Kỳ 5
Lão Tử
ĐẠO ĐỨC KINH
Chương 49- 60
----------------
CHƯƠNG 49 : NHIỆM ĐỨC
第 四十九章: 任 德
I.
Kinh Văn:
1. 聖人無常心。
以百姓心為心。
善者吾善之。
不善者吾亦善之 德善。
信者吾信之。
不信者吾亦信之、 德信。
2. 聖人在天下歙歙焉,
為天下渾其心。
百姓皆注其耳目,
聖人皆孩之。
1/ Phiên âm:
1. Thánh nhân vô thường tâm.
Dĩ bá tánh tâm ví tâm.
Thiện giả ngô thiện chi,
Bất thiện giả ngô diệc thiện chi, đức thiện. Tín giả ngô tín chi,
Bất tín giả ngô diệc tín chi, đức tín.
2. Thánh nhân tại thiên hạ hấp hấp yên,
Vi thiên hạ hồn kỳ tâm.
Bá tánh giai chú kỳ nhĩ, mục ;
Thánh nhân giai
hài chi.
2/ Diễn ca 49:
1. Thánh nhân vô ngã vị tâm. Coi tâm thiên hạ như tâm của mình.
Đối người thiện đức hiền lành,
Thì ta đáp lại chân thành thân thương;
Gặp người bất thiện vô lương,
Thì ta cũng đáp theo đường thiện thôi.
Đó là đức thiện hóa người.
Để cho thiên hạ không rời thiện tâm.
Đối người trung hậu tín thành,
Thì ta đáp lại vững vàng niềm tin;
Gặp người bất tín đảo điên,
Thì ta cũng giữ tự nhiên tín thành.
Đó là đức tín hóa nhân,
Để cho thiên hạ trọn
phần tín tâm.
2. Thánh nhân xử thế đối nhân,
Nhất tâm thanh tịnh chỉ bình đẳng thôi.
Thế nhân tai, mắt theo người.
Thánh nhân coi đo như đời trẻ thơ.
3/
Nghĩa:
1. Thánh nhân không có tư tâm ngã
vị , Nhưng lấy tâm mọi người làm
tâm mình.Với người tốt, thánh
nhân đáp lại tốt . Với người không tốt, cũng đáp lại
tốt lành, đức hóa thiện hảo. Với người
thành tín, ta đáp lại thành tín.Với người
bất tín, cũng đáp lại thành tín, đức hóa
chánh tín.
2. Thánh nhân thu mình, nhiếp tâm . Vì
thiên hạ để tâm hồn nhiên không phân biệt.
Mọi người đều chăm chú mắt nhìn,
tai nghe,thánh nhân coi đó như là động thái trẻ thơ.
II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Thánh nhân vô ngã vị tâm. Bình đẳng tánh trí và các thiện tâm sở hiện thực
đức hóa thiên hạ
2.
Nhiếp tâm thanh tịnh, thánh trí bình đẳng, không lệ thuộc nhận thức phân biệt từ các căn và cảnh .
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 49
1. The sage has no mind of his own.
He takes as his own the mind of the people.
Those who are good I treat as good.
Those who are not good I also treat as good. In so doing I gain in goodness.
Those who are of good faith I have faith in.Those who are lacking in good faith
I also have faith in. In so doing I gain in good faith.
2. The sage in his attempt to distract
the mind of the empire seeks urgently to
muddle it.
The people all have something to occupy their eyes and ears, and the sage treats them all like children.
2/ Julien 49
1. Le Saint n'a point de sentiments immuables.
Il adopte les sentiments du peuple.
Celui qui est vertueux, il le traite comme un homme vertueux, Celui qui n'est
pas vertueux, il le traite aussi comme un homme vertueux. C'est là le comble de
la vertu.
Celui qui est sincère, il le traite comme un homme sincère ;
Celui qui n'est pas sincère, il le traite aussi comme
un homme sincère. C'est là le comble de la sincérité.
2. Le Saint vivant dans le monde reste
calme et tranquille, et conserve les mêmes sentiments pour tous.
Les cent familles attachent sur lui leurs oreilles et leurs yeux.
Le Saint regarde le peuple comme un enfant .
3/ Wilhelm 49
1. Der Berufene hat kein eigenes Herz.
Er macht das Herz der Leute zu seinem Herzen.
Zu den Guten bin ich gut, zu den Nichtguten bin ich auch gut;denn das LEBEN ist
die Güte. Zu den Treuen bin ich treu, zu den Untreuen bin ich auch treu;denn
das LEBEN ist die Treue.
2. Der Berufene lebt in der Welt ganz
still und macht sein Herz für die Welt weit.
Die Leute alle blicken und horchen nach ihm. Und des Berufene nimmt sie alle an
als seine Kinder.
)()(
CHƯƠNG 50 : QUÍ SINH
第
五十章: 貴 生
I. Kinh Văn:
1. 出生入死。
2. 生之徒,十有三 ( * )。
死之徒,十有三。
人之生,動之於死地,
亦十有三。
夫何故﹖以其生生之厚。
3. 蓋聞善攝生者,
陸行不兕虎,
入軍不被甲兵。
兕無所投其角。
虎無所用其爪。
兵無所容其刃。
夫何故﹖以其無死地。
1/ Phiên âm:
1. Xuất sinh nhập tử.
2. Sinh
chi đồ thập hữu tam ( * ).
Tử
chi đò thập hữu tam.
Nhân
chi sinh, động chi ư tử địa,
Diệc
thập hữu tam.
Phù
hà cố? Dĩ kỳ sanh sanh chi hậu.
3. Cái văn thiện nhiếp sanh giả,
Lục
hành bất ngộ hủy, hổ;
Nhập
quân bất bị giáp binh.
Hủy
vô sở đầu kỳ giác.
Hổ
vô sở dụng kỳ trảo.
Binh
vô sở dung kỳ nhận.
Phù
hà cố? Dĩ kỳ vô tử địa.
2/ Diễn ca 50:
1. Con người vào tử ra sanh,
Sinh ra thì giống, chết thành khác xa.
2. Mười
người trường thọ được ba;
Số người chết yểu cũng ba trong mười;
Đam mê phóng dật ăn chơi ;
Tự tìm cõi chết mười người mất ba.
3. Ta nghe người giỏi dưỡng sinh,
Chảng gặp ác thú một mình rừng sâu,
Vào quân chẳng bị gươm
đao.
Sừng tê giác chẳng nơi nào húc vô,
Móng cọp không chỗ bám vồ,
Gươm đao không thể chạm
vô thân minh.
Do đâu mà được toàn sanh?
- Bỡi không có chỗ chết dành trên
thân.
3/ Nghĩa
1. Con
người ra vào cõi
sống chết.
2. Số
người trường thọ, ba trong mười người.
Số người chết yểu, ba trong mười người .
Số người do cách sống
trái với dưỡng sinh tự đưa mình vào cõi chết, mười người cũng có ba ( * ) .
Tại sao vậy? Bỡi vì họ
sống phóng dật, sát sanh hưởng thụ,
thay vì dưỡng sinh và vệ sinh.
3. Ta nghe rằng: Người giỏi dưỡng sinh, bảo
vệ sự sống thì:
Vào hiểm lộ thâm sơn không gặp tê giác, cọp dữ;
Vào quân lính
không bị binh đao làm hại;
Tê giác không có chỗ
đặt sừng
đâm húc,cọp dữ không có nơi đặt
móng bấu xé. Binh khí không đâm chém vào đâu được.
Tại sao vậy? Bỡi người
ấy không có chỗ chết.
------------------
( * ) Bản dịch
tiếng Pháp của Julien, và một số dịch
giả dịch 十 有 三 là
“mười ba”
------------------
II. Khái Niêm Liên Hệ
1. Chưa đạt đạo thì: “Sanh tử sự đại, vô
thường tấn tốc.” (Thiền sư Huyền Giác ); đạt đạo rồi thì : “Sanh như đắp chăn đông, tử như cởi áo hạ.”
(thiền sư Từ Minh)
2. Con người đồng tánh giác nên cách sanh ra giống nhau, nhưng mê, ngộ bất
đồng cho nên cách chết khác nhau.Đó gọi là “Đồng sanh dị tử.”
