Kỳ 6
Lão Tử
ĐẠO ĐỨC KINH
Chương 61 – 72
---------------
CHƯƠNG 61: KHIÊM ĐỨC
第 六 十 一 章: 謙 德
I. Kinh Văn:
1. 大國者下流, 天下之交, 天下之牝。
2. 牝常以靜勝牡, 以靜為下。
故大國以下小國,則取小國。
小國以下大國,則取大國。
故或下以取,或下而取。
大國不過欲兼畜人。
小國不過欲入事人。
夫兩者各得所欲,
大者宜為下。
1/ Phiên âm:
1. Đại quốc giả hạ lưu, thiên hạ chi giao, thiên hạ chi tẫn.
2. Tẫn thường dĩ tĩnh thắng mẫu, dĩ tĩnh vi hạ.
Cố đại quốc dĩ hạ tiểu quốc tắc thủ tiểu quốc;
Tiểu quốc dĩ hạ đại quốc tắc thủ đại quốc.
Cố hoặc hạ dĩ thủ, hoặc hạ nhi thủ.
Đại quốc bất quá dục kiêm súc nhân;
Tiểu quốc bất quá dục nhập sự nhân.
Phù lưỡng giả các đắc sở dục,
Đại giả nghi vi hạ.
2/ Diễn ca 61:
1. Nước nhà lớn mạnh khiêm nhường,
Là nơi thiên hạ bốn phương qui về.
Tựa như giống cái dựa kề
2. Trên nền tĩnh thấp dễ bề mạnh hơn.
Cho nên nước lớn không tham,
Khiêm nhường nước nhỏ, lại càng lớn thêm.
Nước nhỏ mà biểt khiêm cung,
Rồi ra nước lớn đem mình giúp cho. Khiêm nhường hoặc để qui hòa, Hoặc là để được người ta giúp mình. Lớn thời nuôi dưỡng người ta, Nhỏ thời phụng sự hài hòa cùng nhau.
Đôi đàng xem trước xét sau,
Lớn mà khiêm nhượng hàng đầu tự nhiên.
3/ Nghĩa
1. Nước lớn ở chỗ thấp, là nơi qui tụ của mọi người , là nơi giống như giống cái của mọi loài.
2. Giống cái (nữ) thường dùng yên tĩnh mà thắng giống đực (nam),thường lấy yên tĩnh mà làm chỗ thấp để qui tụ.
Cho nên, nước lớn mà khiêm hạ với nước nhỏ, ắt sẽ được nước nhỏ tín thuận.
Nước nhỏ mà khiêm hạ với nước lớn ắt sẽ được nước lớn bảo vệ.
Cho nên, hoặc khiêm hạ để được tin thuận, hoặc khiêm hạ để được bảo vệ .
Nước lớn chẳng gì hơn là muốn nuôi dưỡng người; Nước nhỏ chẳng gì hơn là muốn phục vụ người.
Nhờ khiêm hạ mà cả hai đều được như mong muốn, Nhưng, lớn phải khiêm hạ là hợp lẽ tự nhiên .
II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Lời thoán quẻ Khiêm nói: “Khiêm, hanh. Thiên đạo hạ tế nhi quang minh; địa đạo ti nhi thượng hành.” ( Khiêm nhu, hanh thông. Đạo trời giúp bên dưới mà được sáng tỏ; đạo đất chịu ở dưới thấp mà được lên cao.)
Và, “ Thiên đạo khuy doanh nhi ích Khiêm. Địa đạo biến doanh nhi lưu Khiêm. Quỷ thần hại doanh nhi phúc Khiêm. Nhân đạo ố doanh nhi hiếu Khiêm. Khiêm tôn nhi quang, ti nhi bất khả du, quân tử chi chung dã.” ( Đạo trời bớt chỗ dư đầy mà thêm cho nơi khiêm nhu. Đạo đất chuyển biến chỗ dư đầy mà trôi đắp vào nơi khiêm nhu. Quỉ thần làm hao hại chỗ dư đầy mà đem phúc lợi cho nơi khiêm nhu. Đạo con người ghét chỗ đầy dẫy mà yêu chuộng nơi khiêm nhu. Khiêm nhu thì cao mà sáng, thấp nhưng không thể vượt qua, đó là chung cuộc tốt lành của người có đức khiêm nhu.)
2. Nước lớn khiêm hạ để được tín thuận; nước nhỏ khiêm hạ để được bảo vệ. Nhưng nước lớn phải khiêm hạ là đúng cách.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 61
1. A large state is the lower reaches of a river: The place where all the streams of the world unite.
2. In the union of the world. The female always gets the better of the male by stillness. Being still, she takes the lower position.
Hence the large state, by taking the lower position, annexes the small state;
The small state, by taking the lower position, affiliates itself to the large state.
Thus the one, by taking the lower position, annexes;
The other, by taking the lower position, is annexed.
All that the large state wants is to take the other under its wing;
All that the small state wants is to have its services accepted by the other.
If each of the two wants to find its proper place,
It is meet that the large should take the lower position.
2/ Julien 61
1. Un grand royaume doit s'abaisser comme les fleuves et les mers, où se réunissent toutes les eaux de l'empire.
Dans le monde, tel est le rôle de la femelle.
2. En restant en repos, elle triomphe constamment du mâle. Ce repos est une sorte d'abaissement.
C'est pourquoi, si un grand royaume s'abaisse devant les petits royaumes, il gagnera les petits royaumes.
Si les petits royaumes s'abaissent devant un grand royaume, ils gagneront le grand royaume.
C'est pourquoi les uns s'abaissent pour recevoir, les autres s'abaissent pour être reçus.
Ce que désire uniquement un grand royaume, c'est de réunir et de gouverner les autres hommes.
Ce que désire uniquement un petit royaume, c'est d'être admis à servir les autres hommes.
Alors tous deux obtiennent ce qu'ils désiraient.
Mais les grands doivent s'abaisser !
3/ Wilhelm 61
1. Indem ein großes Reich sich stromabwärts hält, wird es die Vereinigung der Welt.Es ist das Weibliche der Welt.
2. Das Weibliche siegt immer durch seine Stille über das Männliche. Durch seine Stille hält es sich unten.
Wenn so das große Reich sich unter das kleine stellt, so gewinnt es dadurch das kleine Reich.
Wenn das kleine Reich sich unter das große stellt, so wird es dadurch von dem großen Reich gewonnen.
So wird das eine dadurch, daß es sich unten hält, gewinnen, und das andere dadurch, daß es sich unten hält, gewonnen.
Das große Reich will nichts anderes als die Menschen vereinigen und nähren.
Das kleine Reich will nichts anderes als sich beteiligen am Dienst der Menschen.
So erreicht jedes, was es will;
Aber das große muß bleiben.
)()(
CHƯƠNG 62: VI ĐẠO
第 六 十 二 章: 為 道
I. Kinh Văn:
1. 道者萬物之奧。
善人之寶,
不善人之所 保。
2. 美言可以市尊。
美行可以加人。
人之不善,何棄之有?
3. 故立天子、置三公,
雖有拱璧以先駟馬,
不如坐進此道。
4. 古之所以貴此道者何?
不曰:求以得,
有罪以免邪﹖
故為天下貴。
1/ Phiên âm:
1. Đạo giả vạn vật chi áo,
Thiện nhân chi bảo,
Bất thiện nhân chi sở bảo.
2. Mỹ ngôn khả dĩ thị tôn,
Mỹ hành khả dĩ gia nhân.
Nhân chi bất thiện, hà khí chi hữu?
3. Cố lập thiên tử, trí tam công,
Tuy hữu củng bích, dĩ tiên tứ mã,
Bất như toạ tiến thử đạo.
4. Cổ chi sở dĩ quí thử đạo giả hà?
Bất viết: Cầu dĩ đắc, Hữu tội dĩ miễn da?
Cố vi thiên hạ quí.
2/ Diễn ca 62:
1. Đạo thường chứa đựng muôn loài,
Đạo là báu vật của người hiền lương,
Đạo là chỗ dựa chỗ nương
Của người bất thiện, của phường gian manh .
2. Nói lời tốt đẹp tôn vinh,
Làm điều tốt đẹp đưa mình lên cao.
Còn người bất thiện thế nào ,
Đã tìm đến đạo bỏ sao cho đành ?
3. Lên ngôi vua đặt tam công,
Tay cầm ngọc bich, thân ngồi xe cao.
Dẫu cho vinh hiển ra sao,
Chẳng bằng ngồi được đạo vào trong tâm.
