Kỳ 3
Lão Tử
ĐẠO ĐỨC KINH
Chương 25 – 37
---------------
CHƯƠNG 25: TƯỢNG NGUYÊN
I. Kinh Văn:
1. 有物混成先天地生。
寂兮寥兮獨立不改,
周行而不殆,
可以為天下母。
2. 吾不知其名,
強字之曰道。
強為之名曰大。
大曰逝,逝曰遠,遠曰反。
3. 故道大、天大、地大、人亦大。
域中有四大,而人居其一焉。
人法地,地法天,天法道,道法自然。
1/ Phiên âm:
1. Hữu vật hỗn thành, tiên thiên địa sinh.
Tịch hề, liêu hề, độc lập nhi bất cải.
Chu hành nhi bất đãi.
Khả dĩ vi thiên hạ mẫu.
2. Ngô bất tri kỳ danh;
Cưỡng tự chi viết Đạo,
Cưỡng vi chi danh viết Đại.
Đại viết thệ. Thệ viết viễn. Viễn viết phản.
3. Cố Đạo đại, thiên đại, địa đại, nhân diệc đại.
Vực trung hữu tứ đại, nhi nhân cư kỳ nhất yên.
Nhân pháp địa, địa pháp thiên, thiên pháp Đạo, Đạo pháp tự nhiên.
2/ Diễn ca 25:
1.Một vật hỗn trộn mà thành,
Nó có trước cả khi sanh đất trời.
Rổng rang, vắng lặng mà thôi,
Một mình đứng vững chẳng dời
chẳng thay.
Không mệt đi khắp đó đay,
Như là mẹ của muôn loài thế gian.
2. Tên nó không biết rõ ràng,
Ta dùng chữ Đạo tạmi làm tên riêng.
Tạm gọi là lớn, lớn lên,
Lớn lên tức thị trở nên xa dần,
Đi xa ắt phải vè gần.
3. Đạo lớn kề gần , trời
lớn chẳng xa,
Đất đai rộng lớn bao la,
Người lớn trên đất đều là lớn
thôi.
Đất là khuôn phép của người;
Phép tắc trên trời cho dưới đát noi;
Đạo là khuôn phép của trời;
Vẹn toàn là Đạo chẳng rời tự
nhiên.
3/ Nghĩa:
1. Có một vật hỗn trộn mà thành, sinh ra trước cả trời đất;
Vắng lặng, trống không, đứng một mình mà chẳng thay đổi;
Đi khắp nơi mà không mệt
mỏi.
Có thể làm mẹ thiên hạ.
2. Ta không biết tên,
Tạm dùng chữ là Đạo.
Tạm danh gọi
là Lớn.
Lớn là đi, đi là xa, xa là trở lại.
3. Cho nên Đạo lớn, Trời lớn, Đất
lớn, Người cũng lớn. Có bốn thứ lớn
trong cõi này, mà người là một. Người khuôn theo Đất, Đất theo
Trời, Trời theo Đạo, Đạo theo tự nhiên.
II.
Khái Niệm Liên Hệ:
1. Vắng lặng, trống không là nguồn cội sinh ra các vật hữu hình sinh
động.
2. Ngôn ngữ là qui ước tương đối nên không thể diễn tả “Đạo” là tự
nhiên tuyệt đối.
3. Vai trò quan trọng của con người đối với thiên nhiên, trời đất.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau - 25:
1.There is a thing confusedly formed,
Born before heaven and earth.
Silent and void
It stands alone and does not change,
Goes round and does not weary.
It is capable of being the mother of the world.
2. I know not its name
So I style it 'the way’.
I give it the makeshift name of 'the great'.
Being great, it is further described as receding,
Receding, it is described as far away,
Being far away, it is described as turning back.
3. Hence the way is great;
Heaven is great;
Earth is great;
The king(*) is also
great.
Within the realm there are four things that are great,
And the king(*) counts
as one.
Man models himself on earth,
Earth on heaven,
Heaven on the way,
And the way on that which is naturally so.
----------------------
(*) the human
2/ Julien - 25 :
1. Il est un être confus qui existait avant le ciel et la terre.
Ô qu'il est calme ! Ô qu'il est immatériel !
Il subsiste seul et ne change point.
Il circule partout et ne périclite point.
Il peut être regardé comme la mère de l'univers.
2. Moi, je ne sais pas son nom.
Pour lui donner un titre, je l'appelle Voie (Tao).
En m'efforçant de lui faire un nom, je l'appelle grand.
De grand, je l'appelle fugace.
De fugace, je l'appelle éloigné.
D'éloigné, je l'appelle (l'être) qui revient. 3.
C'est pourquoi le Tao est grand, le ciel est grand, la terre est grande, le
roi(*) aussi
est grand.
Dans le monde, il y a quatre grandes choses, et le roi(*) en est une.
L'homme imite la terre ; la terre imite le ciel, le ciel imite le Tao ; le Tao
imite sa nature.
------------
(*) l’homme
3/ Wilhelm - 25 :
1.Es gibt ein Ding, das ist unterschiedslos vollendet.
Bevor der Himmel und die Erde waren, ist es
schon
da,
so still, so einsam.
Allein steht es und ändert sich nicht.
Im Kreis läuft es und gefährdet sich nicht.
Man kann es nennen die Mutter der Welt
2. Ich weiß nicht seinen Namen.
Ich bezeichne es als SINN.
Mühsam einen Namen ihm gebend,
nenne ich es: groß.
Groß, das heißt immer bewegt.
Immer bewegt, das heißt ferne.
Ferne, das heißt zurückkehrend.
3. So ist der SINN groß, der Himmel groß, die Erde groß, und auch des Mensch ist groß.
Vier Große gibt es im Raume, und der Mensch
ist auch darunter.
Der Mensch richtet sich nach der Erde.
Die Erde richtet sich nach dem Himmel.
Der Himmel richtet sich nach dem SINN.
Der SINN richtet sich nach sich selber.
)()(
CHƯƠNG 26 ; TRỌNG ĐỨC
I. Kinh Văn:
1.重為輕根,
靜為躁君。
2. 是以君子終日行不離輕重。
雖有榮觀燕處超然。
3. 奈何萬乘之主而以身輕天下。
輕則失根,
躁則失君。
1/ Phiên âm:
1. Trọng vi khinh căn,
Tĩnh vi táo quân.
2. Thị dĩ thánh nhân chung nhật hành bất ly truy
trọng.
Tuy hữu vinh quán, yến xử siêu nhiên.
3. Nại hà vạn thặng chi chủ, nhi dĩ
thân
khinh thiên hạ?
Khinh tắc thất căn ,
Táo tắc thất quân.
2/ Diễn ca 26:
1. Lớn nặng là gốc
nhẹ nhàng,
Tĩnh yên là chủ rộn ràng lao nhao.
2. Suốt ngày
dẫu đến nơi nào
Thánh nhân mắt cũng nhìn vào cỗ xe.
Thân tuy lầu cát dựa kề,
Mà tâm an tĩnh chẳng hề động xao.
3. Vạn xe trị quốc, an dân,
Do đâu vua lại đem thân khinh người?
Coi khinh ắt mất gốc rồi,
Vội vàng náo động mất ngôi chủ quyền.
3/ Nghĩa:
1. Nặng là gốc của nhẹ,
Tĩnh là chủ của động.
2. Cho nên thánh nhân suốt ngày đi xa , mà mắt không rời xe lớn nặng,
Tuy ở chỗ cao sang, mà lòng nhàn nhã vượt lên trên
mọi thứ.
3. Vua một nước có vạn cỗ xe sao lại đem thân coi nhẹ thiên hạ?
Nhẹ ắt mất gốc,
Náo động ắt mất chủ.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1.Nặng và tĩnh là cái an thường , nhẹ
và động là cái biến đổi bất thường. Cái biến đổi tùy thuộc vào cái
không biến đổi.
2. Đạo là nặng, là tĩnh, là an thường, là gốc để mọi sự việc qui chiếu .
3. Người trị quốc an an phai coi dân là trọng
đại, và phải an tĩnh để làm chủ một nước.
III. Các Bản
Dịch Khác:
1/ Lau-26:
1. The heavy is the root of the light;
The still is the lord of the restless.
2. Therefore the gentleman when travelling all day
Never lets the heavily laden carts out of his sight.
It is only when he is safely behind walls and watch-towers
That he rests peacefully and is above worries.
3. How, then, should a ruler of ten
thousand chariots
Make light of his own person in the eyes of the empire?
If light, then the root is lost;
If restless, then the lord is lost.
2/ Julien-26 :
1. Le grave est la racine du léger ;
le calme est le maître du mouvement.
