KỲ 4
Lão Tử
ĐẠO
ĐỨC KINH
Hạ Kinh - Đức Kinh
下
經 - 德 經
( Chương 38 – 48)
***
CHƯƠNG 38 : LUẬN ĐỨC
i. Kinh Văn:
1.上德不德,是以有德;下德不
失德,是以無德。 上德無為而無以為;下德無為而
有以為。
2.上仁為之而無以為;上義為之而
有以為。上禮為之而莫之應,
則攘臂而扔之。
3. 故失道而後德,失德而後仁,
失仁而後義,失義而後禮。夫禮者,忠信之薄,而亂之首。
4. 前識者,道之華,而愚之始。
是以大丈夫處其厚,不居其薄;處其實,不居其華。故去彼取此。
1/ Phiên âm:
1. Thượng đức bất đức, thị dĩ hữu đức; hạ đức
bất thất đức, thị dĩ vô đức.
Thượng đức vô vi nhi vô dĩ vi; hạ đức vô vi nhi hữu dĩ vi.
2. Thượng nhân vi chi nhi vô dĩ vi. Thượng
nghĩa vi chi nhi hữu dĩ vi. Thượng lễ vi chi nhi mạc chi ứng, tắc nhương tí nhi
nhưng chi.
3. Cố thất đạo nhi hậu đức, thất
đức nhi hậu nhân, thất nhân nhi hậu nghĩa, thất nghĩa nhi hậu lễ. Phù lễ
giả, trung tín chi bạc, nhi loạn chi thủ .
4. Tiền thức giả đạo chi hoa, nhi ngu chi
thủy. Thị dĩ đại trượng phu, xử kì hậu, bất cư kì bạc , xử kì thực, bất cư kì
hoa; cố khứ bỉ thủ thử.
2/ Diễn ca 38:
1. Đức cao làm thiện rồi quên,
Cho nên công đức càng
thêm mỗi ngày.
Đức thấp làm thiện nhớ
hoài,
Cho nên công đức mỗi
ngày giảm đi.
Đức cao vô niệm vô vi,
Đức thấp cố ý làm gì
cũng vô.
2. Nhân cao không nghĩ làm nhân;
Nghĩa cao làm nghĩa với
lòng tính toan;
Lễ cao làm lễ rõ ràng,
Nhưng không đáp lễ phải hoàn lễ ngay.
3. Cho nên đạo đức tỏ bày
Mất đạo lấy đức để thay thế dần.
Thất đức rồi có lòng nhân,
Bất nhân, trọng nghĩa thi ân đành rành.
Bạc nghĩa thì lễ lại sanh,
Lễ nghi vỏ mỏng của
thành tín thôi,
Nhưng là mầm loạn trên đời !
4.Phù hoa xảo trí, biết rồi có chi! Đó là căn
cội ngu
si,
Cho nên đại đức bỏ đi không
dùng:
Giữ mình trung hậu tín
thành,
Xa lìa giả tướng mong
manh đổi dời;
Chỉ dùng thực tánh tốt tươi,
Xa lìa ảo hóa vẽ vời phù hoa
Nên làm thỉ phải chọn
ra:
Đâu là nên giữ, đâu là bỏ đi.
3/ Nghĩa:
1. Người đức cao, không chấp giữ đức, cho nên có đức;
người đức thấp cố chấp giữ đức, cho nên không có
đức. Người đức cao thì vô vi nhưng không cố ý vô vi ;
người đức thấp cũng vô vi nhưng cố ý vô vi .
2. Người có lòng nhân cao thì
làm điều nhân với tâm vô cầu.
Người trọng nghĩa cao thì làm
điều nghĩa với tâm hữu cầu. Người trọng lễ cao thì thực hiện lễ
nghi, nhưng nếu không được đáp lễ thì sẽ đưa tay ra dùng sức
để buộc người ta giữ lễ.
3. Cho nên mất đạo rồi sau
lại có đức , mất đức rồi sau lại có nhân, mất nhân rồi sau lại có nghĩa, mất
nghĩa rồi sau lại có lễ. Ôi, lễ
chỉ là cái vỏ mỏng của
trung hậu, thành tín, nhưng là đầu mối của hỗn loạn.
4. Người
biết trước giả tướng phù hoa của đạo, cũng là
nguồn gốc của ngu si. Cho nên bậc
đại đức giữ lòng thành tín
trung hậu , mà không cần lễ nghi phù hoa; giữ thực tánh chất phác
của đạo mà không cần trí xảo hư ngụy; tức là lìa bỏ cái giả tướng , mà
nắm lấy cái thực tánh.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Thiện hạnh vô niệm , vô cầu
sanh ra công đức.
2, Nhân
ái là thể tâm không . Nghĩa lý là
dụng tâm có. Lễ nghi là động tâm
nhiễm.
3. Đạo khốn thì
đức khởi, đức tận thì nhân sanh, vô nhân thì trọng nghĩa, bất nghĩa
mới sanh lễ , thất lễ thì tôn pháp. Lễ và pháp là cái
vỏ mỏng của tâm thành tín, nhưng lại dùng sức nên dễ vỡ và
trở thành đầu mối của hỗn loạn.
4.
Cung cách phù hoa trí xảo là nguồn cội
ngu mê cho nên thiện tri thức chọn thực
tánh mà lìa bỏ gải tướng.
Tóm lại, nếu phải rời bỏ nhân và nghĩa là để trở về với đạo và đức ; phải
rời bỏ lễ và trí là để trở về với thành thật và công chính .
III. Các
Bản Dịch Khác:
1/ Lau
38:
1. A
man of the highest virtue does not keep to virtue and that is why he has
virtue. A man of the lowest virtue never strays from virtue and that is why he
is without virtue.
The former never acts yet leaves nothing undone. The latter
acts but there are things left undone.
2. A man of the highest benevolence acts, but from no ulterior motive. A
man of the highest rectitude acts, but from ulterior motive. A man most
conversant in the rites acts, but when no one responds rolls up his sleeves and
resorts to persuasion by force.
3. Hence when the way was lost there was virtue; when virtue was lost
there was benevolence;when benevolence was lost there was rectitude;when
rectitude was lost there were the rites.The rites are the wearing thin of
loyalty and good faith and the beginning of disorder;
4. Foreknowledge is the flowery embellishment of the way
and the beginning of folly.Hence the man of large mind abides in the thick not
in the thin, in the fruit not in the flower. Therefore he discards the one and
takes the other.
2/ Julien 38:
1. Les hommes d'une vertu supérieure ignorent leur vertu ; c'est pourquoi
ils ont de la vertu. Les hommes d'une vertu inférieure n'oublient pas leur
vertu ; c'est pourquoi ils n'ont pas de vertu.
Les hommes d'une vertu supérieure la pratiquent sans y
songer. Les hommes d'une vertu inférieure la pratiquent avec intention.
2. Les hommes d'une humanité supérieure la pratiquent sans y songer. Les
hommes d'une équité supérieure la pratiquent avec intention. Les hommes d'une
urbanité supérieure la pratiquent et personne n'y répond ; alors ils
emploient la violence pour qu'on les paye de retour.