4. Người xưa quí đạo, do đâu?
Há không như đã có câu nói rằng:
- Có cầu thì có ứng linh,
Có xin miễn tội thì mình được tha ?
Cho nên từ thuở xưa xa,
Đạo là bảu vật người ta tôn thờ.
3/ Nghĩa
1. Đạo là nơi ẩn tàng muôn vật;
Là báu vật của người tốt ;
Là chỗ dựa của người không tốt.
2. Lời nói hay có thể làm cho người khác tôn trọng,
Viêc làm tốt có thể làm cho mình trội vượt hơn người khác,
Nhưng làm thế nào mà bỏ người không tốt đi được?
3. Cho nên, lập ngôi vua, đặt để tam công Tuy tay cầm ngọc bích, thân ngồi xe tứ mã, Cũng không bằng ngồi yên mà được đạo.
4. Người xưa vì sao quí đạo ?
Há chẳng như lời nói :
Có cầu đạo thì có được, Có sám hối thì có miễn tội hay sao ?
Cho nên đạo là quí nhất của mọi người .
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Người tốt coi đạo là báu vật liền thân cho nên họ đem đạo vào đời, làm cho đời yên vui. Đằng khác, người không tốt coi đạo là chỗ dựa cho nên mỗi khi gặp thất bại họ đến nhờ đạo giúp, đó là đem đời vào đạo, làm cho đạo rắc rối. Nói gọn, đời theo đạo thì đời thịnh; đạo theo đời thì đạo suy.
2. Con người do từ Đấng Sáng Tạo hoàn hảo, cho nên hiện thể của nó là khiếm khuyết , nhưng tiềm thể của nó là hoàn hảo. Vậy đạo không bỏ người xấu, và người xấu tu đạo sẽ thành tốt
3. Ngôi vị thế tục do phước báu thế gian, Đạo quả tu hành là công đức xuất thế gian .
4. “ Hữu cầu tất ứng”, có tin có gặp, đó là hiệu quả của lòng tin. Người không có lỗi chỉ là người đã nhận lỗi và sửa đổi.
Vậy, cái quý giá do từ tín tâm , và cái tốt đẹp do sự hồi qui sửa đổi .
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 62
1. The way is the refuge for the myriad creatures.
It is that by which the good man protects,
And that by which the bad is protected.
2. Beautiful words when offered will win high rank in return;
Beautiful deeds can raise a man above others.
Even if a man is not good, why should he be abandoned?
3. Hence when the emperor is set up and the three ducal ministers are appointed,
He who makes a present of the way without stirring from his seat is preferable to
One who offers presents of jade disks followed by a team of four horses.
4. Why was this way valued of old?
Was it not said that by means of it one got what one wanted
And escaped the consequences when one transgressed?
Therefore it is valued by the empire.
2/ Julien 62
1. Le Tao est l'asile de tous les êtres ;
c'est le trésor de l'homme vertueux
et l'appui du méchant.
2. Les paroles excellentes peuvent faire notre richesse,
les actions honorables peuvent nous élever au-dessus des autres.
Si un homme n'est pas vertueux, pourrait-on le repousser avec mépris ?
3. C'est pour cela qu'on avait établi un empereur et institué trois ministres.
Il est beau de tenir devant soi une tablette de jade, ou d'être monté sur un quadrige ;
Mais il vaut mieux rester assis pour avancer dans le Tao.
4. Pourquoi les anciens estimaient-ils le Tao ?
N'est-ce pas parce qu'on le trouve naturellement sans le chercher tout le jour ?
N'est-ce pas parce que les coupables obtiennent par lui la liberté et la vie ?
C'est pourquoi (le Tao) est l'être le plus estimable du monde.
3/ Wlihelm 62
1. Der SINN ist aller Dinge Heimat,
der guter Menschen Schatz,
der nichtguten Menschen Schutz.
2. Mit schöne Worten kann man zu Markte gehen.
Mit ehrenhaftem Wandel kann man sich vor andern hervortun.
Aber die Nichtguten unter den Menschen, warum sollte man die wegwerfen?
3. Ob man auch Zepter von Juwelen hätte,
um sie im feierlichem Viererzug zu übersenden,
Nicht kommt das des Gabe gleich,wenn man diesen SINN
auf seinen Knien dem Herrscher darbringt.
4. Warum hielten die Alten diesen SINN so wert?
Ist es nicht deshalb, daß es von ihm heißt:
Wer bittet, der empfängt;
Wer Sünden hat, dem werden sie vergeben?
Darum ist er das Köstlichste auf Erden.
)()(
CHƯƠNG 63 : TƯ THỦY
第 六十三章: 思 始
i. Kinh Văn:
1. 為無為,事無事,味無味。
大小多少,報怨以德。
2. 圖難於其易,
為大於其細。
天下難事必作於易。
天下大事必作於細。
是以聖人 終不為大,
故能成其大。
3. 夫輕諾必寡信。
多易必多難。
是以聖人 猶難之,
故終無難矣。
1/ Phiên âm:
1. Vi vô vi, sự vô sự, vị vô vị.
Đại tiểu đa thiểu, báo oán dĩ đức.
2. Đồ nan ư kỳ dị;
Vi đại ư kỳ tế.
Thiên hạ nan sự tất tác ư dị,
Thiên hạ đại sự tất tác ư tế.
Thị dĩ thánh nhân chung bất vi đại,
Cố năng thành kỳ đại.
3. Phù khinh nặc tất quả tín,
Đa dị tất đa nan.
Thị dĩ thánh nhân do nan chi,
Cố chung vô nan hỹ.
2/ Diễn ca 63:
1. Căn lành đạo hạnh xả ly,
Vô vi, vô sự, vị thì cũng vô.
Ít, nhiều, hoặc nhỏ, hoặc to
Đều là tương tác, đêu do suy lường
Cho nên báo oán dùng ân.
Báo thù dùng đức gieo nhân tôt lành.
2. Khó từ chỗ đễ phát sanh,
Lớn là từ nhỏ trở thành đâu xa.
Muôn điều, vạn sự trải qua,
Trước làm việc dễ sau ra khó dần;
Để cho việc lớn được thành,
Trước làm việc nhỏ cho rành, cho thông. Cho nên, hiền thánh cuối cùng,
Tuy làm việc nhỏ thành công lại nhiều.
3. Dễ lời hứa khó tín theo .
Càng cao khinh dễ càng nhiều khó khăn.
Thánh nhân xem đó cho rằng,
Chuyện gì cũng khó, nên không khó gì!
3/ Nghĩa
1. Thực hành đạo theo cách; Làm mà không làm gì, dụng sự không có sự gì, pháp vị sâu đậm mà chẳng có pháp gì , nói chung làm với giác tánh xả ly;
Xem cái lớn từ cái nhỏ, xét cái nhiều từ cái ít. Lấy ân đức mà đáp lại oán thù.
2. Giải quyết việc khó từ khi còn dễ ;
Làm nên việc lớn từ việc nhỏ.
Trong thiên hạ, việc khó ắt phải làm từ chỗ dễ,
Việc lớn ắt làm từ chỗ nhỏ.
Do đó thánh nhân trước sau không làm việc gì lớn mà lại hoàn thành được việc lớn.
3. Lời hứa càng dễ thốt ra thì càng khó tin nhận.
Việc gì cũng cho là dễ ắt gặp nhiều điều khó.
Do vậy thánh nhân việc gì cũng coi như khó, cho nên cuối cùng chẳng có gì khó khăn.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Hành đạo xả ly: vi vô vi, sự vô sự, vị vô vị , và lấy đức báo oán là các thiện tâm sở hành xả và bất hại, cũng là một giác chi trong Phật pháp.
Khái niệm tội do từ qui luật , giao ước và hữu ngã. Con người là tạo vật bất toàn, nhưng có tiềm năng trở thành toàn hảo, và quyền tu sửa thuộc về nó. Cho nên, tha tội người khác chính là tha tội cho mình; buộc tội người khác chính là buộc tội mình, ví bất toàn thì không có quyền buộc tôi..
2. Tiến trinh sinh trưởng tự nhiên là từ ít đến nhiều, đơn giản đến phức tạp, cụ thể đến trừu tương. Tiến trinh phân hủy thì theo chiều ngược lại.
Dễ và khó có quan hệ thời gian và cảm năng. Nhỏ, lớn và ít, nhiều có quan hệ không gian và trí nang. Hiện tại, thế kỷ -20-21, con người làm viêc với cái nhỏ để hoàn thành cái lớn.