2.
De là vient que le saint homme marche tout le jour (dans le Tao)
et ne s'écarte point de la quiétude et de la gravité.
Quoiqu'il possède des palais magnifiques, il reste calme et les fuit.
3. Mais hélas ! les maîtres de dix mille
chars se conduisent légèrement dans l'empire !
Par une conduite légère, on perd ses ministres ;par l'emportement des passions,
on perd son trône.
3/ Wilhelm-26:
1.Das Gewichtige ist des Leichten Wurzel.
Die Stille ist der Unruhe Herr.
2. Also auch der Berufene:
Er wandert den ganzen Tag,
ohne sich vom schweren Gepäck zu trennen.
Mag er auch alle Herrlichkeiten vor Augen haben:
Es weilt zufrieden in seiner Einsamkeit.
3.Wieviel
weniger erst darf der Herr des Reiches in seiner
Person den Erdkreis leicht nehmen!
Durch Leichtnehmen verliert man die Wurzel.
Durch Unruhe verliert man die Herrschaft.
)()(
CHƯƠNG
27 : XẢO
DỤNG
I. Kinh Văn:
1.善行無轍跡。
善言無瑕謫。
善數不用籌策。
善閉無關楗而不可開。
善結無繩約而不可解。
2. 是以聖人常善救人,故無棄人。
常善救物, 故無棄物。
3. 是謂襲明。
故善人者不善人之師。
不善人者善人之資。
不貴其師、不愛其資,
雖智大迷,是謂要妙。
1/ Phiên âm:
1. Thiện hành vô triệt tích.
Thiện ngôn vô hà trích.
Thiện số bất dụng trù sách.
Thiện bế vô quan kiện nhi bất khả khai.
Thiện kết vô thằng ước nhi bất khả
giải.
2. Thị dĩ thánh nhân, thường thiện cứu nhân, cố vô khí nhân; thường
thiện cứu vật cố vô khí vật.
3. Thị vi tập minh.
Cố thiện nhân giả bất thiện nhân chi sư,
bất thiện nhân giả, thiện nhân chi tư.
Bất quí kỳ sư, bất ái kỳ tư,
tuy trí đại mê, thị vị yếu diệu.
2/ Diễn ca 27:
1/ Khéo đi không để vết chân,
Khéo nói chẳng để lỗi lầm ngày
mai.
Khéo đếm chẳng dụng thẻ cài
Khéo đóng chẳng gài cũng khó mở toang.
Khéo buộc chẳng dụng dây ràng,
Cũng không giải mở dễ dàng rời ra.
2.Thánh nhân cứu giúp người ta ,
Không hề sơ xuất
bỏ qua người nào .
Cứu vật cũng chẳng tiêu
hao.
Không có vật nào là vật bỏ rơi.
3. Đó là thông sáng gấp đôi.
Cho nên kẻ tỉnh dạy người còn mê.
Hết mê trở lại giúp người,
Tôn sư trọng đạo, thương loài chúng sanh.
Không thì đa trí cũng thành
Đại mê xảo ngụy, gian manh ích gì.
Những điều đã nói nên ghi,
Đó là ách yếu diệu kỳ Đạo tâm .
3/ Nghĩa;
1. Khéo đi không để lại dấu vết.
Khéo nói không để lại lỗi lầm.
Khéo đếm không dùng thẻ.
Khéo đóng không cài then nhưng mở không được.
Khéo trói không buộc dây nhưng không cởi được.
2. Cho nên thánh nhân thường
khéo cứu người, không bỏ sót
ai;
Thường khéo cứu vật, không bỏ vật nào.
3. Thế gọi là sáng suốt gấp đôi.
Cho nên người hay là thầy kẻ dở.
Kẻ dở là giúp người hay.
Không tôn sư trọng đạo, không thương xót người và vật, thì dẫu là bậc
trí, cũng mê lầm. Sự mầu nhiệm cốt yếu là ở đó.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Con người là động vật đặc biệt có công cụ vật thể ly thân nên nó
có nhiều điều kiện khả năng hơn các động vật khác .Đồng thời nó có trí huệ, như là
công cụ phi vật thể tự thân cho nên nó có thể đạt đến khả năng thần diệu
và điều khiển các động vật khác.
2. Bản tính và nguyên tắc của hành động ứng cứu là hợp nhất
mọi lúc, mọi nơi, không phân biệt đối tượng theo phạm trù không gian,
thời gian cho nên không bỏ sót người và vật.
3. Tôn sư,
trọng đạo nuôi dưỡng đức khiêm nhu, tiêu trừ ngã vị. Thương xót
muôn loài, tiết kiệm để phát triển đại bi tâm.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Laut -27
1. One who excels in travelling leaves no wheel tracks;
One who excels in speech makes no slips;
One who excels in reckoning uses no counting rods;
One who excels in shutting uses no bolts yet what he has shut cannot be opened.
One who excels in tying uses no cords yet what he has tied cannot be undone.
2.Therefore
the sage always excels in having people,
and so abandons no one;
Always excels in saving things, and so abandons nothing.
3.This
is called following one's discernment.
Hence the good man is the teacher the bad learns from;
And the bad man is the material the good works on.
Not to value the teacher,
Nor to love the material
Though it seems clever, betrays great bewilderment.
This is called the essential and the secret.
2/ Julien – 27 :
1. Celui qui sait marcher (dans le Tao) ne laisse pas de traces ;
celui qui sait parler ne commet point de fautes ;
celui qui sait compter ne se sert point d'instruments de calcul ;
celui qui sait fermer (quelque chose) ne se sert point de verrou, et il est
impossible de l'ouvrir ;
celui qui sait lier (quelque chose) ne se sert point de cordes, et il est
impossible de le délier.
2. De
là vient que le Saint excelle constamment à sauver les hommes ;
c'est pourquoi il n'abandonne pas les hommes.
Il excelle constamment à sauver les êtres ; c'est pourquoi il n'abandonne pas
les êtres.
3.
Cela s'appelle être doublement éclairé.
C'est pourquoi l'homme vertueux14 est le maître de celui qui n'est pas
vertueux.
L'homme qui n'est pas vertueux15 est le secours de l'homme vertueux.
Si l'un n'estime pas son maître, si l'autre n'affectionne pas celui qui est son
secours.
quand on leur accorderait une grande prudence, ils sont plongés dans
l'aveuglement.
Voilà ce qu'il y a de plus important et de plus subtil !
3/ Wilhelm -27
1. Ein guter Wanderer läßt keine Spur zurück.
Ein gutes Redner braucht nichts zu widerlegen.
Ein guter Rechner braucht keine Rechenstäbchen.
Ein gutes Schließer braucht nicht Schloß noch Schlüssel,
und doch kann niemand auftun.
Ein guter Binder braucht nicht Strick noch Bänder,
und doch kann niemand lösen.
2. Der
Berufene versteht es immer gut, die Menschen zu retten;
darum gibt es für ihn keine verworfenen Menschen.
Er versteht es immer gut, die Dinge zu retten;
darum gibt es für ihn keine verworfenen Dinge.
3.. Das heißt die Klarheit erben
So sind die guten Menschen die Lehrer der Nichtguten,
und die nichtguten Menschen sind der Stoff für die Guten.
Wer seine Lehrer nicht werthielte
und seinen Stoff nicht liebte,
der wäre bei allem Wissen in schwerem Irrtum.
Das ist das große Geheimnis.
)()(
CHƯƠNG 28 : PHẢN
PHÁC
I. Kinh Văn:
1.知其雄,守其雌,
為天下谿。為天下谿,
常德不離,復歸於嬰兒。
2.知其白,守其黑,為天下式。
為天下式,常德不忒,
復歸於無極。
3.知其榮,守其辱,為天下谷。
為天下谷,常德乃足,
復歸於樸。
4.樸散則為器,
聖人用之則為官長。
故大制不割。
1/ Phiên âm:
1. Tri kỳ hùng, thủ kỳ thư, vi thiên hạ khê;
vi thiên hạ khê; thường đức bất ly, phục qui anh nhi.
2. Tri kỳ bạch, thủ kỳ hắc, vi thiên hạ thức.
vi thiên hạ thức, thường đức bất thắc, phục qui
ư vô cực.
3. Tri kỳ vinh, thủ kỳ nhục, vi thiên hạ cốc.
Vi thiên hạ cốc, thường đức nãi túc, phục qui ư phác.
4. Phác tán tắc vi khí;
thánh nhân dụng chi, tắc vi quan trưởng.
Cố đại chế bất cát.
2/ Diễn ca
28: 1. Biết mạnh mà giữ yếu
mềm , Để làm khe suối
thường xuyên nước đầy. Đó là Thường đức bất ly , Trở về như một hài nhi vẹn toàn .
