mây . Chữ lục ( 陸) dùng như chữ quỳ  (逵)  là “vân lộ”, là  đường mây . Nó đã vút lên tận trời mây , nhưng     lông còn    lại  của nó dưới đất      có thể dùng   cho  trang phục lễ hội. Sao vậy? Bỡi vì bản tánh của  hồng hạc  tượng trưng cho qui luật trật tự sống trong  vũ trụ,  là tiến dần từng bước không hề bị rối loạn. Xưa nay những  vị thành  đạo,  tuy  không còn trụ thế gian, nhưng  cách  sống và lời giáo huấn của họ  còn lại là qui tắc   dẫn  đường cho đời sau.  

Ý Chung  
    Tiệm  ::|:||  là chánh quái đời 10 thuộc  phả hệ thuần  Cấn, cũng là trùng quái đời 16 của phả hệ thuần Tốn, tức là nó chứa cả  hai đặc     tánh  Cấn và Tốn. Vì  Tiệm ở  gần   Tốn hơn   Cấn,  nên tánh của nó nặng vế    tốn nhập  và ích dụng  hơn tính ngăn chặn, ngưng tĩnh.
    Dựa trên ý niệm  nội   tĩnh ngoại tốn,   nhất là   sự chính vị của 4 hào bên trong quái đồ và sự  chính ứng giữa hai hào 2 âm và 5 dương mà Thoán truyện   cho  rằng: quẻ Tiệm là biểu trưng cho  vũ trụ vận hành  có qui luật thứ lớp, đặc trưng trong xã hội là    hôn nhân     tiến hành từng bước theo phong tục, lễ nghi, hợp pháp để bảo đảm quyền lợi và giá trị  lâu dài cho đôi nam nữ trưởng thành.
    Đại tượng dựa trên quái đồ,  “thượng Tốn hạ Cấn”   mà nói rằng: Cây xanh trên núi cao,  tuy lớn   chậm nhưng thân  cây chắc chắn, nó sẽ trở thành cổ thụ ích dụng, và ở xa cũng  nhìn thấy cái tốt  đẹp của nó . Hình tượng đó mang ý nghĩa thông tin đạo đức rằng:, Thiện tri thức từng bước  tu tâm dưỡng tánh,  nêu cao  giá trị tốt lành   cho mọi người nhìn thấy mà  noi theo .
      Hào từ và Tiểu tượng nói đến các ý chính:
    Hào 1 âm:  Việc hôn nhân  từ lúc đầu phải tiến hành       dè dặt để tránh hậu họa. Những người   trẻ mới   vào đời,  muốn  tiến xa    phải dè dặt  tiến  từng bước, và nhờ  sự giúp đỡ của người khác.  
    Hào 2 âm: Cơ sở hôn nhân   vững chắc  bảo đảm về   vật chất và  an vui về  tinh thần. Trung chính là đức tính chủ yếu  tạo nên  giá trị  lâu dài cho quan  hệ giữa các chủ thể. 
    Hào 3 dương: Hôn nhân gặp bước khó khăn khi người chồng  phải rời xa gia đình, và người vợ không đủ sức giải quyết các vấn đề của   mình.  Vũ lực  dùng để chống giặc ngoại  xâm  thì   kết quả  tốt hơn là  dùng để đoàn kết  sự chia rẽ bên trong.
     Hào 4 âm: Chim hồng ở nước mà lên cây cao thì nó tìm cành   chắc  mà đậu; Trên bước đường xây dựng sự nghiệp,    một người   khi  gặp nghịch cảnh   phải biết chọn tư thế ứng  xử thích đáng để tránh bị ngã đổ.
    Hào 5 dương: Chim hồng hạc,  tuy ở trên gò đất cao cũng  có thể tìm mồi dưới trũng  nước thấp; hôn nhân chính ứng có thể vượt  trở lực để hợp   nhất. Đức trung chính giúp cho quan hệ xã hội có hiệu quả  lâu bền  .
    Hào 6 dương: Chim hồng hạc bay lên trời, nhưng lông   còn rơi  lại dưới đất dùng nó trong   nghi thức lễ hội . Giá trị   của  hôn nhân chính đáng  là sự thăng tiến tuần tự theo lễ nghi từ thấp lên cao. Đời sống đức hạnh của thiện tri thức là kim chỉ đường giúp cho xã hội không bị rối loạn.
    Tóm lại, nội dung quẻ Tiệm được giải dụ qua hình tượng di trú của loài hồng hạc, nó  tuần tự tiến từ môi trường nước, lên cạn, lên đồi cao,  cây xanh, rồi bay vút  lên trời mây.  Hình tượng này  mô tả   sự sống  phát triển bình thường phải   trải qua các giai đoạn nhất định. Hơn nữa, khi  di chuyển   hồng hạc  luôn bay theo từng cặp trống mái, và nếu chẳng may vì một lý do nào đó mà   bị lẻ đôi,  thì con còn lại không tiếp tục  kết cặp  với con khác phái. Hiện tượng này mang rất nhiều ý nghĩa về sự giao ước xã hội và niềm tin tôn giáo.  Đó là  phẩm  tánh    chủ yếu trong    hôn nhân mà   quẻ Tiệm muốn nói  đến. Sự công   chính và   hợp tác để  tiến bộ cũng được thể hiện trong  lễ nghi, phong tục của một  nền văn hóa tương ái, tương sinh  giúp nhau cùng tiến bước không hề   loạn động.    Mỗi thời kỳ phát triển  trong cuộc sống đều có những thuận lợi và trở ngại của nó,   điều quan trọng là   phải hiểu rõ  đặc tánh nội dung của chúng để tránh sự can thiệp bất lợi  vào  tiến trình   phát triển   tốt đẹp tự nhiên..