3. Con người
sinh ra rồi mới học làm người, đó là bị
trễ. Trái lại, con người chưa chết
có thể chuẩn bị giải đáp cho cái chết, đó là được sớm. Đem
thuận lợi cuẩ cái sớm bù lại bất lợi của cái trễ
sẽ có cái “đúng lúc”, cho nên
con người luôn là hiện tại.
III. Các Ban Dịch Khác:
1/ Lau 50:
1. When going
one way means life and going the other means death.
2. Three in ten
will be comrades in life,
Three in ten will be comrades in death,
And there are those who value life and as a result
move into the realm of death, and these also number three
in ten.
Why is this so? Because they set too much store by life.
3. I have heard it said that one who
excels in safeguarding his own life
Does not meet
with rhinoceros or tiger when travelling on land
Nor is he
touched by weapons when charging into an army.
There is nowhere for the rhinoceros to pitch its horn;
There is nowhere for the tiger to place its claws;
There is nowhere for the weapon to lodge its blade.
Why is this so? Because for him there is no realm of death.
2/ Julien 50 :
1. L'homme sort de la vie pour entrer dans la mort.
2.
Il y a treize causes de vie et treize causes de mort .
A peine est-il né que ces treize causes de mort l'entraînent rapidement au
trépas.
Quelle en est la raison ? C'est qu'il veut vivre avec trop d'intensité.
3.
Or j'ai appris que celui qui sait gouverner sa vie ne craint sur sa route ni le
rhinocéros ni le tigre.
S'il entre dans une armée, il n'a besoin ni de cuirasse ni d'armes.
Le rhinocéros ne saurait où le frapper de sa corne,
Le tigre où le déchirer de ses ongles,
Le soldat où le
percer de son glaive.
Quelle en est la cause ? Il est à l'abri de la mort!
3/ Wilhelm 50 :
1.
Ausgehen ist Leben, eingehen ist Tod.
2. Gesellen des Lebens gibt es drei
unter zehn,
Gesellen des Todes gibt es drei unter zehn.
Menschen, die leben und dabei sich auf den Ort des Todes zubewegen,
gibt es auch drei unter zehn.
Was ist der Grund davon?
Weil sie ihres Lebens Steigerung erzeugen wollen.
3. Ich habe wohl gehört, wer gut das
Leben zu führen weiß,
der wandert über Land
und trifft nicht Nashorn noch Tiger.
Er schreitet durch ein Heer
und meidet nicht Panzer und Waffen.
Das Nashorn findet nichts, worein es sein Horn bohren kann.
Der Tiger findet nichts,
darein er seine Krallen schlagen kann.
Die Waffe findet nichts, das ihre Schärfe aufnehmen kann.
Warum das?
Weil er keine sterbliche Stelle hat.
)()(
CHƯƠNG 51: DƯỠNG ĐỨC
I. Kinh Văn:
1. 道生之,德畜之,
物形之,勢成之。
是以萬物莫不尊道,而貴德。
2. 道之尊,德之貴,夫莫之命
而常自然。
3. 故道生之,德畜之。
長之育之, 成之熟之 (*) , 養之覆之。
生而不有,為而不恃,
長而不宰。是謂玄德。
-------------------
(*) Có bản ghi là “
đình chi độc chi”( 亭之毒之)
1/ Piên âm:
1. Đạo sinh chi, đức
súc chi, vật hình chi, thế thành chi. Thị dĩ vạn vật mạc bất tôn Đạo nhi quí Đức.
2. Đạo chi tôn, Đức
chi quí, phù mạc chi mệnh, nhi thường tự nhiên.
3. Cố Đạo sinh chi,
Đức súc chi, trưởng chi, dục chi, thành chi thục chi (*),
dưỡng chi, phú chi.
Sinh
nhi bất hữu, vi nhi bất thị, trưởng nhi bất tể, thị vị huyền đức.
Diễn
ca 51:
1. Đạo sanh vật , đức dưỡng nuôi,
Hình dung do chất mỗi loài khác riêng,
Trưởng thành do bỡi
cảnh duyên.
Cho nên muôn vật không
quên cội nguồn,
Đó là đức quí, đạo tôn.
2. Đạo tôn, đức quí lẽ thường tự nhiên,
Không do mệnh lệnh oai
quyền.
3. Cho nên muôn vật từ nguồn đạo sanh;
Đức thời dưỡng dục, thuần thành
Chở che, bảo dưỡng sự lành việc nên.
Sinh ra chẳng lấy làm
riêng,
Thành công mà chẳng cậy quyền ỷ công,
Chủ quyền, sát hại cũng không,
Đó là huyền đức vô cùng
diệu linh.
3/ Nghĩa:
1. Muôn vạt sinh ra bỡi đạo, nuôi
nấng bỡi đức. đinh hình bỡi vật thể,
trưởng thành bỡi hoàn cảnh. Do vậy, muôn vật đều tôn đạo, quí đức.
2. Đạo tôn, đức qúi không do đặt để, nhưng vốn thường tự nhiên.
3. Cho nên muôn vật do đạo sanh, đức dưỡng. Tăng trưởng
phát triển, thuần thành muôn vật, nuôi
nấng che chở muôn vật.
Có sinh mà không lấy làm của
riêng, làm nên mà không cậy có công, làm
lớn lên mà không sát hại. Đó là huyền đức nhiệm mầu.
II. Khái Niệm Liên Hệ
1.
Muôn vật do từ: đạo sanh ra, đức trưỡng dưỡng, bản chất
định hình, hoàn cảnh phát triển.
2. Muôn vật tôn đạo,
quí đức không do mệnh lệnh xếp đặt, nhưng theo đáp ứng tự nhiên.
3. - Huyền đức hiếu
sinh, nuôi dưỡng mà không giết hại, làm lớn mà không dùng chủ quyền sinh sát
- Phước
đức hữu vi giống như mộng huyển
, phước đức vô vi thường đủ. Kinh Kim Cang ghi :
- “ Thưa Thế tôn! Tại
sao nói Bồ tát không thọ nhận phước đức?
- Tu Bồ Đề! Bồ tát tạo
nên phước đức nhưng không chấp giữ , nên
nói không thọ nhận phước đức.”
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 51
1. The way gives them life;Virtue rears them;
Things give them shape;circumstances bring them to maturity.
Therefore the myriad creatures all revere the way and honor virtue.
2. Yet the way is revered and virtue
honored
Not
because this is decreed by any authority but because it is natural for them to
be treated so.
3. Thus the way gives them life and
rears them;
Brings them up and nurses them;
Brings them to fruition and maturity;
Feeds and shelters them.
It gives them life yet claims no possession;
It benefits them yet exacts no gratitude;
It is the steward yet exercises no authority.
Such is called the mysterious virtue.
2/
Julien 51
1. Le Tao produit les êtres,
la Vertu les nourrit.
Ils
leur donnent un corps et les perfectionnent par une secrète impulsion.
C'est pourquoi tous les êtres révèrent le Tao et honorent la Vertu.
2. Personne n'a conféré au Tao sa
dignité, ni à la Vertu sa noblesse : ils les possèdent éternellement en
eux-mêmes.
3. C'est pourquoi le Tao produit les
êtres,les nourrit, les fait croître,
les
perfectionne, les mûrit, les alimente, les protège.
Il les produit, et ne se les approprie point ; il les fait ce qu'ils sont
et ne s'en glorifie point ; il règne sur eux et les laisse libres.
C'est là ce qu'on appelle une vertu profonde.
3/ Wilhelm 51
1. Der SINN erzeugt. Das LEBEN nährt.
Die Umgebung gestaltet. Die Einflüsse vollenden.
Darum ehren alle Wesen den SINN und schätzen das LEBEN.
2. Der SINN wird geehrt, das LEBEN wird
geschätzt ohne äußere Ernennung, ganz von selbst.
3. Also: der SINN erzeugt, das LEBEN
nährt,läßt wachsen, pflegt,vollendet, hält,bedeckt und schirmt. (**)
----------------
(**) Không dịch
生而不有,為而不恃,長而不宰. 是謂玄德。
----------------
)()(
CHƯƠNG 52: QUI NGUYÊN
i. Kinh Văn:
1. 天下有始,以為天下母。
既得其母,以知其子。
既知其子,復守其母,
沒身不殆。
2. 塞其兌,閉其門,終身不勤。
開其兌,濟其事,終身不救。
3. 見其小 (*)曰明,守柔曰強。
用其光,復歸其明,
無遺身殃。是為習常。
-----------------
(*) Nhiều
bản chỉ ghi 見 小 .