3. Chim đang bay mà phát ra tiếng keu, càng lên cao càng kho nghe; người tâm động mà phát ra lời hứa, càng tin vào càng vô vọng.
III. Các Bản Dịch Khác
1/ Lau 63
1. Do that which consists in taking no action; pursue that which is not meddlesome; savor that which has no flavor.
Make the small big and the few many; do good to him who has done you an injury.
2. Lay plans for the accomplishment of the difficult before it becomesdifficult;
Make something big by starting with it when small.
Difficult things in the word must needs have their beginnings in the easy;
Big things must needs have their beginnings in the small.
Therefore it is because the sage never attempts to be great that he succeeds in becoming great.
3. One who makes promises rashly rarely keeps good faith;
One who is in the habit of considering things easy meets with frequent difficulties.
Therefore even the sage treats some things as difficult.
That is why in the end no difficulties can get the better of him.
2/ Julien 63
1. (Le sage) pratique le non-agir, il s'occupe de la non-occupation, et savoure ce qui est sans saveur.
Les choses grandes ou petites, nombreuses ou rares, (sont égales à ses yeux). Il venge ses injures par des bienfaits.
2. Il commence par des choses aisées, lorsqu'il en médite de difficiles ;
Par de petites choses, lorsqu'il en projette de grandes.
Les choses les plus difficiles du monde ont nécessairement commencé par être aisées.
Les choses les plus grandes du monde ont nécessairement commencé par être petites.
De là vient que, jusqu'à la fin, le Saint ne cherche point à faire de grandes choses ;
C'est pourquoi il peut accomplir de grandes choses.
3. Celui qui promet à la légère tient rarement sa parole.
Celui qui trouve beaucoup de choses faciles éprouve nécessairement de grand difficultés.
De là vient que le Saint trouve tout difficile ;
c'est pourquoi, jusqu'au terme de sa vie, il n'éprouve nulles difficultés.
3/ Wilhelm 63
1. Wer das Nichthandeln übt,
sich mit Beschäftigungslosigkeit beschäftigt,
Geschmack findet an dem, was nicht schmeckt:
der sieht das Große im Kleinen und das Viele im Wenigen.
Er vergilt Groll durch LEBEN.
2. Plane das Schwierige da, wo es noch leicht ist !
Tue das Große da, wo es noch klein ist !
Alles Schwere auf Erden beginnt stets als Leichtes.
Alles Große auf Erden beginnt stets als Kleines.
Darum: Tut der Berufene nie etwas Großes,
so kann es seine großen Taten vollenden.
3. Wer leicht verspricht, hält sicher selten Wort.
Wer vieles leicht nimmt, hat sicher viele Schwierigkeiten.
Darum: Bedenkt der Berufene die Schwierigkeiten, So hat er nie Schwierigkeiten.
)()(
CHƯƠNG 64 : THỦ VI
第 六十四章: 守 微
I. Kinh Văn:
1. 其安易持,
其未兆易謀。
其脆易泮,
其微易散。
為之於未有,
治之於未亂。
2.合抱之木生於毫末。
九層之台起於累土。
千里之行始於足下。
3. 為者敗之,
執者失之。
是以聖人無為故無敗,
無執故無失。
4.民之從事常於幾成而敗之。
慎終如始則無敗事。
5. 是以聖人欲不欲,
不貴難得之貨。
學不學,
復眾人之所過,
以輔萬物之自然而不敢為。
1/ Phiên âm:
1. Kỳ an dị trì, Kỳ vị triệu dị mưu,
Kỳ thuý dị phán;
Kỳ vi dị tán.
Vi chi ư vị hữu,
trị chi ư vị loạn.
2. Hợp bão chi mộc, sinh ư hào mạt.
Cửu tằng chi đài, khởi ư luỹ thổ;
Thiên lí chi hành, thuỷ ư túc hạ.
3. Vi giả bại chi,
Chấp giả thất chi.
Thị dĩ thánh nhân vô vi cố vô bại,
Vô chấp cố vô thất.
4. Dân chi tòng sự, thường ư cơ thành nhi bại chi.
Thận chung như thuỷ, tắc vô bại sự.
5. Thị dĩ thánh nhân dục bất dục,
Bất quí nan đắc chi hoá,
Học bất học;
Phục chúng nhân chi sở quá,
Dĩ phụ vạn vật chi tự nhiên nhi bất cảm vi.
2/ Diễn ca 64:
1. Vật nằm yên dễ cầm tay;
Việc chưa đến dễ định bày lo toan;
Vật giòn dễ bị vỡ tan;
Vật càng nhỏ bé dễ dàng mất nhanh.
Khởi làm khi việc chưa sanh;
Trị an từ lúc chua thành loạn ly.
2. Cây to ôm quá sải tay ,
Khởi sanh từ cái mầm mày nhỏ nhoi;
Đài cao chín bậc giữa trời ,
Khởi xây dưới thấp từ nơi đất nền.
Đường xa ngàn dặm mông mênh,
Khởi từ một bước chân quen bộ hành.
3. Cố làm thất bại càng sanh,
Cố tâm chấp giữ trở thành mất đi.
Cho nên bậc thánh vô vi,
Không làm nên chẳng có gì hư hao;
Không giữ không mất tí nào.
4.Sự thường thành,bại theo nhau không rời,
Thành công vừa sắp đến nơi,
Cũng là thất bại đồng thời xảy ra.
Muôn điều vạn sự người ta,
Trước, sau thận trọng mới là bình yên.
5. Cho nên các bậc thánh hiền
Để tâm vô dục, để lòng thảnh thơi,
Không mong báu vật trên đời,
Học nơi vô học, giúp người sửa sai,
Tự nhiên để giúp muôn loài,
Không đem mới lạ đổi dời thế gian.
3/ Nghĩa
1. Vật nằm yên dễ nắm giữ,
Việc chưa tới dễ lo toan,
Vật mềm mỏng dễ phân chia,
Vật bé nhỏ dễ thất tán.
Khởi làm sự việc khi nó chưa thành hình,
Trị an tình huống khi nó chưa thành loạn.
2. Cây lớn một ôm khởi sinh từ cái mầm nhỏ, Đài cao chín tầng khởi từ một mô đất thấp .
Đường xa ngàn dặm khởi từ một bước chân.
3. Cố ý làm thì hỏng ;
Cố ý giữ thì mất .
Do vậy, thánh nhân làm mà không chấp làm nên không hỏng việc,
Giữ mà không chấp giữ nên không bị mất.
4. Người ta làm việc thường bị thất bại lúc sắp thành công. Nên trước, sau đều cẩn trọng ắt không hỏng việc.
5. Cho nên thánh nhân để tâm vô dục,
Không mong của hiếm vật lạ ,
Học nơi vô học,
Giúp chúng nhân sửa sai mà trở về đạo
Giúp muôn vật phát triển theo tự nhiên tốt đẹp đã có chứ không dám áp đặt .
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. a/ Nước lặng trong dễ thấy cá; tâm thanh tịnh dễ nhận ra tánh, Định tĩnh và trí huệ không tách rời.
b/ Hiện tại là quả của quá khứ, là nhân của tương lai. Muốn biết tương lai hãy nhìn vào hiện tại.
2. Từ nhỏ đến lớn, từ thấp đến cao, từ gần đến xa là tiến trình sinh trưởng tự nhiên của van vật. Tiến trình phân rã đi ngược lại.
3. a/ Hữu vi dụng sự thì hại cho tự nhiên, dùng vào việc nghĩa thì trái lòng nhân, dùng vào vật chất thì hại tinh thần.
b/ Vô vi vô hại, vô chấp vô thất.
4. Thận trọng lúc đầu vì “ Sai một ly đi một dặm.”; thận trọng lúc cuối vì: “ Một con sâu làm rầu nồi canh.”
5. Thánh nhân không đem luật lệ mới đến áp dụng cho thế gian , nhưng đến để nhắc lại cho con người luất lệ tốt đã có , đó là đạo tự nhiên vô dục , vô vi, vô sở đắc thất.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 64
1. It is easy to maintain a situation while it is still secure;
It is easy to deal with a situation before symptoms develop;
It is easy to break a thing when it is yet brittle;
It is easy to dissolve a thing when it is yet minute.
Deal with a thing while it is still nothing;
Keep a thing in order before disorder sets in.
2. A tree that can fill the span of a man's arms grows from a downy tip;
A terrace nine storeys high rises from hodfuls of earth;
A journey of a thousand miles starts from beneath one's feet.