    Tổng Luận
     1/ Tiệm    và Qui muội là hai quẻ sau cùng thuộc  nhóm Cấn-Đoài đã  được nói đến, chúng cũng là cặp quẻ đối tác tánh tướng sau cùng  được khảo sát trong sơ khảo   này. Xin nhắc lại rằng: Nếu theo cách xếp đặt của Tự quái truyện Chu Dịch hậu thiên thì  Tiệm và Qui Muội là hai quẻ thứ 53 và 54. Cách này không căn cứ  trên quái đồ mà chỉ dựa  theo nội dung diễn giải   các quẻ. Tính theo nhị phân thì Tiệm ::|:||  và  Qui muội ||:|::  là hai quẻ thứ 11 và 52  (đếm từ Khôn :::::: = 0)nằm  trên quái đồ  tiên thiên. Thứ tự này chỉ dựa trên quái đồ mà không căn cứ vào nội dung của quẻ.  Cách xếp thứ tự các quẻ trong khảo luận này dựa trên sự đối tác tánh  âm dương giữa các quẻ do sự biến động   các hào của chúng, tức  là nó tổng hợp   hai cách trên, vừa tùy thuộc quái đồ  vừa dựa trên nội dung ý nghĩa quẻ.
    2/ Trong  kinh Dịch có bốn quẻ dùng hình tượng hôn nhân   để  nói đến các   tính chất khác nhau là:
    a) Quẻ Hàm ::|||:  , dưới Cấn  trên  Đoài. Về tình cảm  thì nó  diễn tả  sự  tương ưng phái tánh, sự   đối cảm    nam - nữ    trẻ trung  mở đầu cho      hôn nhân. Quái đồ cho thấy  âm dương giao hòa, nam  kính nữ vui, các hào âm dương  đều ứng nhau, nhất là hào dương của Cấn nam và hào âm của Đoài nữ đều chính vị . Quái từ nói: “Thú nữ cát” :Cưới con gái  tốt, ẩn dụ  mở đàu cho sự giao kết tốt đẹp.
    Về trí huệ thì hình tượng đầm nước ở  trên núi, hay    trong tĩnh  ngoài  vui diễn tả sự cảm tri, Nội tánh tĩnh, ngoại tướng vui trực nhận chân lý hiện tiền. 
     b) Quẻ Hằng :|||::  ngoại Chấn  động, nội Tốn  thuận,  như sấm và  gió luôn  theo nhau  là   lẽ thường hằng. Quái tự quẻ  Hằng   nói:  “Phu phụ chi đạo bất khả dĩ bất cửu dã. ”( Quan hệ vợ chồng không thể không lâu dài được).  Điều phải nói   ở đây là,  dưới  Tốn    âm hướng xuống, trên  Chấn  dương hướng lên hai đàng không gặp nhau thì làm sao đạo vợ chồng lâu dài được?  Tuy nhiên,  sự ổn định  thường hằng  này thấy được bỡi:  (1) Sự ứng hợp  âm dương giữa   các hào   nội và ngoại quái. (2) Sấm là dương động, gió là âm động, đây  là  ứng tác âm dương ở thế động. (3)   Chấn trưởng nam bên ngoài, Tốn là trưởng nữ ở trong,  nam tính hiển lộ, nữ tánh ẩn tàng là thế ổn định của cấu trúc tự nhiên, cũng    là    sự phân công xã hội  hợp lý  của đôi vợ chồng ở tuổi   trưởng thành, khác với quan hệ nam nữ     dựa trên đối  cảm tình yêu còn đang  chuyển biến ở   tuổi  trẻ   nói ở quẻ Hàm.
   Theo nghĩa tương liên  thì Hàm ::|||: và Hằng :|||::  là hai quẻ đối tác  tướng, nghĩa  là tĩnh thế là   trực cảm  tri nhận  , và động thế là lực  hổ tương thường hằng. Đó  là đối tác tướng của giác tri và thường hằng. Nói rõ hơn là cảm năng và trí năng không tách rời nhau, và thường hằng là một biến dịch hổ tương .   
  
