Thứ Sáu, 25 tháng 4, 2025

Kỳ 4 - Đọc Lại ĐẠO ĐỨC KINH

     

                                  KỲ 4

                                 Lão Tử

                      ĐẠO  ĐỨC  KINH

                      Hạ  Kinh - Đức  Kinh

                             下  經 -  德  經

                         ( Chương 38 – 48)

                                     ***

              CHƯƠNG 38 : LUẬN  ĐỨC

                   第三十八 章 :   論 德

 

     i. Kinh Văn:

  1.上德不德,是以有德;下德不

失德,是以無德。 上德無為而無以為;下德無為而

有以為。

  2.上仁為之而無以為;上義為之而

有以為。上禮為之而莫之應,

 則攘臂而扔之。     

  3. 故失道而後德,失德而後仁,

失仁而後義,失義而後禮。夫禮者,忠信之薄,而亂之首。

  4.  前識者,道之華,而愚之始。

是以大丈夫處其厚,不居其薄;處其實,不居其華。故去彼取此。 

  

    1/ Phiên âm:

  1. Thượng đức bất đức, thị dĩ hữu đức; hạ đức bất thất đức, thị dĩ vô đức.

 Thượng đức vô vi nhi vô dĩ vi; hạ đức vô vi nhi hữu dĩ vi. 
   2. Thượng nhân vi chi nhi vô dĩ vi. Thượng nghĩa vi chi nhi hữu dĩ vi. Thượng lễ vi chi nhi mạc chi ứng, tắc nhương tí nhi nhưng chi. 
  3.  Cố thất đạo nhi hậu đức, thất đức nhi hậu nhân, thất nhân nhi hậu nghĩa, thất nghĩa nhi hậu lễ.  Phù lễ giả, trung tín chi bạc, nhi loạn chi thủ .

   4. Tiền thức giả đạo chi hoa, nhi ngu chi thủy. Thị dĩ đại trượng phu, xử kì hậu, bất cư kì bạc , xử kì thực, bất cư kì hoa; cố khứ bỉ thủ thử.

 

    2/ Diễn ca 38:

  1. Đức cao làm thiện rồi quên,

Cho nên công đức càng thêm mỗi ngày.

Đức thấp làm thiện nhớ hoài,

Cho nên công đức mỗi ngày giảm đi.

Đức cao vô niệm vô vi,

Đức thấp cố ý làm gì cũng vô.

  2. Nhân cao không nghĩ làm nhân;

Nghĩa cao làm nghĩa với lòng tính toan;

Lễ cao làm lễ rõ ràng,

Nhưng  không đáp lễ phải hoàn lễ ngay.

  3. Cho nên đạo đức tỏ bày

Mất đạo lấy đức để  thay thế dần.

Thất đức rồi  có lòng nhân,

 Bất nhân, trọng nghĩa thi ân đành rành.

Bạc nghĩa thì lễ lại  sanh,

Lễ nghi vỏ mỏng của thành tín thôi,

Nhưng  là mầm loạn trên đời !

  4.Phù hoa xảo trí, biết rồi có chi!                         Đó  là căn  cội ngu  si,

Cho nên đại đức bỏ đi không dùng:

Giữ mình trung hậu tín thành,

Xa lìa giả tướng mong manh đổi dời;

Chỉ dùng thực tánh tốt  tươi,

Xa lìa ảo hóa  vẽ vời phù hoa

Nên làm thỉ phải chọn ra:    

 Đâu là nên giữ, đâu là bỏ đi.

 

     3/ Nghĩa:
  1.  Người  đức cao, không chấp giữ đức, cho nên có đức; người   đức  thấp cố chấp giữ   đức, cho nên không có đức. Người   đức cao thì vô vi nhưng   không cố ý vô vi ; người   đức thấp cũng vô vi  nhưng   cố ý vô vi .

    2. Người  có  lòng nhân cao  thì làm điều nhân  với tâm vô cầu.

  Người  trọng nghĩa cao   thì làm điều nghĩa với tâm hữu cầu. Người trọng lễ cao   thì thực hiện lễ nghi, nhưng nếu không được đáp lễ   thì sẽ  đưa tay ra dùng sức  để  buộc  người ta   giữ lễ.

    3. Cho nên  mất đạo  rồi  sau lại có đức , mất đức rồi sau lại có nhân, mất nhân rồi sau lại có nghĩa, mất nghĩa rồi sau  lại có lễ.  Ôi, lễ chỉ  là  cái vỏ mỏng   của trung hậu, thành tín, nhưng  là đầu mối của hỗn loạn.

   4. Người biết trước giả tướng phù hoa   của đạo, cũng   là nguồn gốc của ngu si.  Cho nên  bậc đại đức  giữ  lòng  thành tín trung hậu , mà không cần lễ nghi phù hoa;  giữ thực  tánh chất phác của đạo mà không cần trí xảo hư ngụy; tức là lìa  bỏ cái giả tướng , mà nắm lấy cái thực tánh.

 

    II. Khái  Niệm Liên Hệ:

  1. Thiện hạnh  vô niệm , vô cầu  sanh ra  công đức.

  2,  Nhân  ái   là  thể  tâm  không  . Nghĩa lý là  dụng  tâm  có. Lễ  nghi là động  tâm   nhiễm.

  3. Đạo khốn thì đức khởi, đức tận thì nhân sanh, vô nhân thì trọng nghĩa,  bất nghĩa  mới  sanh lễ , thất lễ  thì  tôn  pháp. Lễ và pháp là cái vỏ mỏng của tâm thành tín,  nhưng  lại  dùng sức nên dễ vỡ và trở thành đầu mối của hỗn loạn.

  4. Cung cách phù hoa trí xảo  là nguồn cội ngu mê cho nên thiện tri thức chọn  thực tánh mà lìa bỏ gải tướng.

    Tóm lại, nếu phải rời bỏ nhân  và nghĩa là để trở về với đạo và đức ; phải rời  bỏ lễ và trí là để trở về với thành thật và công chính .

 

    III. Các Bản Dịch Khác:

    1/ Lau 38:

  1. A man of the highest virtue does not keep to virtue and that is why he has virtue. A man of the lowest virtue never strays from virtue and that is why he is without virtue.
    The former never acts yet leaves nothing undone. The latter acts but there are things left undone.
  2. A man of the highest benevolence acts, but from no ulterior motive. A man of the highest rectitude acts, but from ulterior motive. A man most conversant in the rites acts, but when no one responds rolls up his sleeves and resorts to persuasion by force.
  3. Hence when the way was lost there was virtue; when virtue was lost there was benevolence;when benevolence was lost there was rectitude;when rectitude was lost there were the rites.The rites are the wearing thin of loyalty and good faith and the beginning of disorder;
  4. Foreknowledge is the flowery embellishment of the way
and the beginning of folly.Hence the man of large mind abides in the thick not in the thin, in the fruit not in the flower. Therefore he discards the one and takes the other.

 

    2/  Julien 38:

  1. Les hommes d'une vertu supérieure ignorent leur vertu ; c'est pourquoi ils ont de la vertu. Les hommes d'une vertu inférieure n'oublient pas leur vertu ; c'est pourquoi ils n'ont pas de vertu.
    Les hommes d'une vertu supérieure la pratiquent sans y songer. Les hommes d'une vertu inférieure la pratiquent avec intention.
  2. Les hommes d'une humanité supérieure la pratiquent sans y songer. Les hommes d'une équité supérieure la pratiquent avec intention. Les hommes d'une urbanité supérieure la pratiquent et personne n'y répond ; alors ils emploient la violence pour qu'on les paye de retour.
  3. C'est pourquoi l'on a de la vertu après avoir perdu le Tao ; de l'humanité après avoir perdu la vertu ; de l'équité après avoir perdu l'humanité ; de l'urbanité après avoir perdu l'équité. L'urbanité n'est que l'écorce de la droiture et de la sincérité ; c'est la source du désordre.
   4. Le faux savoir n'est que la fleur du Tao et le principe de l'ignorance. C'est pourquoi un grand homme s'attache au solide   et laisse le superficiel. Il estime le fruit et laisse la fleur. C'est pourquoi il rejette l'une et adopte l'autre.