------------------
1/ Phiên âm:
1. Thiên hạ hữu thủy, dĩ vi
thiên hạ mẫu.
Ký đắc kỳ mẫu, dĩ tri kỳ tử.
Ký tri kỳ tử, phục thủ kỳ mẫu.
Một thân bất đãi.
2. Tắc kỳ đoài, bế kỳ môn,
chung thân bất cần. Khai kỳ đoài, tế kỳ sự, chung thân bất cứu.
3. Kiến kỳ tiểu viết minh, thủ
nhu viết cường.
Dụng kỳ quang, phục quy kỳ minh
Vô dĩ thân ương, thị vi tập thường.
2/ Diễn ca 52:
1. Xem ra mọi vật trên đời,
Vật nào cũng có một nơi
bắt đàu.
Khởi đầu là mẹ muôn
loài,
Mẹ đa có rồi rõ biết các con.
Biết con giữ mẹ vuông
tròn,
Suốt đời trọn đạo không còn nguy nan.
2. Lặng im khép lại môn quan,
Vào trong thanh tịnh bình an cả đời.
Tham mê mở cửa theo ngoài,
Toan lo sự nghiệp lúc
nào cũng nguy.
3. Sáng là thấy được tế vi;
Mạnh là giữ được nhu mì
dài lâu.
Hồi quang minh chiếu
nhiệm mầu,
Trở về nguồn sáng ban
đâu trinh nguyên.
Thân tâm bất lụy ưu phiền,
Đó là tiếp nhận qui nguyên Đạo thường
3/ Nghĩa :
1. Muôn vật trên đời đều
có khởi đầu, chỗ khởi đầu gọi là mẹ muôn vật.
Có được mẹ
rồi, ắt biết được con.
Đã biết con
rồi, trở về giữ gìn mẹ.
Như vậy suốt đời
chẳng hề nguy nan .
2. Ngậm miệng, đóng
cửa suốt đời không khốn khó. Mở miệng, lo toan sự nghiệp cả đời
không thể cứu .
3. Thấy điều vi tế gọi là
thông sáng ; giữ tánh khiêm nhu
gọi là khỏe mạnh .
Dùng
trí huệ hay ánh sáng Đạo để trở về với Đạo là nguồn
sáng,
Như vậy, không để tai ương cho thân, đó là tiếp nhận Đạo thường hằng
.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Đạo sanh muôn vật
như mẹ sanh con. Không ai giỏi nhận ra con bằng mẹ, người có
Đạo nơi mìnhì biết rõ sự vật như mẹ biết con. Không ai giỏi bảo vệ con bằng mẹ, cho nên người trở về sống với
Đạo suốt đời được bình yên .
2. “Đong cửa, ngậm miệng” , định tĩnh nội tâm,
không buông lung theo các căn, trần , và 18 thức để chuyển thức thành trì hay hồi quang minh chiếu.
3. Thấy Đạo hay
kiến Tánh giống như cá ở trong nước muốn
thấy cá thì trước phải thấy nước. Nhưng nếu cứ chăm chăm vào
nước thì sẽ không thấy được cá. Muốn thấy Đạo thì phải hồi quang minh
chiếu, nhìn qua trí huệ , nhưng nếu cứ
bám vào trí huệ thì sẽ không thấy được Đạo.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 52
1. The world had a
beginning, and this beginning could be the mother of the world.
When you know the mother, go on to know the child.
After you have known the child, go back to holding fast to the mother,
And to the end of your days you will not meet with danger.
2. Block the openings, shut the doors,
and all your life you will not run dry.
Unblock the openings, add to your troubles,and to the end of your days you will
be beyond salvation.
3. To see the small is called
discernment; to hold fast to the submissive is called strength.
Use the light, but give up the discernment. Bring not misfortune upon yourself.
This is known as following the constant.
2/ Julien 52
1. Le
principe du monde est devenu la mère du monde.
Dès qu'on possède la mère, on connaît ses enfants.
Dès que l'homme connaît les enfants et qu'il conserve leur mère, jusqu'à la fin
de sa vie il n'est exposé à aucun danger.
2. S'il clôt sa bouche, s'il ferme ses
oreilles et ses yeux jusqu'au terme de ses jours, il n'éprouvera
aucune fatigue.
Mais s'il ouvre sa bouche et augmente ses désirs, jusqu'à la fin de sa vie, il
ne pourra être sauvé.
3. Celui qui voit les choses les plus
subtiles s'appelle éclairé ; celui qui conserve la faiblesse s'appelle
fort.
S'il fait usage de l'éclat (du Tao) et revient à sa lumière. Son corps n'aura
plus à craindre aucune calamité.
C'est là ce qu'on appelle être doublement éclairé.
3/
Wilhelm 52
1. Die Welt hat einen Anfang, das ist die
Mutter der Welt.
Wer die Mutter findet, um ihre Söhne zu kennen,
Wer ihre Söhne kennt und sich wieder zur Mutter wendet,
Der kommt sein Leben lang nicht in Gefahr.
2. Wer seinen Mund schließt und seine
Pforten zumacht, der kommt sein Leben lang nicht in Mühen.
Wer seinen Mund auftut und seine Geschäfte in Ordnung bringen will, dem ist sein
Leben lang nicht zu helfen.
3. Das Kleinste sehen heißt klar sein.
Die Weisheit wählen heißt stark sein.
Wenn man sein Licht benutzt, um zu dieser Klarheit zurückzukehren,
So bringt man seine Person nicht in Gefahr, das heißt die Hülle der Ewigkeit.
)()(
CHƯƠNG 53: ÍCH
CHỨNG
第五十三章: 益 證
I. Kinh Văn:
1. 使我介然有知,行於大道,
唯施是畏。
大道甚夷,而人好徑。
2. 朝甚除,田甚蕪,倉甚虛。
服文綵,帶利劍,厭飲食,財貨有餘。
是謂盜夸。非道也哉。
1/ Phiên âm:
1. Sử ngã
giới nhiên hữu tri, hành ư đại đạo, duy thỉ thị úy.
Đại đạo thậm
di , nhi dân hiếu kính.
2. Triều
thậm trừ , điền thậm vu, thương thậm hư.
Phục
văn thái, đới lợi kiếm, yếm ẩm thực, tài hóa hữu dư,
Thị vị đạo
khoa, phi Đạo dã tai.
2/ Diễn ca
53:
1. Khôn
ngoan nếu có nơi ta ,
Đi theo đường
lớn, nẻo tà sợ nguy.
Thênh
thang đường lớn dễ đi,
Sao nhân gian muốn khổ nguy nẻo tà ?!
2. Triều
đình tráng lệ nguy nga,
Ruộng vườn hoang phế, kho nhà trống trơn!
Quan quyền áo gấm che thân,
Lưng đeo gươm bén đằng đằng thị uy.
Uống ăn phè phỡn li bì,
Của tiền dư dật thiếu chi trên đời.
Đó là cách lối của loài
Đầu trộm, đuôi cướp dối người khoe khoang.
Phải đâu chánh đạo rõ ràng,
Giúp dân cứu nước trị an vững bền.
3/ Nghĩa:
1. Nếu ta có chút
ít hiểu biết, ta đi theo con đường lớn, chỉ sợ
rơi vào nẻo tắt đường tà.
Đại đạo lớn
rộng giản dị, con người
lại muốn
vào ngõ hẹp đường quanh.
2. Triều đình sửa sang tráng lệ, nhưng ruộng
đồng hoang vu, kho lẫm trống trơn;
Thân mặc áo gấm, lưng đeo
gươm bén , ăn uống phè phỡn , của cải dư dật.
Đó là đường lối
của phường trộm cướp khoe khoang, há đâu phải
là đại Đạo giúp nước an dân !
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Thiện tri thức hiểu
về chánh sự, có sở trường lãnh đạo, dùng chánh đạo mà trị quốc an
dân, không dùng thủ đoạn bất chính để đoạt quyền cai trị.
2. Vua vô
đạo ,quan chức tham nhũng thì quyền hành trong nước thuộc
về băng đảng trộm cướp, và nạn nhân chính là người dân .