3. Whoever does anything to it will ruin it;
Whoever lays hold of it will lose it.
Therefore the sage, because he does nothing, never ruins anything;
And, because he does not lay hold of anything, loses nothing.
4. In their enterprises the people
Always ruin them when on the verge of success.
Be as careful at the end as at the beginning
And there will be no ruined enterprises.
5. Therefore the sage desires not to desire,
And does not value goods which are hard to come by;
Learns to be without learning,
And makes good the mistakes of the multitude
In order to help the myriad creatures to be natural and to refrain from daring to act.
2/ Julien 64
1. Ce qui est calme est aisé à maintenir ;
Ce qui n'a pas encore paru est aisé à prévenir ;
Ce qui est faible est aisé à briser ;
Ce qui est menu est aisé à disperser.
Arrêtez le mal avant qu'il n'existe ;
Calmez le désordre avant qu'il n'éclate.
2. Un arbre d'une grand circonférence est né d'une racine aussi déliée qu'un cheveu ;
Une tour de neuf étages est sortie d'une poignée de terre ;
Un voyage de mille lis à commencé par un pas !
3. Celui qui agit échoue,
Celui qui s'attache à une choses la perd.
De là vient que le Saint n'agit pas, c'est pourquoi il n'échoue point.
Il ne s'attache à rien, c'est pourquoi il ne perd point.
4. Lorsque le peuple fait une chose, il échoue toujours au moment de réussir.
Soyez attentif à la fin comme au commencement, et alors vous n'échouerez jamais.
5. De là vient que le Saint fait consister ses désirs dans l'absence de tout désir.
Il n'estime point les biens d'une acquisition difficile.
Il fait consister son étude dans l'absence de toute étude,
Et se préserve des fautes des autres hommes.
Il n'ose pas agir afin d'aider tous les êtres à suivre leur nature.
3/ Wilhelm 64
1. Was noch ruhig ist, läßt sich leicht ergreifen.
Was noch nicht hervortritt, läßt sich leicht bedenken.
Was noch zart ist läßt sich leicht zerbrechen.
Was noch klein ist läßt sich leicht zerstreuen.
Man muß wirken auf das, was noch nicht da ist.
Man muß ordnen, was noch nicht in Verwirrung ist.
2. Ein Baum von einem Klafter Umfang entsteht aus einem haarfeinem Hälmchen.
Ein neun Stufen hoher Turm entsteht aus einem Häuflein Erde.
Eine tausend Meilen weite Reise beginnt vor deinen Füßen.
3. Wer handelt, verdirbt es.
Wer festhält, verliert es.
Also auch der Berufene:Er handelt nicht, so verdirbt er nichts.
Er hält nicht fest, so verliert er nichts.
4. Die Leute gehen an ihre Sachen, und immer wenn sie fast fertig sind, so verderben sie es.
Das Ende ebenso in acht nehmen wie den Anfang,
dann gibt es keine verdorbenen Sachen.
5. Also auch der Berufene: Er wünscht Wunschlosigkeit.
Er hält nicht wert schwer zu erlangende Güter.
Er lernt das Nichtlernen.
Er wendet sich zu dem zurück, an dem die Menge vorüber geht.
Darum fördert er den natürlichen Lauf der Dinge und wagt nicht zu handeln.
)()(
CHƯƠNG 65: THUẦN ĐỨC
第 六 十 五 章: 淳德
I. Kinh Văn:
1. 古之善為道者,
非以明民,將以愚之。
2. 民之難治,以其智多。
故以智治國,國之賊。
不以智治國,國之福。
3. 知此兩者,亦稽 (*)式。
常知稽 (*) 式,是謂玄德。
玄德深矣、遠矣!與物反矣。
然後乃至大順。
-----------------------
(*) Có bản ghi là 楷 (Khải: Khuôn mẫu)
-------------------
1/ Phiên âm:
1. Cổ chi thiện vi đạo giả,
Phi dĩ minh dân, tương dĩ ngu chi.
2. Dân chi nan trị, dĩ kỳ trí đa.
Cố dĩ trí trị quốc, quốc chi tặc,
Bất dĩ trí trị quốc, quốc chi phúc.
3. Tri thử lưỡng giả, diệc kê (*) thức Thường tri kê (*) thức, thị vị huyền đức. Huyền đức thâm hỹ, viễn hỹ, dữ vật phản hỹ! Nhiên hậu nãi chí đại thuận.
2/ Diễn ca 65:
1. Người xưa đem đạo vào đời,
Giúp dân trị nước, dạy người hiền lương.
Tránh xa xảo trí gạt lường,
Tránh xa trộm cướp nhiễu nhương dân lành.
2. Nước nhà dân khó trị an, Do vì trí xảo mưu gian lộng hành. Cho nên dùng trí giặc sanh, Không dùng mưu trí phước lành yên vui.
3.Đôi điều đức, trí ngược xuôi.
Cũng trong cách thức cho đời trị an.
Nên khi thấu hiểu rõ ràng,
Đó là huyền đức vô vàn thâm sâu,
Rồi cùng muôn vật phản hồi, Qui nguyên đồng thuận đức trời dung thông.
3/ Nghĩa
1. Người xưa khéo dùng đạo ở đời.
Không làm cho dân có xảo trí tinh ranh , Nhưng giúp cho dân hiền lành chất phác.
2. Dân khó trị an bỡi nhiều trí xảo. Cho nên dùng trí xảo trị nước là gây họa cho nước; Không dùng trí xảo trị nước là tạo phúc cho nước.
3. Thấu rõ hai điều đó, tức là biết cách tu thân trị quốc. Luôn thấu hiểu phép tắc ấy là huyền đức của trời.
Đức của trời rất sâu xa, cùng mọi vật phản bổn hoàn nguyên, đều là đồng thuận.
II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Nói về người hiền hậu ta dùng thuật ngữ : “Hiền như cục đất “. Kinh Thánh nói: Đức Chúa Trời tạo ra con người từ đất. Kinh Phật nói thế gian là Khổ, Vô thường, Vô ngã ,trong đó đất chỉ cho tánh vô ngã. Như vậy bản nguyên con người vốn là hiền lành, vô ngã.
2. Truyện thần thoại nói: Lucifer là thiên thần được tạo ra từ ngọn lửa, biểu thị trí sáng lanh khôn, nhưng có tánh tự cao. .Lucifer không chịu hạ mính dưới quyền lãnh đạo của con người được tạo ra từ bụi đất. Lucifer nổi loạn gây chiến tranh Thiên đàng nhằm đoạt quyền tối cao, nhưng sau đó bị đánh bại. Vậy, trí mà không đức sẽ thành loạn; đức mà không trí sẽ thành mê. Tán loạn và mê hoặc là phiền não tâm sở trái với chánh giác chánh tri .
3. Huyền đức hay đức của trời sâu xa mầu nhiệm , thoạt nhìn như trái sự thường, thật ra là thuận đạo tự nhiên. Các ngôi sao và ngọn lửa tuy ở trên cao nhưng lửa cháy thì các tro bụi, nham thạch rơi xuống bồi đắp cho đất. Cũng vậy , trí tuệ khôn lanh không phải để chiếm ngôi vị trên cao, nhưng là để tùy thuận phục vụ tình thương và đức khiêm nhu ở dưới đất. Vậy, trí, đức trái chiều nhưng cuối cùng đồng thuận.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 65
1.Of old those who excelled in the pursuit of the way Did not use it to enlighten the people, But to hoodwink them.
2. The reason why the people are difficult to govern is that they are too clever.
Hence to rule a state by cleverness will be to the detriment of the state;
Not to rule a state by cleverness will be a boon to the state.
3. These two are models. Always to know the models Is known as mysterious virtue.
Mysterious virtue is profound and far-reaching,
But when things turn back it turns back with them.
Only then is complete conformity realized.
2/ Julien 65
1. Dans l'Antiquité, ceux qui excellaient à pratiquer le Tao Ne l'employaient point à éclairer le peuple ; ils l'employaient à le rendre simple et ignorant.
2. Le peuple est difficile à gouverner parce qu'il a trop de prudence.
Celui qui se sert de la prudence pour gouverner le royaume est le fléau du royaume.
Celui qui ne se sert pas de la prudence pour gouverner le royaume fait le bonheur du royaume.
3. Lorsqu'on connaît ces deux choses, on est le modèle (de l'empire).
Savoir être le modèle (de l'empire), c'est être doué d'une vertu céleste.
Cette vertu céleste est profonde, immense, opposée aux créatures.