2. Biết trắng mà giữ lấy đen, Để làm mẫu mực cho thiên hạ cần. Đó
là Thường đức chính chân,
Trở về vô cực, vô cùng thanh trong .
3. Biết vinh, giữ nhục vui lòng, Để làm trũng thấp thế nhân chê
hoài. Đó là Thường đức đủ đầy , Trở về mộc mạc, chắc dày
nguyên thô .
4. Mộc
mạc tác vật chỉnh trang, Thánh nhân dùng để làm quan dẫn đầu. Cho nên, pháp lớn không chia, Thưa mà chẳng lọt, chẳng
chừa một ai.
3/ Nghĩa:
1. Biết trống, giữ mái, làm suối khe cho thiên hạ.
Làm khe suối cho thiên hạ, không xa Thường đức, trở về hồn nhiên trẻ thơ.
2. Biết trắng, giữ đen, làm chuẩn
mực cho thiên hạ. Làm chuẩn mực
cho thiên hạ, không sai Thường đức, trở về vô cực.
3. Biết vinh, giữ nhục, làm
trũng sâu cho thiên hạ. Làm trũng sâu cho thiên hạ, chứa đầy Thường đức, trở về
mộc mạc.
4. Mộc mạc làm ra công cụ. Thánh nhân dùng nó điều khiển trăm quan ;
Cho nên pháp chế lớn không hề cắt xén chi li.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1., 2.
Bản chất của Thường đức (constant virtue) không có hạn độ, luôn mới lạ hồn
nhiên.
3., 4. Thường đức tĩnh thế nguyên thô, động thế trở thành công cụ ích
dụng, làm chuẩn mực cho mọi sự vật.
Luật pháp lớn không chia chẻ chi li phức tạp nên dễ thi hành và khó trốn thoát .” Luật Trời lồng lộng, thưa mà khó lọt. “
III. Các Bản Dịch
Khác:
1/ Lau - 28
1. Know the male but keep to the role of the female and be a ravine to
the empire.
If you are a ravine (1) to the empire,then the constant virtue will not desert
you and you will again return to being a babe.
2. Know the white but keep to the role of the sullied and be a model to
the empire.
If you are a model to the empire, then the constant virtue will not be wanting
And you will return to the infinite,
3.Know honour but keep to the role of the disgraced and be a valley to
the empire.
If you are a valley to the empire, then the constant virtue will be sufficient
And you will return to being the uncarved block.
4. When the uncarved block shatters it becomes vessels.
The sage makes use of these and becomes the lord over the officials.
Hence the greatest cutting does not sever.
----------
(1) the spring
2/ Julien - 28
1. Celui qui connaît sa force et garde la faiblesse est la
vallée (1) de l'empire (c'est-à-dire le centre où accourt tout l'empire).S'il
est la vallée de l'empire, la vertu constante ne l'abandonnera pas ; il
reviendra à l'état d'enfant.
2. Celui qui connaît ses lumières et garde les ténèbres,
est le modèle de l'empire.
S'il est le modèle de l'empire, la vertu constante ne faillira pas (en lui), et
il reviendra au comble (de la pureté).
3. Celui qui connaît sa gloire et garde l'ignominie est aussi la vallée
de l'empire.
S'il est la vallée de l'empire, sa vertu constante atteindra la perfection et
il reviendra à la simplicité parfaite (au Tao).
4. Quand la simplicité parfaite (le Tao) s'est répandue, elle a formé
les êtres.
Lorsque le saint homme est élevé aux emplois, il devient le chef des
magistrats.
Il gouverne grandement et ne blesse personne.
------------
(1) la fontaine
3/ Wilhelm - 28
1.Wer seine Mannheit kennt und seine Weibheit wahrt, der ist die Schlucht(1)
der Welt.
Ist er die Schlucht des Welt, so verläßt ihn nicht das ewige LEBEN, und er wird
wieder wie ein Kind.
2. Wer seine Reinheit kennt und seine Schwäche wahrt, ist Vorbild für
die Welt.
Ist Vorbild er der Welt, so weicht von ihm nicht das ewige LEBEN, und er
kehrt wieder zum Ungewordenen um.
3. Wer seine Ehre kennt und seine Schmach bewahrt, der ist das Tal der
Welt.
Ist es das Tal der Welt, so hat er Genüge am ewigen LEBEN,und er kehrt zurück
zur Einfalt.
4. Ist die Einfalt zerstreut, so gibt es brauchbare Menschen.
Übt der Berufene sie aus, so wird er der Herr der Beamten.
Darum: Großartige Gestaltung bedarf nicht des Beschneidens.
---------
(1) der Brunnen
)()(
CHƯƠNG 29: VÔ VI
I. Kinh Văn
1. 將欲取天下而為之,
吾見其不得已。
天下神器,不可為也,
為者敗之,執者失之。
2.夫 (*)物或行或隨、或歔或吹、
或強或贏、 或挫或隳。
3. 是以聖人去甚、去奢、去泰。
---------------
(*) Có
bản ghi là “Cố” (故)
1/ Phiên âm:
1.
Tương dục thủ thiên hạ nhi vi chi,
ngô kiến kỳ bất đắc dĩ.
Thiên hạ thần khí, bất khả vi dã.
Vi giả bại chi, chấp giả thất chi.
2.
Phù, vật hoặc hành,
hoặc tùy, hoặc hư, hoặc xuy, hoặc cường,
hoặc luy, hoặc tỏa, hoặc huy.
3. Thị dĩ thánh nhân
khứ thậm, khứ xa, khứ thái.
2/ Diễn ca 29:
1. Muốn đem thiên hạ làm gì,
Ta thấy việc đó chẳng khi nào
thành.
Con người thực thể tánh linh,
Cho nên không thể cưỡng hành hữu
vi.
Dùng thì hại nó ích chi,
Giữ thì nó sẽ mất đi hoàn toàn !
2. Do nơi thiên
hạ chẳng đồng,
Người thời đi trước, kẻ lần theo sau;
Người hít chậm ,kẻ thở mau;
Người thời khỏe mạnh, kẻ đau yếu mềm;
Người thuần phục, kẻ đảo điên.
4.Cho nên bậc thánh thường xuyên giữ mình
Tránh xa phí phạm linh đình,
Tránh xa thái quá, lộng hành, cực đoan.
3/ Nghĩa:
1.Muốn đem thiên hạ làm theo hành động hữu vi, ta
thấy điều đó không thể được. Thiên hạ là thứ sanh linh thần diệu , không thể làm theo hành
động hữu vi. Dùng làm thì
hỏng thiên hạ, giữ lấy thì mất thiên hạ.
2. Mỗi cá thể
hoặc đi trước, hoặc theo sau; hoặc hít vào ,
hoặc thở ra; hoặc mạnh hoặc
yếu , hoặc thuần phục, hoặc phá bỏ.
3. Cho nên thánh nhân bỏ những gì quá mức, xa xỉ, thái quá, cực đoan..
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1,2.. Con người , thể tánh là trí linh đơn nhất thường đều, nhưng có tự do sáng tạo cho nên dụng tướng là đa tạp, cá biệt. Do
vậy, nó không phải là công cụ để cho bất cứ ai đem ra sử dụng.
Bản chất bẩm sinh của mỗi người không
giống nhau, vậy không thể dùng một mẫu hành động hữu vi can thiệp trái với bản chất tự nhiên của tốt
đẹp của nó.
3. Hành động vô
vi tôn trọng và thuận theo bản chất tự nhiên của mỗi người.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau - 29
1. Whoever takes the empire and wishes to do anything to it
I see will have no respite.
The empire is a sacred vessel and nothing should be done to it.
Whoever does anything to it will ruin it; whoever lays hold of it will lose it.
2. Hence some things lead and some follow;Some breathe gently and some
breathe hard;
Some are strong and some are weak;Some destroy and some are destroyed.
3. Therefore the sage avoids excess, extravagance, and arrogance.
2/ Julien - 29
1. Si l'homme agit pour gouverner parfaitement l'empire,
je vois qu'il n'y réussira pas.
L'empire est (comme) un vase divin (auquel l'homme) ne doit pas travailler.
S'il y travaille, il le détruit ; s'il veut le saisir, il le perd.
2. C'est pourquoi, parmi les êtres, les uns marchent (en avant) et les
autres suivent ;
les
uns réchauffent et les autres refroidissent ;
les uns sont forts et les autres faibles, les uns se meuvent et les autres
s'arrêtent.
3. De là vient que le saint homme supprime les excès, le luxe et la
magnificence.