    c) Qui muội  ||:|:: ,  nội Đoài ngoại  Chấn,  trong vui ngoài động,  là một  đáp ứng   tức thời  của tình cảm  bên trong đối với  sự    kích thích   bên ngoài. Hiện tượng tình cảm này có diễn giả   ẩn dụ như thiếu nữ theo về nhà trưởng nam để làm thứ thiếp.  Ý tượng này  muốn nói rằng  tình cảm nam nữ ở đây chỉ là phản ứng nhất thời, không có giá trị hôn nhân  lâu dài. Quái đồ cho thấy tính   bất định: (1) Các  hào bên trong từ 2 đến 5 đều không chính vị, nhất là  hào âm của   Đoài nữ và   hào dương của   Chấn nam đều bất chính  vị. (2) Thượng Chấn hạ Đoài  là không có giao hội    âm dương, quan hệ hôn nhân ở đây không  theo lẽ  tự nhiên, nhưng  chỉ là do áp đặt, cưỡng ép.  (3) Nội quái Đoài còn có nghĩa là “hủy triết”(  gãy đổ) ,  nên  nó   tiềm ẩn nhiều   hiểm  họa hư nát về sau.
    Đại tượng  cũng  lưu ý đến sự hư hại về sau ở quẻ Qui Muội. Và,  hào từ 5 âm  nêu ra trường hợp  Vua Đế Ất nhà   Thương  gả  con gái nhỏ cho Tây bá  Cơ Xương để kết thân  hòa giải   , nhưng về sau lại đẻ ra Cơ  Phát  chính là người tiêu diệt nhà Ân Thương để  lập ra nhà Chu Trung Hoa. Và,  Khí phần Qui  tàng Dịch nói về    Qui Muội ||:|::  là  :   “Sát- Động can qua”( Sát khí  kim của Đoài   cùng   với  phong dương khí động của   Chấn gây ra xô sát tranh chấp ).

   d) Quẻ  Tiệm ::|:||      Nội  Cấn  tĩnh ,  ngoại Tốn  nhập , ẩn dụ như cây xanh mọc trên núi,  chậm   lớn  nhưng rễ bám chặt,  thân rắn chắc,  và  tàng lá xanh tạo thành  cảnh đẹp   nhìn thấy từ xa. Về hôn nhân, ý tượng này chỉ cho   hôn lễ    tiến hành  từng bước  theo  phong tục tốt  đẹp của một nền văn hóa.   Quái từ nói: “Nữ qui cát.”(Con gái về nhà chồng, tốt). Ưu điểm này  thấy được qua  đặc điểm quái đồ: (1) Các   hào   từ 2 âm  đến 5  dương đều chính vị. (2) Hào 3 dương của Cấn   nam và hào 4 âm của Tốn nữ   đều chính vị. (3) Thượng Tốn hạ Cấn là có giao hội âm dương nên có sự biến  thông .
    Theo ý nghĩa chung,   quẻ Tiệm dùng hình ảnh di trú của loài  chim hồng hạc từ môi trường nước lên cạn, lên cây, rồi lên trời để mô  tả sự  phát triển bình thường phải    tuần tự trải qua các thời kỳ  nhất định. Trong quá trình  tiến hóa tự nhiên mô thức   này thấy được qua  sự phát triển của mỗi cá thể đều  phải tuần tự lặp lại các giai đoạn mà tổ tiên chúng  đã trải qua. Trong văn hóa xã hội, tính trật tự  thứ lớp này    thể hiện trong  các  nghi  thức lễ hội, nhất là là    hôn nhân phải  tiến hành từng bước theo phong tục, lễ nghi  và luật pháp. 