3. C'est pourquoi l'on a de la vertu après avoir perdu le Tao ; de
l'humanité après avoir perdu la vertu ; de l'équité après avoir perdu
l'humanité ; de l'urbanité après avoir perdu l'équité. L'urbanité n'est
que l'écorce de la droiture et de la sincérité ; c'est la source du
désordre.
4. Le faux savoir n'est que la fleur du Tao et le principe de
l'ignorance. C'est pourquoi un grand homme s'attache au solide et laisse le superficiel. Il
estime le fruit et laisse la fleur. C'est pourquoi il rejette l'une et adopte
l'autre.
3/
Wihelm 38
1. Wer das LEBEN hochhält, weiß nichts vom Leben, darum hat er Leben. Wer das
Leben nicht hochhält, sucht das Leben nicht zu verlieren, darum hat er kein
Leben.
Wer das Leben hochhält, handelt nicht und hat keine
Absichten.
Wer das Leben nicht hochhält, handelt und hat Absichten.
2. Wer die Liebe hochhält, handelt, aber hat keine Absichten. Wer die
Gerechtigkeit hochhält, handelt und hat Absichten Wer die Sitte hochhält,
handelt, und wenn ihm jemand nicht erwidert, so fuchtelt er mit den Armen und
holt ihn heran.
3. Darum: Ist des Sinn verloren, dann das Leben. Ist das Leben
verloren, dann die Liebe. Ist die Liebe verloren, dann die Gerechtigkeit. Ist
die Gerechtigkeit verloren, dann die Sitte.
Die Sitte ist Treu und Glaubens Dürftigkeit und der Verwirrung Anfang.
4. Vorherwissen ist des Sinnes Schein und der Torheit Beginn. Darum
bleibt der rechte Mann beim Völligen und nicht beim Dürftigen. Er wohnt im Sein
und nicht im Schein. Er tut das andere ab und hält sich an dieses.
)()(
CHƯƠNG 39: PHÁP BỔN
I Kinh Văn:
1. 昔之得一者。
天得一以清。
地得一以寧。
神得一以靈。
谷得一以盈。
萬物得一以生。
侯王得一以為天下貞。
其致之。
2. 天無以清將恐裂。
地無以寧將恐廢。
神無以靈將恐歇。
谷無以盈將恐竭。
萬物無以生將恐滅。
侯王無以貞將恐蹶。
3. 故貴以賤為本,
高以下為基。
是以侯王自稱孤、寡、不穀。
此非以賤為本邪﹖
非乎。
4. 至譽無譽 (*)。
不欲琭琭如玉
珞珞如石。
1/ Phiên âm:
1.Tích chi đắc nhất giả:
thiên đắc nhất dĩ thanh;
địa đắc nhất dĩ ninh;
thần đắc nhất dĩ linh;
cốc đắc nhất dĩ doanh;
vạn vật đắc nhất dĩ sinh;
hầu vương đắc nhất dĩ vi thiên hạ trinh. Kỳ chí chi.
2. Thiên vô dĩ thanh tương khủng liệt, địa vô dĩ ninh tương
khủng phế,
thần vô dĩ linh tương khủng
hiết,
cốc vô dĩ doanh tương khủng kiệt,
vạn vật vô dĩ sinh tương khủng diệt, hầu vương vô dĩ trinh tương khủng
quyết.
3. Cố quí dĩ tiện vi bản, cao dĩ hạ vi cơ. Thị dĩ hầu vương
tự vị cô, quả, bất cốc. Thử phi dĩ tiện vi bản da? Phi hồ?
4. Cố chí dự vô dự (*) , bất dục lục lục như ngọc, lạc lạc như thạch.
----------------------------
(*) Có bản chép : 故 致 數, 輿 無 輿 (Cố chí số,
dư vô dư, nghĩa là: Nếu phân biệt hết mọi phần của chiếc xe , thì không có còn
xe nữa.)
2/ Diễn ca 39:
1. Những gì hiệp nhất đạo là:
Trời cao hiệp nhất mới ra thanh bình;
Đất dày hiệp nhất an ninh;
Thiện thần hiệp nhất
oai linh hiển bày
Trũng sâu hiệp nhất chứa
đầy;
Muôn loài hiệp nhất sống đời cùng nhau;
Chúa, vua hiệp nhất làm đàu
Để cho thiên hạ bền
lâu thái bình.
Đó là hiệp nhất Đạo
thành.
2. Nếu
không hiệp nhất sự tình ra sao?
Trời không có được trong thanh,
E rằng trời sẽ trở
thành rã phân.
Đất không có được bình an ,
E rằng đất sẽ phế hoang tiêu điều;
Thần không có được hiển
linh ,
E rằng thần
sẽ tự mình tiêu tan ;
Trũng sâu không chứa đầy
tràn,
Trũng sâu cạn kiệt, khô khan giữa trời;
Muôn loài chẳng được
sống đời,
E rằng sẽ bị đến hồi diệt vong;
Chúa, vua không được
chính chân,
E rằng sẽ bị phế vong suy tàn
3 .Khổ
nghèo gốc của giàu sang;
Thấp hèn nền của huy hoàng trên cao .
Các vua, chúa chẳng tự
hào,
Xưng mình kém đức khác nào cút côi !
Chảng là lấy thấp làm
nền,
Lấy nghèo làm gốc vững
bền hay sao?
4. Cho nên tách biệt mọi phần,
Thì xe ắt sẽ không còn
là xe (*)
Không mong như ngọc để
khoe,
Cũng không như đá gồ
ghề trơ trơ.
-----------------------
(*) Theo câu: 故 致 數, 輿 無 輿 (Cố chí số, dư vô dư.)
3/ Nghĩa:
1. Những
gì đã được Đạo đơn nhất là :
Trời được Một
nên trong thanh ; đất được Một nên an ổn ; thần được
Một nên linh ; Lũng sâu được Một nên chứa
đầy; muôn vật được Một nên sống còn ; vua
chúa được Một nên làm cốt cán mẫu mực cho thiên hạ. Tất cả
đó đều từ Một mà nên.
2. Nếu không thanh
trong, e rằng trời phân liệt ; đất không được bình yên đất sẽ hoang
phế điêu tàn; thần không có hiẻn linh , thần sẽ bị tiêu tán ; lũng
sâu không chứa đầy, sẽ
cạn kiệt; muôn vật không đòi sống , sẽ bị tiêu diệt; vua
chúa không mẫu mực côt cán, sẽ bị phế bỏ.
3. Cho nên sang lấy hèn làm gốc, cao lấy
thấp làm nền. Do đó vua chúa
tự xưng mình là “côi cút”, là “kém đức” , Há không phải đó là
lấy thấp hèn làm gốc hay sao? Phải không?
4. Cho nên vinh dự cao nhất
thì không vinh dự (*), không mong quí
như ngọc, cũng không muốn chê như đá.
---------------------
(*) Có bản chép : 故 致 數, 輿 無 輿 (Cố chí số, dư vô dư, nghĩa là: Nếu phân biệt hết mọi phần của chiếc xe , thì không có còn
xe nữa.)