3/ Wilhelm - 29
1. Die Welt erobern und behandeln wollen,
ich habe erlebt, daß das mißlingt.
Die Welt ist ein geistiges Ding, das man nicht behandeln darf.
Wer sie behandelt, verdirbt sie,wer sie festhalten will, verliert sie.
2. Die Dinge gehen bald voran, bald folgen sie,bald hauchen sie warm, bald
blasen sie kalt,
bald sind sie stark, bald sind sie dünn,bald schwimmen sie oben, bald stürzen
sie.
3. Darum meidet der Berufene das Zusehr, das Zuviel, das Zugroß.
)()(
CHƯƠNG 30 : KIỆM VŨ
I. Kinh Văn:
1.以道佐人主者,
不以兵強天下。其事好還。
師之所處荊棘生焉。
軍之後必有凶年。
2. 善有果而已,不敢以取強。
果而勿矜。 果而勿伐。
果而勿驕。 果而不得已。
果而勿強。
3. 物壯則老, 是謂不道,
不道早已。
1/ Phiên âm:
1. Dĩ đạo tá nhân chủ giả, bất dĩ binh
cường thiên hạ.
Kì sự hảo hoàn.
Sư chi sở xử, kinh cức sanh yên.s
Đại quân chi hậu, tất hữu hung niên.
2. Thiện giả quả nhi dĩ, bất cảm dĩ thủ cường.
Quả nhi vật căng, quả nhi vật phạt,
quả
nhi vật kiêu, quả nhi bất đắc dĩ,
quả nhi vật cường.
3. Vật tráng tắc lão, thị vị bất
đạo, bất đạo tảo dĩ .
2/ Diễn ca 30
1. Dùng Đạo giúp nước an dân,
Không đem vũ lực xua quân hại
người.
Bỡi vì, sát lực phản hồi,
Cho nên nó lại hại người sát sinh. Nơi nào làm chỗ đóng
binh,
Nơi đó gai gốc, cỏ tranh mọc đầy!
Sau năm chiến trận lâu dài,
Là năm đói kém con người điêu linh !
2. Gặp người giỏi việc dùng
binh,
Sẽ mau chấm dứt chiến tranh dễ
dàng.
Dẫu cho thắng lợi vẻ vang,
Không dùng vũ lực bắt hàng phục ai.
Không hãnh diện, không khoe tài,
Không hề tự đại, tự cao khinh người,
Chỉ là bất đắc dĩ thôi.
Không cho mình mạnh hơn người điều chi.
3. Vật cường tráng ắt lão suy,
Đó là trái Đạo, đoản kỳ tiêu vong.
3. Nghĩa:
1. Người nhờ Đạo
trị nước thì không dùng binh để cưỡng bức thiên hạ.
Bỡi hậu quả việc đó sẽ quay lại hại chính mình.
Binh
lính đóng ở đâu thì chỗ đó gai góc mọc đấy. Sau trận chiến lớn ắt là năm đói kém, bần cùng.
2.
Người giỏi dùng binh kết thúc chiến trận mau lẹ, nhưng
không dám dùng vũ lực để trấn áp đối phương. Tuy
đạt kết quả tốt mà không tự hào , không khoe công, không kiêu căng, chỉ coi dó là
bất đắc dĩ, đạt kết quả tốt
mà không lấy làm hùng mạnh.
3. Sự vật là như vậy, cường tráng ắt già , là không hợp Đạo, không hợp Đạo
thì sớm bị mất.
II. Khái Niệm Liên
Hệ:
1. Dùng Đạo giúp nước thì không dùng vũ lưc. Bỡi vì sát khí chiến tranh làm tổn
hại sinh khí hòa bình và gây nên oán thù dai dẵng. Lực hiếu sát có tác dụng ngược chiểu
lên kẻ đã dùng nó, cho nên cấm sát sanh là một trong các giới luật quan trọng.
2. Nghĩa vụ và mục đích của quân đội là quốc phòng, để ngăn ngừa và chấm
dứt chiến tranh.
3. Hạn chế việc dùng cường lực để tránh sớm bị suy bại, diệt vong.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 30
1. One who assists the ruler of men by means of the way does not
intimidate the empire by a show of arms.
This is something which is liable to rebound.
Where troops have encamped there will brambles grow;
In the wake of a mighty army bad harvests follow without fail.
2. One who is good aims only at bringing his campaign to a conclusion and dare
not thereby intimidate.
Bring it to a conclusion but do not brag;Bring it to a conclusion but do not be
arrogant;
Bring it to a conclusion but only when there is no choice;
Bring it to a conclusion but do not intimidate.
3. A creature in its prime doing harm to the old is known as going against the
way.
That which goes against the way will come to an early end.
2/ Julien 30
1.
Celui qui aide le maître des hommes par le Tao ne (doit pas) subjuguer l'empire
par les armes.
Qui qu'on fasse aux hommes, ils rendent la pareille.
Partout où séjournent les troupes, on voit naître les épines et les ronces.
À la suite des grandes guerres, il y a nécessairement des années de disette.
2. L'homme vertueux frappe un coup décisif et s'arrête.Il
n'ose subjuguer l'empire par la force des armes.
Il frappe un coup décisif et ne se vante point.Il frappe un coup décisif et ne
se glorifie point.
Il frappe un coup décisif et ne s'enorgueillit point.Il frappe un coup décisif
et ne combat que par nécessité.
Il frappe un coup décisif et ne veut point paraître fort.
3. Quand les êtres sont arrivés à la plénitude de leur force, ils
vieillissent.
Cela s'appelle ne pas imiter le Tao. Celui qui n'imite pas le Tao ne tarde pas
à périr.
3/ Wilhelm 30
1. Wer im rechten SINN einem Menschenherrscher hilft, vergewaltigt nicht durch
Waffen die Welt,
denn die Handlungen kommen auf das eigene Haupt zurück.
Wo die Heere geweilt haben, wachsen Disteln und Dornen.
Hinter den Kämpfen her kommen immer Hungerjahre.
2. Darum sucht der Tüchtige nur Entscheidung, nichts weiter; er wagt nicht,
durch Gewalt zu erobern.
Entscheidung, ohne sich zu brüsten, Entscheidung, ohne sich zu rühmen,
Entscheidung, ohne stolz zu sein, Entscheidung, weil's nicht anders geht,
Entscheidung, ferne von Gewalt. (1)
---------
(1) Denn was hat eine Zeit der Kraft
hat auch eine Zeit des Verfalls.
Dies ist gegen Tao, und was ist gegen Tao wird bald untergehen.
)()(
CHƯƠNG 31 : YỂN VŨ
I. Kinh Văn:
1.夫 佳 兵 者 不 祥 之 器,
物 或 惡 之,
故 有 道 者 不 處。
2.君 子 居 則 貴 左,
用 兵 則 貴 右。
兵 者 不 祥 之 器,
非 君 子 之 器
不 得 已 而 用 之,
恬 淡 為 上。
勝 而 不 美,
而 美 之 者,
是 樂 殺 人。
夫 樂 殺 人 者,
則 不 可 得 志 於 天 下 矣。
3.吉 事 尚 左,
凶 事 尚 右。
偏 將 軍 居 左,
上 將 軍 居 右。
言 以 喪 禮 處 之。
殺 人 之 眾,
以 悲 哀 泣 之,
戰 勝 以 喪 禮 處 之。
1/ Phiên âm
1. Phù giai binh giả bất tường chi khí,
Vật hoặc ố chi, Cố hữu đạo giả bất xử.
2. Quân tử cư tắc quí tả,
Dụng binh tắc quí hữu.
Binh giả bất tường chi khí,
Phi quân tử chi khí.
Bất đắc dĩ nhi dụng chi,
Điềm đạm vi thượng.Thắng nhi bất mỹ, Nhi mỹ chi giả,
Thị lạc sát nhân.
Phù lạc sát nhân giả,
Tắc bất khả dĩ đắc chí ư thiên hạ hĩ.
3. Cát sự thượng tả,
Hung sự thượng hữu.
Thiên tướng quân cư tả.,
Thượng tướng quân cư hữu,
Ngôn dĩ tang lễ xử chi.
Sát nhân chi chúng,
Dĩ ai bi khấp chi,
Chiến thắng dĩ tang lễ xử chi.
2/
Diễn ca 31:
1. Đao binh là việc chẳng lành,
Đồ hung của dữ chiến chinh ích gì!
Vật mà ai cũng khinh khi,
Nên người có đạo bỏ đi không dùng .
2.
Hai bên phải, trái không cùng,
Để người tôn quý chọn vùng an cư:
Bên trái , chỗ ở của người;
Bên phải là chỗ của người dụng binh.