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 53
1. Were I possessed of the least knowledge, I
would, when walking on the great way,
Fear
only paths that lead astray.
The great way is easy, yet people prefer by-paths.
2. The court is corrupt, the fields are
overgrown with weeds,
The granaries are empty;
Yet there are those dressed in fineries,with swords at their sides,
filled with food and drink, and possessed of too much wealth.
This is known as taking the lead in robbery. Far indeed is this from the way.
2/ Julien 53
1. Si j'étais doué de quelque connaissance,
je marcherais dans la grande Voie.
La seule chose que je craigne, c'est d'agir.
La grande Voie est très unie, mais le peuple aime les sentiers.
2. Si les palais sont très brillants,
les champs sont très incultes, et les greniers vides.
Les princes s'habillent de riches étoffes ; ils portent un glaive
tranchant ; ils se rassasient de mets exquis ; ils regorgent de
richesses.
C'est ce qu'on appelle se glorifier du vol ; ce n'est point pratiquer le
Tao.
3/ Wilhelm 53
1. Wenn ich wirklich weiß, was es heißt, im
großen SINN zu leben,
So ist es vor allem die Geschäftigkeit, die ich fürchte.
Wo die großen Straßen schön und eben sind, aber das Volk Seitenwege liebt;
2. Wo die Hofgesetze streng sind, aber die
Felder voll Unkraut stehen;
Wo die Scheunen ganz leer sind,aber die Kleidung schmuck und prächtig ist;
Wo jeder ein scharfes Schwert im Gürtel trägt;
Wo man heikel ist im Essen und Trinken und Güter im Überfluß sind:
Da herrscht Verwirrung, nicht Regierung.
)()(
CHƯƠNG 54: TU QUÁN
第五十 四章:
修 觀
1. Kinh Văn:
1. 善建者不拔。
善抱者不脫。
子孫以祭祀不輟。
2. 修之於身其德乃真。
修之於家其德乃餘。
修之於鄉其德乃長。
修之於邦其德乃豐。
修之於天下其德乃普。
3. 故以身觀身,
以家觀家,
以鄉觀鄉,
以邦觀邦,
以天下觀天下。
吾何以知天下然哉﹖
以此。
1/ Phiên âm:
2. Tu chi ư thân, kỳ đức nãi chân.
Tu chi ư
gia, kỳ đức nãi dư.
Tu chi ư
hương, kỳ đức nãi trường.
Tu chi ư
bang, kỳ đức nãi phong.
Tu chi ư
thiên hạ, kỳ đức nãi phổ.
3. Cố, dĩ thân quan thân;
Dĩ gia quan
gia;
Dĩ hương
quan hương;
Dĩ quốc quan
quốc;
Dĩ thiên hạ
quan thiên hạ.
Ngô hà
dĩ tri thiên hạ nhiên tai ?
Dĩ thử.
2/ Diễn ca 54:
1. Khéo
xây chẳng bị đổ nghiêng;
Khéo gìn giữ được vẹn nguyên lâu dài..
Lập đạo, giũ đức cho hay,
Đời đời con cháu nhớ hoài công ơn.
Đạo dùng cho việc tu thân,
Thì công đức ấy chính chân nơi mình.
Đạo dùng tu sửa gia đinh,
Nhờ công đức ấy trọn thành lớn khôn.
Đạo dùng tu sửa hương thôn,
Thì công đức ấy trường tồn lâu xa.
Đạo dùng an định quốc gia,
Nhờ công đức ấy nước nhà phồn vinh,
Đạo dùng tu sửa
thế nhân,
Thì công đức khắp nơi gần chốn xa.
3 Sửa mình rồi xét người ta,
Tu nhà mình trước xét qua nhà người;
Thôn trang
đạo đức tốt rồi,
Mới đem soi chiếu làng ngoài, xóm trên.
Nước nhà đạo đức định an ,
Mới đi soi xét lân bang nước ngoài.
Xét xem
thiên hạ các đời,
Những thời đạo đức khác thời gian ngoan.
Lấy gì mà
biết thế gian?
Do ta quán sát rõ ràng vậy thôi.
3/ Nghĩa
1. Khéo kiến lập thì không thể ngã đổ. Khéo
giữ gìn thì không thể thất thoát .
Khéo lập đạo,
giữ đức thì con cháu tế tự tổ tiên đời đời không dứt.
2.
Lấy đạo mà tu thân thì đức ấy là chân thật.
Lấy đạo mà tu sửa việc
nhà thì đức ấy sẽ đầy đủ về sau.
Lấy đạo mà tu sửa
việc làng xóm thì đức ấy làm lơn mạnh dài lâu.
Lấy đạo mà sửa trị việc
nước thì đức ấy làm cho thịnh vượng.
Lấy đạo mà
chỉnh đốn thiên hạ thì đức sẽ rộng khắp.
3.
Cho nên lấy thân tu hành xét thân không tu;
Lấy nhà tu hành xét
nhà không tu;
Lấy làng
xóm có tu xét làng xóm không tu ;
Lấy nước có tu
đạo xét nước không tu đạo;
Lấy thiên hạ
có tu xét thiên hạ không tu
Bằng cách nào ta
biết được thiên hạ?
Bằng các
cách ấy.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. “Kiến Đạo bão Đức”, lấy Đạo làm nền xây
dựng thì công trình không bị ngã đổ; lấy Đức làm sức giữ gìn
thì giá trị tinh hoa nhiều đời không bị mai một.
2. Tại
sao Thượng Đế toàn hảo mà lại sanh ra con người bất toàn? Một trong
các giải đáp là: Thượng Đế là Đấng toàn hảo nên quyền năng sáng tạo thuộc về
Ngài. Còn lại quyền tu sửa được giao cho con người, cho nên Thượng
Đế tạo ra con người bất toàn để nó có cơ hội sử dụng quyền năng tu sửa
của mình mà trở thành trọn hảo.
3. Tiềm năng
trí huệ với thành sở tác trí, và đường lối tu hành hay Đạo
vốn có nơi loài người, cho nên trong sáu nẻo: Trời, A-tu-la, Người, Súc sanh,
Ngạ quỷ, và Địa ngục thì Người là loài thuận lợi
và dễ thành công nhất trong việc tu hành.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 54
1. What is firmly rooted cannot be pulled
out;
What is tightly held in the arms will not slip loose;
Through this the offering of sacrifice by descendants will never come to an
end.
2. Cultivate it in your person , and
its virtue will be genuine;
Cultivate it in the family, and its virtue will be more than sufficient;
Cultivate it in the hamlet, and its virtue will endure;
Cultivate it in the state, and its virtue will abound;
Cultivate it in the empire, and its virtue will be pervasive.
3. Hence look at the person through the
person;
Look at the family through the family;
Look at the hamlet through the hamlet;
Look at the state through the state;
Look at the empire through the empire.
How do I know that the empire is like
that?
By means of this.
2/ Julien 54
1. Celui qui sait
fonder ne craint point la destruction ;
Celui qui sait
conserver ne craint point de perdre.
Ses fils et ses petits-fils lui offriront des sacrifices sans interruption.
2. Si (l'homme) cultive le Tao au dedans
de lui-même, sa vertu deviendra sincère.
S'il le cultive dans sa famille, sa vertu deviendra surabondante.
S'il le cultive dans le village, sa vertu deviendra étendue.
S'il le cultive dans le royaume, sa vertu deviendra florissante.
S'il le cultive dans l'empire, sa vertu deviendra universelle.
3. C'est pourquoi, d'après moi-même, je
juge des autres hommes ;
d'après
une famille, je juge des autres familles ;
d'apès
un village, je juge des autres villages ;
d'après
un royaume, je juge des autres royaumes ;
d'après
l'empire, je juge de l'empire.
Comment sais-je qu'il en est ainsi de l'empire ?
C'est
uniquement par là .
3/ DWilhelm 54
1. Was gut
gepflanzt ist, wird nicht ausgerissen.
Was gut festgehalten wird, wird nicht entgehen.
Wer sein Gedächtnis Söhnen und Enkeln hinterläßt, hört nicht auf
2. Wer seine Person gestaltet, dessen
Leben wird wahr.
Wer seine Familie gestaltet, dessen Leben wird völlig.
Wer seine Gemeinde gestaltet, dessen Leben wird wachsen.
Wer sein Land gestaltet, dessen Leben wird reich.