II. Khái
Niệm Liên Hệ:
1. Trời đất, thần, nhân, muôn vật cho đến
vua chúa với các yếu tính của chúng đều đến từ Đạo hay cái Một. Tại
sao người ta chỉ có thể thấy biết những gì sinh ra từ cái
Một, còn chính cái Một thì không thể thấy biết được? - Bỡi vì cái một là
đơn nhất, còn cái từ Một mà ra là đa tạp. Đơn nhất thì năng tri
và sở tri là một nên bất khả tri nhưng khả ngộ. Đa tạp thì năng, sở tách rời
cho nên bất khả ngộ nhưng khả tri.
2. Hình thể mỗi vật hiện hữu theo yếu tính của nó. Nếu không có thực tánh thì
hiện tướng chỉ là vọng tưởng. Thực tánh của hữu thể là đạo, là đơn nhất..
3. Bình đẳng pháp do từ thực tánh đơn nhất của đạo . Phân biệt pháp là nhìn
theo giả tướng đa tạp biến dịch
của Đạo.
4. Không có thực tánh đơn nhất, mọi vật sẽ bất
thành. Đá và ngọc không thể tách rời
trong vòng ngọc thach. Xe và bộ phận của xe không rời nhau mà có được
xe.
III. Các
Bản Dịch Khác:
1/ Lau 39
1.
Of old, these came to be in possession of the One:
Heaven in virtue of the One is limpid; earth in virtue of the One is settled;
gods in virtue of the One have their potencies; the valley in virtue of the One
is full; the myriad creatures in virtue of the One are alive; Lords and princes
in virtue of the One become leaders of the empire. It is the One that makes
these what they are.
2. Without what makes it limpid heaven might split; without
what makes it settled earth might sink; without what gives them their potencies
gods might spend themselves; without what makes it full the valley might run
dry; without what keeps them alive the myriad creatures might perish; without
what makes them leaders lords and princes might fall.
3. Hence the superior must have the inferior as root;
the high must have the low as base.Thus lords and princes refer to themselves
as 'solitary', 'desolate', and 'hapless'. This is taking the inferior as root,
is it not? Hence the highest renown is without renown, not wishing to be one
among many like jade, nor to
be aloof like stone.
2/ Julien 39
1. Voici les choses qui jadis ont obtenu l'Unité:
Le ciel est pur parce qu'il a obtenu l'Unité. La terre est en repos parce
qu'elle a obtenu l'Unité. Les esprits sont doués d'une intelligence divine
parce qu'ils ont obtenu l'Unité .
Les vallées se remplissent parce qu'elles ont obtenu l'Unité.
Les dix mille êtres naissent parce qu'ils ont obtenu l'Unité.
Les princes et rois sont les modèles du monde parce qu'ils ont obtenu l'Unité.
Voilà ce que l'unité produit.
2. Si le ciel perdait sa pureté, il se dissoudrait ;
Si la terre perdait son repos, elle s'écroulerait ;
Si les esprits perdaient leur intelligence divine, ils s'anéantiraient ;
Si les vallées ne se remplissaient plus, elles se dessécheraient ; Si les
dix mille êtres ne naissaient plus, ils s'éteindraient ; Si les princes et
les rois s'enorgueillissaient de leur noblesse et de leur élévation, et
cessaient d'être les modèles (du monde), ils seraient renversés.
3. C'est pourquoi les
nobles regardent la roture comme leur origine ; les hommes élevés
regardent la bassesse de la condition comme leur premier fondement. De là vient
que les princes et les rois s'appellent eux-mêmes orphelins, hommes de peu de
mérite, hommes dénués de vertu.
Ne montrent-ils pas par là qu'ils regardent la roture comme leur véritable
origine ? Et ils ont raison ! C'est
pourquoi si vous décomposez un char, vous n'avez plus de char(*) .
(Le sage) ne veut pas être estimé comme le jade, ni méprisé comme la pierre.
---------------
(*) Dịch theo câu: 故 致 數, 輿 無 輿 (Cố chí số,
dư vô dư, nghĩa là: Nếu phân biệt hết mọi phần của chiếc xe , thì không có còn
xe nữa.)
3/ Wilhelm 39
1. Die einst das Eine erlangten:
Der Himmel erlangte das Eine und wurde rein. Die Erde
erlangte das Eine und wurde fest. Die Götter erlangten das Eine und wurden
mächtig. Das Tal erlangte das Eine und erfüllte sich. Alle Dinge erlangten das
Eine und entstanden.
Könige und Fürsten erlangten das Eine und wurden das Vorbild der Welt. Das
alles ist durch das Eine bewirkt.
2. Wäre der Himmel nicht rein dadurch, so müßte er bersten.
Wäre die Erde nicht fest dadurch, so müßte sie wanken. Wären die Götter nicht
mächtig dadurch,
so müßten sie erstarren. Wäre das Tal nicht erfüllt dadurch,
so müßte es sich erschöpfen. Wären alle Dinge nicht erstanden dadurch, so
müßten sie erlöschen. Wären die Könige und Fürsten nicht erhaben dadurch,
so müßten sie stürzen.
3. Darum: Das Edle hat das Geringe zur Wurzel, Das Hohe hat
das Niedrige zur Grundlage. Also auch die Fürsten und Könige: Sie nennen sich,
Einsam, Verwaist, Wenigkeit.
Dadurch bezeichnen sie das Geringe als ihre Wurzel. Oder ist es nicht so? Denn: Ohne die einzelnen Bestandteile eines Wagens gibt
es keinen Wagen(*). Wünsche nicht das glänzende
Gleißen des Juwels, sondern die
rohe Rauheit des Steins.
-----------------------------
(*)
Dịch theo câu: 故 致 數, 輿 無 輿 (Cố chí số,
dư vô dư, nghĩa là: Nếu phân biệt hết mọi phần của chiếc xe , thì không có còn
xe nữa.)
)()(
CHƯƠNG 40 : KHỨ
DỤNG
第 四十章 : 去 用
I. Kinh Văn:
1. 反者道之動; 弱者道之用.
2. 天下萬物生於有, 有生於無.
1/ Phiên âm:
1. Phản giả đạo chi động, nhược giả đạo
chi dụng.
2. Thiên địa vạn vật sinh ư hữu, hữu sinh ư vô.
2/ Diễn ca 40:
1. Phản hồi là động đạo thường;
Dụng công của đạo luôn
luôn yếu mềm.
2. Muôn loài cho đến đất trời,
Sinh ra từ có, có từ không
sinh
3/
Nghĩa:
1.
Trở lại là động của đạo; mềm yếu là dụng của đạo.
2.
Trời đất muôn vật sinh từ có, có sinh từ không.
II. Khái Niệm Liên
Hệ:
1.
Hồi qui và nhu tĩnh là động dụng của Đạo. Trong tiến trinh nhân thức hai
chiều: (1) Ngoại quan thì tâm trí động, tinh thần (Đạo) ẩn. (2) Nội quan hay
phản tỉnh thì tinh thần hay Đạo động, tâm trí ẩn.
2.
Không sinh có, có sinh đa tạp.
III.
Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 40:
1.Turning back is how the way moves;
Weakness is the means the way employs.
2. The myriad creatures in the world are born from
Something, and Something from Nothing.
2/ Julien 40
1. Le
retour au non-être (produit) le mouvement du
Tao ;
La faiblesse est la fonction du Tao.
2. Toutes les choses du monde sont nées de l'être ;
l'être est né du non-être.