Par elle on parvient à procurer une paix générale.
3/ Wilhelm 65
1. Die vor alters tüchtig waren im Walten nach dem SINN, Taten es nicht durch Aufklärung des Volkes,
Sondern dadurch, daß sie das Volk töricht hielten.
2. Daß das Volk schwer zu leiten ist, kommt daher, daß es zuviel weiß.
Darum: Wer durch Wissen den Staat leitet, ist der Räuber des Staats.
Wer nicht durch Wissen den Staat leitet, ist das Glück des Staats.
3. Wer diese beiden Dinge weiß, der hat ein Ideal. Immer dies Ideal zu kennen, ist verborgenes LEBEN.
Verborgenes LEBEN ist tief, weitreichend, anders als alle Dinge;
aber zuletzt bewirkt es das große Gelingen.
)()(
CHƯƠNG 66: HẬU KỶ
第 六 十 六 章: 後 己
I. Kinh Văn:
1. 江海之所以能為百谷王者,
以其善下之,
故能為百谷王。
2. 是以聖人欲上民,必以言下之。
欲先民,必以身後之。
是以聖人處上而民不重,
處前而民不害。
是以天下樂推而不厭。
以其不爭,
故天下莫能與之爭。
1/ Phiên âm
1. Giang hải sở dĩ năng vi bách cốc vương giả, dĩ kỳ thiện hạ chi.
Cố năng vi bách cốc vương.
2. Thị dĩ thánh nhân dục thượng dân tất dĩ ngôn hạ chi.
Dục tiên dân tất dĩ thân hậu chi.
Thị dĩ thánh nhân xử thượng nhi dân bất trọng,
Xử tiền nhi dân bất hại.
Thị dĩ thiên hạ lạc thôi nhi bất yếm,
Dĩ kì bất tranh,
Cố thiên hạ mạc năng dữ chi tranh.
2/ Diễn ca 66:
1. Nước luôn tìm xuống trũng sâu
Thể như sông biển vương hầu suối khe.
2. Thánh nhân xử sự trọn bề ,
Trên dân lời phải dặt dè khiêm cung,
Trước dân mình đặt sau cùng.
Đó là thánh trí bao dung mọi bề. Trên dân, dân chẳng nặng nề;
Trước dân , dân cũng chẳng hề hại chi.
Cho nên thiên hạ phục tùy,
Chung vui cùng sống chẳng khi nào rời.
Bỡi không tranh cạnh cả đời,
Cho nên tốt đẹp giữa người với ta.
3/ Nghĩa
1. Sông, biển được coi như vua của trăm khe, suối, bỡi chúng khéo chọn chỗ ở thấp hơn khe, suối, cho nên sông, biển có thể làm vua khe, suối.
2. Do vậy mà thánh nhân muốn ở trên dân, ắt phải dùng lời khiêm hạ đối với dân;
Muốn ở trước dân, ắt phải đặt thân mình sau dân.
Do vậy thánh nhân ở trên dân mà dân không cho là gánh nặng,
Dẫn trước dân mà dân không bị hại.
Vì vậy mọi người luôn vui vẻ tin chọn mà không chán bỏ.
Thánh nhân không tranh với ai, cho nên không làm cho ai tranh với mình.
II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Sông biển dưới thấp tích chứa được nguồn nước của khe suối trên cao là do trong lòng nó sâu rộng. Cũng vậy, người an dân trị nước phải có khả năng tích hợp bao dung do từ đức khiêm nhu ,hư tâm và vô ngã .
2. a/ Ở trên cao là để phục vụ dưới thấp, ở phía trước là để bảo vệ phía sau, cho nên quan chức phải phục vụ và bảo vệ dân thì dân an vui không chán bỏ.
b/ Tranh nhau để làm thiện là tự đi vào chỗ bất thiện. Người thiện không tranh với ai nên không ai tranh với mình, cả hai không tranh nhau, nên đều là người tốt .
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 66
1. The reason why the River and the Sea are able to be king of the hundredvalleys
Is that they excel in taking the lower position.
Hence they are able to be king of the hundred valleys.
2. Therefore, desiring to rule over the people,
One must in one's words humble oneself before them;
And, desiring to lead the people,One must, in one's person, follow behind them.
Therefore the sage takes his place over the people yet is no burden;
Takes his place ahead of the people yet causes no obstruction.
That is why the empire supports him joyfully and never tires of doing so.
It is because he does not contend
That no one in the empire is in aposition to contend with him.
2/ Julien 66
1. Pourquoi les fleuves et les mers peuvent-ils être les rois de toutes les eaux ?
Parce qu'il savent se tenir au dessous d'elles.
C'est pour cela qu'ils peuvent être les rois de toutes les eaux.
2. Aussi lorsque le Saint désire d'être au-dessus du peuple, il faut que, par ses paroles, il se mette au-dessous de lui.
Lorsqu'il désire d'être placé en avant du peuple, il faut que, de sa personne, il se mette après lui.
De là vient que le Saint est placé au-dessus de tous et il n'est point à charge au peuple ;
Il est placé en avant de tous et le peuple n'en souffre pas.
Aussi tout l'empire aime à le servir et ne s'en lasse point.
Comme il ne dispute pas (le premier rang),
Il n'y a personne dans l'empire qui puisse le lui disputer.
3/ Wilhelm 66
1. Daß Ströme und Meere Könige alles Bäche sind,
Kommt daher, daß sie sich gut unten halten können.
Darum sind sie die Könige aller Bäche.
2. Also auch der Berufene:
Wenn er über seinen Leuten stehen will, so stellt es sich in seinem Reden unter sie.
Wenn er seinen Leuten voran sein will, so stellt es sich in seiner Person hintan.
Also auch: Er weilt in der Höhe, und die Leute werden durch ihn nicht belastet.
Er weilt am ersten Platze, und die Leute werden von ihm nicht verletzt.
Also auch: Die ganze Welt ist willig, ihn voranzubringen,
und wird nicht unwillig.
Weil er nicht streitet,
Kann niemand auf der Welt mit ihm streiten.
)()(
CHƯƠNG 67 : TAM BẢO
第 六 十 七 章: 三 寶
I. Kinh Văn:
1. 天下皆謂我道大, 似不肖。
夫唯大故似不肖。
若肖 久矣!其細也夫。
2. 我有三寶持而保之:
一曰慈,
二曰儉,
三曰不敢為天下先。
慈故能勇,
儉故能廣,
不敢為天下先故能成器長。
3. 今舍慈且勇,
舍儉且廣,
舍後且先,
死矣!
4. 夫慈以戰則勝,以守則固。
天將救之以慈衛之。
1/ Phiên âm:
1. Thiên hạ giai vị ngã đạo đại, tựa bất tiếu.
Phù duy đại, cố tựa bất tiếu.
Nhược tiếu cửu hỹ, kỳ tế dã phù.
2. Ngã hữu tam bảo, trì nhi bảo chi:
Nhất viết từ; Nhị viết kiệm;
Tam viết bất cảm vi thiên hạ tiên.
Từ cố năng dũng;
Kiệm cố năng quảng,
Bất cảm vi thiên hạ tiên, cố năng thành khí trưởng.
3. Kim xá từ thả dũng,
Xá kiệm thả quảng,
Xá hậu thả tiên,
Tử hỹ !
4. Phù từ, dĩ chiến tắc thắng, dĩ thủ tắc cố.
Thiên tương cứu chi, dĩ từ vệ chi.
2/ Diễn ca 67:
1. Người ta bảo với nhau rằng:
Không gì có thể sáng bằng đạo ta.
Đạo vì to lớn thành ra
Khong gì giống đạo, đạo là một thôi.
Nếu mà có cái giống rồi,
Hóa ra đạo cũng nhỏ nhoi thường tình ?
2. Có ba báu vật nơi mình,
Ta thường giữ lấy để dành hộ thân.
Một là có được từ tâm
Hai là tiết kiệm, ba không đứng đầu.
Tâm từ dũng trí mới sanh;
Có hay tiết kiệm mới thành cơ ngơi; Khiêm cung chẳng dám hơn người, Thì thiên hạ mới trao ngôi dẫn đàng.
3. Nay , đời sự thể trái ngang,
Chỉ dùng vũ dũng chẳng màng từ tâm;
Chỉ mong vĩ đại siêu quần,
Chẳng hề tiêt đọ, chẳng cần kiệm chi
Tự cao, tự đai, khinh khi,
Bỏ sau giành trước, làm gì cũng tranh.