Wer die Welt gestaltet, dessen Leben wird weit.
3. Darum: Nach deiner Person beurteile
die Person des andern.
Nach deiner Familie beurteile die Familie des andern.
Nach deiner Gemeinde beurteile die Gemeinde der andern.
Nach deinem Land beurteile das Land der andern.
Nach deiner Welt beurteile die Welt der andern.
Wie weiß ich die Beschaffenheit der Welt?
Eben durch dies.
)()(
CHƯƠNG 55: HUYỀN PHÙ
I Kinh Văn:
1. 含德之厚比於赤子。
毒蟲不螫,
猛獸不據,
攫鳥不摶。
2. 骨弱筋柔而握 固。
未知牝牡之合而全作,
精之至也。
終日號而不嗄,
和之至也。
知和曰常。
知常曰明。
益生曰祥 ( * )。
心使氣曰強。
3. 物壯則老。
謂之不道,不道早已。
----------------------
( * ) Chữ
“tường” 祥 trong câu này ngày xưa dùng theo hai ý: (1)
tốt, và (2) không tốt. Wilhelm dịch theo ý (1), Lau và Julieen
dịch theo ý (2).
-----------------
1/ Phiên âm:
1. Hàm đức chi hậu, tỷ
ư xích tử.
2. Cốt nhược cân nhu nhi ác cố.
Vị tri
tẫn mẫu chi hợp nhi toàn tác,
Tinh chi chí
dã.
Hòa chi chí
dã.
Tri hòa viết
thường.
Tri thường
viết minh.
Ích sinh
viết tường ( * ).
Tâm sử
khí viết cường.
3. Vật tráng tắc lão, vị chi bất Đạo, bất Đạo
tảo dĩ.
2/ Diễn ca
55:
1. Chân nhân đạo rộng đức dày,
Được nhiều bảo hộ khác gì trẻ thơ.
Độc trùng không thể chích vô;
Hổ lang ác thú không vồ được thân;
Chim ưng
chẳng dám đến gần.
2. Nắm
tay chắc chắn ,xương gân yếu mềm.
Chưa hề kết hợp nữ nam,
Cho nên sinh khí vẹn toàn trong thân.
Kêu la mà tiếng không khàn,
Đó là nguyên khí dịnh an thuần hòa.
Biết hòa tức thị hằng thường;
Biết thường tức thị tỏ tường phân minh.
Tham sinh phóng dật hại mình;
Dục tâm ép khí cường hành ích chi.
3. Vật
cường tráng tất lão suy,
Lão suy trái vởi vô vi đạo thường
Trái đạo, thất đức cùng đường,
Sớm vào đoạn diệt vô thường tử sinh.
3/ Nghĩa
1. Người nhiều đức độ thì giống
như trẻ sơ sinh được bảo vệ,
Độc trùng không
cắn chích,
Thú dữ không bắt
ăn thịt,
Ác điểu không
quắp bắt đi.
2.
Xương gân mềm yếu, nhưng nắm tay
rất chắc.
Chưa biết phối kết
phái tính nhưng cơ thể triển nở,
là do sinh khí sung túc Kêu
la cả ngày mà tiếng không khàn ,
là do nguyên khí thuần hòa.
Biết thuần hòa
gọi là đạo thường ;
Biết đạo thường gọi là
thông sáng.
Tham sinh, dục túng, sống dư dật là điềm hại ( * ),
Lấy dục tâm thúc ép
sinh khí là ham cường lực,
3. Vật cường tráng sẽ
già yếu, đó là trái đạo, trái đạo ắt sỡm dứt.
---------------------
II. Khái Niệmj Liên Hệ
1. Người giữ giới
luật không còn lòng tham được thần lực bảo hộ như mọi người bảo vệ trẻ sơ sinh,
2. Ý
tâm không xáo động , nguyên khí thuần hòa thì đạo thường hành. Cực đoan,
bất thường là mất trung hòa, mất trung thì trái đạo, mất hòa
là thất đức, trái đạo thất đức sớm bị đoạn diệt.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 55
1. One who possesses virtue in abundance is comparable to a new born babe:
Poisonous insects will not sting it;
Ferocious animals will not pounce on it;
Predatory birds will not swoop down on it.
2. Its bones are weak and its sinews
supple yet its hold is firm.
It does not know the union of male and female yet its male member willstir:
This is because its virility is at its height.
It howls all day yet does not become hoarse:
This is because its harmony is at its height.
To know harmony is called the constant;
To know the constant is called discernment.
To try to add to one's vitality is called
ill-omened;
For the mind to egg on the breath is called violent.
A creature in its prime doing harm to the old
Is known as going against the way.
That which goes against the way will come to an early end.
2/ Julien 55
1. Celui qui
possède une vertu solide ressemble à un nouveau-né
Qui
ne craint ni la piqûre des animaux venimeux,
Ni
les griffes des bêtes féroces,
Ni les serres des
oiseaux de proie.
2. Ses os sont faibles, ses nerfs sont
mous, et cependant il saisit fortement les objets.
Il ne connaît pas encore l'union des deux sexes, et cependant certaines parties
(de son corps) éprouvent un orgasme viril. Cela vient de laperfection du semen.
Il crie tout le jour et sa voix ne s'altère point, cela vient de la perfection
de l'harmonie (de la force vitale).
Connaître l'harmonie s'appelle être constant (46).
Connaître la constance s'appelle être éclairé.
Augmenter sa vie s'appelle une calamité.
Quand le cœur donne l'impulsion à l'énergie vitale, cela s'appelle être fort.
3. Dès que les êtres sont devenus
robustes, ils vieillissent.
C'est ce qu'on appelle ne pas imiter le Tao.
Celui qui n'imite pas le Tao périt de bonne heure.
---------------
(46) Celui qui connaît (cette)
harmonie peut subsister constamment. C'est pourquoi on l'appelle tch'ang, « non sujet au
changement, immuable ». Cette même idée se trouve dans le chapitre XVI.
-------------------
3/
Wilhelm 55
1.
Wer festhält des LEBENS Völligkeit,
der gleicht einem neugeborenen Kindlein:
Giftige Schlangen stechen es nicht.
Reißende Tiere packen es nicht.
Raubvögel stoßen nicht nach ihm.
2. Seine Knochen sind schwach, seine
Sehnen weich,
und doch kann es fest zugreifen.
Es weiß noch nichts von Mann und Weib, und doch regt sich sein Blut,
weil es des Samens Fülle hat.
Es kann den ganzen Tag schreien,
und doch wird seine Stimme nicht heiser, weil es des Friedens Fülle hat.
Den Frieden erkennen heißt ewig sein.
Die Ewigkeit erkennen heißt klar sein.
Das Leben mehren
nennt man Glück.
Für sein Begehren seine Kraft einsetzen nennt man stark.
3. Sind die Dinge stark geworden,
altern sie.
Denn, das ist Wider-SINN.
Und Wider-SINN ist nahe dem Ende.
)()(
CHƯƠNG 56: HUYỀN ĐỨC
I. Kinh Văn:
1. 知者不言。
言者不知。
2. (*)
挫其銳,解其紛,
和其光,同其塵,
是謂玄同。
3. 故不可得而親, 不可得而疏。
不可得而利, 不可得而害。
不可得而貴, 不可得而賤。
故為天下貴。
-------------
(*) Phần nhiều các bản đều có câu: 塞其兌, 閉其門 (tắt kỳ đoài, bế kỳ
môn).Nguyên văn ở đây không ghi nhưng các bản dịch dưới đay đều có dịch câu
này.
------------------
1/ Phiên
âm:
1. Tri giả bất ngôn; ngôn giả bất tri.
2.Tắc kỳ đoài, bế kỳ môn (*), Toả kỳ nhuệ, giải kỳ phân, Hoà kỳ quang, đồng kỳ trần. Thị vị huyền đồng.
3.Cố bất khả đắc nhi thân, bất khả đắc
nhi sơ;
Bất khả
đắc nhi lợi, bất khả đắc nhi hại; Bất khả đắc nhi quí, bất khả đắc nhi tiện.
Cố vi thiên hạ quí.
2/
Diến ca 56
1. Người biết chẳng muốn nói năng; Kẻ không biết lại lằng nhằng nói dai. 2. Ngậm miệng, khép lại môn
quan. Làm cùn bén nhọn, giải tan tranh giành.