3/ Wilhelm 40
1. Rückkehr ist die Bewegung des
Sinns;
Schwachheit ist die Wirkung des SINNS.
2. Alle Dinge unter dem Himmel entstehen im Sein,
Das Sein entsteht im Nichtsein.
)()(
CHƯƠNG 41: ĐỒNG DỊ
i. Kinh Văn:
1. 上士聞道,勤而行之;
中士聞道,若存若亡;
下士聞道,大笑之.
不笑, 不足以為道。
2. 故建言有之:
明道若昧,
進道若退,
夷道若纇.
上德若谷,
大白若辱,
廣德若不足,
建德若偷,
質真若渝。
3. 大方無隅,
大器 晚 成,
大音希聲,
大象無 形,
道 隱 無 名。
夫唯道, 善貸且成。
1/ Phiên âm:
1.
Thượng sĩ văn đạo, cần nhi hành chi;
Trung
sĩ văn đạo, nhược tồn nhược
vong;
Hạ
sĩ văn đạo, đại tiếu chi.
Bất
tiếu, bất túc dĩ vi đạo.
2. Cố kiến ngôn hữu chi:
Minh
đạo nhược muội,
Tiến
đạo nhược thoái,
Di đạo nhược lỗi.
Quảng
đức nhược bất túc,
3. Đại phương vô ngung,
Đại
khí vãn thành,
Đại
âm hi thanh,
Đại
tượng vô hình,
Đạo
ẩn vô danh.
Phù
duy đạo, thiện thải thả thành.
2/ Diễn ca 41:
1.Trí
cao nghe đạo làm nên; Trí thường nghe đạo nửa
quên nửa còn; Thấp trí nghe đạo cười giòn, Không cười chê đạo, đạo hoàn hư không.
2. Người xưa đã có
lời rằng: Đạo sáng như thể tối tăm mịt mù, Đạo tiến như thể
trụt lùi; Đạo
bằng như thể lõm lồi trước sau. Đức cao như thể trũng sâu. Trắng trong như thể đục ngầu
nhớp nhơ. Đức rộng như
thiếu mọi bề; Đức
bền mà lại tựa hồ tạm thôi. Chính chân như thể đổi dời.
3.Hình vuông to lớn góc ngoài thấy đau? Vật dùng to lớn làm lâu; Âm thanh to lớn như hầu lặng thinh. Hình dung to lớn vô hình. Đạo to lớn đạo
vô danh, ẩn tàng. Ồ , duy có Đạo vẹn toàn, Vừa ban cho lại vừa
hoàn thành cho!
3/ Nghĩa
1. Người sáng
trí nghe đạo liền hiểu, gắng sức mà thực hành; Người
trí bình thường nghe đạo, nửa được, nửa mất; Kẻ tối trí nghe đạo như chuyện hoang đường, cả cười
rồi bỏ qua. Nếu không chê cười bác bỏ, thì đạo không đủ gọi là đạo.
2.
Nên người xưa nói: Đạo sáng dường như tối
tăm, Đạo tiến dường như
thụt lùi, Đạo bằng phẳng dường như gồ
ghề.
Đức cao dường như trũng thấp,
Trắng trong dường như nhơ bẩn,
Đức rộng lớn dường như
không đủ,
Đức vững bền dường như tạm bợ,
Chân thực dường như tráo trở .
3. Hình vuông lớn không
thấy góc ,
Công cụ lớn chậm hoàn thành ,
Âm thanh lớn không nghe rõ,
Tướng mạo lớn không hình ,
Đạo ẩn tàng không có tên.
Ồ! Chỉ có đạo hay ban cho mà lại làm nên muôn vật.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Nghe đạo giống nhau, đáp ứng đạo khác nhau, nhưng tất cả không ngoài đạo.
Kinh Thánh (Ma-thi-ơ 7:6) : “ Đừng cho chó những đồ thánh, và đừng quăng hột trai mình trước mặt heo,
kẻo nó đạp dưới chân, và quay lại cắn-xé các ngươi.”
2. Tướng bất định
tánh.
“Nếu
dùng sắc tìm ta,
Dùng
âm thanh cầu ta,
Là
người hành tà đạo,
Không
thể thấy Như Lai.”
(Kinh Kim Cang)
3. Phổ quát quát
tính hiện hữu trừu tượng; cá biệt tính hiện hữu cụ thể.
III. Các
Bản Dịch Khác:
1/ Waley
41:
1.When the man
of highest capacities hears Tao, he does his best to put it into practice;
When the man of middling capacity hears Tao, he is in two minds about it;
When the man of low capacity hears Tao, he laughs loudly at it.
If he did not laugh, it would not be worth the name of Tao.
2. Therefore the proverb has it:
“The way out into the light often looks dark,
The way that goes ahead often looks as if it went back.”
The way that is least hilly often looks as if it went up and down.
The “power” that is really loftiest looks like an abyss,
What is sheerest white looks blurred,
The “power” that is most sufficing looks inadequate,
The “power” that stands firmest looks flimsy,
What is in its natural pure
state looks faded.
3.The largest square has no corners,
The greatest vessel takes the longest to finish,
Great music has the faintest notes,
The great form is without shape,
For Tao is hidden and nameless.
Yet Tao alone supports all things and brings them to fulfillment.
2/ Julien 41:
1. Quand les lettrés
supérieurs ont entendu parler du Tao,
ils le pratiquent avec zèle ;
Quand les lettrés du second ordre ont entendu parler du Tao, tantôt ils le
conservent, tantôt ils le perdent ;
Quand les lettrés inférieurs ont entendu parler du Tao, ils le tournent en
dérision.
S'ils ne le tournaient pas en
dérision, il ne mériterait pas le nom de Tao.
2. C'est pourquoi les Anciens
disaient :
Celui qui a l'intelligence du Tao paraît enveloppé de ténèbres,
Celui qui est avancé dans le Tao ressemble à un homme arriéré,
Celui qui est à la hauteur du Tao ressemble à un homme vulgaire.
L'homme d'une vertu supérieure est comme une vallée,
L'homme d'une grande pureté est comme couvert d'opprobre,
L'homme d'un mérite immense paraît frappé d'incapacité,
L'homme d'une vertu solide semble dénué d'activité,
L'homme simple est vrai semble vil et dégradé.
3. C'est un grand carré dont on ne voit
pas les angles ,
Un grand vase qui semble loin d'être
achevé ,
Une grande voix dont le son est
imperceptible ,
Une grand image dont on
n'aperçoit point la forme,
Le Tao se cache et personne ne peut le nommer.
Il sait prêter (secours aux êtres) et les conduire à la perfection.
3/
Wilhelm
41 :
1. Wenn ein Weiser höchster Art vom SINN hört, so ist er eifrig und tut
danach;
Denn ein Weiser mittlerer Art vom SINN hört, so glaubt er halb, halb zweifelt
er;
Wenn ein Weiser niedriger Art vom SINN hört, so lacht es laut darüber.
Wenn er nicht laut lacht, so was es noch nicht der eigentliche SINN.
2.Darum hat ein Spruchdichter die
Worte:
Der klare SINN erscheint dunkel,
Der SINN des Fortschritts erscheint als Rückzug,
Der ebene SINN erscheint rauh.