Đó là thập tử nhất sanh,
Đã vào tử địa tự mình phải ra !
4. Từ tâm thủ chẳng tiêu ma,
Từ tâm tiến đắc thật là lớn lao!
Trời thương muốn cứu kẻ nào,
Thì cho người ấy dồi dào từ tâm.
3/ Nghĩa:
1. Thiên hạ đều nói đạo của ta lớn, như không có gì giống với nó.
Vì nó lớn quá nên không có gì giống nó . Nếu có gì giống với nó thì từ lâu nó đã là nhỏ.
2. Ta có ba báu vật giữ mà hộ thân:
Một là lòng nhân từ, hai là tiết kiệm, ba là không dám đứng trước thiên hạ.
Nhân từ mới sinh ra dũng cảm, không sợ sệt; tiết kiệm mới sinh ra quảng đại, sung túc; không đứng trước thiên hạ mới dẫn đầu thiên hạ.
3. . Người đời nay bỏ nhân từ mà dùng vũ lực, Bỏ tiết kiệm mà theo cách phung phí ,
Bỏ chỗ đằng sau để tranh chỗ đứng trước,
Làm như vậy ắt đi vào chỗ chết !
4. Dùng từ tâm mà tiến thì tất thắng, dùng từ tâm mà cố thủ ắt bền vững.
Trời dùng từ tâm cứu ai thì giúp người ấy có từ tâm để tự bảo vệ .
.
II. Khái Niêm Liên Hệ
1. Giống nhau, khác nhau là các khái niệm tương dối tính , đa tạp và cá biệt ; không giống cũng không khác là khái niệm tuyệt đối tính, dơn nhất và phổ quát. Đạo là nguồn của tạo vật, là tuyệt đối tính, đơn nhất và phổ quát. Do đó không thể nói đạo lả cái gì, hoặc giống hay khác cái gì.
2. Tam bảo nơi mỗi người là:(1) Từ bi tâm hay lòng thương xót, (2) Cần kiệm trong cuộc sống, (3) Khiêm nhu trông ứng xử.
3. -Từ bi tâm hay lòng thương xót để cứu giúp mình và cứu giúp sanh linh.
- Tiết độ , cần kiệm, bất phóng dật để nuôi dưỡng và bảo vệ sự sống.
- Khiêm hạ, nhu mì để làm nền thăng tiến siêu việt .
4. Tình thương và trí linh hay từ bi và trí huệ giúp con người giải thoát đau khổ, phiền não, trở lại bản nguyên an lạc, thường hằng . Đại đạo huyền đức cũng nhắc lại: Từ tâm nơi mỗi người chính là lực lượng bảo vệ an toàn nhất cho người ấy.
III. Các Bản Dịch Khác
1/ Lau 67
1. The whole world says that my way is vast and resembles nothing.
It is because it is vast that it resembles nothing.
If it resembled anything, it would, long before now, have become small.
2. I have three treasures which I hold and cherish.
The first is known as compassion,
The second is known as frugality,
The third is known as not daring to take the lead in the empire;
Being compassionate one could afford to be courageous,
Being frugal one could afford to extend one's territory,
Not daring to take the lead in the empire one could afford to be lord over the vessels.
3. Now, to forsake compassion for courage,
To forsake frugality for expansion,
To forsake the rear for the lead,
Is sure to end in death.
4. Through compassion, one will triumph in attack and be impregnable in defence.
What heaven succours it protects with the gift of compassion.
2/ Julien 67
1. Dans le monde tous me disent éminent, mais je ressemble à un homme borné.
C'est uniquement parce que je suis éminent, que je ressemble à un homme borné.
Quand à (ceux qu'on appelle) éclairés, il y a longtemps que leur médiocrité est connue !
2. Je possède trois choses précieuses : je les tiens et les conserve comme un trésor.
La première s'appelle l'affection ;
La seconde s'appelle l'économie ;
La troisième s'appelle l'humilité, qui m'empêche de vouloir être le premier de l'empire.
J'ai de l'affection, c'est pourquoi je puis être courageux.
J'ai de l'économie, c'est pourquoi je puis faire de grandes dépenses.
Je n'ose être le premier de l'empire, c'est pourquoi je puis devenir le chef de tous les hommes.
3. Mais aujourd'hui on laisse l'affection pour s'abandonner au courage ;
On laisse l'économie pour se livrer à de grandes dépenses ;
On laisse le dernier rang pour rechercher le premier :
Voilà qui conduit à la mort.
4. Si l'on combat avec un cœur rempli d'affection, on remporte la victoire ; si l'on défend (une ville), elle est inexpugnable.
Quand le ciel veut sauver un homme, il lui donne l'affection pour le protéger.
3/ Wilhelm 67
1. Alle Welt sagt, mein SINN sei zwar groß, aber sozusagen unbrauchbar.
Gerade weil er groß ist, deshalb ist er sozusagen unbrauchbar.
Wenn er brauchbar wäre, so wäre er längst klein geworden.
2. Ich habe drei Schätze, die ich schätze und wahre.
Der eine heißt: die Liebe;
Der zweite heißt: die Genügsamkeit;
Der dritte heißt: nicht wagen, in des Welt voranzustehen.
Durch Liebe kann man mutig sein, durch Genügsamkeit kann man weitherzig sein.
Wenn man nicht wagt, in der Welt voranzustehen,kann man das Haupt der fertigen Menschen sein.
3. Wenn man nun ohne Liebe mutig sein will,
wenn man ohne Genügsamkeit weitherzig sein will,
wenn man ohne zurückzustehen vorankommen will:
Das ist der Tod.
4. Wenn man Liebe hat im Kampf so siegt man. Wenn man sie hat bei der Verteidigung, so ist man unüberwindlich.
Wen der Himmel retten will, den schützt er durch die Liebe.
)()(
CHƯƠNG 68: PHỐI THIÊN
第 六十八章: 配 天
I Kinh Văn:
1. 善為士者不武。
善戰者不怒。
善勝敵者不與。
2. 善用人者為之下。
是謂不爭之德。
是謂用人之力。
是謂配天
古之極。
1/ Phiên âm:
1. Thiện vi sĩ giả bất vũ,
Thiện chiến giả bất nộ,
Thiện thắng địch giả bất dữ,
2. Thiện dụng nhân giả, vi chi hạ,
Thị vị bất tranh chi đức,
Thị vị dụng nhân chi lực,
Thị vị phối thiên,
Cổ chi cực.
2/ Diễn ca 68:
1. Tướng tài không dụng vũ uy,
Binh hay đánh giặc chẳng vì hung hăng
Người thường thắng địch tự thân
Không cùng kẻ địch một lần giao tranh .
2. Dùng người phải tự hạ mình,
Đó là đức lớn không tranh trên đời,
Đó là dùng sức của người,
Cũng là hiệp nhất với trời xưa nay .
3/ Nghĩa
1. Tướng giỏi không cần vũ dũng ,
Thiện chiến binh không khởi tâm phẩn nộ ,
Người giỏi thắng địch không cần giao tranh với địch
2. Kẻ khéo dùng người thì tự hạ mình trước người.
Đó là dụng đức không phân tranh,
Là biết cách dùng năng lực của người khác,
Là phối thiên hay hiệp thông với trời,
Là chỗ cao xa nhất của đạo đức từ xưa.
II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Vũ dũng, phẩn hận, và hiếu chiến là trái với đạo pháp dụng binh,
2. Khiêm hạ, tôn trọng người , và không phân tranh là hợp đạo dùng năng lực con người.
Phối thiên hay hiệp thông với trời thì năng lượng con người dược sử dụng hoàn chỉnh nhất từ xưa nay.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 68
1. One who excels as a warrior does not appear formidable;
One who excels in fighting is never roused in anger;
One who excels in defeating his enemy does not join issue;
2. One who excels in employing others humbles himself before them.
This is known as the virtue of non-contention;
This is known as making use of the efforts of others;
This is known as matching the sublimity of heaven.
2/ Julien 68:
1. Celui qui excelle à commander une armée n'a pas une ardeur belliqueuse.
Celui qui excelle à combattre ne se laisse pas aller à la colère.
Celui qui excelle à vaincre ne lutte pas.
2. Celui qui excelle à emporter les hommes se met au-dessous d'eux.
C'est là ce qu'on appelle posséder la vertu qui consiste à ne point lutter.
C'est ce qu'on appelle savoir se servir des forces des hommes.
C'est ce qu'on appelle s'unir au ciel.
Telle était la science sublime des Anciens.