Hài hòa tối sáng thanh minh,
Chung cung phàm tục thường tinh trần
gian. Huyền đồng đạo đức rõ
ràng . 3, Cho nên không
thể luận bàn thân,sơ. Lợi, hại cũng chẳng phân chia. Giàu sang , nghèo khó chẳng lìa xa nhau. Đạo
đông huyền đức nhiệm mầu, Đó là tôn quí hàng đầu thế gian.
3/
Nghĩa
1.
Người biết thì không nói; Người
nói thì không biết. 2.
Ngậm miệng, đóng các cửa (*) giác quan ,
Làm cùn sự sắc bén , giải bỏ mối phân tranh, Giảm chói
sáng ,hòa cùng trần
tục, Đó gọi
là đức huyền đồng, cùng
đồng đạo trời.
3. Cho nên, không thể làm thân,
cũng không thể làm sơ; Không thể làm lợi, cũng
không thể làm hại;
Không làm cho cao
quí, cũng không làm cho hèn hạ. Đó
là quí nhất trong thiên hạ.
II.
Khái Niệm Liên Hệ
1.
Đạo cần thực hành hơn
là nói nhiều. Huyền đức vô
ngôn.
2.
Thiên đạo bình
đẳng và phổ độ vạn hữu, không khu
biệt chủng loại hay cá thể đặc
thù.
3.
Người tu đạo thực tánh giá
trị tự tại không thay
đổi theo ngoại cảnh .
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 56
1. One
who knows does not speak;
One who speaks does not know.
2. Block the openings; Shut the doors.
Blunt the sharpness; untangle the knots;
Soften the glare, let your
wheels move only along old ruts.
This is known as mysterious sameness.
3. Hence you cannot get close to it,
nor can you keep it at arm's length;
You cannot bestow benefit on it, nor can you do it harm;
You cannot ennoble it, nor can you debase it.
Therefore it is valued by the empire.
2/ Julien 56
1.
L'homme qui connaît (le Tao) ne parle pas ;
Celui qui parle ne le connaît pas.
2. Il clôt sa bouche, il ferme ses
oreilles et ses yeux ;
il émousse son activité, il se dégage de tous
liens ;
il tempère sa lumière (intérieure), il s'assimile au vulgaire.
On peut dire qu'il ressemble au Tao.
3. Il est inaccessible à la faveur
comme à la disgrâce,
Au profit comme au détriment,
Aux honneurs comme à l'ignominie.
C'est pourquoi il est l'homme le plus honorable de l'univers.
3/ Wilhelm 56
1. Der
Wissende redet nicht.
Der Redende weiß nicht.
2. Man muß seinen Mund schließen und
seine Pforten zumachen,
Seinen Scharfsinn abstumpfen, seine wirren Gedanken auflösen,
Sein Licht mäßigen, sein Irdisches gemeinsam machen.
Das heißt verborgene Gemeinsamkeit (mit dem SINN).
3. Wer die hat, den kann man nicht
beeinflussen durch Liebe und kann ihn nicht beeinflussen durch Kälte.
Man kann ihn nicht beeinflussen durch Gewinn und kann ihn nicht beeinflussen
durch Schaden.
Man kann ihn nicht beeinflussen durch Herrlichkeit und kann ihn nicht
beeinflussen durchNiedrigkeit.
Darum ist er der Herrlichste auf Erden.
)()(
CHƯƠNG 57: THUÂN PHONG
Kinh Văn:
1. 以正治國,
以奇用兵,
以無事取天下。
2. 吾何以知其然哉﹖
以此。
天下多忌諱而民彌貧。
民多利器國家滋昏。
人多伎巧奇物泫起。
法令滋彰盜賊多有。
3. 故聖人云
我無為而民自化。
我好靜而民自正。
我無事而民自富。
我無欲而民自樸。
1/ Phiên âm:
1.Dĩ chính trị quốc, Dĩ kì
dụng binh, Dĩ
vô sự thủ thiên hạ.
2. Ngô hà dĩ tri kì nhiên tai? Dĩ thử: Thiên
hạ đa kị huý nhi dân di bần; Dân
đa lợi khí, quốc gia tư hôn; Nhân
đa kĩ xảo, kì vật tư khởi; Pháp
lệnh tư chương, đạo tặc đa hữu.
3.Cố thánh nhân vân: Ngã vô vi nhi dân
tự hoá, Ngã hiếu tĩnh nhi dân tự chính, Ngã vô sự nhi dân tự phú; Ngã vô dục nhi dân tự phác.
2/ Diễn ca 57:
1. Đem công chính trị nước nhà Mưu mô
phương lược để mà dụng binh.
Muốn cho dân
quí, dân tin, , Thì dùng vô sự mới gìn giữ lâu. 2. Việc này ta biết, do đau? -Đây ta nói lại
trước sau vài điều: Nước nhà cấm
kỵ càng nhiều, Thì dân càng khổ, càng
nghèo thêm lên. Dân dùng lợi khí đua chen,
Càng làm u ám rối ren nước nhà. Quan dùng kỹ xảo gian tà, Dị tượng,
quái vật hiện ra càng nhiều. Ban truyền luật lệnh nhiều điều, Thì phường trộm cướp theo chiều gia tăng. 3. Cho
nên thánh trí dạy rằng:
Vô vi ta giữ mà dân sửa mình. Ta ưa thanh tịnh hiền lành, Thì dân lại tự trở thành chánh trung. Ta không hối hả lao
lung, Mà dân lại
tự trở tlhành giàu sang.
Ta thường vô dục.
vô tham, Thì
dân chất phác, khôn ngoan thật thà.
3/ Nghĩa
1. Lấy công chính trị nước;
Lấy mưu lược dùng binh;
Nhưng vô sự mới giữ được thiên hạ.
2. Do đâu ta biết được như vậy?
Do thế này:
Trong nước càng nhiều cấm
kỵ
, thì dân càng nghèo.
Dân càng nhiều lợi khí, thì nhà nước càng hôn ám.
Quan chức càng kỹ xảo, thì quái tượng, vật lạ càng phát sinh,
Pháp lệnh càng ban hành nhiều , trộm cướp càng tăng.
3. Cho nên thánh nhân nói rằng:
Ta vô vi, không cải hóa ai mà dân tự chuyển hóa.
Ta ưa thanh tĩnh mà dân tự trung chính.
Ta vô
sự, không
lao dịch mà dân tự giàu.
Ta không
tham dục mà dân tự trở nên chất phác.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Công chính để
có được chính quyền. Mưu lược để thắng giặc, Nhưng, vo vi, vô sự, vô ngã vị, và
không gây phiền nhiễu cho dân mới có thể trị quốc, an dân.
2. Dùng nhiều lợi
khí, kỹ xảo, và lệnh cấm mà trái đạo, thì sẽ thất đức, hậu quả là phước tận, tội
sanh.
3. Thanh tịnh,
vô vi,vô dục là các đức tánh cần cho người lãnh đạo..
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 57
1. Govern the state by being straightforward;
Wage war by being crafty;
But win the empire by not being meddlesome.
2. How do I know that it is like that?
By means of this:
The more taboos there are in the empire the poorer the people;
The more sharpened tools the people have the more benighted the state;
The more skills the people have the further novelties multiply;
The better known the laws and edicts the more thieves and robbers there are.
3. Hence the sage says,
I take no action and the people are transformed of themselves;
I prefer stillness and the people are rectified of themselves;
I am not meddlesome and the people prosper of themselves;
I am free from desire and the people of themselves become simple like the
uncarved block.
2/ Julien 57
1. Avec
la droiture, on gouverne le royaume ;
avec la ruse, on fait la guerre ; avec le
non-agir, on devient le maître de l'empire .
2. Comment sais-je qu'il en est ainsi
de l'empire ?
Par ceci.
Plus le roi multiplie les prohibitions et les défenses, et plus le peuple s'appauvrit ;
Plus le peuple a d'instruments de lucre, et plus le royaume se trouble ;
Plus le peuple a d'adresse et d'habileté, et plus l'on voit fabriquer d'objets
bizarres ;
Plus les lois se manifestent, et plus les voleurs s'accroissent.
3. C'est pourquoi le Saint dit :
Je pratique le non-agir, et le peuple se convertit de
lui-même.