Das höchste LEBEN erscheint als Tal,
Die höchste Reinheit erscheint als Schmach,
Das weite LEBEN erscheint als ungenügend,
Das starke LEBEN erscheint verstohlen,
Das wahre Wesen erscheint veränderlich.
3.
Das große Geviert hat keine Ecken,
Das große Gerät wird spät vollendet,
Der große Ton hat unhörbaren Laut,
Das große Bild hat keine Form,
Der SINN in seiner Verborgenheit ist ohne Namen.
Und doch ist gerade der SINN gut, im Spenden und Vollenden.
)()(
CHƯƠNG 42: ĐẠO HÓA
i. Kinh
Văn:
1. 道 生 一,
一 生 二,
二 生 三,
三 生 萬 物.
萬 物 負 陰 而 抱 陽,
沖 氣 以 為 和。
2.人 之 所 惡,
唯 孤、寡 , 不 穀,
而 王 公 以 為 稱.
故, 物 或 損 之 而 益,
或 益 之 而 損.
3. 人 之 所 教,
我 亦 教 之,
強 梁 者,不得其死。
吾將以為教父。
1/ Phiên âm:
1.Đạo sinh nhất, Nhất sinh
nhị, Nhị sanh
tam, Tam sinh vạn vật. Vạn vật phụ âm nhi
bão dương, Trùng khí dĩ vi
hòa.
2. Nhân
chi sở ố, Duy cô , quả , bất cốc, Nhi vương công dĩ
vi xưng.
Cố,
vật hoặc tổn chi nhi ích, Hoặc ích chi nhi tổn.
3. Nhân chi sở giáo, ngã diệc giáo chi, Cường lương giả, bất đắc kì tử, Ngô tương dĩ vi giáo phụ.
2/ Diên ca 42:
1. Đạo sinh một, một sinh hai, Hai sinh ba mới có loài vật
sinh, Ba sinh muôn vật hữu hình: Ôm dương trước ngực,lưng mình cõng
âm. Âm dương giao cảm hòa hài.
2. Đơn côi,
kém đức, bất tài người khinh Nhưng vua dùng tự xưng mình. Cho nên,
vật giảm trở thành tăng cao, Hoặc vì lợi nên tiêu hao.
3. Điều người đã dạy đau nào dám quên, Nay ta nhắc lại lời
khuyên: - Bạo cường sẽ chẳng bình
yên qua đời. Đó là nhân quả mà thôi. Lời này ghi nhớ
ta coi như thầy.
3/
Nghĩa
1. Đạo sinh một,
Một sinh hai,
Hai sinh ba,
Ba sinh vạn vật.
Mọi vật đều cõng âm, ôm dương,
Hài hòa bỡi khí trùng hư.
2. Những điều mà người ta không ưa là:
Côi cút, ít đức,
không tốt lành,
Nhưng vua chúa dùng chúng
để tự xưng.
Cho nên, vật có khi bớt lại là thêm,
Có khi thêm lại là bớt.
3. Điều người xưa dạy, nay
ta cũng
dạy là :
Cường bạo sẽ chết “bất đắc kỳ tử”.
Ta coi lời dạy đó như thầy.
II. Khái
Niệm Liên Hệ:
1. -Số Fibonacci trong cấu trúc hữu cơ
biến dịch: .1, 2, 3, ….
- Khái niệm biến khí : Vô à Đạo (1):
Trùng hư nhất khí, rỗng à (2): Khí Âm và khí Dương, hai khí âm
dương giao cảm à (3): Hình, Khí, Chất.
- Kinh Dịch: (1) Thái Cực , (2) Lưỡng Nghi, (3) Tam Tài, …
Âm chủ
sát, dương chủ sinh cho nên sinh vật hương dương và lìa âm, ôm
dương cõng âm.
2.
Rễ càng
bám sâu
cây càng vững, khiêm
nhẫn càng dày phước hạnh càng cao. Thiên
Đàng thuộc về kẻ nghèo khó;
giàu có thuộc kẻ ăn xin; quyền lực thuộc người bị truy đuổi.
3. Khi sát sinh mạnh hơn vệ
sinh, nó sẽ trở thành cường bạo, sẽ tự hủy mình.
III.
Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 42:
1. The way begets one,
One begets two,
Two begets three,
Three begets the myriad creatures.
The myriad creatures carry on their backs the yin and embrace in their arms the
yang , and are the
blending of the generative forces of the two.
2. There are no words which men detest
more than solitary , desolate ,and hapless , yet lords and princes use these to
refer to themselves. Thus a thing is sometimes added to by being diminished
,and diminished by being added to.
3. What others teach, I also teach:
'The violent shall not come to a natural end.' I shall take this as my precept.
2/ Julien 42:
1. Le Tao a
produit un ,;
un a produit deux,
deux a produit trois,
trois (34) a produit tous les êtres.
Tous les êtres fuient le calme et cherchent le mouvement,
Un souffle immatériel forme l'harmonie.
2.
Ce que les hommes détestent,
C'est d'être orphelins, imparfaits,
dénués de vertu,Et cependant les rois s'appellent ainsi eux-mêmes .
C'est pourquoi, parmi les êtres, les uns s'augmentent en se diminuant ,
Les autres se diminuent en
s'augmentant.
3.
Ce que les hommes enseignent, je l'enseigne aussi :
Les hommes violents et inflexibles n'obtiennent point une mort naturelle.
Je veux prendre leur exemple pour la base de mes instructions.
3/ Wilhelm 42:
1. Der SINN erzeugt die Eins.
Die Eins erzeugt die Zwei.
Die Zwei erzeugt die Drei.
Die Drei erzeugt alle Dinge.
Alle Dinge haben im Rücken das Dunkle und streben nach dem Licht,
Und die strömende Kraft gibt ihnen Harmonie.
2. Was die Menschen hassen, ist Verlassenheit, Einsamkeit,
Wenigkeit,
Und doch wählen Fürsten und Könige sie zu ihrer Selbstbezeichnung.
Denn die Dinge werden entweder durch Verringerung vermehrt,
Oder durch Vermehrung verringert.
3. Was andre lehren, lehre ich auch:
Die Starken sterben nicht eines natürlichen Todes.
Das will ich zum Ausgangspunkt meiner Lehre machen.
)()(
CHƯƠNG 43 ; BIẾN DỤNG
I.
Kinh Văn:
1, 天下之至柔
馳騁天下之至堅。
無有入無間,
吾是以知無為之有益。
2. 不言之教,
無為之益,
天下希及之。
1/ Phiên âm:
1.
Thiên hạ chi chí nhu,
Trì sính thiên hạ chi trí kiên.
Vô hữu nhập vô gián,
Ngô thị dĩ tri vô vi chi hữu ích.
Vô vi chi ích,
2/ Diễn ca 43:
1. Cái mềm yếu nhất trần gian,
Gặp cái cứng nhất
dễ dàng vượt qua.
Cái không không có gần xa,
Nó gặp cái khác đi qua dễ dàng.
Cho nên ta đã biết rằng:
Không gì ích dụng cho bằng vô vi.
2. Dạy mà
chẳng nói lời chi
Đó là lợi ích vô vi khôn lường.