 

     3/  Wihelm 38

  1. Wer das LEBEN hochhält, weiß nichts vom Leben, darum hat er Leben. Wer das Leben nicht hochhält, sucht das Leben nicht zu verlieren, darum hat er kein Leben.
    Wer das Leben hochhält, handelt nicht und hat keine Absichten.
Wer das Leben nicht hochhält, handelt und hat Absichten.
  2. Wer die Liebe hochhält, handelt, aber hat keine Absichten. Wer die Gerechtigkeit hochhält, handelt und hat Absichten  Wer die Sitte hochhält, handelt, und wenn ihm jemand nicht erwidert, so fuchtelt er mit den Armen und holt ihn heran.
  3. Darum: Ist des Sinn  verloren, dann das Leben. Ist das Leben verloren, dann die Liebe. Ist die Liebe verloren, dann die Gerechtigkeit. Ist die Gerechtigkeit verloren, dann die Sitte.
Die Sitte ist Treu und Glaubens Dürftigkeit und der Verwirrung Anfang.
  4. Vorherwissen ist des Sinnes Schein und der Torheit Beginn. Darum bleibt der rechte Mann beim Völligen und nicht beim Dürftigen. Er wohnt im Sein und nicht im Schein. Er tut das andere ab und hält sich an dieses.

                          

                         )()(

 

      CHƯƠNG 39: PHÁP  BỔN

              第三十九  章 :  法 本

     I Kinh Văn: 

   1. 昔之得一者。
天得一以清。
地得一以寧。
神得一以靈。
谷得一以盈。
萬物得一以生。
侯王得一以為天下貞。
其致之。
  2.
天無以清將恐裂。
地無以寧將恐廢。
神無以靈將恐歇。
谷無以盈將恐竭。
萬物無以生將恐滅。
侯王無以貞將恐蹶。
  3.
故貴以賤為本,
高以下為基。
是以侯王自稱孤、寡、不穀。
此非以賤為本邪﹖
非乎。
4.
至譽無譽 (*)。
不欲琭琭如玉
珞珞如石。

    1/ Phiên âm:

  1.Tích chi đắc nhất giả:

thiên đắc nhất dĩ thanh;

địa đắc nhất dĩ ninh;

thần đắc nhất dĩ linh;

cốc đắc nhất dĩ doanh;

vạn vật đắc nhất dĩ sinh;

hầu vương đắc nhất dĩ vi thiên hạ trinh. Kỳ chí chi. 
    2. Thiên vô dĩ thanh tương khủng liệt, địa vô dĩ ninh tương khủng phế,

 thần vô dĩ linh tương khủng hiết,

cốc vô dĩ doanh tương khủng kiệt,

vạn vật vô dĩ sinh tương khủng diệt, hầu vương vô dĩ trinh tương khủng quyết. 
    3. Cố quí dĩ tiện vi bản, cao dĩ hạ vi cơ. Thị dĩ hầu vương tự vị cô, quả, bất cốc. Thử phi dĩ tiện vi bản da? Phi hồ?

   4. Cố chí dự vô dự (*) , bất dục lục lục như ngọc, lạc lạc như thạch.

----------------------------

(*) Có bản chép :   故 致  數, 輿  無  輿 (Cố chí số, dư vô dư, nghĩa là: Nếu phân biệt  hết mọi phần của chiếc xe , thì không có còn xe nữa.)

  

    2/ Diễn ca 39: 

  1. Những gì  hiệp nhất đạo là:

Trời cao  hiệp  nhất mới  ra thanh bình;

Đất dày  hiệp nhất an ninh;

Thiện thần hiệp nhất oai linh hiển bày

Trũng sâu hiệp nhất chứa đầy;

 Muôn loài  hiệp nhất sống đời cùng nhau;

 Chúa, vua  hiệp nhất làm đàu

Để cho  thiên hạ bền  lâu thái bình.

Đó là hiệp nhất Đạo thành.

  2. Nếu không hiệp nhất sự tình ra sao?

Trời không  có được trong thanh,

E rằng trời sẽ trở thành rã phân.

Đất không có được  bình an    ,

E rằng đất sẽ  phế hoang tiêu điều;

Thần không có được hiển linh ,

 E  rằng thần sẽ  tự mình  tiêu tan ;  

Trũng sâu không chứa đầy tràn,

 Trũng sâu cạn kiệt, khô khan giữa trời;

Muôn loài chẳng được sống đời,

E rằng sẽ bị  đến hồi diệt vong;

Chúa, vua không được chính chân,

E rằng sẽ bị  phế vong suy tàn

   3 .Khổ nghèo gốc của giàu sang;

 Thấp hèn  nền của huy hoàng trên cao  .

Các vua, chúa chẳng tự hào,

Xưng mình kém đức  khác nào cút côi !

Chảng là lấy thấp làm nền,

Lấy nghèo làm gốc vững bền hay sao?

4.  Cho nên tách biệt mọi phần,

Thì xe ắt sẽ không còn là xe (*)

Không mong như ngọc để khoe,

Cũng không như đá gồ ghề trơ trơ.  

 -----------------------

(*)  Theo câu:  故 致  數, 輿  無  輿 (Cố chí số, dư vô dư.)

 

     3/ Nghĩa:

  1. Những gì đã được  Đạo đơn nhất     là  :

 Trời được Một nên  trong thanh  ; đất được Một nên  an ổn  ; thần được Một  nên linh  ; Lũng sâu  được Một  nên chứa  đầy; muôn vật  được Một  nên    sống còn ; vua chúa được Một nên  làm  cốt cán mẫu mực cho  thiên hạ. Tất cả  đó đều  từ Một mà nên.
  2. Nếu   không   thanh trong, e rằng    trời  phân liệt  ;  đất  không  được   bình yên  đất  sẽ hoang phế điêu tàn;   thần không có  hiẻn   linh  , thần   sẽ bị tiêu tán ;   lũng sâu  không    chứa  đầy, sẽ cạn kiệt;   muôn vật  không đòi   sống  , sẽ bị  tiêu  diệt;  vua chúa không   mẫu  mực côt cán,  sẽ bị phế bỏ.
  3. Cho nên   sang lấy   hèn  làm gốc, cao lấy  thấp   làm nền. Do đó vua chúa  tự  xưng mình  là “côi cút”, là  “kém đức” ,   Há  không  phải đó  là  lấy thấp  hèn làm gốc hay sao? Phải   không?

  4.  Cho nên vinh dự cao nhất thì  không   vinh dự (*), không mong   quí   như ngọc, cũng  không  muốn chê  như đá.

---------------------

(*) Có bản chép :   故 致  數, 輿  無  輿 (Cố chí số, dư vô dư, nghĩa là: Nếu phân biệt  hết mọi phần của chiếc xe , thì không có còn xe nữa.)