     3/ Quan hệ giữa hai quẻ Qui muội ||:|:: và Tiệm ::|:|| 

  a/ Trong phả hệ 16 đời thì, Qui Muội vừa là quẻ đời 10, qui hồn của thuần Đoài, vừa là quẻ đời 16 của thuần Chấn. Và, Tiệm vừa là quẻ đời 10, qui hồn của thuần Cấn, vừa là quẻ đời 16 của thuần Tốn. Các quẻ mẹ Đoài ||:||: - Cấn ::|::| và Chấn |::|:: - Tốn :||:|| đối tác tánh với nhau từng cặp cho nên Qui Muội và Tiệm là hai quẻ con tương ứng ở các đời chúng cũng đối tánh nhau. Hơn nữa, nếu lật trên mặt phẳng hay quay 180 0 thì quái đồ của Qui Muội và Tiệm trùng nhau, ta gọi hai quẻ này là đối tướng. Như vậy, Qui Muội và Tiệm là hai quẻ đối tác hoàn chỉnh cả tánh lẫn tướng. 

  b/ Đối tác tánh, tướng giữa Qui Muội và Tiệm cho biết: 

    Ở thế tĩnh thì thể tánh âm dương hai quẻ đối nhau. Qui Muội chứa trong nó nhân dữ, các hào bên trong đều bất chính vị, dự báo cho sự rối loạn, hư hại về sau, Qui Tàng dịch nói, nội Đoài, ngoại Chấn ||:|:: là: “Sát-Động can qua”. Đằng khác, ở quẻ Tiệm ::|:|| , nội Cấn ngoại Tốn là : “Chỉ-Sinh mạo” , tự chứa trong nó nhân lành, các hào bên trong đều chính vị, tạo phong cách tốt đẹp cho tương lai, . 

     Ở thế động, khi quái đồ quay 1800 thì hai quẻ trùng nhau , tức là đối hướng  động dụng của hai quẻ giống nhau nên chúng cùng diễn tả bằng hình tượng hôn nhân . Tuy cùng là hiện tượng phối kết âm dương , nhưng Qui Muội xảy ra tức thời như sấm nổ trên mặt nước đầm , còn Tiệm hiện thực dần dần như cổ thụ lớn lên trên đỉnh núi. Nói gọn, Qui Muội là hiện thực đốn thời (Instantaneous realization), còn Tiệm là hiện thực tiệm thời . (Gradual realization.).
    Nói chung,  Qui Muội ẩn dụ cho   giải pháp mở đầu để giải quyết   một vấn đề  , nó chỉ có giá trị tạm   thời .  Và,  Tiệm  là lộ  trình ổn đinh để   phát triển bền vững và nâng cao các giá trị.   

Lời Kết 

    Một cách chung, 64 quẻ kinh Dịch gồm 4 nhóm, mỗi nhóm có 16 quẻ. Trình bày theo quan hệ đối tác tánh tướng âm dương thì theo thứ tự: 

(1) Nhóm Kiền-Khôn: Gồm 16 quẻ, thêm vào đó 4 quẻ của nhóm Ly- Khảm thành ra 20 quẻ . Trong nhóm này có Thái :::||| và Bỉ |||::: là hai quẻ đối tác tánh tướng theo phương Nam-Bắc, diễn tả tương giao định vị của hai khí âm dương và các hệ quả của nó. 

(2) Nhóm Ly- Khảm: Gồm 16 quẻ , 4 quẻ đã khảo sát ở nhóm Kiền-Khôn nên còn 12 quẻ , trong đó có Ký Tế |:|:|: và Vị Tế :|:|:| là 2 quẻ đối tác tánh tướng theo phương Đông - Tây, chúng nói về cấu trúc và chức năng của hai nguồn năng lượng nước , lửa trong quá trình tạo sinh và biến dịch . 