Nhân gian cõi dục nhiễu nhương,
Cho nên ít kẻ am tường vô vi.
3/
Nghĩa:
1. Trong trời đất,
cái rất mềm yếu ,
Chế ngự được cái rất cứng mạnh.
Cái “không có”
đi vào chỗ “không trống” ,
Do đó ta
biết lợi ích của vô vi.
2. Chỉ
dạy mà không dùng lời,
Ích dụng của
vô vi,
Người đời ít ai hiểu thấu điều này.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Nước vượt qua vật
cản nhờ tánh của nó nhu mềm và ưa ở nơi
trũng thấp .
- Hữu hình không che chắn được vô hình , ích dụng của vô
vi là, không làm mà thực ra không có gì là không làm, nên mới gọi là không làm.
2. Ngôn từ chỉ là qui ước không
thể diễn tả thực thể tự tánh.
- “ Đạo bị che
lấp bỡi mối lợi nhỏ, lời nói bị
che lấp bỡi sự hoa mỹ.” (Đạo gia)
- “ Nhất hợp tướng thì không thể nói là gì, chỉ những kẻ phàm phu dính mắc
ngôn từ ưa bàn đến mà thôi” (Kinh Kim Cang)
III.Các Bản Dịch Khác:
1/ Waley
43:
1. What is of all things most yielding,
Can overwhelm that which is of all things most hard.
Being substanceless it can enter even where is no space,
That is how I know the value of action that is actionless.
2. But that there can be teaching
without words,
Value in action that is actionless,
Few indeed can understand.
2/ Julien 43:
1. Les choses les plus molles du monde
Subjuguent les choses les plus dures du monde.
Le non-être traverse les choses impénétrables,
C'est par là que je sais que le
non-agir est utile.
2. Dans l'univers, il y a bien peu
d'hommes qui sachent Instruire sans parler et tirer profit du non-agir.
3/ Wilhelm 43
1. Das Allerweichste auf Erden
Überholt das Allerhärteste auf Erden.
Das Nichtseiende dringt auch noch ein in das,was keinen Zwischenraum hat.
Daran erkennt man den Wert des Nicht-Handelns.
2. Die Belehrung ohne Worte,
Den Wert des Nicht-Handelns
Erreichen nur wenige auf Erden.
)()(
CHƯƠNG 44 :TRI CHỈ
I Kinh Văn:
1. 名與身孰親?
身與貨孰多?
得與亡孰病?
2. 是故甚愛必大費 ;
多 藏 必 厚 亡。
知足不辱,
知止不殆,
可以長久。
1/ Phiên âm:
1. Danh dữ thân thục thân?
Thân dữ hóa thục đa?
Đắc dữ vong thục bệnh ?
2. Thị cố thậm ái tất đại phí,
Đa tàng tất hậu vong.
Tri túc bất nhục,
Tri chỉ bất đãi,
Khả dĩ trường cửu.
2/ Diễn ca 44:
1. Danh, thân khinh
trọng ra sao? Thân và của cải
đàng nào nặng hơn? Khổ đau do mất hay còn ?
2. Càng sâu luyến ái hao mòn tán tiêu. Chứa nhiều thì
mất cũng nhiều, Biết mìình tự đủ tránh điều nhớp nhơ. Biết
dừng tránh được họa tai, Không
tham mới được lâu dài bình an.
3/
Nghĩa:
1. Danh với thân, món nào
quí hơn?
Thân với của, món nào trọng
hơn?
Được với mất, món nào khổ
hơn?
2. Cho nên, lắm yêu thì nhiều tổn,
Chứa nhiều thì mất nhiều.
Biết đủ thì không nhục,
Biết dừng thì không nguy.
Có vậy mới lâu dài được .
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Cấu kết giữa danh, lợi, thân
mạng với kiến chấp: được, mất gây ra ba căn phiền não tham, sân, si.
2. Tham ái gây hoang phí; tham
giàu sang thấy mình hèn hạ; tham ngôi
vị thấy mình rớt xuống vực sâu. Giới luật hạn chế lòng tham.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau
44
1. Your name or
your person, which is dearer?
Your person or your goods, which is worth more?
Gain or loss, which is a greater bane?
2. That is why excessive meanness is sure to lead to great expense;
Too much store is sure to
end in immense loss.
Know contentment and you
will suffer no disgrace;
Know when to stop and you
will meet with no danger.
You can then endure.
2/ Julien 44:
1. Qu'est-ce qui nous touche de plus près, de notre gloire ou de notre
personne ?
Qu'est-ce qui nous est le plus précieux, de notre personne ou de nos
richesses ?
Quel est le plus grand malheur, de les acquérir ou de les perdre ?
2. C'est pourquoi celui qui a de
grandes passion est nécessairement
exposé à de grands sacrifices.
Celui qui cache un riche trésor éprouve nécessairement de grandes pertes.
Celui qui sait se suffire est à l'abri du déshonneur.
Celui qui sait s'arrêter ne périclite jamais.
Il pourra subsister longtemps.
3/ Wilhelm 44
1. Der Name oder die Person: was steht näher?
Die Person oder der Besitz: was ist mehr?
Gewinnen oder verlieren: was ist schlimmer?
2. Nun aber: Wer sein Herz an andres
hängt, verbraucht notwendig Großes.
Wer viel sammelt, verliert notwendig Wichtiges.
Wer sich genügen lässt, kommt nicht in Schande.
Wer Einhalt zu tun weiß, kommt nicht in Gefahr
Und kann so ewig dauern.
)()(
CHƯƠNG 45 : HỒNG ĐỨC
I. Kinh Văn:
1. 大成若缺, 其用不弊;
大盈若沖,其用不窮。
大直若屈,
大巧若拙,
大辯若訥。
2. 靜勝躁,
寒勝熱 (*) 。
清靜為天下正。
---------------
(*) Có bản ghi
: 躁 勝 寒. 靜 勝 熱 (Táo
thắng hàn, tĩnh thắng nhiệt)
----------
1/ Phiên âm:
1. Đại thành nhược khuyết , kỳ dụng bất tệ;
Đại doanh nhược xung, kỳ dụng bất cùng.
Đại biện nhược nột.
2. Tĩnh thắng táo ,
Hàn thắng nhiệt (*) ,
Thanh tĩnh vi thiên
hạ chính.
2/ Diễn ca 45:
1. Hoàn thành giống hệt dở dang,
Đem dùng mới biết rõ ràng
thành công.
Đủ đầy như thể trống không,
Mà công
dụng lại vô cùng lớn lao .
Thẳng ngay như thể cong queo,
Tinh vi xảo trí khác nào thô sơ;
Biện tài như thể ngu ngơ, 2.Cho nân tĩnh lặng thắng trừ xôn
xao.
Hàn lương thắng nhiệt độ
cao,
Tĩnh thanh là chính công đầu nhân gian.
3/
Nghĩa:
1. Hoàn hảo giống như khiếm khuyết , nhưng công
dụng không tệ hại;
Đầy đủ giống
như trống rỗng , nhưng công
dụng vô cùng.
Ngay thẳng giống như
cong queo,
Khéo léo giống
như như vụng về,
Biện tài giống như ấp úng.