 

     II. Khái Niệm Liên Hệ:

  1. Trời đất, thần, nhân, muôn vật cho đến vua chúa với các yếu tính của chúng  đều đến  từ Đạo hay cái Một. Tại sao người  ta  chỉ có thể thấy biết  những gì sinh ra từ cái Một, còn chính cái Một thì không thể thấy biết được?  - Bỡi vì cái một là đơn nhất, còn cái từ   Một  mà  ra là đa tạp. Đơn nhất thì năng tri và sở tri là một nên bất khả tri nhưng khả ngộ. Đa tạp thì năng, sở tách rời cho nên bất khả ngộ nhưng khả tri.

  2. Hình thể mỗi vật hiện hữu theo yếu tính của nó. Nếu không có thực tánh thì hiện tướng chỉ là vọng tưởng. Thực tánh của hữu thể là đạo, là đơn nhất..

  3. Bình đẳng pháp do từ thực tánh đơn nhất của đạo . Phân biệt pháp là nhìn  theo giả tướng đa tạp  biến dịch của   Đạo.

  4. Không có thực tánh đơn nhất, mọi vật sẽ bất thành. Đá và ngọc không thể tách rời  trong vòng ngọc thach. Xe và bộ phận của xe không rời nhau mà có được xe.

 

    III. Các Bản Dịch Khác:

    1/   Lau  39

     1. Of old, these came to be in possession of the One:
Heaven in virtue of the One is limpid; earth in virtue of the One is settled; gods in virtue of the One have their potencies; the valley in virtue of the One is full; the myriad creatures in virtue of the One are alive; Lords and princes in virtue of the One become leaders of the empire. It is the One that makes these what they are.
    2. Without what makes it limpid heaven might split; without what makes it settled earth might sink; without what gives them their potencies gods might spend themselves; without what makes it full the valley might run dry; without what keeps them alive the myriad creatures might perish; without what makes them leaders lords and princes might fall.
     3. Hence the superior must have the inferior as root; the high must have the low as base.Thus lords and princes refer to themselves as 'solitary', 'desolate', and 'hapless'. This is taking the inferior as root, is it not? Hence the highest renown is without renown, not wishing to be one among many like jade, nor to be aloof like stone.

  

 2/   Julien 39

    1. Voici les choses qui jadis ont obtenu l'Unité:   
Le ciel est pur parce qu'il a obtenu l'Unité. La terre est en repos parce qu'elle a obtenu l'Unité. Les esprits sont doués d'une intelligence divine parce qu'ils ont obtenu l'Unité .
Les vallées se remplissent parce qu'elles ont obtenu l'Unité.
Les dix mille êtres naissent parce qu'ils ont obtenu l'Unité.
Les princes et rois sont les modèles du monde parce qu'ils ont obtenu l'Unité. Voilà ce que l'unité produit.
    2. Si le ciel perdait sa pureté, il se dissoudrait ;
Si la terre perdait son repos, elle s'écroulerait ;
Si les esprits perdaient leur intelligence divine, ils s'anéantiraient ; Si les vallées ne se remplissaient plus, elles se dessécheraient ; Si les dix mille êtres ne naissaient plus, ils s'éteindraient ; Si les princes et les rois s'enorgueillissaient de leur noblesse et de leur élévation, et cessaient d'être les modèles (du monde), ils seraient renversés.
    3.  C'est pourquoi les nobles regardent la roture comme leur origine ; les hommes élevés regardent la bassesse de la condition comme leur premier fondement. De là vient que les princes et les rois s'appellent eux-mêmes orphelins, hommes de peu de mérite, hommes dénués de vertu.
Ne montrent-ils pas par là qu'ils regardent la roture comme leur véritable origine ? Et ils ont raison ! C'est pourquoi si vous décomposez un char, vous n'avez plus de char(*) .
(Le sage) ne veut pas être estimé comme le jade, ni méprisé comme la pierre.

---------------

  (*) Dịch theo câu:     故 致  數, 輿  無  輿 (Cố chí số, dư vô dư, nghĩa là: Nếu phân biệt  hết mọi phần của chiếc xe , thì không có còn xe nữa.)

 

    3/    Wilhelm 39

    1. Die einst das Eine erlangten:
    Der Himmel erlangte das Eine und wurde rein. Die Erde erlangte das Eine und wurde fest. Die Götter erlangten das Eine und wurden mächtig. Das Tal erlangte das Eine und erfüllte sich. Alle Dinge erlangten das Eine und entstanden.
Könige und Fürsten erlangten das Eine und wurden das Vorbild der Welt. Das alles ist durch das Eine bewirkt.
    2. Wäre der Himmel nicht rein dadurch, so müßte er bersten. Wäre die Erde nicht fest dadurch, so müßte sie wanken. Wären die Götter nicht mächtig dadurch,
so müßten sie erstarren. Wäre das Tal nicht erfüllt dadurch,
so müßte es sich erschöpfen. Wären alle Dinge nicht erstanden dadurch, so müßten sie erlöschen. Wären die Könige und Fürsten nicht erhaben dadurch,
so müßten sie stürzen.
    3. Darum: Das Edle hat das Geringe zur Wurzel, Das Hohe hat das Niedrige zur Grundlage. Also auch die Fürsten und Könige: Sie nennen sich, Einsam, Verwaist, Wenigkeit.
Dadurch bezeichnen sie das Geringe als ihre Wurzel. Oder ist es nicht so? Denn: Ohne die einzelnen Bestandteile eines Wagens gibt es keinen Wagen(*). Wünsche nicht das glänzende Gleißen des Juwels, sondern die rohe Rauheit des Steins.

-----------------------------

(*) Dịch theo câu:  故 致  數, 輿  無  輿 (Cố chí số, dư vô dư, nghĩa là: Nếu phân biệt  hết mọi phần của chiếc xe , thì không có còn xe nữa.)

 

                          )()(

                        

       CHƯƠNG 40 :  KHỨ  DỤNG

              第 四十章   : 去  用 

       I. Kinh Văn:

    1. 反者道之動; 弱者道之用.

    2. 天下萬物生於有,  有生於無. 

    1/ Phiên âm:
 1. Phản giả đạo chi động, nhược giả đạo chi dụng.

2. Thiên địa vạn vật sinh ư hữu, hữu sinh ư vô.

 

2/ Diễn ca  40:

  1. Phản hồi là động đạo thường;

Dụng công của đạo luôn luôn yếu mềm.

  2. Muôn loài cho đến đất trời,

Sinh ra từ có, có từ không sinh

  

    3/ Nghĩa:

    1. Trở lại là  động của đạo; mềm yếu là dụng của đạo.

    2. Trời đất muôn vật sinh từ có, có sinh từ không.

 

      II. Khái Niệm Liên Hệ:

    1. Hồi qui và  nhu tĩnh là động dụng của Đạo. Trong tiến trinh nhân thức hai chiều: (1) Ngoại quan thì tâm trí động, tinh thần (Đạo) ẩn. (2) Nội quan hay phản tỉnh thì tinh thần hay Đạo động, tâm trí ẩn.

    2. Không sinh có, có sinh đa tạp. 

 

    III. Các Bản Dịch Khác:

    1/  Lau 40:

    1.Turning back is how the way moves;
Weakness is the means the way employs.

    2. The myriad creatures in the world are born from
Something, and Something from Nothing.

 

      2/  Julien 40

    1. Le retour au non-être (produit) le mouvement  du Tao ;
La faiblesse est la fonction du Tao.
    2. Toutes les choses du monde sont nées de l'être ; l'être est né du non-être.

 

    3/  Wilhelm 40

    1. Rückkehr ist die Bewegung des Sinns;
Schwachheit ist die Wirkung des SINNS.
    2. Alle Dinge unter dem Himmel entstehen im Sein,
Das Sein entsteht im Nichtsein.