Đao binh là việc hiểm hung,
Nên
người tôn quý không dùng binh đao.
Dùng thời bất đắc dĩ thôi,
Phải là điềm
đạm, không vui thắng người.
Mừng vui
chiến thắng, đó là
Giết người lại để cho ta vui mừng.
Đã
là những kẻ sát nhân,
Tất
không giúp nước an dân vững vàng.
3. Bên trái, dụng sự hiền lành;
Bên phải, chỗ dành cho việc dữ hung.
Bên trái là Phó tướng quân,
Bên phải Thượng tướng chủ trong lễ đàn.
Nói theo nghi thức lễ tang ,
Kẻ giết người phải
khóc than buồn rầu.
Kẻ chiến thắng mặt ưu sầu,
Phải ra làm chủ đứng đầu lễ tang.
3/ Nghĩa:
1. Binh đao là vật chẳng
lành, Ai cũng ghét. Cho nên người
có đạo không dùng nó.
2. Người cao quí
ở nhà thì trọng bên trái. Khi dùng binh thì trọng bên phải.
Binh khí là vật chẳng lành,
Không phải là việc của người cao quí,
Bất đắc dĩ phải dùng đến nó,
Dùng nó thì phải điềm đạm, bình tĩnh, tránh vội vàng nóng giận .Thắng cũng
không vui mừng, không cho là hay,
Nếu cho là hay, tức là kẻ ham giết người. Kẻ ham thích giết người ắt không thể trị
an thiên hạ.
3. Việc lành thì trọng bên trái,
Việc dữ thì trọng bên phải.
Phó tướng ở bên trái,
Thượng tướng ở bên phải,
Nghĩa là coi việc dùng binh như một tang lễ.
Kẻ làm chết người thì phải than khóc;
Kẻ chiến thắng thì phải đứng làm chủ lễ tang.
II. Khái Niêm Liên Hệ
1.Binh đao vũ khí là vật sát thương,
không phải là vật cứu thương. Người nhập đạo hiếu sinh, không hiếu sát,
nên không dùng nó.
2. Bên trái là tình, bên phải là lý. Bên trái
cơ thể người có trái tim biểu trưng cho tình thương , nhưng hoạt động người ta theo
bên phải nhiều hơn. Phần lớn ngôn ngữ viết đều từ trái qua phải,
Trung Quốc cổ điển thì ngược lại từ phải qua trái. Sự việc trước phải xử theo tình, rồi sau mới nói đến lý.
3. Quân binh vũ khí là để ngăn chặn đánh
nhau,để bảo vệ hòa bình. Nếu để chiến tranh xảy ra,
thì sau cuộc chiến, bên thua trận lực hiếu sinh sẽ mạnh hơn, nên những người còn
sống là thuộc về họ; bên thắng trận lực hiếu sát mạnh hơn, nên
những người đã chết là thuộc về họ.
Bỡi vậy,, sau chiến tranh
bên thua lo về người sống, nên đời sống gắn bó với hiện tại thực tiễn. Đằng khác, bên thắng lo
cho người chết nên tâm trí của họ hướng
về cõi vô hình, dễ sinh dị đoan hoang phí.
III. Các Bản Dịch Khác
1/ Lau – 31:
1. It is because arms are instruments of ill omen
And there are things that detest them
That the one who has the way does not abide by their use.
2.The gentleman gives
precedence to the left when at home,
But to the right when he goes to war.
Arms are instruments of ill
omen,
Not the instruments of the gentleman.
When one is compelled to use them,
It is best to do so without relish.
There is no glory in victory,
And so to glorify it despite this is to exult in the killing of men.
One who exults in the killing of men will never have his way in the empire.
3.On occasions of rejoicing precedence is given to the
left;
On occasions of mourning precedence is given to the right.
A lieutenant’s place is on the left;
The general's place is on the right.
This means that it is mourning rites that are observed.
When great numbers of people are killed, one should weep over them with
sorrow,
When victorious in war, one should observe the rites of mourning.
2/ Julien - 31
1. Les armes les plus excellentes sont des instruments de malheur,
Tous les hommes les détestent,
C'est pourquoi celui qui possède le Tao ne s'y attache pas.
2. En
temps de paix, le sage estime la gauche ;
Celui qui fait la guerre estime la droite.
Les armes sont des instruments de malheur ;
Ce ne sont point les instruments du sage.
Il ne s'en sert que lorsqu'il ne peut s'en dispenser,
Et met au premier rang le calme et le repos.
S'il triomphe, il ne s'en réjouit pas,
S'en réjouir, c'est aimer à tuer les hommes.
Celui qui aime à tuer les hommes ne peut réussir à régner sur l'empire.
3. Dans les événements heureux, on préfère la gauche;
Dans les événements malheureux, on préfère la droite.
Le général en second occupe la gauche. Le général en chef occupe la droite.
Je veux dire qu'on le place suivant les rites funèbres.
Celui qui a tué une multitude d'hommes doit pleurer sur eux avec des
larmes et des sanglots.
Celui qui a vaincu dans un combat, on le place suivant les rites
funèbres.
3/ Wilhelm -31:
1. Waffen sind unheilvolle Geräte,
Alle Wesen hassen sie wohl.
Darum will der, der den rechten SINN hat, nichts von ihnen wissen.
2. Der Edle in seinem gewöhnlichen Leben achtet die Linke als
Ehrenplatz.
Beim Waffenhandwerk ist die Rechte der Ehrenplatz.
Die Waffen sind unheilvolle Geräte,
nicht Geräte für den Edlen.
Nur wenn es nicht anders kann, gebraucht er sie,
Ruhe und Frieden sind ihm das Höchste.
Er siegt, aber er freut sich nicht daran.
Wer sich daran freuen wollte,
Würde sich ja des Menschenmordes freuen.
Wer sich des Menschenmordes freuen wollte,
Kann nicht sein Ziel erreichen in der Welt.
3. Bei Glücksfällen achtet
man die Linke als Ehrenplatz.
Bei Unglücksfällen achtet man die Rechte als Ehrenplatz.
Der Unterfeldherr steht zur Linken,
Der Oberführer steht zur Rechten.
Das heißt, er nimmt seinen Platz ein nach dem Brauch der Trauerfeiern.
Menschen töten in großer Zahl, das soll man beklagen mit Tränen des
Mitleids.
Der im Kampfe gesiegt, der soll wie bei eines Trauerfeier weilen.
)()(
CHƯƠNG 32 : THÁNH ĐỨC
第 三 十 二 章: 聖 德
I Kinh Văn:
1. 道常無名。
樸雖小天下莫能臣也。
侯王若能守之,
萬物將自賓。
天地相合以降甘露,
民莫之令而自均。
2. 始制有名,
名亦既有,
夫亦將知止,
知止可以不殆。
譬道之在天下,
猶川谷之於江海。
1/ Phiên âm:
1. Đạo thường vô danh.
Phác, tuy tiểu, thiên hạ mạc năng thần dã.
Hầu vương nhược năng thủ chi,
Vạn vật tương tự tân.
Thiên địa tương hợp, dĩ giáng cam lộ,
Dân mạc chi lệnh nhi tự quân.
2. Thủy chế hữu danh,
Danh diệc ký hữu,
Phù diệc tương tri chỉ,
Tri chỉ khả bất đãi.
Thí đạo chi tại thiên hạ,
Dụ xuyên cốc chi ư giang hải.
2/ Diễn ca 32:
1. Đạo thường chẳng có danh xưng,
Mộc mạc, bé nhỏ không tùng phục ai.
Vương hầu giữ Đạo
cho hay,
Tức thì muôn vật đều qui thuận vào
Đát trời tương hợp với nhau,
Cam lồ giáng phúc, tiêu dao thái bình.
Dẫu không luật lệnh triều đinh,
Người dân cũng tự quân bình giúp nhau.
2. Đạo sinh trước, có tên sau,
Tên nào vật ấy khác nhau chẳng cùng .
Có tên là biết phải
ngừng,
Biết
ngừng tránh được hiểm hung nguy nàn.
Cho nên Đạo đối thế
gian,
Như nước sông, biển đối háng suối khe.
3/ Nghĩa:
1. Đạo thường không tên.
Mộc mạc, nhỏ cũng không ai sai khiến nó được .
Các vương hầu nếu giữ được Đạo,
Vạn vật sẽ cùng qui thuận.Trời đất tương hòa, nắng mưa phảu lúc, kết sanh trái ngọt cây lành. Không cần luật lệnh vua quan, người dân vẫn tự điều hòa, san sẻ giúp nhau.