(3) Nhóm Chấn-Tốn: Gồm 16 quẻ, thêm vào đó có 12 quẻ của nhóm Cấn-Đoài thành ra 28 quẻ được khảo sát , trong đó có 2 quẻ Cổ :||::| và Tùy |::||: đối tác tánh tướng lệch phương Tây Nam - Đông Bắc, nói về việc tu sửa cái xấu ác đồng thời tùy thuận cái tốt lành. 

(4) Nhóm Cấn-Đoài: Gồm 16 quẻ nhưng có 12 quẻ đã khảo sát ở nhóm Chấn - Tốn chỉ còn lại 4 quẻ , trong đó có hai quẻ Qui Muội ||:|:: và Tiệm ::|:|| đối tác tánh tướng lệch phương Đông Nam - Tây Bắc chúng nói về hiện thực đồng thời và dị thời . 

    Tóm lại, trên quái đồ tiên thiên, theo hướng Nam - Bắc có hai quẻ Thái và Bỉ   là cặp đối tác hoàn chỉnh mô tả các trạng huống an lạc thông suốt đối ứng với phiền não bế tắc, và theo hướng Đông-Tây có hai quẻ Ký tế và Vị tế đối tác hoàn chỉnh, theo cấu trúc của năng lượng nước - lửa mô tả sự hoàn thành và chưa hoàn thành . Tiếp đó, theo hai chiều lệch phương Tây Nam - Đông Bắc và Đông Nam - Tây Bắc có bốn quẻ Cổ và Tùy , Qui muội và Tiệm là hai cặp đối tác hoàn chỉnh lần lượt diễn tả việc tu sửa cái xấu và tùy thuận cái tốt, và diễn giải các điếu kiện lợi hại theo thời gian tức thời hoặc lâu dài. 

    Các quẻ còn lại, từng cặp chỉ đối tác tánh hoặc tướng, cũng diễn tả các vấn đề nhân sinh quan trọng trong vòng biến dich 64 quẻ . Vậy, nội dung chính của 64 quẻ kinh Dịch đã dược khảo sát, phân tích trên căn bản đối đãi nhị phân theo quái đồ Tiên thiên. Tuy rằng ý nghĩa thông tri mỗi quẻ khác nhau, nhưng chúng cùng thể hiện phương pháp nhận thức theo sự đối đãi của thực tại , phản ảnh tư tưởng lưỡng nguyên biến dịch ” (changeability dualistism) . 

    Phần các truyện Hệ từ, Thuyết quái, Tự quái, và Tạp quái như ghi trong kinh Chu Dịch là diễn giải, nhận định của các tác gia ngày xưa, khảo luận chỉ tham khảo mà không bình luận . Điều muốn nói ở đây là một số vấn đề cần các nghiên cứu khác để có thể mở rộng và hoàn chỉnh hơn. Các chủ đề như vậy có thể là: 

  1. Về mặt sinh học , kinh Dịch và di truyền học ( Book of Change and Genetics) : Đối chiếu quái đồ 64 quẻ kinh Dịch từ hai tánh âm dương với cấu trúc của 64 codons từ 4 loại nitríc acids trong di truyền học. Cách xếp đặt 6 hào, 8 quẻ trong kinh Dịch đối chiếu với con số 14 (= 6+8) lóng tay, với 14 huyệt đạo trên cơ thể người, với chu kỳ sống của trứng 28 (=2.6+2.8) ngày, …có liên hệ gì về mặt sinh học ? 

2. Về mặt nhận thức: Giá trị thông tri (Information valuability) của kinh Dịch qua việc diễn tả thực tại bằng hệ nhị phân. Các thông tin phi vật thể (soft part) được tải trong phần tượng (hard part) của kinh Dịch ? t 

3. Tình cảm thông tri và giá trị đạo đức xã hội của kinh Dịch: Các khái niệm: Lưỡng nghi, Tứ tượng, và “ lục hào bát quái “ có quan hệ gì với thể ca dao và thơ “ lục bát “ Việt Nam? Các quãng 6 và quãng 8 trong nhạc ngũ cung và trong tân nhạc, các nhạc khí sánh cặp có tánh âm - dương, số 14 (6+8) tia đồng tâm trên mặt trống đồng Ngọc Lũ, … tác dụng thông tri tình cảm như thể nào ? Thường hằng biến chuyển, có chu kỳ nhưng không trùng lặp ảnh hưởng gì đối với xã hội hóa giá trị đạo dức và tính sáng tạo nghệ thuật? 