                          )()(

 

    CHƯƠNG 41: ĐỒNG  DỊ

                      第 四 十 一 :  同 異

    i. Kinh Văn:

  1. 上士聞道,勤而行之;
中士聞道,若存若亡;
下士聞道,大笑之.
不笑, 不足以為道。
  2. 故建言有之:
明道若昧,
進道若退,
夷道若纇.
上德若谷,
大白若辱,
廣德若不足,
建德若偷,
質真若渝。
 
3. 大方無隅,
大器 晚 成,
大音希聲,
大象無 形,
道 隱 無 名。
夫唯道, 善貸且成。

    1/ Phiên âm:

 1. Thượng sĩ văn đạo, cần nhi hành chi;

Trung sĩ văn đạo, nhược tồn  nhược vong;

Hạ sĩ văn đạo, đại tiếu chi.

Bất tiếu, bất túc dĩ vi đạo.

  2. Cố kiến ngôn hữu chi:

Minh đạo nhược muội,

Tiến đạo nhược thoái,

Di  đạo nhược lỗi.

 Thượng đức nhược cốc,  

Đại bạch nhược nhục,  

Quảng đức nhược bất túc,

Kiến đức nhược thâu,

 Chất chân nhược du.

  3.   Đại phương vô ngung,

Đại khí vãn thành,

Đại âm hi thanh,

Đại tượng vô hình,

Đạo ẩn vô danh.

Phù duy đạo, thiện thải thả thành. 

 

    2/ Diễn ca 41:

  1.Trí cao nghe đạo làm nên;                         Trí thường nghe đạo nửa quên nửa còn;            Thấp trí  nghe đạo cười giòn,                      Không cười chê  đạo, đạo hoàn hư không.           

  2. Người xưa   đã có lời  rằng:                 Đạo sáng như thể tối tăm mịt  mù,             Đạo tiến  như thể  trụt lùi;                         Đạo bằng  như thể  lõm lồi trước sau.            Đức cao như thể trũng sâu.                 Trắng trong như thể đục ngầu nhớp nhơ.                 Đức rộng như thiếu mọi bề;                      Đức bền mà lại tựa hồ  tạm thôi.           Chính chân như thể đổi dời.

3.Hình vuông to lớn góc ngoài thấy đau? Vật dùng to  lớn làm   lâu;                        Âm thanh to lớn như  hầu  lặng thinh.          Hình dung to lớn vô  hình.                             Đạo to  lớn  đạo vô danh, ẩn tàng.                    Ồ , duy có Đạo vẹn toàn,                         Vừa ban cho lại vừa hoàn thành cho!

   3/ Nghĩa

1. Người  sáng trí nghe đạo liền hiểu, gắng sức mà thực  hành;                                           Người trí  bình  thường nghe đạo, nửa được,  nửa  mất;                                   Kẻ   tối trí nghe đạo như chuyện hoang đường, cả cười rồi bỏ qua.                      Nếu không  chê cười bác bỏ,  thì đạo không đủ gọi  là đạo.
   2. Nên  người  xưa nói:                         Đạo sáng dường như tối tăm,                     Đạo tiến dường như thụt lùi, Đạo  bằng phẳng dường như gồ ghề.

Đức  cao dường như trũng thấp,

 Trắng  trong   dường như nhơ bẩn,

Đức rộng lớn dường như không đủ,

 Đức vững bền  dường như tạm bợ,

 Chân  thực dường như  tráo trở .

   3. Hình vuông   lớn  không thấy  góc ,

Công  cụ  lớn  chậm  hoàn thành  ,

  Âm thanh lớn  không nghe rõ,

Tướng mạo  lớn không   hình ,

Đạo   ẩn tàng  không có  tên.

 Ồ! Chỉ có đạo  hay ban  cho  mà  lại  làm nên muôn vật.
 

II.  Khái Niệm Liên Hệ:

  1. Nghe đạo giống nhau, đáp ứng đạo khác nhau, nhưng tất cả  không  ngoài đạo. Kinh Thánh (Ma-thi-ơ 7:6) : “ Đừng cho chó những đồ thánh, và đừng quăng hột trai mình trước mặt heo, kẻo nó đạp dưới chân, và quay lại cắn-xé các ngươi.” 

  2. Tướng bất định tánh.

    “Nếu dùng sắc tìm ta,

     Dùng âm thanh cầu ta,

     Là người hành  tà đạo,

     Không thể thấy Như Lai.”

                      (Kinh Kim Cang)

  3. Phổ quát quát tính hiện hữu trừu tượng; cá biệt tính hiện hữu  cụ thể.

 

   III. Các Bản Dịch Khác:

    1/   Waley 41:

 1.When the man of highest capacities hears Tao, he does his best to put it into practice;
When the man of middling capacity hears Tao, he is in two minds about it;
When the man of low capacity hears Tao, he laughs loudly at it.
If he did not laugh, it would not be worth the name of Tao.
  2. Therefore the proverb has it:
“The way out into the light often looks dark,
The way that goes ahead often looks as if it went back.”
The way that is least hilly often looks as if it went up and down.
The “power” that is really loftiest looks like an abyss,
What is sheerest white looks blurred,
The “power” that is most sufficing looks inadequate,
The “power” that stands firmest looks flimsy,
What is in its natural  pure state looks faded.
 3.The largest square has no corners,
The greatest vessel takes the longest to finish,
Great music has the faintest notes,
The great form is without shape,
For Tao is hidden and nameless.
Yet Tao alone supports all things and brings them to fulfillment.

     2/ Julien  41:

  1.  Quand les lettrés supérieurs ont   entendu parler du Tao, ils le pratiquent avec zèle ;
Quand les lettrés du second ordre ont entendu parler du Tao, tantôt ils le conservent, tantôt ils le perdent ;
Quand les lettrés inférieurs ont entendu parler du Tao, ils le tournent en dérision.

     S'ils ne le tournaient pas en dérision, il ne mériterait pas le nom de Tao.
  2. C'est pourquoi les Anciens disaient :
Celui qui a l'intelligence du Tao paraît enveloppé de ténèbres,
Celui qui est avancé dans le Tao ressemble à un homme arriéré,
Celui qui est à la hauteur du Tao ressemble à un homme vulgaire.
L'homme d'une vertu supérieure est comme une vallée,
L'homme d'une grande pureté est comme couvert d'opprobre,
L'homme d'un mérite immense paraît frappé d'incapacité,
L'homme d'une vertu solide semble dénué d'activité,
L'homme simple est vrai semble vil et dégradé.
  3.  C'est un grand carré dont on ne voit pas les angles ,

Un grand vase qui semble loin d'être achevé ,

Une grande voix dont le son est imperceptible ,

 Une grand image dont on n'aperçoit point la forme,
Le Tao se cache et personne ne peut le nommer.
Il sait prêter (secours aux êtres) et les conduire à la perfection.  

     3/    Wilhelm 41 :

  1. Wenn ein Weiser höchster Art vom SINN hört, so ist er eifrig und tut danach;
Denn ein Weiser mittlerer Art vom SINN hört, so glaubt er halb, halb zweifelt er;
Wenn ein Weiser niedriger Art vom SINN hört, so lacht es laut darüber.
Wenn er nicht laut lacht, so was es noch nicht der eigentliche SINN.
  2.Darum hat ein Spruchdichter die Worte:
Der klare SINN erscheint dunkel,
Der SINN des Fortschritts erscheint als Rückzug,
Der ebene SINN erscheint rauh.
Das höchste LEBEN erscheint als Tal,
Die höchste Reinheit erscheint als Schmach,
Das weite LEBEN erscheint als ungenügend,
Das starke LEBEN erscheint verstohlen,
Das wahre Wesen erscheint veränderlich.
   3. Das große Geviert hat keine Ecken,
Das große Gerät wird spät vollendet,
Der große Ton hat unhörbaren Laut,
Das große Bild hat keine Form,
Der SINN in seiner Verborgenheit ist ohne Namen.
Und doch ist gerade der SINN gut, im Spenden und Vollenden.