2. Đạo tạo ra vật rồi vật mới có tên,
Đã có tên rồi, phải biết theo tên giới hạn mà ngừng lại. Ngừng lại mới không nguy hại.
Đạo đối với thiên hạ, giống như sông biển đối với suối khe .
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1.Đạo thường đã là "
như vậy", không còn có cái gì ngoài nó nữa nên không thể đặt tên.
Đạo khắp phương-thời nên chỉ có ở trong đạo, thay vì đi tìm cầu
đạo. Hai cách ở trong
đạo là: Dùng trí huệ và dùng đức hạnh . Mọi vật từ đạo mà ra, bỡi có nhiều cho nên
mỗi vật phải có tên riêng . Cái có tên
là cái đã bị hạn định nên nó phải tự ngừng lại trước những cái khác, như vậy mới khỏi sinh rối loạn .
Con người không thể bắt thiên nhiên theo ý muốn của mình
được , bỡi ý ví như con ngựa (ý mã), để con người cỡi vào
thiên nhiên, chứ không phải
để thiên nhiên đi vào con người.
2. Đạo vô hạn định thấm nhuần trong sự vật như sông sâu biển rộng chứa nước từ mọi suối, khe đổ về .
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau – 32:
1. The way is for ever nameless.
Though the uncarved block is small, no one in the world dare claim its
allegiance.
Should lords and princes be able to hold fast to it,
The myriad creatures will submit of their own accord.
Heaven and earth will unite and sweet dew will fall,
And the people will be equitable, though no one so decrees.
2. Only when it is cut are
there names,
As soon as there are names,
One ought to know that it is time to stop,
Knowing when to stop one can be free from danger.
The way is to the world
As the River and the Sea are to rivulets and streams.
2/ Julien - 32
1. Le Tao est éternel et n'a pas de nom.
Quoiqu'il soit petit de sa nature, le monde entier ne pourrait le
subjuguer.
Si les vassaux et les rois peuvent le conserver,
Tous les êtres viendront spontanément se soumettre à eux.
Le ciel et la terre s'uniront ensemble pour faire descendre une douce
rosée,
Et les peuples se pacifieront d'eux-mêmes sans que personne le leur
ordonne.
2. Dès que le
Tao se fut divisé, il eut un nom,
Ce nom une fois établi,
Il faut savoir se retenir,
Celui qui sait se retenir ne périclite jamais.
Le Tao est répandu dans l'univers,
(Tous les êtres retournent à lui) comme les rivières et les ruisseaux des
montagnes retournent aux fleuves et aux mers.
3/ Wilhelm -
32:
1. Der SINN als Ewiger ist namenlose Einfalt.
Obwohl klein,wagt die Welt ihn nicht zum Diener zu machen.
Wenn Fürsten und Könige ihn so wahren könnten,
So würden alle Dinge sich als Gäste einstellen.
Himmel und Erde würden sich vereinen, um süßen Tau zu träufeln.
Das Volk würde ohne Befehle von selbst ins Gleichgewicht kommen.
2.Wenn die Gestaltung beginnt, dann erst gibt es Namen,
Die Namen erreichen auch das Sein,
Und man weiß auch noch, wo haltzumachen ist,
Weiß man, wo haltzumachen ist, so kommt man nicht in Gefahr.
Man kann das Verhältnis des SINNS zur Welt
Vergleichen mit den Bergbächen und Talwassern, die sich in Ströme und
Meere ergießen.
)()(
CHƯƠNG 33 : BIỆN ĐỨC
I. Kinh Văn :
1. 知人者智,
自知者明。
勝人者有力,
自勝者強。
知足者富。
強行者有志。
2. 不失其所者久。
死而不亡者,壽。
1/ Phiên âm:
1. Tri nhân giả trí,
Tự tri giả minh.
Thắng nhân giả hữu lực,
Tự thắng giả cường.
Tri túc giả phú,
Cường hành giả hữu chí.
2. Bất thất kỳ sở giả cửu.
Tử nhi bất vong giả thọ.
2/ Diễn ca 33:
1. Con người tánh biết diệu linh.
Biết người là
trí, biết mình tuệ tri.
Thắng người ngoại
lực nhất thì;
Thắng
mình nội lực trường kỳ bền lâu.
Biết đủ tức
thị sang giàu,
Nhất tâm trau
giồi có chí thì nên..
2. Không xa tự tánh của mình,
Đó là trường cửu vững bền thế gian.
Chết mà không bị tiêu tan,
Đó là trường thọ thời gian sống dài .
3/ Nghĩa
1. Biết người, là trí thức,
Biết mình, là tuệ tri.
Thắng người, là có sức lực tức thì,
Tự thắng mình, là sức
mạnh lâu dài.
Tự biết mình đủ, không
cần gĩ nữa , đó là kẻ giàu có.
Nhất tâm làm
viêc là kẻ có ý chí.
2. Không mất tự tánh nơi mình, là
trường cửu, tồn tại
với không gian.
Chết mà không tiêu vong , là trường thọ, hiện hữu với
thời gian.
II. Khái Niêm Liên Hệ:
1. Biết do phân biệt – chủ thể và khách thể - là tri thức đối
đãi thế gian, càng biết càng bị phân li, khốn khổ , và cuối cùng phải kéo
ra sự chết để đối đãi với sự sống mới biết được.
Biết do hồi qui trên chính mình – không tách biệt chủ thể -
khách thể – là trí huệ, thánh trí vượt thế gian.
2. Tự tánh thanh
tịnh không sanh ra, không chết đi, không sớm không trễ, không dính vào thời
gian nên gọi là hằng thường.
Sống, chết đối
đãi như ngày và đêm. Sống mà không bám dính vào sống, chết mà không tiêu tan theo chết. Như vậy gọi là
thoát ly sanh tử luân hồi.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau - 33
1. He who knows others is clever;
He who knows himself has discernment.
He who overcomes others has force;
He who overcomes himself is strong.
He who knows contentment is rich;
He who perseveres is a man of
purpose.
2. He who does not lose his station will
endure;
He who lives out his days has had a long life.
2/ Julien - 33
1. Celui qui connaît les hommes est prudent ;
Celui qui se connaît lui-même est éclairé.
Celui qui dompte les hommes est puissant ;
Celui qui se dompte lui-même est fort.
Celui qui sait se suffire est assez riche ;
Celui qui agit avec énergie est doué d'une ferme volonté.
2. Celui qui ne s'écarte point de sa
nature subsiste longtemps.
Celui qui meurt et ne périt pas jouit d'une (éternelle) longévité.
3/ Wilhelm – 33:
1.Wer andere kennt, ist klug.
Wer sich selber kennt, ist weise.
Wer andere besiegt, hat Kraft.
Wer sich selber besiegt, ist stark.
Wer sich durchsetzt, hat Willen.
Wer sich genügen läßt, ist reich.
2. Wer seinen Platz nicht verliert, hat Dauer.
Wer auch im Tode nicht untergeht, der lebt.
)()(
CHƯƠNG
34 : NHIỆM THÀNH
第三十 四 章: 任 成
i. Kinh Văn:
1. 大 道 氾 兮,其 可 左 右。
2. 萬 物 恃 之 以 生 而 不 辭,
功 成 而 不 名 有。
衣 養 萬 物 而 不 為 主,
3. 常 無 欲 可 名 於 小。
萬 物 歸 而 不 為 主, 可 名 為 大。
4.以 其 終 不 自 為 大,
故 能 成 其 大。
1/ Phiên âm:
1. Đại đạo phiếm hề, kì khả tả hữu.
2. Vạn vật thị chi dĩ sinh nhi bất từ,
Công thành nhi bất danh hữu.
Y dưỡng vạn vật nhi bất chủ,
3. Thường vô dục, khả danh ư tiểu.
Vạn vật qui yên nhi bất vi chủ, khả danh vi đại.
4. Dĩ kì chung bất tự vi đại,
Cố năng thành kì đại.
2/ Diễn ca 34:
1.Đạo lớn tỏa rộng hai bên. 2. Trăm ngàn muôn vật lớn lên đều nhờ, Nhưng mà đạo vãn
lặng lờ. Thành công cũng chẳng cho là có công. Chở che nuôi dưỡng vô cùng, Nhưng không làm chủ , không
dùng quyền uy.
3. Đạo thường vô dục, vô vi, Như là nhỏ bé
chẳng gì ở trong. Dẫu rằng vạn vật thuận tòng, Nhưng không làm chủ, lớn không có ngoài.
4. Bỡi không tự đại, tự hào, Cho nên đạt được công lao đại thành.
3/
Nghĩa:
1. Đạo
lớn tràn đầy cả phải và trái.