Tự quái truyện dùng quẻ Vị Tế để kết thúc kinh Dịch, tức là dùng cái “ Chưa xong” để cho biết rằng kinh đã hết , nhưng sự biến dịch vẫn còn diễn biến . Trong khảo luận này, kinh Dịch kết thúc ở quẻ Tiệm cũng cho biết rằng kinh đã chấm dứt, nhưng sự biến dịch vẫn còn và càng lúc càng tiến gần đến các thực tại phẩm tính cao hơn. 

Người viết , một lần nữa xin chân thành cảm ơn các tác giả có tác phẩm được tham khảo, và cảm ơn các nhận xét, góp ý cũng như sự giúp đỡ của các ân nhân trong thời gian biên khảo tập tài liệu này.-


    Phú Yên, Tháng Chạp, Kỷ Hợi - 1019 

------------------------------------------------------------

                                                Đàm Khánh Hỷ

                          
                                  PHỤ LỤC

   HAI MƯƠI   VÒNG  ĐỐI  TÁC CỦA  64  QUẺ KINH DỊCH
    
    A. Kiền - Khôn
    Vòng 1:   1. Kiền ||||||    2. Khôn :::::: 
  Vòng 2:    3. Phục |::::: 4. Bác :::::| 5. Quải |||||: 6. Cấu :|||||
 Vòng  3:    7. Lâm ||:::: 8.Quan ::::|| 9.Đại Tráng ||||:: 10.Độn ::||||
  Vòng 4:  11.Thái |||::: 12. Bỉ :::|||
  Vòng 5:   13. Nhu |||:|: 14.Tụng :|:||| 15.Minh Di |:|::: 16.Tấn :::|:|
                          (Ly7)           (Khảm7)
 Vòng  6:   17.Tỵ ::::|:18.Sư :|:::: 19.Đồng Nhân |:|||| 20.Đại Hữu ||||:|
                   (Khảm8)            (Ly8) 
    B. Khảm-Ly 
  Vòng 7;  21. Khảm :|::|:  22. Ly |:||:| 
 Vòng  8:   23. Lữ ::||:|   24.Phong |:||:: 25. Hoán :|::|| 26.Tiết ||::|: 
  Vòng 9:   27. Đỉnh :|||:| 28. Cách |:|||: 29.Mông :|:::| 30. Truân |:::|:
 Vòng 10: 31.Ký Tế  |:|:|:   32. Vị Tế  :|:|:| 

    C. Chấn – Tốn:
   Vòng 11:   33. Chấn |::|::  34 . Cấn ::|::|  35. Đoài ||:||:  36 . Tốn :||:||
                                               (Cấn 1)        (Đoài 1)
   Vòng 12:   37.Tiểu Súc |||:||  38.Lý ||:|||  39.Khiêm ::|:::  40. Dự :::|::
                                             (Cấn 6)               (Đoài 6)
   Vòng 13:  41.Gia Nhân |:|:||  42.Khuê ||:|:|  43.Kiển ::|:|:  44.Giải :|:|:: 
                             (Cấn 5)               (Đoài 5)
   Vòng 14:   45. Ích |:::||  46. Tổn ||:::|   47.Hàm ::|||:  48. Hằng :|||::
                     (Cấn 4)           (Đoài 4)
  Vòng  15:  49.Vô Vọng |::|||  50.Đại Súc |||::|  51. Tụy :::||:  52.Thăng :||:::
                               (Cấn 3)             (Đoài 3)
   Vòng 16:  53.Phệ Hạp |::|:|  54.Bí |:|::|  55.Khốn :|:||:  56 Tỉnh :||:|:
                                (Cấn 2)      (Đoài 2)
   Vòng
17:   57. Di |::::|   58.Đại Quá :||||:  
   Vòng 18:  59. Cổ :||::|  60.Tùy |::||:
  
    D. Cấn-Đoài 
  Vòng 19:  61. Tiểu Quá ::||::  62. Trung Phu ||::|| 
  Vòng 20:   63. Qui Muội ||:|:: 64. Tiệm ::|:||  

--------------------
  Ghi chú: Trong ngoặc   (  ) cho biết đời thứ mấy của quẻ đó so với bảng I. Nhóm Cấn-Đoài gồm 16 quẻ ,nhưng từ đời 1 đến 6 gồm 12 quẻ đã xuất hiện trong nhóm Chấn-Tốn nên chỉ ghi  4 quẻ còn lại.