J'aime la quiétude, et le peuple se rectifie de lui-même.
Je m'abstiens de toute occupation, et le peuple s'enrichit de lui-même.
Je me dégage de tous désirs, et le peuple revient de lui-même à la simplicité.
3/
Wilhelm 57
1. Zur Leitung des Staates braucht man Regierungskunst,
Zum Waffenhandwerk braucht man außerordentliche Begabung.
Um aber die Welt zu gewinnen, muß man frei sein von Geschäftigkeit.
2. Woher weiß ich, daß es also mit der
Welt steht?
Je mehr es Dinge in der Welt gibt, die man nicht tun darf,desto mehr verarmt
das Volk.
Je mehr die Menschen scharfe Geräte haben, desto mehr kommen Haus und Staat ins
Verderben.
Je mehr die Leute Kunst und Schlauheit pflegen, desto mehr erheben sich böse
Zeichen.
Je mehr die Gesetze und Befehle prangen, desto mehr gibt es Diebe und Räuber.
3. Darum spricht ein Berufener:
Wenn wir nichts machen, so wandelt sich von selbst das Volk.
Wenn wir die Stille lieben, so wird das Volk von selber recht.
Wenn wir nichts unternehmen, so wird das Volk von selber reich.
Wenn wir keine Begierden haben, so wird das Volk von selber einfältig.
)()(
CHƯƠNG
58: THUẬN HÓA
I. Kinh Văn:
1. 其政悶悶,其民淳淳。
其政察察,其民缺缺。
2. 禍尚 (*)福之所倚。
福尚 (*) 禍之所伏。
孰知其極?
其無正。
正復為奇, 善復為妖。
人之迷其日固久。
3. 是以聖人方而不割。
廉而不劌。
直而不肆。
光而不燿。
-----------------
(*) Nhiều bản ghi là
“hề”, 兮
-----------------
1/ Phiên âm:
1. Kỳ chính muộn muộn, kỳ dân thuần thuần;
Kỳ chính sát sát, kỳ dân khuyết khuyết.
2. Hoạ thượng(*) phúc chi sở ỷ,
Phúc thượng (*) hoạ chi sở phục.
Thục tri kỳ cực?
Kỳ vô chính,
Chính phục vi kỳ, thiện phục vi yêu.
Nhân chi mê, kỳ nhật cố cửu.
3. Thị dĩ thánh nhân
Phương nhi bất cát,
Liêm nhi bất quế,
Trực nhi bất tứ,
Quang nhi bất diệu.
2/ Diễn ca 58:
1. Đem dùng chánh lệnh khoan hòa, Thì dân chơn chất ,thật thà bình
an. Đem dùng chánh lệnh buộc
ràng , Thì dân dối trá lại
càng tăng thêm.
2.Họa là chỗ phúc nương thân: Phúc là chỗ ẩn của phần họa tai. Ai mà
biết hết chuyện nay? Tự mình bất chính, thẳng
ngay thành tà, Hiền lành cũng hóa yêu ma. Lâu
đời mê hoặc người ta có rồi.
3. Cho nên hiền thánh ở đời: Thẳng ngay mà chẳng làm người tổn thương Thanh liêm chẳng hại giàu
sang, Tuy rằng cương trực, ngang tàng
thì không, Giữ mình sáng tỏ thanh
trong, Mà không rực rỡ cũng không chói lòa.
3/
Nghĩa
1.
Chánh lệnh lờ mờ thì dân chơn chất; Chánh lệnh rành rẽ thì dân mánh khóe.
2. Họa là chỗ
dựa của phúc; Phúc là chỗ núp của họa . Ai mà biết được đến cùng ? Tự thân bất chánh thì, Chân chánh lại thành tà ngụy, lương thiện lại
thành yêu ma ! Si mê của con người đã có từ lâu.
3. Do đó thánh nhân ngay thẳng mà không
làm thương tổn người ;Liêm khiết
mà không hại ai; Cương
trực mà không xúc phạm người; Thông sáng mà không làm người chói mắt.
II.
Khái Niệm Liên Hệ
1. Giáo lệnh vô vi khoan dụ cho nên dân tự giác sống
lương thiện. Giáo lệnh hữu vi cưỡng chế cho nên dân tìm mánh khóe tránh luật mà làm điều sai quấy.
2. . Phước đức hữu
vi không tách khỏi họa hoạn. Phước
đức vô vi thực tánh vô nên không chiêu cảm họa hoạn.
Kinh Kim Cang : “
Thị phước đức tức phi phước đức tánh, thị cố Như Lai thuyểi phước đức đa….Nhược
phước đức hữu thực, Như Lai bất thuyết đắc phước đức đa, dĩ phước đức vô cố,
Như Lai thuyết đắc phước đức đa. (Chính phước đức tức không có tánh phước đức,
cho nên Như Lai nói được nhiều phước đức….Nếu phước đức thực có- hữu vi- Như
Lai ắt không nói được nhiều phước đức, bỡi phước đức là vô- vô vi-Như Lai mới
nói được nhiều phước đức.)
3. Sửa đổi mình tức
là sửa đổi thế gian. Đại đạo huyền đức thuận hóa, không gây trở lực chướng
ngại.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 58
1. When the
government is muddled, the people are simple;
When the government is alert, the people are cunning.
2. It is on disaster that good fortune
perches;
It is beneath good fortune that disaster crouches.
Who knows the limit? Does not the straightforward exist?
The straighforward changes again into the crafty,
And the good changes again into the monstrous.
Indeed, it is long since the people were perplexed.
3. Therefore the sage is square-edged
but does not scrape,
Has corners but does not jab,
Extends himself but not at the expense of others,
Shines but does not dazzle.
2/ Julien 58
1. Lorsque
l'administration (paraît) dépourvue de lumières, le peuple devient riche.
Lorsque l'administration est clairvoyante, le peuple manque de tout.
2. Le bonheur naît du malheur, Le malheur est
caché au sein du bonheur. Qui
peut en prévoir la fin ?
Si le prince n'est pas droit, Les
hommes droits deviendront trompeurs,
Et les hommes vertueux, pervers.
Les hommes sont plongés dans l'erreur, et cela dure depuis bien longtemps !
3. C'est pourquoi le Saint est juste et
ne blesse pas (le peuple).
Il est désintéressé et ne lui fait pas de tort.
Il est droit et ne le redresse pas.
Il est éclairé et ne l'éblouit pas
3/ Wilhelm 58
1. Wessen
Regierung still und unaufdringlich ist, dessen Volk ist aufrichtig und ehrlich.
Wessen Regierung scharfsinnig und stramm ist, dessen Volk ist hinterlistig und
unzuverlässig.
2. Das Unglück ist es, worauf das Glück
beruht;
Das Glück ist es, worauf das Unglück lauert.
Wer erkennt aber, daß es das Höchste ist,
wenn nicht geordnet wird?
Denn sonst verkehrt die Ordnung sich in Wunderlichkeiten,
und das Gute verkehrt sich in Aberglaube.
Und die Tage der Verblendung des Volkes dauern wahrlich lange.
3. Also auch der Berufene:
Er ist Vorbild, ohne zu beschneiden,
Er ist gewissenhaft, ohne zu verletzen,
Er ist echt, ohne Willkührlichkeiten,
Er ist licht, ohne zu blenden.
)()(
CHƯƠNG 59; THỦ
ĐẠO
i. Kinh Văn:
1. 治人事天莫若嗇。
2. 夫唯嗇是謂早服。
早服謂之重積德。
重積德則無不克。
無不克則莫知其極。
莫知其極可以有國。
3.有國之母可以長久。
是謂深根固柢,
長生久視之道。
1/ Phiên âm:
1.
Trị nhân, sự thiên mạc nhược sắc .
2. Phù duy sắc thị vị
tảo phục,
Tảo phục vị chi trọng tích đức.
Trọng tích đức tắc
vô bất khắc.
Vô bất khắc tắc mạc tri kỳ cực.
Mạc tri kỳ cực, khả
dĩ hữu quốc.
3. Hữu quốc chi mẫu khả
dĩ trường cửu.
Thị vị thâm căn cố đế,
Trường sinh, cửu thị chi đạo.
2/ Diễn ca 59:
1. Tu thân, trị
quốc an dân,
Mà dùng tiết độ tốt không gì bằng.