2. Vạn vật nhờ đạo mà sống nhưng nó
chẳng nói gì,
Thành công rồi, nhưng nó không xưng là có công.
Đạo che chở nuôi lớn muôn loài, nhưng không xưng mình là chủ,
3. Thường không ham muốn , nên gọi
nó là nhỏ bé.
Muôn vật theo về nhưng không làm chủ, , nên
gọi nó là lớn.
4. Đạo thường không lấy mình làm
lớn,
Nên hoàn thành được việc lớn.
II.Khái Niệm Liên Hệ:
1. “Cái khó thấy nhất, là cái trước mắt;
Cái tìm không gặp, là cái khắp nơi...”
Đạo khắp mọi nơi cho nên không thể lấy đạo tìm đạo,
nhưng chỉ có thể sống trong đạo.
2. Ý này cũng được Trang Tử nói ở “Tiêu Diêu Du” (Nam Hoa Kinh):
“至 人 無 己, 神 人 無 功, 聖 人 無 名” (Chí
nhân vô kỷ, thần nhân vô công, thánh nhân vô danh: Là người thì vô ngã,
là thần thì vô công, là thánh thì vô danh). Quyền lợi và công danh không phải
là thực thể giá trị (no being validity) đối với người và thần thánh.
3. Cái nhỏ nhất thì không có cái gì
có thể ở bên trong nó được; cái lớn nhất thì không có cái gì có thể ở bên ngoài
nó được. Không chứa được bên trong nên vô dục; không bỏ được ra ngoài nên không
cần làm chủ.
4.
Chuyển động (mouvement ) là sự thay đổi vị trí trong không gian, khác với chuyển biến (changement) là sự thay
đổi phẩm tính (quality) trong thời gian. Lớn nhỏ ở đây là muốn nói đến
phẩm tính chứ không nói về độ số, cho nên thực tại chuyển biến cái không
lớn sẽ trở thành cái lớn.
III. Các Bản Dịch
Khác
1/ Lau - 34:
1. The
way is broad, reaching left as well as right.
2. The
myriad creatures depend on it for life yet it claims no authority.
It accomplishes its task yet lays claim to no merit.
It clothes and feeds the myriad creatures yet lays no claim to being their master.
3. For ever free of desire, it can be
called small.
Yet as it lays no claim to being master when the myriad creatures turn to it,
it can be called great.
4. It is because it never attempts itself to become great, that it succeeds in becoming great.
2/ Julien - 34:
1. Le
Tao s'étend partout , il peut aller à gauche comme à droite.
2. Tous les êtres comptent sur lui pour
naître, et il ne les repousse point.
Quand ses mérites sont accomplis, il ne se les attribue point.
Il aime et nourrit tous les êtres, et ne se regarde pas comme leur maître.
3. Il est constamment sans désirs : on
peut l'appeler petit .
Tous les êtres se soumettent à lui, et il ne se regarde pas comme leur maître:
on peut l'appeler grand.
4. De là vient que, jusqu'à la fin de
sa vie, le saint homme ne s'estime pas grand. C'est pourquoi il peut accomplir
de grandes choses.
3/ Wilhelm - 34:
1. Der große SINN ist überströmend, er
kam zur Rechten sein und zur Linken.
2. Alle Dinge verdanken ihm ihr Dasein,
und er verweigert sich ihnen nicht.
Ist das Werk vollbracht, so heißt er es nicht seinen Besitz.
Er kleidet und nährt alle Dinge und spielt nicht ihren Herrn.
3. Sofern er ewig nicht begehrend ist,
kann man ihn als klein bezeichnen.
Sofern alle Dinge von ihm abhängen, ohne ihn als Herrn zu kennen,
kann man ihn als groß bezeichnen.
4. Also auch der Berufene: Niemals macht es sich groß,
darum bringt er sein Großes Werk zustande.
()(
CHƯƠNG 35 ;
NHÂN ĐỨC
I. Kinh Văn:
1. 執 大 象 天 下 往。
往 而 不 害 安 平 太。
2. 樂 與 餌,過 客 止。
道 之 出 口 淡 乎 其 無 味。
3. 視 之 不 足 見。
聽 之 不 足 聞。
用 之 不 足 既。
1/ Phiên
âm:
1. Chấp đại tượng thiên hạ vãng.
Vãng nhi bất hại an bình thái.
2. Nhạc dữ nhị, quá khách chỉ.
Đạo chi xuất khẩu đạm hồ kỳ vô vị.
3. Thị chi bất túc kiến,
Thính chi bất túc văn,
Dụng chi bất túc ký.
2/ Diễn ca 35:
1. Giữ gìn đại pháp nêu gương, Giúp cho thiên hạ bốn phương tìm
về. Giải trừ độc hại năng nề, Sống đời thanh thản
mọi bề bình an .
2.Nhạc cùng
mùi vị cỗ bàn,
Như chiêu dụ khách qua đàng đứng trông.Đạo mà không giữ trong lòng , Nói ra nhạt nhẽo
cũng không ích gì!
3.Mắt nhìn đạo chẳng thấy chi; Tai nghe cũng chẳng có gì để nghe, Dùng thì đạo lại tràn trề, Không bao giờ hết,
không hề tiêu hao !
3/ Nghĩa:
1.Ai giữ được đại pháp
thì thiên hạ tìm đến. Tìm đến mà
không hại nên được thái bình .
2.Tiếng nhạc cùng mùi vị thức ăn làm cho khách qua đường dừng lại.
Đạo mà nói ra khỏi miệng thì thành nhạt nhẽo, vô vị,
3. Mắt nhìn không thấy đạo ,
Tai lắng không nghe đạo ,
Nhưng dùng thì đạo không bao giờ hết.
II. Khái Niệm Liên
Hệ:
1. Đại tượng là tấm gương lớn, khuôn mẫu lớn hay “đại pháp”. Ai giữ được
đại pháp ắt có đại đức cho nên mọi người sẽ tìm đến để tránh họa
hại và được sống thanh bình.
2.Tiếng nhạc và mùi vị thức ăn kích thích khoái cảm bên ngoài nên có thể
chiêu dụ kẻ khác, dẫu nó chỉ là tạm thời . Đạo là niềm vui bên trong mỗi người,
nên không thể nói ra để làm hài lòng kẻ khác. Ngôn ngữ là âm thanh , chữ viết
có hạn độ qui ước nên không thể chuyển tải đạo là cái không hạn định , không qui
ước.
3. Đạo vô hạn, vô cùng, nên không
thể nhận biết qua cơ thể giác quan và lý luậ tâm trn. Đạo chỉ thể
nghiệm qua hành động sống thực .
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau – 35:
1. Have in your hold the great image,
and the empire will come to you.
Coming to you and meeting with no harm, It will be safe
and sound.
2. Music and food will induce the wayfarer to stop.
The way in its passage through the mouth is without
flavor.
3. It cannot be seen,
It cannot be heard,
Yet it cannot be exhausted by use.
2/ Julien – 35:
1. Le saint garde la grande image (le
Tao), et tous les peuples de l’empire
acourent à lui.
Ils accourent, et il ne leur fait point de mal ; il leur
procure la paix, le calme et la quiétude.
2. La musique et les mets exquis retiennent l'étranger qui
passe.
Mais lorsque le Tao sort de notre bouche, il est fade et
sans saveur.
3. On le regarde et l'on ne peut le voir ;
On l'écoute et l'on ne peut l'entendre ; On l'emploie et l'on ne peut
l'épuiser.
3/ Wilhelm – 35:
1.Wer festhält das große Urbild, zu dem
kommt die Welt.
Sie kommt und wird nicht verletzt, in Ruhe, Gleichheit und
Seligkeit.
2. Musik und Köder: Sie machen wohl den Wanderer auf seinem Wege anhalten.
Der SINN geht aus dem Munde
hervor, milde und ohne Geschmack.
3. Du blickst nach ihm und siehst nichts Sonderliches;
Du horchst nach ihm und hörst nichts Sonderliches;
Du handelst nach ihm und findest kein Ende.
)()(
CHƯƠNG 36 ; VI MINH
第三十六 章: 微 明
I. Kinh Văn:
1. 將 欲 歙 之 , 必 固 張 之.
將 欲 弱 之,必 固 強 之。
將 欲 廢 之,必 固 興 之。
將 欲 奪 之,必 固 與 之。
是 謂 微 明。
2. 柔 弱 勝 剛 強。
魚 不 可 脫 於 淵;
國 之 利 器 不 可 以 示 人。
1/ Phiên âm:
1. Tương dục hấp chi, tất cố trương chi.
Tương dục nhược chi, tất cố cườnghi.
Tương dục phế chi, tất cố hưng chi.