2. Tĩnh thắng động,
Lạnh thắng nóng,
Trong sạch vắng lặng là đức công chính trong thiên hạ.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Trong quá trình biến
dịch hai thực thể đối tướng
có thể trùng nhau, do vậy ta nói tướng bất định tánh.
2. Tịnh và thanh (hàn) là thể của vật, động và nhiệt là dụng của
vật. Sự dụng có tăng, giảm, còn
, mất, nhưng bản thể căn nguyên không khác, cho nên thanh tịnh là bản chất của công chính.
Đoạn này nguyên tác chép
là: “Táo thắng hàn, tĩnh thắng nhiệt”: động thì thắng lạnh, tĩnh thì thắng
nóng; đó là luật tự nhiên; mùa đông lạnh, ta cử động cho nóng lên, mùa hè nóng,
ta ngồi yên cho bớt nóng.
Nhưng, ý chính có lẽ ở trong 6
chữ: “thanh tĩnh vi thiên hạ chính”, khuyên chúng ta nên thanh tĩnh vô vi, cho
nên sửa lại là “tĩnh thắng táo, hàn thắng nhiệt” thì hợp hơn. Hàn là lạnh, mà
thanh cũng có nghĩa là mát. Vả lại tĩnh và táo, hàn với nhiệt mới tương phản
với nhau. Tĩnh và hàn là vô vi, táo và nhiệt là hữu vi; vô vi thắng hữu vi.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Waley
45
1.What is most perfect seems to have
something missing, yet its use is
unimpaired;
What is most full seems empty, yet its use will never fail.
What is most straight seems crooked,
The greatest skill seems like clumsiness,
The greatest eloquence like stuttering.
2. Movement (*) overcomes cold,
But staying still overcomes heat,
So he by his limpid calm puts
right everything under heaven.
2/ Julien 45:
1. (Le Saint) est grandement parfait, et il paraît plein d'imperfections ,
ses ressources ne s'usent point.
Il est grandement plein, et il paraît vide,
ses ressources ne s'épuisent point.
Il est grandement droit, et il semble
manquer de rectitude.
Il est grandement ingénieux, et il paraît stupide.
Il est grandement disert, et il paraît bègue.
2. Le mouvement (*) triomphe du froid ;
Le repos triomphe de la chaleur.
Celui qui est pur et tranquille devient le modèle de l'univers.
3/
Wilhelm 45
1. Große Vollendung muß wie unzulänglich erscheinen,
so wird sie unendlich in ihres Wirkung;
Große Fülle muß wie strömend erscheinen,
so wird sie unerschöpflich in
ihrer Wirkung.
Große Geradheit muß wie krummerscheinen,
Große Begabung muß wie dumm erscheinen,
Große Beredsamkeit muß wie stumm erscheinen.
2. Bewegung(*) überwindet die Kälte,
Stille überwindet die Hitze,
Reinheit und Stille sind der Welt Richtmaß.
-----------------------------
(*) Các bản Anh,Pháp, Đức đều dịch theo câu: 躁勝 寒, 靜 勝熱 (Táo thắng hàn, tĩnh thắng nhiệt)
)()(
CHƯƠNG
46: KIỆM DỤC
I. Kinh Văn:
1. 天下有道,
卻走馬以糞。
天下無道,
戎馬生於郊。
2.
禍莫大於不知足(*)。
咎莫大於欲得。
故知足之足
常足矣。
1/
Phiên âm:
1. Thiên hạ
hữu đạo,
khước tẩu mã dĩ phẩn.
Thiên hạ vô đạo,
nhung mã sinh ư giao.
2. Họa mạc
đại ư bất tri túc. (*)
Cữu mạc đại ư dục đắc.
Cố tri túc chi túc,
-------------------------
(*) Bản chú giải của Hà Thượng Công (老子河上公注)ghi thêm câu:” 罪
莫 大 於
可 欲 “(Tội mạc đại ư khả dục.) Các bản dịch Anh, Pháp, Đức dưới đây đều
có dịch
câu này.
----------------
2/ Diễn ca 46:
1. Nhân gian có đạo thái hòa,
Ngựa về giúp việc nông gia ngoài đồng.
Nhân gian vô
đạo tranh hùng,
Ngựa ra chiến trận đau lòng sanh con!
2. Không gì
tai họa lớn hơn
Mình không biết đủ mà còn lòng tham .
Không gì tổn hại cho bằng
Ham mê điều lợi đem lòng ngóng trông.
Cho nên phải biết bằng lòng,
Biết mình tự đủ tránh vòng tai ương.
3/ Nghĩa:
1. Thiên hạ có đạo thì ngựa hay cũng dùng cho việc nông gia;
Thiên hạ vô đạo thì ngựa chiến vừa
đi đánh trận vừa sinh con ! 2. Tai họa không gì lớn
bằng không biết thế nào là tự đủ.
Thiệt hại không gi lớn bằng muốn đạt được điều mình ham thích .
Cho nên, tự biết bằng lòng với cái đủ
của mình thì lúc nào cũng đủ.
II.
Khái Niệm Liên Hệ
1. Người có đạo đức lãnh đạo một nước
thì cả
nước đều binh yên, đến như ngựa khỏe cũng được lui về giúp việc nông gia. Kẻ bạo cường, vô đạo cai trị một nước thì cả nước
bị khốn nguy, đến như ngựa cũng phải sinh nơi mặt trận . Trong bài kệ “ Quốc Tộ “(Vận Nước)
của thiền sư Pháp Thuận có câu: “ Vô vi
cư điện các, Xứ xứ tức đao binh.”
2.
Ngu si không nhận ra nơi mình vốn đã đủ là rước họa vào thân. Tham có được điều lợi thì dễ bị thiệt hại.
Không tham, sân, si, và an ổn là các
thiện tâm sở giúp biết tự đủ nơi
mình, giải trừ tai họa phiền não..
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 46
1. When the
way prevails in the empire, fleet-footed horses are relegated to ploughing in the fields;
When the way does not prevail in the empire, war-horses breed on the border.
2. There is no crime greater than
having too many desires;
There is no disaster greater than not being content;
There is no misfortune greater than being covetous.
Hence in being content, one will always have enough.
2/ Julien
46
1. Lorsque
le Tao régnait dans le monde, on renvoyait les chevaux pour cultiver les
champs.
Depuis que le Tao ne règne plus dans le monde, les chevaux de combat naissent
sur les frontières.
2. Il n'y a pas de plus grand crime que
de se livrer à ses désirs.
Il n'y a pas de plus grand malheur que de ne pas savoir se suffire.
Il n'y a pas de plus grande calamité que le désir d'acquérir.
Celui qui sait se suffire est toujours content de son sort.
3/ Wilhelm
46
1. Wenn der SINN herrscht auf Erden,
So tut man die Rennpferde ab zum Dungführen.
Wenn der SINN abhanden ist auf Erden,
So werden Kriegsrosse gezüchtet auf dem Anger.
2. Es gibt keine größere Sünde als viele
Wünsche.
Es gibt kein größeres Übel als kein Genüge kennen.
Es gibt keinen größeren Fehler als haben wollen.
Darum: Das Genügen der Genügsamkeit ist dauerndes Genügen.