3/ Wilhelm 68
1. Wer gut zu führen weiß, ist nicht kriegerisch.
Wer gut zu kämpfen weiß, ist nicht zornig.
Wer gut die Feinde zu besiegen weiß,kämpft nicht mit ihnen.
2. Wer gut die Menschen zu gebrauchen weiß, der hält sich unten.
Das ist das LEBEN, das nicht streitet;
Das ist die Kraft, die Menschen zu gebrauchen;
Das ist der Pol, der bis zum Himmel reicht.
)()(
s CHƯƠNG 69: HUYỀN DỤNG
第 六十九章: 玄 用
I. Kinh Văn:
1. 用兵有言:
“吾不敢為主而為客;
不敢進寸而退尺。”
2. 是謂 行無行。
攘無臂。扔無敵。執無兵。
3. 禍莫大於輕敵。
輕敵幾喪吾寶。
故抗兵相加
哀者勝矣。
1/ Phiên âm:
1. Dụng binh hữu ngôn:
“Ngô bất cảm vi chủ nhi vi khách,
Bất cảm tiến thốn nhi thoái xích”.
2. Thị vị hành vô hành,
Nhương vô tí, nhưng vô địch, chấp vô binh.
3. Hoạ mạc đai ư khinh địch,
Khinh địch cơ táng ngô bảo.
Cố kháng binh tương gia,
Ai giả thắng hỹ.
2/ Diễn ca 60:
1. Phép dùng binh có nói ra:
- Ta không làm chủ, chỉ là khách thôi;
Tiến một tấc chẳng tới nơi,
Nhưng thoái một thước ta lui tức thì.”
2. Đó là tiến chẳng thấy đi;
Ra tay mà chẳng thấy gì là tay,
Phá địch mà địch không hay,
Tay cầm binh khí khác gì tay không !
3. Khinh địch tai họa vô cung,
Như mất báu vật của mình hộ thân.
Cho nên chiến trận tự phân,
Bên nào thương xót được phần thắng hơn.
3/ Nghĩa
1. Phép dụng binh có câu:
“ Ta không dám làm chủ (khiêu chiến),chỉ làm khách (ứng chiến) mà thôi;
Ta không dám tiến một tấc, nhưng chịu lùi một thước.”
2. Đó gọi là tiến mà không thấy đi,
Đoạt lấy mà không thấy tay,trừ bỏ địch mà không chống cự, cầm binh khí mà không thấy có binh khí .
3. Không họa nào lớn bằng khinh địch.
Khinh địch là đánh mất báu vật liền thân.
Cho nên khi giao chiến,
Bên nào có lòng thương xót, bên đí sẽ thắng.
ii. Khái Niệm Liên Hệ
1. Đạo pháp dụng binh là:
- Không khiêu chiến, chỉ nên ứng chiến.
- Bảo toàn lực lượng hơn là tấn công.
2. Không chì dùng binh lực mà phải phối hợp nhiều mặt trận khác như kinh tế, chính trị, ngoại giao, tuyên truyền, …..
3. Trong khi tham chiến thì:
- Khinh địch là tai họa lớn, là tự đánh mất bảo vật hộ thân của mình.
- Từ tâm, lòng thương xót do lực hiếu sinh quyết định thắng lợi .
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 69
1. The strategists have a saying,
I dare not play the host but play the guest,
I dare not advance an inch but retreat a foot instead.
2. This is known as marching forward when there is no road,
Rolling up one's sleeves when there is no arm,
Dragging one's adversary by force when there is no adversary,
And taking up arms when there are no arms.
3. There is no disaster greater than taking on an enemy too easily.
So doing nearly cost me my treasure.
Thus of two sides raising arms against each other,
It is the one that is sorrow-stricken that wins.
2/ Julien 69
1. Voici ce que disait un ancien guerrier :
« Je n'ose donner le signal, j'aime mieux le recevoir.
Je n'ose avancer d'un pouce, j'aime mieux reculer d'un pied. »
2. C'est ce qui s'appelle n'avoir pas de rang à suivre, de bras à étendre, d'ennemis à poursuivre, ni d'arme à saisir.
3. Il n'y a pas de plus grand malheur que de résister à la légère.
Résister à la légère, c'est presque perdre notre trésor.
Aussi, lorsque deux armées combattent à armes égales,
C'est l'homme le plus compatissant qui remporte la victoire.
3/ Wilhelm 69
1. Bei den Soldaten gibt es in Wort:
„ Ich wage nicht, den Herrn zu machen, sondern mache lieber den Gast.
Ich wage nicht, einen Zoll vorzurücken, sondern ziehe mich lieber einen Fuß zurück.“
2. Das heißt gehen ohne Beine, fechten ohne Arme, werfen ohne anzugreifen, halten ohne die Waffen zu gebrauchen.
3. Es gibt kein größeres Unglück, als den Feind zu unterschätzen.
Wenn ich den Feind unterschätze, stehe ich in Gefahr, meine Schätze zu verlieren.
Wo zwei Armeen kämpfend aufeinanderstoßen,
Da siegt der, der es schweren Herzens tut.
)()(
CHƯƠNG 70: TRI NAN
第七十章: 知 難
I. Kinh Văn:
1. 吾言甚易知, 甚易行。
天下莫能知、莫能行。
2. 言有宗、事有君。
3. 夫唯無知,是以我不知。
知我者希,則我者貴。
是以聖人被褐懷玉。
1/ Phiên âm:
1. Ngô ngôn thậm dị tri, thậm dị hành.
Thiên hạ mạc năng tri, mạc năng hành.
2. Ngôn hữu tông, sự hữu quân.
3. Phù duy vô tri, thị dĩ bất tri ngã.
Tri ngã giả hy, tắc ngã giả quí.
Thị dĩ thánh nhân bị hạt hoài ngọc.
2/ Diễn ca 70:
1. Lời ta dễ hiểu, dễ lam;
Thiên hạ chẳng hiểu, chẳng màng làm theo.
2. Lời ta có cội có nguồn;
Việc ta có chủ đạo thường xưa nay..
3. Chỉ vì không biết điều này,
Cho nên cũng chẳng biết gì đến ta.
Ít người hiểu biết, thành ra
Ta là quý hiêm người ta không ngờ.
Thánh nhân mặc áo vải thô
Ai hay ôm lấy ngọc ngà bên trong.
3/ Nghĩa
1. Lời ta nói rất dễ hiểu, rất dễ làm,
Nhưng thiên hạ không hiểu , không làm.
2. Lời nói của ta có nguồn gốc , việc làm của ta có chủ chốt.
3. Chỉ vì thiên hạ không biết, nên không hiểu ta.Kẻ hiểu ta rất ít, nên ta quý hiếm.
Do vậy thánh nhân bận áo vải thô mà chứa ngọc quý bên trong.
II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Thông tin càng dễ tiếp nhận, dễ hiểu, dễ đáp ứng thì càng có giá trị cao. Nói thật dễ hơn nói dối, nhưng người ta nói dối nhiều hơn nói thật!
2. Tâm động niệm khởi, niệm sinh ngôn xuất, ngôn ngữ dẫn đến viecj làm, hành động . Tông của lời theo tập khí các nghiệp ; phép tắc của việc làm do khởi dụng của thành sở tác trí.
3. “ Rắn hóa rồng không đổi vảy; phàm hóa thánh không đổi mặt, ” Cho nên ngoại tướng không định được thánh hay phàm, Tịch diệt là thể của đạo, ly tướng là pháp của người tu,
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 70
1. My words are very easy to understand and very easy to put into practice,
Yet no one in the world can understand them or put them into practice.
2. Words have an ancestor and affairs have a sovereign.
3. It is because people are ignorant that they fail to understand me.
Those who understand me are few;
Those who harm me are honoured.
Therefore the sage, while clad in homespun, conceals on his person a priceless piece of jade.
2/ Julien 70
1. Mes paroles sont très faciles à comprendre, très faciles à pratiquer.
Dans le monde personne ne peut les comprendre, personne ne peut les pratiquer.
2. Mes paroles ont une origine, mes actions ont une règle.
3. Les hommes ne les comprennent pas, c'est pour cela qu'ils m'ignorent.
Ceux qui me comprennent sont bien rares. Je n'en suis que plus estimé.
De là vient que le Saint se revêt d'habits grossiers et cache des pierres précieuses dans son sein.
3/ Wilhelm 70
1. Meine Worte sind sehr leicht zu verstehen, sehr leicht auszuführen.
Aber niemand auf Erden kann sie verstehen, kann sie ausführen.
2. Die Worte haben einen Ahn. Die Taten haben einen Herrn.
3. Weil man die nicht versteht, versteht man mich nicht.
Eben daß ich so selten verstanden werde, darauf beruht mein Wert.
Darum geht der Berufene im härenen Gewand; aber im Busen birgt er ein Juwel.
)()(
CHƯƠNG 71 : TRI BỆNH
第七十 一章: 知 病
I. Kinh Văn:
1. 知不知上,不知知病。
2. 夫唯病病,是以不病。
3. 聖人不病,以其病病。
夫唯病病 (*),是以不病。
------------------
(*) Nhiều bản không có bốn chữ này 夫唯病病 lặp lại ở hàng cuối. Các bản dịch Anh, Pháp, Đức dưới đây cũng không dịch bốn chữ này.
--------------------
1/ Phiên âm:
1. Tri bất tri thượng, bất tri tri bệnh .
2. Phù duy bệnh bệnh, thị dĩ bất bệnh.
3. Thánh nhân bất bệnh, dĩ kỳ bệnh bệnh.
Phù duy bệnh bệnh, thị dĩ bất bệnh.
2/ Diễn ca 71:
1.Biết không biết, trí huệ cao.
Nhưng không biết biết, bệnh đau khổ đời.
2 Chỉ do dứt bỏ bệnh rồi,
Mói là không bệnh, là thôi mê lầm .
3. Thánh nhân thức tỉnh thân tâm,
Cho nên không bệnh, xa vòng vô minh.
3/ Nghĩa
1. Biết mà như không biết , là trí huệ cao ;
Không biết mà tin rằng biết, là bệnh ( lầm lỗi) .
2. Chỉ do dứt bỏ lầm lỗi ( bệnh khổ) mới không lầm lỗi ( bệnh khổ).
3. Thánh nhân không lầm lỗi , vì đã dứt bỏ lỗi lầm .
Chỉ do dứt bỏ bệnh khổ mới không bệnh khổ.
II. Khái Niệm Liên Hệ
1. a) “ Biết không biết” tức là biết mà không chấp giữ biết, không có sở tri chướng, là biết theo cách vô vi: “Không biết mà không có gì là không biết.”
b) “ Không biết biết “ tức là không biết nên biết điều gì . Hậu quả là cái cần biết thì thiếu, cái không cần lại lại dư, chẳng khác nao khỉ học lội bơi, cá học leo cây! Đây là sai lầm, đau khổ vì bất thích ứng nên gọi là bệnh.
Câu này cũng có thể hiểu: Không biết mà cứ tin rằng mình biết, tỏ ra mình là người hiểu biết. Đay cũng là ảo tưởng, hay tâm bệnh.
2. Người không lỗi lầm chỉ là người đã nhận lỗi lầm đẻ trừ bỏ lỗi lầm. Ky Tô giáo bảo: “Muốn phục sinh phải trải qua thánh giá”. Phật giáo dạy: Phải nhận ra đời là khổ, trải qua sự khổ, tìm cách diệt khổ để được an vui.
3. Phật Thích Ca dạy: “Nước bốn biển mênh mông nhưng chỉ có một vị, đó là vị mặn. Lời ta nói đã nhiều nhưng cũng chỉ chứa một vị , đó là giải thoát đau khổ .”
III. Các Bản Dịch Khác
1/ Lau 71
1. To know yet to think that one does not know is best;
Not to know yet to think that one knows will lead to difficulty.
2. It is by being alive to difficulty that one can avoid it.
3. The sage meets with no difficulty. It is because he is alive to it
That he meets with no difficulty.
2/ Julien 71
1. Savoir et (croire qu'on) ne sait pas, c'est le comble du mérite.
Ne pas savoir et (croire qu'on) sait, c'est la maladie (des hommes).
2. Si vous vous affligez de cette maladie vous ne l'éprouverez pas.
3. Le Saint n'éprouve pas cette maladie, parce qu'il s'en afflige.
Voilà pourquoi il ne l'éprouve pas.
3/ Wilhelm 71
1. Die Nichtwissenheit wissen ist das Höchste.
Nicht wissen, was Wissen ist, ist ein Leiden.
2. Nur wenn man unter diesem Leiden leidet, wird man frei von Leiden.
3. Daß der Berufene nicht leidet, kommt daher, daß er an diesem Leiden leidet;
darum leidet er nicht.
)()(
CHƯƠNG 72: ÁI KỶ
第七十 二章: 愛 己
I. Kinh Văn:
1. 民不畏威,則大威至。
2. 無狎其所居,無厭其所生。
夫唯不厭,是以不厭。
3. 是以聖人自知, 不自見。
自愛不自貴。
故去彼取此。
1/ Phiên âm:
1. Dân bất uý uy, tắc đại uy chí.
2. Vô hiệp kỳ sở cư, vô yếm kỳ sở sinh.
Phù duy bất yếm, thị dĩ bất yếm.
3. Thị dĩ thánh nhân tự tri, bất tự kiến,
Tự ái , bất tự quí.
Cố khử bỉ thủ thử.
2/ Diễn ca 72:
1.Dân không sợ sệt uy quyền,
Uy quyền to lớn đến liền với dân.
2. Không khinh chỗ ở thanh bần,
Không chê cuộc sống gian truân đương thì.
Bỡi không ghét bỏ điều chi,
Cho nên cũng chẳng có gì ghét khinh.
3. Thánh nhân tự biết lấy mình,
Nhưng không kiến chấp, không thành ngã nhân;
Tự trọng, tự ái thương thân,
Nhưng không tự thị, kiêu căng khinh người.
Nên hay biết chọn ở đời ,
Đây là giữ lấy, kia rời bỏ đi.
3/ Nghĩa
1. Dân mà không sợ uy quyền ,ắt uy quyền lớn hơn đến trong dân.
2. Không coi khinh chỗ đang ở ; không chán bỏ đời đang sống.
Chỉ do không chán ghét nên không có gì đáng để chán ghét.
3. Do vậy mà thánh nhân tự biết mình mà không có kiến chấp , không sở tri chướng; tự trọng, tự ái thương yêu mình mà không tự tôn, tự đại, kiêu căng.
Vậy là biết chọn điều này mà bỏ điều kia.
II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Sợ cái hại nhỏ để bỏ cái hại lớn.
2. Thời gian quan trọng nhất là hiện tại; nơi quan trọng nhất là nơi đang có mình ; người quan trọng nhất là người đang giao tiếp với mình; việc quan trọng nhất làm cho người đang đối diện hợp tác với mình.
2. - “ Trên đời việc khó nhất là tự biết mình, việc dễ nhất là khuyên người khác,” (Socrate) . Thiện tri thức tự tri, tự ái, tự trọng mà không có ngã vị, kiến chấp, kiêu căng.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 72 :
1. When the people lack a proper sense of awe, then some awful visitation will descend upon them.
2. Do not constrict their living space;
Do not press down on their means of livelihood.
It is because you do not press down on them that they will not weary of the burden.
3. Hence the sage knows himself but does not display himself;
Loves himself but does not exalt himself.
Therefore he discards the one and takes the other (*)
-----------------------
(*) discards the other and takes the one .
-- --------------------
2/ Julien 72:
1. Lorsque le peuple ne craint pas les choses redoutables, ce qu'il y a de plus redoutable (la mort) vient fondre sur lui.
2. Gardez-vous de vous trouver à l'étroit dans votre demeure, Gardez-vous de vous dégoûter de votre sort.
Je ne me dégoûte point du mien, c'est pourquoi il ne m'inspire point de dégoût.
3. De là vient que le Saint se connaît lui-même et ne se met point en lumière ;
Il se ménage et ne se prise point.
C'est pourquoi il laisse ceci et adopte cela.
------------
(*) laisse cela et adopte ceci .
-----------
3/ Wilhelm 72:
1. Wenn die Leute das Schreckliche nicht fürchten, dann kommt der große Schrecken.
2. Macht nicht eng ihre Wohnung, und nicht verdrießlich ihr Leben.
Denn nur dadurch, daß sie nicht in der Enge leben,
wird ihr Leben nicht verdrießlich.
3. Also auch der Berufene: Er erkennt sich selbst, aber er will nicht scheinen.
Er liebt sich selbst, aber er sucht nicht Ehre für sich.
Er entfernt das andere und nimmt dieses.
-//-
(Xem tiếp kỳ 7. Chương 73,...81)
Phú Yên, Thang Tư, Ất Tỵ - 2025
Đàm Khánh Hỷ