                             )()(

            CHƯƠNG 42: ĐẠO  HÓA

                            第 四 十 二 章 :  道 化

       i. Kinh Văn:

    1. 道 生 一,
一 生 二,
二 生 三,
三 生 萬 物.
萬 物 負 陰 而 抱 陽,
沖 氣 以 為 和。
  2.
人 之 所 惡,
唯 孤、寡 , 不 穀,
而 王 公 以 為 稱.
故, 物 或 損 之 而 益,
或 益 之 而 損. 

 3. 人 之 所 教,
我  亦  教  之,
強 梁 者,不得其死。
吾將以為教父。

     1/ Phiên âm:                                            

  1.Đạo sinh nhất,                                       Nhất sinh nhị,                                            Nhị sanh tam,                                             Tam sinh vạn vật.                                     Vạn vật phụ âm nhi bão dương,           Trùng khí dĩ vi hòa. 
   2. Nhân chi sở  ố,                                Duy  cô , quả , bất cốc,                             Nhi vương công dĩ vi xưng.                           Cố, vật hoặc tổn chi nhi ích,                      Hoặc ích chi nhi tổn. 
 
   3. Nhân chi sở giáo, ngã diệc giáo chi,           Cường  lương  giả, bất đắc kì tử,                  Ngô tương dĩ vi giáo phụ.

   

    2/ Diên ca 42:

  1. Đạo sinh  một, một sinh hai,                  Hai sinh ba mới có loài  vật  sinh,                      Ba sinh muôn vật hữu hình:                           Ôm dương trước ngực,lưng mình cõng âm. Âm dương giao cảm  hòa hài.

  2. Đơn côi, kém đức, bất tài người khinh Nhưng vua dùng tự  xưng mình.                         Cho nên, vật  giảm trở thành tăng cao,          Hoặc vì lợi nên  tiêu hao.

 3. Điều người đã dạy đau nào dám quên,         Nay ta nhắc  lại  lời khuyên:                            - Bạo cường sẽ chẳng bình yên qua đời. Đó là nhân quả mà thôi.                                Lời này ghi nhớ ta coi như thầy.

 

    3/ Nghĩa

   1. Đạo sinh một,

Một sinh hai,

 Hai sinh ba,

Ba sinh vạn vật.

Mọi vật đều cõng  âm, ôm dương,

Hài  hòa bỡi khí trùng hư.

  2. Những điều mà  người ta không ưa là:

 Côi cút, ít đức, không tốt lành,

Nhưng vua chúa dùng chúng để tự  xưng.

Cho nên, vật có khi  bớt lại  là thêm,

Có khi thêm lại  là bớt.

    3. Điều người xưa dạy, nay ta cũng

 dạy là :

 Cường  bạo   sẽ chết  “bất đắc kỳ tử”.

 Ta coi   lời dạy đó như thầy.

    

    II.  Khái Niệm Liên Hệ:  

1.  -Số  Fibonacci trong cấu trúc hữu cơ biến dịch: .1, 2, 3, ….        

      - Khái niệm  biến  khí : Vô à Đạo    (1): Trùng hư nhất  khí,  rỗng  à (2): Khí Âm và khí Dương, hai khí âm dương giao cảm  à (3): Hình, Khí, Chất.

      - Kinh Dịch:  (1) Thái  Cực , (2) Lưỡng Nghi, (3) Tam Tài, …

    Âm chủ sát,  dương chủ sinh  cho nên sinh vật hương dương và lìa âm, ôm dương cõng âm.

  2. Rễ   càng bám   sâu cây   càng vững, khiêm nhẫn càng dày phước hạnh càng cao.  Thiên Đàng thuộc về  kẻ nghèo khó; giàu có thuộc kẻ ăn xin; quyền lực thuộc người bị truy đuổi.

3. Khi sát sinh  mạnh  hơn vệ sinh, nó sẽ  trở   thành   cường bạo, sẽ  tự hủy mình.

 III. Các Bản Dịch Khác:

    1/ Lau 42:

1. The way begets one,
One begets two,
Two begets three,
Three begets the myriad creatures.
The myriad creatures carry on their backs the yin and embrace in their arms the yang ,
and are the blending of the generative forces of the two.
  2. There are no words which men detest more than
solitary ,  desolate ,and  hapless , yet lords and princes use these to refer to themselves. Thus a thing is sometimes added to by being diminished ,and diminished by being added to.
  3. What others teach,  I also teach:
'The violent shall not come to a natural end.' I shall take this as my precept.

     2/   Julien  42:

  1. Le Tao a produit un ,;

un a produit deux,

deux a produit trois,

trois (34) a produit tous les êtres.
Tous les êtres fuient le calme et cherchent le mouvement,
Un souffle immatériel forme l'harmonie.
   2. Ce que les hommes détestent,

C'est d'être orphelins, imparfaits, dénués de vertu,Et cependant les rois s'appellent ainsi eux-mêmes .
C'est pourquoi, parmi les êtres, les uns s'augmentent en se diminuant ,

 Les autres se diminuent en s'augmentant.
   3. Ce que les hommes enseignent, je l'enseigne aussi :
Les hommes violents et inflexibles n'obtiennent point une mort naturelle.
Je veux prendre leur exemple pour la base de mes instructions.

    3/   Wilhelm 42: 

1. Der SINN erzeugt die Eins.
Die Eins erzeugt die Zwei.
Die Zwei erzeugt die Drei.
Die Drei erzeugt alle Dinge.
Alle Dinge haben im Rücken das Dunkle und streben nach dem Licht,
Und die strömende Kraft gibt ihnen Harmonie.
  2. Was die Menschen hassen, ist Verlassenheit, Einsamkeit, Wenigkeit,
Und doch wählen Fürsten und Könige sie zu ihrer Selbstbezeichnung.
Denn die Dinge werden entweder durch Verringerung vermehrt,
Oder durch Vermehrung verringert.
  3. Was andre lehren, lehre ich auch:
Die Starken sterben nicht eines natürlichen Todes.
Das will ich zum Ausgangspunkt meiner Lehre machen.

                                )()(

     CHƯƠNG 43 ; BIẾN  DỤNG

        第 四 十 三 章 : 遍  用

      I. Kinh Văn:                                 

  1, 天下之至柔 
馳騁天下之至堅。
無有入無間,
吾是以知無為之有益。
  2. 
不言之教,
無為之益,
天下希及之。

    1/ Phiên âm:

  1. Thiên hạ chi chí nhu,

 Trì sính  thiên hạ chi trí kiên.

Vô hữu nhập vô gián, 

Ngô thị dĩ tri vô vi chi hữu ích.

2. Bất ngôn chi giáo,  

Vô vi chi ích,

Thiên hạ hi  cập chi.

 

    2/ Diễn ca 43:

  1.  Cái  mềm yếu nhất trần gian,   

Gặp cái cứng nhất  dễ dàng vượt qua.

 Cái không  không có gần xa,

Nó gặp cái khác đi qua dễ dàng.

Cho nên ta đã  biết  rằng:

Không gì ích  dụng  cho bằng vô vi.              

  2. Dạy mà chẳng nói lời chi

Đó là   lợi ích vô vi khôn lường.

Nhân gian cõi  dục nhiễu nhương,

Cho nên ít kẻ am tường vô vi.

 

     3/ Nghĩa:                                                        1. Trong trời đất,  cái rất  mềm yếu   ,             Chế ngự được  cái rất cứng mạnh.

 Cái  “không có”  đi vào  chỗ  “không trống” ,

 Do đó  ta biết lợi ích của vô vi.

2. Chỉ dạy   mà không dùng lời,

Ích dụng   của  vô vi,

 Người đời ít ai hiểu thấu điều này.

 

    II. Khái Niệm Liên Hệ:

1.  Nước vượt qua vật cản nhờ tánh của nó nhu mềm và ưa ở  nơi trũng thấp .

    -  Hữu hình không che chắn được   vô hình , ích dụng của vô vi là, không làm mà thực ra không có gì là  không làm, nên mới gọi là không làm.

2. Ngôn từ chỉ là qui ước  không thể diễn tả thực thể tự tánh.

- “  Đạo bị che lấp bỡi mối  lợi nhỏ, lời nói bị che lấp bỡi sự hoa mỹ.” (Đạo gia)

- “ Nhất hợp tướng thì không thể nói   là gì, chỉ những kẻ phàm phu dính mắc ngôn từ ưa bàn đến mà thôi” (Kinh Kim Cang)

    

    III.Các Bản Dịch Khác:

    1/   Waley 43:

  1. What is of all things most yielding,
Can overwhelm that which is of all things most hard.
Being substanceless it can enter even where is no space,
That is how I know the value of action that is actionless.
  2. But that there can be teaching without words,
Value in action that is actionless,
Few indeed can understand.

    2/   Julien  43:

  1. Les choses les plus molles du monde

Subjuguent les  choses les plus dures du monde.
Le non-être traverse les choses impénétrables,

 C'est par là que je sais que le non-agir est utile.
  2. Dans l'univers, il y a bien peu d'hommes qui sachent Instruire sans parler et tirer profit du non-agir.

    3/   Wilhelm 43

  1. Das Allerweichste auf Erden
Überholt das Allerhärteste auf Erden.
Das Nichtseiende dringt auch noch ein in das,was keinen Zwischenraum hat.
Daran erkennt man den Wert des Nicht-Handelns.
    2. Die Belehrung ohne Worte,

Den Wert des Nicht-Handelns
Erreichen nur wenige auf Erden.

                               )()(

            

           CHƯƠNG 44 :TRI CHỈ

            第  四 十 四 章 : 知 止

     I Kinh Văn:

   1. 名與身孰親?
身與貨孰多?
得與亡孰病?
  2. 
是故甚愛必大費 ;
多 藏 必 厚 亡。
知足不辱,
知止不殆,
可以長久。

  1/ Phiên âm:

1. Danh dữ thân thục thân?

 Thân dữ hóa thục đa?

Đắc dữ vong thục bệnh ?

2. Thị cố thậm ái tất đại phí,

Đa tàng tất hậu vong. 
Tri túc bất nhục,

 Tri chỉ bất đãi,

 Khả dĩ trường cửu.

 

    2/ Diễn ca 44:

  1. Danh, thân  khinh  trọng  ra sao? Thân và của cải đàng nào nặng hơn? Khổ đau do mất hay còn ?

  2. Càng sâu luyến ái  hao mòn tán tiêu.                                                         Chứa nhiều thì mất cũng nhiều,         Biết mìình tự đủ tránh điều nhớp nhơ. Biết dừng tránh được họa tai,          Không tham mới được lâu dài bình an.

 

    3/ Nghĩa: 

  1. Danh với thân, món nào quí hơn?

Thân với của, món nào trọng hơn?

Được với mất, món nào khổ hơn?

   2. Cho nên, lắm yêu thì  nhiều tổn,

Chứa nhiều thì  mất nhiều.

Biết đủ  thì  không nhục,

 Biết dừng thì  không nguy.

Có vậy  mới   lâu dài được .

 

    II.  Khái Niệm Liên Hệ:

  1. Cấu kết giữa   danh,  lợi, thân mạng   với    kiến chấp:  được, mất  gây ra ba căn phiền não  tham, sân, si.

  2. Tham ái gây hoang phí;  tham giàu sang thấy mình hèn hạ; tham  ngôi vị  thấy mình  rớt xuống vực sâu. Giới luật hạn chế lòng tham.

    III. Các Bản Dịch Khác:

    1/  Lau 44

 1. Your name or your person, which is dearer?
Your person or your goods, which is worth more?
Gain or loss, which is a greater bane?
2. That is why excessive meanness is sure to lead to great expense;
Too much store  is sure to end in immense loss.
Know contentment  and you will suffer no disgrace;
Know when to stop  and you will meet with no danger.
You can then endure.

    2/  Julien  44:

  1. Qu'est-ce qui nous touche de plus près, de notre gloire ou de notre personne ?
Qu'est-ce qui nous est le plus précieux, de notre personne ou de nos richesses ?
Quel est le plus grand malheur, de les acquérir ou de les perdre ?
  2. C'est pourquoi celui qui a de grandes passion est   nécessairement exposé à de grands sacrifices.
Celui qui cache un riche trésor éprouve nécessairement de grandes pertes.
Celui qui sait se suffire est à l'abri du déshonneur.
Celui qui sait s'arrêter ne périclite jamais.
Il pourra subsister longtemps.

     3/  Wilhelm 44

  1. Der Name oder die Person: was steht näher?
Die Person oder der Besitz: was ist mehr?
Gewinnen oder verlieren: was ist schlimmer?
  2. Nun aber: Wer sein Herz an andres hängt, verbraucht notwendig Großes.
Wer viel sammelt, verliert notwendig Wichtiges.
Wer sich genügen lässt, kommt nicht in Schande.
Wer Einhalt zu tun weiß, kommt nicht in Gefahr
Und kann so ewig dauern.

                       )()(

   

      CHƯƠNG 45 :  HỒNG  ĐỨC

             第 四 十五 章 :  洪  德

        I. Kinh Văn:

    1. 大成若缺, 其用不弊;
大盈若沖,其用不窮。
大直若屈,
大巧若拙,
大辯若訥。
2. 
靜勝躁,
寒勝熱  (*)  。
清靜為天下正。

---------------

(*) Có bản ghi : 躁 勝 寒. 靜 勝 熱 (Táo thắng hàn, tĩnh thắng nhiệt)

----------

     1/ Phiên âm:

  1. Đại thành nhược khuyết , kỳ dụng bất tệ;

 Đại doanh nhược xung, kỳ dụng bất cùng.

Đại trực nhược khuất,

Đại xảo nhược chuyết,

 Đại biện nhược nột.

  2. Tĩnh thắng táo ,

 Hàn thắng nhiệt (*) ,

 Thanh tĩnh vi thiên hạ chính.

 

    2/ Diễn ca  45:

  1. Hoàn  thành giống hệt  dở dang,

Đem dùng mới biết rõ ràng thành công.

Đủ đầy như  thể trống không,

 Mà  công dụng lại  vô cùng lớn lao .

Thẳng ngay như thể cong queo,

Tinh vi xảo trí  khác nào thô sơ;

Biện tài như thể  ngu ngơ,              2.Cho nân tĩnh lặng thắng trừ xôn xao.

Hàn lương thắng nhiệt độ cao,

Tĩnh thanh là  chính công đầu nhân gian.

 

    3/ Nghĩa:

  1. Hoàn hảo giống  như khiếm khuyết , nhưng công dụng  không tệ  hại;

 Đầy đủ  giống như  trống rỗng , nhưng công dụng vô cùng.   

Ngay thẳng giống  như cong queo,

 Khéo léo  giống như  như vụng về,

Biện tài  giống  như ấp úng.
 
  2. Tĩnh thắng động, Lạnh thắng  nóng,

Trong sạch vắng lặng là đức công chính trong thiên hạ.
   

      II. Khái Niệm Liên Hệ:

   1. Trong quá trình biến dịch  hai thực thể đối tướng có thể trùng nhau, do vậy ta nói tướng bất định tánh.

   2. Tịnh và thanh (hàn) là thể của  vật, động và nhiệt là dụng của vật. Sự dụng có tăng, giảm,  còn ,  mất, nhưng  bản  thể căn nguyên  không khác,  cho nên thanh tịnh là bản chất của  công chính.

     Đoạn này  nguyên tác chép là: “Táo thắng hàn, tĩnh thắng nhiệt”: động thì thắng lạnh, tĩnh thì thắng nóng; đó là luật tự nhiên; mùa đông lạnh, ta cử động cho nóng lên, mùa hè nóng, ta ngồi yên cho bớt nóng.
     Nhưng,   ý chính  có lẽ ở trong 6 chữ: “thanh tĩnh vi thiên hạ chính”, khuyên chúng ta nên thanh tĩnh vô vi, cho nên sửa lại là “tĩnh thắng táo, hàn thắng nhiệt” thì hợp hơn. Hàn là lạnh, mà thanh cũng có nghĩa là mát. Vả lại tĩnh và táo, hàn với nhiệt mới tương phản với nhau. Tĩnh và hàn là vô vi, táo và nhiệt là hữu vi; vô vi thắng hữu vi.

 

 III. Các Bản Dịch Khác:

    1/   Waley 45

1.What is most perfect seems to have something missing, yet its use is unimpaired;
What is most full seems empty, yet its use will never fail.
What is most straight seems crooked,
The greatest skill seems like clumsiness,
The greatest eloquence like stuttering.
  2. Movement (*) overcomes cold,
But staying still overcomes heat,
So he by his limpid calm
puts right everything under heaven.

     2/ Julien  45:

  1. (Le Saint) est grandement parfait, et il paraît plein  d'imperfections , ses ressources ne s'usent point.
Il est grandement plein, et il paraît vide,

ses ressources ne  s'épuisent point.

Il est grandement droit, et il semble manquer de rectitude.
Il est grandement ingénieux, et il paraît stupide.
Il est grandement disert, et il paraît bègue.
  2. Le mouvement (*)  triomphe du froid ;

 Le repos triomphe de la chaleur.
Celui qui est pur et tranquille devient le modèle de l'univers.

    3/  Wilhelm 45

  1. Große Vollendung muß wie unzulänglich erscheinen,
so wird sie unendlich in ihres Wirkung;
Große Fülle muß wie strömend erscheinen,
 so wird sie unerschöpflich in ihrer Wirkung.
Große Geradheit muß wie krummerscheinen,
Große Begabung muß wie dumm erscheinen,
Große Beredsamkeit muß wie stumm erscheinen.
  2. Bewegung(*) überwindet die Kälte,
Stille überwindet die Hitze,
Reinheit und Stille sind der Welt Richtmaß.

-----------------------------

(*) Các bản Anh,Pháp, Đức đều dịch theo  câu: 躁勝 寒, 靜 勝熱 (Táo thắng hàn, tĩnh thắng nhiệt)

                          )()(

                                              

          CHƯƠNG 46:  KIỆM DỤC

            第 四 十 六  章:  儉 欲

 

    I. Kinh Văn:

1. 天下有道,
卻走馬以糞。
天下無道,
戎馬生於郊。

2.  禍莫大於不知足(*)。
咎莫大於欲得。
故知足之足
常足矣。

    1/ Phiên âm:

  1. Thiên hạ hữu đạo,

khước tẩu mã dĩ phẩn.

Thiên hạ vô đạo,

nhung mã sinh ư giao.

  2. Họa mạc đại ư bất tri túc. (*)  

Cữu mạc đại ư dục đắc.

Cố tri túc chi túc,

 Thường túc hĩ.

-------------------------

 (*) Bản chú giải của  Hà Thượng Công (老子河上公注)ghi thêm câu:” 罪 莫 大 於 可 欲 “(Tội mạc đại ư khả dục.) Các bản dịch Anh, Pháp, Đức dưới đây đều có  dịch   câu này.

 ----------------

    2/ Diễn ca 46:

   1. Nhân  gian có  đạo thái hòa,

Ngựa về giúp việc nông gia ngoài đồng.

Nhân  gian vô đạo  tranh hùng,

Ngựa ra chiến trận đau lòng sanh con!

  2. Không gì tai  họa lớn hơn

Mình không biết đủ  mà còn lòng tham .

Không gì tổn hại cho bằng

Ham mê điều lợi đem lòng ngóng trông.

Cho nên phải biết bằng lòng,

Biết mình tự đủ tránh vòng tai ương.

    3/ Nghĩa:

  1. Thiên hạ có đạo  thì ngựa hay cũng   dùng cho việc   nông gia;

 Thiên hạ vô đạo thì ngựa chiến vừa đi đánh trận vừa  sinh con !                          2. Tai họa không gì lớn bằng  không  biết thế nào là tự  đủ.

Thiệt  hại không gi lớn  bằng muốn đạt được điều mình ham thích   .    

Cho nên, tự biết  bằng lòng với cái đủ của mình thì lúc nào cũng  đủ.

 

 II. Khái Niệm Liên Hệ

  1. Người có đạo đức lãnh đạo một nước thì  cả  nước đều binh yên, đến như ngựa khỏe cũng được  lui về giúp việc nông gia. Kẻ   bạo cường, vô đạo cai trị một nước thì cả nước bị khốn nguy, đến  như ngựa   cũng phải sinh nơi  mặt trận . Trong bài kệ “ Quốc Tộ “(Vận Nước) của thiền sư Pháp Thuận có câu: “  Vô vi cư điện các, Xứ xứ tức đao binh.” 

  2.  Ngu si không nhận ra nơi mình vốn  đã đủ là rước họa vào thân. Tham có được  điều lợi thì dễ bị  thiệt hại.

    Không  tham, sân, si, và  an ổn là các  thiện tâm sở  giúp biết tự đủ nơi mình,  giải trừ tai họa phiền não..

    III. Các Bản Dịch Khác:

 1/ Lau 46

  1. When the way prevails in the empire, fleet-footed horses are relegated  to ploughing in the fields;
When the way does not prevail in the empire, war-horses breed on the  border.
  2. There is no crime greater than having   too many desires;
There is no disaster greater than not being content;
There is no misfortune greater than being covetous.
Hence in being content, one will always have enough.

    2/  Julien 46 

  1. Lorsque le Tao régnait dans le monde, on renvoyait les chevaux pour cultiver les champs.
Depuis que le Tao ne règne plus dans le monde, les chevaux de combat naissent sur les frontières.
  2. Il n'y a pas de plus grand crime que de se livrer à ses désirs.
Il n'y a pas de plus grand malheur que de ne pas savoir se suffire.
Il n'y a pas de plus grande calamité que le désir d'acquérir.
Celui qui sait se suffire est toujours content de son sort.

     3/ Wilhelm 46

   1. Wenn der SINN herrscht auf Erden,
So tut man die Rennpferde ab zum Dungführen.
Wenn der SINN abhanden ist auf Erden,
So werden Kriegsrosse gezüchtet auf dem Anger.
    2. Es gibt keine größere Sünde als viele Wünsche.
Es gibt kein größeres Übel als kein Genüge kennen.
Es gibt keinen größeren Fehler als haben wollen.
Darum: Das Genügen der Genügsamkeit ist dauerndes Genügen.