)()(
CHƯƠNG 47: GIÁM VIỄN
第 四十七章 : 鋻 遠
I. Kinh Văn:
1. 不出戶知天下。
不闚 牖見天道。
其出 彌 遠,
其 知 彌 少。
2. 是以聖人
不行而知。
不見而名 (*)。
不為而成。
1/ Phiên âm:
1. Bất xuất hộ tri thiên hạ.
Bất khuy dũ kiến thiên đạo.
Kỳ xuất di viễn,
Kỳ tri di thiểu.
2. Thị
dĩ thánh nhân
Bất hành nhi tri,
Bất kiến nhi danh,(*)
Bất vi nhi thành.
-----------------
(*) Wikisource: 老子- 道德經 ( 匯校版) ghi là
“ 不見而明 .” (Bất kiến nhi minh).
-----------------
2/ Diễn ca 47:
1. Ngồi nhà mà biết chuyện đời; Không dòm cửa sổ đạo trời cũng thông. Càng đi khắp chốn Tây Đông, Lại càng ít biết , ít
thông sự đời.
2. Cho nên thánh trí không rời, Không đi cũng biết con người trọc, thanh. Không nhìn cũng biết tánh danh, Không
làm mà việc cũng thành cũng nên.
3/ Nghĩa`
1. Không đi ra khỏi nhà mà biết việc
thiên hạ. Không nhìn qua cửa sổ mà thấy
được đạo trời. Đi càng xa, biết càng ít.
2. Vì vậy, thánh nhân Không đi mà biết. Không thấy nhìn mà biết rõ là gì, Không làm mà nên việc.
II. Khái Niêm Liên Hệ
1. Tự biết mình để biết được người
khác. Tự tu sửa mình để sửa đổi thế
gian. Biết mình là điều khó biết nhất, tu sửa mình là việc khó làm nhất.
Lành, dữ. lợi, hại đều tự mình mà ra.
2. Đi mới biết, nhìn mới thấy, làm mới nên là pháp hữu vi , là qui luật thế tục (Tục đế).
“ Nhất thiết hữu vi pháp, Như mộng
huyển, bào ảnh, …” (Kinh Kim Cang)
“Không di mà biết, không nhìn mà
thấy, không làm mà nên “ là pháp vô vi của hiền, thánh (Thánh đế).
“ Nhất thiết hiền thánh giai dĩ vô vi pháp nhi hữu sai biệt”
(Kinh Kim Cang)
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Waley 47
1. Without leaving his door,
He knows everything under heaven.
Without looking out of his window,
He knows all the ways of heaven.
For the further one travels,
The less one knows.
2. Therefore the Sage arrives without
going,Sees all without looking,
Does nothing, yet achieves everything.
2/ Julien 47
1. Sans
sortir de ma maison, je connais l'univers ; sans regarder par ma fenêtre,
je découvre les voies du ciel. Plus l'on s'éloigne et moins l'on apprend .
2. C'est pourquoi le sage arrive (où il
veut) sans marcher ;
il nomme les
objets sans les voir ;sans agir, il accomplit de grandes choses.
3/ Wilhelm 47
1. Ohne aus der Tür zu gehen,
kennt man die Welt.
Ohne aus dem Fenster zu schauen,
sieht man den SINN des Himmels.
Je weiter einer hinausgeht,
desto geringer wird sein Wissen.
2. Darum braucht der Berufene nicht zu
gehen und weiß doch alles.
Er braucht nicht zu sehen und ist doch klar.
Er braucht nichts zu machen und vollendet doch.
)()(
CHƯƠNG 48 : VONG TRI
第 四十八章 : 忘
知
I.
Kinh Văn:
1. 為學日益。
為道日損。
損之又損,
以至於無為。
2. 無為而 無不為。
取天下常以無事,
及其有事,
不足以取天下。
1/ Phiên âm:
1. Vi học nhật ích,
Vi Đạo nhật tổn.
Tổn chi hựu tổn,
Dĩ chí ư vô vi.
2. Vô vi nhi vô bất vi,
Thủ thiên hạ thường dĩ vô
sự.
Cập kỳ hữu sự
bất túc dĩ thủ thiên hạ.
2/ Diễn ca
48
1. Mỗi ngày
học biết mỗi tăng;
Mỗi ngày hành đạo khó dần giảm đi.
Giảm rồi giảm
đến vô vi:
2 .Không làm
mà chẳng có chi không làm.
Vô vi, vô sự ,vô tham
Để cho thiên hạ
vững vàng bền lâu;
Hữu vi, hữu sự mưu cầu
Không làm được chủ khổ đau lại nhiều.
3/ Nghĩa
1. Theo học thì sự biết ngày càng tăng .Thực hành Đạo thì khó khăn ngày càng giảm .Giảm
rồi lại giảm ,cho đến vô vi .
2. Nghĩa là không làm mà không có gì là không
làm,
Dùng vô sự vô vi thì có
thể làm chủ thiên hạ. Còn như dụng sự
hữu vi, ắt không đủ để làm chủ thiên hạ
II.
Khái Niệm Liên Hệ
1. Tại sao “Học , học nữa, học mãi”
? Bỡi vì học thì tăng thêm tri thức thuộc biệt ảnh tâm sở không
thể phá được ngu si thuộc phiền não tâm sở. Tu hành thì ngày càng giảm khó
khăn phiền não , cho đến khi các căn
tham. sân, si, mạn, nghi, ác kiến của nó không còn nữa.
2. “Vô vi nhi vô bất vi” : Không làm mà chẳng có chi không làm. Người giúp dân cứu nước mà còn
nghí rằng mình đã có công giúp dân cứu
nước, thì không thể làm chủ đất nước.
Người làm chủ thì làm hết thảy mọi
việc nhưng không kể công; người làm thuê
chỉ làm một số việc nhưng có tính
công.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 48
1. In the pursuit of learning one knows more every
day;
In the pursuit of the way one does less every day.
One does less and less
Until one does nothing at all,
2. And when
one does nothing at all there is nothing that is undone.
It is always through not meddling that the empire is won.
Should you meddle. Then you are not equal to the task of winning the empire.
2/ Julien
48
1. Celui qui
se livre à l'étude augmente chaque jour (ses connaissances).
Celui qui se livre au Tao diminue chaque jour (ses passions).
Il les diminue et les diminue sans cesse Jusqu'à ce qu'il soit arrivé au
non-agir.
2. Dès qu'il pratique le non-agir, il
n'y a rien qui lui soit impossible.
C'est toujours par le non-agir que l'on devient le maître de l'empire.
Celui qui aime à agir
Est incapable de devenir le maître de l'empire.
3/ Wilhelm 48
1. Wer das Lernen übt, vermehrt täglich.
Wer den SINN übt, vermindert täglich.
Er vermindert und vermindert,
Bis er schließlich ankommt beim Nichtsmachen.
2. Beim Nichtsmachen bleibt nichts
ungemacht.
Das Reich erlangen kann man nur,wenn man immer frei bleibt von Geschäftigkeit.
Die Vielbeschäftigten sind nicht geschickt,das Reich zu erlangen.
=//=
(Xem tiếp kỳ 5 :Chương 49-60)
Phú Yên, Tháng Ba, Ất Tỵ - 2025
Đàm Khánh Hỷ