2. Có tiết đọ
sớm thuận tòng.
Thuận tòng với đạo nên công đức dày.
Đức dày giải họa trừ tai,
Vượt qua chướng ngại không bao giờ cùng.
Rồi
ra trị quốc an sinh.
3. Cội nguồn
đã được công thành dài lâu,
Đó là gốc vững rễ sâu,
Đó là thuận đạo sống lâu thường còn.
3/ Nghĩa
1. Trị nhân , tu thân không gỉ bằng tiết độ. 2. Chỉ tiết độ, giới luật mới sớm thuận đạo ; Sớm thuận đạo thì tích
đức nhiều ; Tích đức
nhiều thì vượt qua mọi chướng ngại; Vượt qua mọi chướng ngại thì khả năng
vô
cùng, . Khả năng vô cùng là đến
đại đạo, là có được nước nhà . 3. Có được mẹ nguồn cội nước nhà thì tồn tại
lâu dài. Đó gọi là rễ sâu gốc vững, Là đạo sống lâu thường còn.
II.
Khái Niệm Liên Hệ
1.
Kinh Dịch, quẻ Tiết, lời Thoán nói: “
Thiên địa tiết nhi tứ thời thành; tiết dĩ chế độ; bất thương tài, bất hại dân.
“ (Trời đất có tiết độ mới tạo nên bốn mùa; tiết độ để tạo nên phép tắc, không tổn của, không hại
dân.)
2.
Thuận đạo tích đức để
có khả năng vượt thắng
chướng ngại.
Khái niêm ” Vượt qua” của
Bát Nhã tánh không và “Khả thể
thắng vượt vô hạn” của giới luật, tiết
độ có liên hệ gi?
3. Rễ
sâu gốc vứng thì cây không ngã đỏ,
đạo đức sâu dày là cội nguồn vô tận của trường sinh hằng hữu.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 59
1. In ruling the
people and in serving heaven it is best for a ruler to be sparing.
2. It is because he is sparing
That he may be said to follow the way from the start;
Following the way from the start he may be said to accumulate an abundanceof
virtue;
Accumulating an abundance of virtue there is nothing he cannot overcome;
When there is nothing he cannot overcome, no one knows his limit;
When no one knows his limit, he can possess a state;
3. When he possesses the mother of a
state, he can then endure.
This is called the way of deep roots and firm stems
By which one lives to see many days.
2/ Julien 59
1. Pour gouverner
les hommes et servir le ciel, rien n'est comparable à la modération.
2. La modération doit être le premier
soin de l'homme.
Quand elle est devenue son premier soin, on peut dire qu'il accumule
abondamment la vertu.
Quand il accumule abondamment la vertu, il n'y a rien dont il ne triomphe.
Quand il n'y a rien dont il ne triomphe, personne ne connaît ses limites.
Quand personne ne connaît ses limites, il peut posséder le royaume.
3. Celui qui possède la mère du royaume
peut subsister longtemps.
C'est ce qu'on appelle avoir des racines profondes et une tige solide.
Voilà l'art de vivre longuement et de jouir d'une existence durable.
3/ Wilhelm 59
1. Bei
der Leitung der Menschen und beim Dienst des Himmels gibt es nichts Besseres
als Beschränkung.
2. Denn nur durch Beschränkung kann man
frühzeitig die Dinge behandeln.
Durch frühzeitiges Behandeln des Dinge sammelt man doppelt die Kräfte des
LEBENS.
Durch diese verdoppelten Kräfte des LEBENS ist man jeder Lage gewachsen.
Ist man jeder
Lage gewachsen, so kennt niemand unsere Grenzen.
Wenn niemand unsere Grenzen kennt, können wir die Welt besitzen.
3. Besitzt man die Mutter der Welt, so
gewinnt man ewige Dauer.
Das ist der SINN der tiefen Wurzel, des festen Grundes,
Des ewigen Daseins und des dauernden Schauens.
)()(
CHƯƠNG 60: CƯ VỊ
第六十章: 居 位
Kinh
Văn:
1. 治大國若烹小鮮。
2. 以道蒞天下,其鬼不神。
非其鬼不神,其神不傷人。
非其神不傷人,聖人亦不傷人。
夫兩不相傷,
故德交歸焉。
1/ Phiên âm:
1. Trị đại quốc như
phanh tiểu tiên.
2. Dĩ đạo lỵ thiên
hạ. Kỳ quỉ bất thần. Phi ký quỉ bất thần, kỳ thần
bất thương nhân.
Phi kỳ thần bất
thương nhân, thánh diệc bất thương nhân.
Phù lưỡng bất tương
thương, cố đức giao qui yên.
2/ Diễn
ca 60:
1. Trị an nước lớn nhẹ nhàng, Như nấu cá nhỏ dễ dàng tan ra.
2. Đạo dùng an trị nước nhà, Quỉ không có thể biến ra linh thần, Thần
linh chẳng thể hại nhân, Dẫu cho là thánh cũng
không hại người. Đôi bên dương thái âm siêu, Cho nên vạn đức thảy đều qui
nguyên.
3/ Nghĩa
1.
Trị an một nước lớn - phải nhẹ nhàng không đụng chạm, thay đổi nhiều, giống như nấu nướng một con cá nhỏ.
2.
Dùng đạo để trị an thiên hạ thì quỷ hết linh nghiệm.
Chẳng
những quỷ hết linh nghiệm mà thần cũng không hại người.
Chẳng
những thần không hại người mà thánh nhân cũng không xâm hại người.
Hai cõi
đều cư vị, không xâm hại nhau,
Cho
nên tất cả phúc đức đều qui về bản nguyên.
II. Khái Niêm Liên Hệ
1.
Nấu một con cá nhỏ phải khéo tay, nhẹ lửa,không động chạm nhiều để
nó chín mà còn nguyên. Trị an một
nước lớn cũng vậy, phải nhẹ nhàng an tĩnh, luật lệ không nay thay mai đổi,không
gây phiền nhiếu để cho dân an cư lạc nghiệp.
Nguyên tắc cư vị này cũng thấy ở bánh xe quay,nguyên động lực đặt tại tâm trục là nơi ít di động nhất.
2. Thánh nhân dùng thanh tịnh vô vi an trị
thiên hạ thì đại đạo phổ độ thế gian, đao binh chấm dứt, dịch bệnh tiêu trừ. Đã an cư chính vị thì quỉ thần không thể xâm hại người. Vua quan, thánh nhân chỉ thương yêu
, bảo hộ người dân tu đạo tích
đức. Tất cả đều định an
tương sinh không tương sát, tức là, âm siêu dương thới, vạn đức qui nguyên.
III.
Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau 60
1.
Governing a large state is like boiling a small fish.
2. When the empire is ruled in
accordance with the way, the spirits lose their potencies.
Or rather, it is not that they lose their potencies, but that, though they have
their potencies, they do not harm the people.
It is not only they who, having their potencies, do not harm the people, the
sage, also, does not harm the people.
As neither does any harm,
Each attributes the merit to the other.
2/ Julien 60
1. Pour
gouverner un grand royaume, (on doit) imiter (celui qui) fait cuire un
petit poisson.
2. Lorsque le prince dirige l'empire
par le Tao, les démons ne montrent point leur puissance.
Ce n'est point que les démons manquent de puissance, c'est que les démons ne
blessent point les hommes.
Ce n'est point que les démons ne (puissent) blesser les hommes, c'est que le
Saint lui-même ne blesse point les hommes.
Ni le Saint ni les démons ne les blessent ;
C'est pourquoi il confondent ensemble leur vertu.
3/ Wilhelm 60
1. Ein großes Land muß man leiten,
wie man kleine Fischlein brät.
2. Wenn man die Welt verwaltet nach dem
SINN, dann gehen die Abgeschiedenen nicht als Geister um.
Nicht, daß die Abgeschiedenen keine Geister wären, doch ihre Geister schaden
den Menschen nicht.
Nicht nur die Geister schaden den Menschen nicht: auch der Berufene schadet
ihnen nicht.
Wenn nun diese beiden Mächte einander nicht verletzen,
so vereinigen sich ihre LEBENSKRÄFTE in ihrer Wirkung.
( Xem
tiếp kỳ 6 :Chương 61-72)
Phú Yên, Thang Ba, Ất Tỵ - 2025
Đàm Khánh Hỷ