                             )()(

          CHƯƠNG 47: GIÁM  VIỄN

               第  四十七章 : 鋻  遠

    I. Kinh Văn:

   1. 不出戶知天下。
不闚 牖見天道。
其出 彌 遠,
其 知 彌 少。
 2.
是以聖人
不行而知。
不見而名 (*)。
不為而成。

               1/ Phiên âm:

1. Bất xuất hộ tri thiên hạ.

Bất khuy dũ  kiến thiên đạo.

Kỳ xuất di viễn,

Kỳ tri di thiểu.

2. Thị  dĩ thánh nhân

Bất hành nhi tri,

Bất kiến nhi danh,(*)

Bất vi nhi thành.

-----------------

(*) Wikisource:  老子- 道德經 ( 匯校版)  ghi là “ 不見而明 .” (Bất kiến nhi minh).

 -----------------

    2/ Diễn ca 47:

  1. Ngồi nhà  mà biết chuyện đời;                 Không dòm cửa sổ đạo trời cũng thông.                     Càng đi khắp chốn Tây Đông,                         Lại càng ít biết , ít thông sự đời.

  2. Cho nên thánh trí không rời,                    Không đi cũng biết con người trọc, thanh.                    Không nhìn cũng  biết tánh danh,   Không làm mà việc cũng thành cũng nên.

    3/ Nghĩa`

1. Không đi ra khỏi nhà mà biết việc  thiên hạ. Không nhìn qua cửa sổ mà thấy  được đạo trời. Đi càng xa, biết càng ít.

2. Vì vậy, thánh nhân Không đi mà biết. Không  thấy nhìn mà biết  rõ là gì, Không làm mà nên việc.

      II. Khái Niêm Liên Hệ

1. Tự biết mình để  biết được người khác. Tự tu sửa mình  để sửa đổi thế gian. Biết mình là điều khó biết nhất, tu sửa mình là việc khó làm nhất.

     Lành, dữ. lợi, hại đều  tự mình mà ra.

2. Đi mới biết, nhìn mới thấy, làm mới nên là  pháp hữu vi , là qui luật  thế tục (Tục đế).

     “ Nhất thiết   hữu vi pháp,             Như   mộng huyển,  bào ảnh, …” (Kinh Kim Cang)

    “Không di mà biết, không nhìn mà thấy, không làm mà nên “ là pháp vô vi của hiền,  thánh (Thánh đế).

      “ Nhất thiết  hiền thánh giai dĩ vô vi pháp nhi hữu sai biệt” (Kinh Kim Cang)

 

    III. Các Bản Dịch Khác:

   1/  Waley 47

1. Without leaving his door,
He knows everything under heaven.
Without looking out of his window,
He knows all the ways of heaven.
For the further one travels,
The less one knows.
  2. Therefore the Sage arrives without going,Sees all without looking,
Does nothing, yet achieves everything.

 

    2/   Julien 47 

  1. Sans sortir de ma maison, je connais l'univers ; sans regarder par ma fenêtre, je découvre les voies du ciel. Plus l'on s'éloigne et moins l'on apprend .
  2. C'est pourquoi le sage arrive (où il veut) sans marcher ;

 il nomme les objets sans les voir ;sans agir, il accomplit de grandes choses.

 

    3/ Wilhelm 47

1. Ohne aus der Tür zu gehen,
kennt man die Welt.

Ohne aus dem Fenster zu schauen,
sieht man den SINN des Himmels.
Je weiter einer hinausgeht,
desto geringer wird sein Wissen.
 2. Darum braucht der Berufene nicht zu gehen und weiß doch alles.
Er braucht nicht zu sehen und ist doch klar.
Er braucht nichts zu machen und vollendet doch.

                               )()(

            

                CHƯƠNG 48 : VONG  TRI

                  第  四十八章 :  忘 知

   

    I. Kinh Văn:

   1. 為學日益。
為道日損。
損之又損,
以至於無為。
  2.
無為而 無不為。
取天下常以無事,
及其有事,
不足以取天下。

             1/ Phiên âm:

1. Vi học nhật ích,

Vi Đạo nhật tổn.

Tổn chi hựu tổn,

Dĩ chí ư vô vi.

2. Vô vi nhi vô bất vi,

Thủ thiên hạ thường dĩ vô sự.

Cập kỳ hữu sự

bất túc dĩ thủ thiên hạ.

 

    2/ Diễn ca   48

  1. Mỗi ngày học biết mỗi  tăng;

Mỗi ngày hành đạo khó  dần giảm đi.

Giảm rồi  giảm đến vô vi:

  2 .Không làm mà chẳng có chi không làm.

Vô vi, vô sự ,vô tham

Để  cho thiên hạ vững vàng bền lâu;

Hữu vi, hữu sự mưu cầu

Không làm được chủ khổ đau lại   nhiều.

    3/ Nghĩa

1.  Theo  học thì sự  biết ngày càng tăng .Thực hành Đạo thì  khó khăn ngày càng  giảm .Giảm  rồi lại giảm ,cho  đến  vô vi .

   2. Nghĩa là không làm mà không có gì là không làm,

Dùng vô sự  vô vi  thì  có thể làm chủ thiên hạ. Còn như dụng sự  hữu vi, ắt không đủ để làm chủ thiên hạ

 

 II. Khái Niệm Liên Hệ

  1. Tại sao “Học , học nữa, học mãi” ? Bỡi vì học thì tăng thêm tri thức  thuộc  biệt ảnh tâm sở   không thể phá được ngu si thuộc phiền não tâm sở. Tu hành thì ngày càng   giảm  khó khăn phiền não  , cho đến khi các căn tham. sân, si, mạn, nghi, ác kiến của nó không còn nữa.

2.  “Vô vi nhi vô bất vi” :  Không làm mà chẳng có chi  không làm. Người giúp dân cứu nước mà còn nghí rằng mình đã có công   giúp dân cứu nước, thì không thể làm chủ đất nước.

   Người làm chủ thì làm hết thảy mọi việc nhưng không kể công; người làm thuê  chỉ làm một số việc  nhưng có tính công.

     III. Các Bản Dịch Khác:

    1/    Lau 48

1. In the pursuit of learning one knows more every day;
In the pursuit of the way one does less every day.
One does less and less

Until one does nothing at all,

  2. And when one does nothing at all there is nothing that is undone.
It is always through not meddling that the empire is won.
Should you meddle. Then you are not equal to the task of winning the  empire.

     2/   Julien 48 

 1. Celui qui se livre à l'étude augmente chaque jour (ses connaissances).
Celui qui se livre au Tao diminue chaque jour (ses passions).
Il les diminue et les diminue sans cesse Jusqu'à ce qu'il soit arrivé au non-agir.
  2. Dès qu'il pratique le non-agir, il n'y a rien qui lui soit impossible.
C'est toujours par le non-agir que l'on devient le maître de l'empire.
Celui qui aime à agir

Est incapable de devenir le maître de l'empire.

    3/   Wilhelm 48

1. Wer das Lernen übt, vermehrt täglich.
Wer den SINN übt, vermindert täglich.
Er vermindert und vermindert,
Bis er schließlich ankommt beim Nichtsmachen.
  2. Beim Nichtsmachen bleibt nichts ungemacht.
Das Reich erlangen kann man nur,wenn man immer frei bleibt von Geschäftigkeit.
Die Vielbeschäftigten sind nicht geschickt,das Reich zu erlangen.

                            =//=

            (Xem tiếp kỳ 5 :Chương 49-60)

    Phú Yên, Tháng Ba, Ất Tỵ - 2025

                                   Đàm Khánh Hỷ