Tương dục đoạt (*) chi, tất cố dữ chi.
Thị vị vi minh.
2. Nhu nhược thắng cương cường.
Ngư bất khả thoát ư uyên;
Quốc chi lợi khí bất khả dĩ thị nhân.
--------------------
(*) Có bản
ghi là “thủ , 取 “
2/
Diễn ca 35:
1. Muốn ngắn, trước phải dài thêm; Muốn làm yêu mềm,trước phải mạnh lên;
Muốn bỏ, trước phải ngợi khen; Phần mình muốn có, trước đem cho người,
Đó là vi diệu sáng ngời.
2. Cho nên kẻ yếu thắng
người kiên cương. Cá
không rời nước lên đường,
3/ Nghĩa:
1. Muốn thu hẹp thì trước hãy mở rộng . Muốn làm yếu thì
trước hãy làm cho mạnh.
Muốn phế bỏ thì trước hãy đề cao.
Muốn đoạt lấy thì trước hãy đem cho .
Như vậy là sâu kín và sáng suốt.
2. Mềm yếu thắng cứng mạnh.
Cá không nên rời khỏi vực sâu;
Lợi khí quốc gia không nên đem phô trương.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Hẹp-rộng, yếu-mạnh, bỏ-lấy, nhận-cho, ... là các quan
hệ đối tác tướng ( relations in phenomenal opposite). Lực đối đãi nhị biên này
là nguồn gốc của biến dịch phản phục trong vũ trụ. Trong xã hội, nếu tiến trình
biến dịch phản phục can thiệp bỡi luật cứu cánh thì nó sẽ trở thành kế hoạch,
mưu lược của con người.
2. Cá ở trong nước,
người ta thấy nước dễ hơn thấy cá, cho nên cá còn nhiều tiềm năng . Cá ở trên sàn giữa chợ thì người ta thấy cá
dễ hơn sàn, cho nên cá trên sàn để làm thức ăn. Hiền tài trí thức nổi danh thì
không phải để giải quyết đại sự, nhưng chỉ có thể làm việc xã hội từ thiện mà thôi.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau – 36:
1. If you would have a thing shrink, you must first stretch it;
If you would have a thing weakened, you must first strengthen it;
If you would have a thing laid aside, you must first set it up;
If you would take from a thing, you must first give to it.
This is called subtle discernment.
2. The submissive and weak will overcome the hard and strong.
The fish must not be allowed to leave the deep;
The instruments of power in a state must not be revealed to
anyone.
2/ Julien – 36
1. Lorsqu'une créature est sur le point de se contracter, (on
reconnaît)
avec certitude que dans l'origine elle a eu de l'expansion.
Est-elle sur le point de s'affaiblir, (on reconnaît) avec
certitude que
dans l'origine elle a eu de la force.
Est-elle sur le point de dépérir, (on reconnaît) avec certitude
que
dans l'origine elle a eu de la splendeur.
Est-elle sur le point d'être dépouillée de tout, (on reconnaît)
avec
certitude que dans l'origine elle a été comblée de dons.
Cela s'appelle (une doctrine à la fois) cachée et éclatante.
2. Ce qui est mou triomphe de ce qui est dur ; ce qui est faible
triomphe
de ce qui est fort.
Le poisson ne doit point quitter les abîmes ;
L'arme acérée du royaume ne doit pas être montrée au peuple.
3/ Wilhelm – 36:
1. Was du zusammendrücken willst, das mußt du erst richtig
sich ausdehnen lassen.
Was du schwächen willst, das mußt du erst richtig stark werden
lassen.
Was du vernichten willst, das mußt du erst richtig aufblühen
lassen.
Wem du nehmen willst, dem mußt du erst richtig geben.
Das heißt Klarheit über das Unsichtbare.
2. Das Weiche siegt über das Harte, das Schwache siegt über das Starke.
Den Fisch darf man nicht der Tiefe entnehmen.
Des Reiches Förderungsmittel darf man nicht den Leuten zeigen.
)()(
CHƯƠNG 37 : VI
CHÁNH
第 三十七章: 為 政
I.
Kinh Văn:
1. 道 常 無 為,而 無 不 為。
2. 侯 王 若 能 守 之,萬 物 將 自 化。
3.化 而 欲 作,吾 將 鎮 之 以 無 名 之 樸。
無 名 之 樸,夫 亦 將 無 欲。
不 欲 以 靜,
天下將自定。
1/ Phiên âm:
1.Đạo thường vô vi, nhi vô bất vi.
2. Hầu vương nhược năng thủ chi, vạn vật tương tự hóa.
3. Hóa nhi dục tác, ngô tương trấn chi dĩ vô danh chi phác.
Vô danh chi phác, phù diệc tương vô dục.
Bất dục dĩ tĩnh,
Thiên hạ tương tự định.
2/
Diễn ca 37:
1. Đạo thường mộc mạc, vô vi
Không làm
nhưng chẳng có chi không làm.
2. Các vua giữ Đạo trị an,
Trăm ngàn muôn vật thế gian tự thành.
3. Hóa thành tham dục lại sanh,
Ta dùng mộc
mạc vô danh giải trừ.
Vô danh nguôn cội đát trời,
Cũng là vô
dục nơi người tịnh tâm.
Trong tâm
không vọng, không tham;
Bên ngoài
thiên hạ định an thái bình.
3/ Nghĩa:
1. Đạo thường không làm gì, nhưng không gì không làm.
2. Vua chúa giữ được đạo, thì muôn loài tự chuyển hóa.
3. Chuyển hóa mà vọng động tham dục, ta sẽ dùng sự mộc mạc không tên mà
định tĩnh.
Mộc mạc không tên cũng là không tham dục.
Tự mình tĩnh lặng không tham dục,
Thiên hạ cũng sẽ tự định tĩnh.
II.
Khái Niệm Liên Hệ:
1. Cái phổ quát không do từ cái cá biệt, nhưng
chứa cái cá biệt. Trời mưa không vì thuận ý chủ ruộng khô, cũng không vì nghịch
ý chủ đám ruộng nước. Thực ra trời mưa cho cả hai đám ruộng. Bỡi vì, khi trời
mưa thì chủ ruộng khô phải đắp trổ, và chủ ruộng nước cũng phải đi xả trổ. Cũng vậy, đạo không vận hành theo tư
dục cá nhân, nhưng mọi trường hợp cá biệt đều có tác dụng của đạo. Vô cầu, vô
niệm, vô dục, vô vi là các khái niệm liên hệ nhau..
2. Muốn có ảnh đẹp thì người chụp hình phải thay đổi vị trí; muốn cải
cách thế giới thì trước phải sửa đổi chính mình.
3. Đạo lớn không có gì ở ngoài ,cho nên đạo vô danh.Đạo nhỏ không có gì
ở bên trong , cho nên đạo vô dục.Đạo là đơn nhất cho nên vô danh cũng là vô
dục. Lớn, nhỏ chỉ là các khái niệm đối tác nhi biên không phải thực tánh vô vi
của đạo.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau - 37
1. The way never acts, yet nothing is left undone.
2. Should lords and princes be able to hold fast to it, the myriad
creatures will be transformed of their own accord.
3. After they are transformed, should desire raise its head, I shall
press it down with the weight of the nameless uncarved block.
The nameless uncarved block, is but freedom from desire,
And if I cease to desire and remain still,
The empire will be at peace of its own accord.
2/ Julien – 37 :
1 Le Tao pratique constamment le non-agir et (pourtant) il n'y a rien
qu'il ne fasse.
2. Si les rois et les vassaux peuvent le conserver, tous les êtres se
convertiront.
3. Si, une fois convertis, ils veulent encore se mettre en mouvement, je
les contiendrai à l'aide de l'être simple qui n'a pas de nom (c'est-à-dire le
Tao).
L'être simple qui n'a pas de nom,
il ne faut pas même le désirer.
L'absence de désirs procure la quiétude,
Alors l'empire se rectifie de lui-même.
3/ Wilhelm – 37:
1. Der SINN ist ewig ohne Machen, und nichts bleibt ungemacht.
2. Wenn Fürsten und Könige ihn zu wahren verstehen,so werden alle Dinge
sich von selber gestalten.
3. Gestalten sie sich und es erheben sich die Begierden, so würde ich
sie bannen durch namenlose Einfalt.
Namenlose Einfalt bewirkt Wunschlosigkeit.
Wunschlosigkeit macht still,
und die Welt wird von selber recht.
)()(
- Hết Kinh Thượng –
(Xem tiếp kỳ 4)
Phú
Yên, Tháng Hai, Ất Tỵ - 2025
Đàm Khánh Hỷ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét