Thứ Năm, 5 tháng 4, 2018

Tại Sao Chúng Ta Già Đi ? | Phim tài liệu khoa học | Khám phá thế giới (...

Kỳ 28-Lược Khảo Kinh Dịch






                                            






                                        Kỳ 28

            VÔ VỌNG - ĐẠI SÚC - TỤY - THĂNG
                                            ***


Mở Đầu
  Quẻ Vô Vọng
    Nội dung
    Ý chung
  Quẻ Đại Súc
    Nội dung
    Ý chung

  Quẻ Tụy
    Nội dung
    Ý chung
  Quẻ Thăng
    Nội dung
    Ý chung

Tổng Luận

    Mở Đầu
   
    Kỳ 27   đã trình bày  vòng biến dịch thứ 14 gồm bốn quẻ Ích-Tổn-Hàm-Hằng. Theo đó, Ích có nghĩa là “tổn thượng  ích hạ”, lấy của bên trên giúp cho bên dưới để thoát khỏi cảnh bỉ cực. Ngược lại, Tổn là đang trong thái bình mà  lấy của bên dưới cho bên trên  lo phòng trừ hậu hoạn. Đằng khác, trong  cách ứng xử với nhau, để có sự giao cảm thì bên trong  nên định tĩnh, bên ngoài phải tươi vui. Và, sự đi đôi giữa hành động bên ngoài với ý nghĩ bên trong là lẽ thường hằng trong cuộc sống.
    Thực  hiện  được những điều trên, tất nhiên, người ta không thể nói bậy làm càn, nhưng phải tu dưỡng tài đức, không thể một mình một cõi mà phải tụ họp với người khác, cùng sống cùng  nhau thăng tiến. Các nội dung này sẽ được    trình bày trong kỳ 28  này, gồm các quan hệ của  bốn quẻ Vô Vọng-Đại Súc-Tụy-Thăng thuộc vòng biến dịch thứ 15  của 64 quẻ Kinh Dịch.
 Các bảng  Phả hệ Bát quái  và   sự đối tác giữa các quẻ dưới đây  giúp người  đọc dễ nhân ra nguồn gốc quan hệ giữa các quẻ.  

                    
                                I.  PHẢ  HỆ  8  ĐỜI  CỦA  64  QUẺ
                 
 Đời:   1          2           3           4         5           6             7       8
                                                                                     D.hồn   Q.hồn

      
 ( Theo Kinh Phòng) 


                                II.  PHẢ  HỆ BÁT QUÁI 16 ĐỜI   
    1/  Bốn Quẻ Thuần Dương

Đời: 1        2        3         4        5          6       7(Du hồn)  8      9    10(Quihồn)
       ||||||      :|||||   ::||||    :::|||    ::::||     :::::|    :::|:|             ::||:|   :|||:|    ||||:|
[Th. Kiền  Cấu   Độn  Bỉ     Quan   Bác   Tấn             Lữ    Đỉnh  Đại Hữu
                  11        12          13       14      15               16
                 |:||:|      |::|:|         |::::|    |:::||   |::|||             |:||||

           Th. Ly    Phệ hạp   Di      Ích     Vô Vọng   Đồng nhân] →Th. Kiền

Đời: 1         2          3       4        5        6      7(Du hồn) 8       9     10(Q.hồn)
       |::|::      :::|::    :|:|::  :|||::     :||:::    :||:|:  :||||:            :|:||:   :::||:  |::||:
[Th. Chấn  Dự  Giải   Hằng Thăng Tỉnh Đại quá   Khốn  Tụy Tùy
                   11      12        13      14      15                16
                 ||:||:      |||||:      |||:|:      |||:::   ||||::              ||:|::
       Th. Đoài       Quải   Nhu   Thái    Đại tráng   Qui muội ] → Thuần Chấn

Đời: 1         2         3        4         5       6       7(D.hồn) 8     9   10(Q.hồn)
      :|::|:        ||::|:    |:::|:    |:|:|:    |:|||:    |:||::     |:|:::       |:::::   ||::::  :|::::
[Th. Khảm Tiết  Truân  Ký Tế  Cách  Phong Minh di  Phục Lâm  Sư
                  11       12       13               14       15          16
               ::::::      ::|:::      ::||::           ::|||:      ::|:|:      ::::|:
        th.Khôn    Khiêm  Tiểu quá   Hàm    Kiển    Tỵ ] → Thuần Khảm 

Đời: 1       2       3        4       5     6     7(D.hồn)   8         9        10(Q.hồn)
     ::|::      |:|::|    |||::|   ||:::|   ||:|:|    ||:|||  ||::||            |||:||       |:|:||        ::|:||
[Th. Cấn Bí   Đại súc Tổn Khuê Lý Trung phu Tiểu súc G.nhân Tiệm

                     11       12         13       14        15              16
                     :||:||      :|::||      :|:|||     :|:|:|      :|:::|          :||::|
                 th.Tốn   Hoán  Tụng   Vị Tế    Mông      Cổ ] → Thuần Cấn 


        2/ Bốn Quẻ Thuần Âm

Đời: 1        2        3        4        5              6     7(Du hồn) 8   9 10(Qui hồn)
    ::::::        |:::::   ||::::   |||:::    ||||::         |||||:   |||:|:        ||::|:  |:::|:  ::::|:
[Th. Khôn Phục Lâm Thái Đại tráng  Quải  Nhu   Tiết  Truân  Tỵ
                      11           12          13        14           15       16
                   :|::|:         :||:|:       :||||:         :|||::       :||:::       :|::::
           th. Khảm      Tỉnh     Đại quá   Hằng   Thăng    Sư ] → Thuần Khôn

Đời: 1       2          3            4        5          6      7(Duhồn)     8      9    10(Q.hồn)
   :||:||      |||:||         |:|:||        |:::||   |::|||      |::|:|          |::::|     |:|::|  |||::|   :||::|
[Th.TốnTiềusúc Gianhân ÍchVô vọng Phệhạp Di         Bí    Đạisúc Cổ 

                    11            12       13       14       15           16
                  ::|::|          :::::|       :::|:|   :::|||      ::::||       ::|:||
             th.Cấn         Bác        Tấn   Bỉ        Quan    Tiệm] → Thuần Tốn

Đời:     1     2       3      4        5         6       7(Du hồn) 8     9  10(Qui hồn)
          |:||:|   ::||:|   :|||:|   :|:|:|   :|:::|     :|::||     :|:|||          :|||||  ::||||    |:||||
  [Th. Ly    Lữ    Đỉnh   Vị tế  Mông  Hoán Tụng      Cấu  Độn Đồng nhân
                   11       12        13              14       15           16
                   ||||||      ||:|||    ||::||             ||:::|       ||:|:|      ||||:|
          th. Kiền      Lý    Trung phu  Tổn     Khuê    Đại hữu ] → Thuần Ly

Đời:  1       2         3       4       5        6       7(Du hồn)  8    9      10(Q.hồn)
         ||:||:   :|:||:    :::||:  ::|||:    ::|:|:    ::|:::   ::||::          :::|::  :|:|::  ||:|::
[Th. Đoài  Khốn   Tụy    Hàm   Kiển  Khiêm Tiểu quá Dự   Giải  Qui Muội
                  11        12          13            14        15         16
                |::|::      |:||::        |:|:::           |:|:|:      |:|||:       |::||:
       th.Chấn      Phong   Minh di    Ký tế    Cách    Tùy ] → Thuần Đoài

   

(Ghi chú:
1. Mỗi quẻ thuần biến qua 16 đời thì hoàn nguyên .
2. Mỗi nhóm 16 đời này gồm có: 8 chính quái của quẻ thuần gốc ở các đời 1 ,       2, 3, 4, 5, 6, 7 10 và 8 trùng quái các đời 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16

 3. Trùng quái của một quẻ thuần dương là chính quái của một quẻ thuần âm, và ngược lại , trùng quái của một thuần âm là chính quái của một 
thuần dương. )
                                                     ***

                             III.  20  VÒNG  ĐỐI  TÁC CỦA  64  QUẺ KINH DỊCH
    A. Kiền - Khôn
  1/ 1. Kiền ||||||    2. Khôn :::::: 
  2/   3. Phục |::::: 4. Bác :::::| 5. Quải |||||: 6. Cấu :|||||
  3/    7. Lâm ||:::: 8.Quan ::::|| 9.Đại Tráng ||||:: 10.Độn ::||||
  4/  11.Thái |||::: 12. Bỉ :::|||
  5/   13. Nhu |||:|: 14.Tụng :|:||| 15.Minh Di |:|::: 16.Tấn :::|:|
                          (Ly7)           (Khảm7)
  6/   17.Tỵ ::::|:18.Sư :|:::: 19.Đồng Nhân |:|||| 20.Đại Hữu ||||:|
                   (Khảm8)            (Ly8) 
    B. Khảm-Ly 
  7/   21. Khảm :|::|:  22. Ly |:||:| 
  8/   23. Lữ ::||:|   24.Phong |:||:: 25. Hoán :|::|| 26.Tiết ||::|: 
  9/   27. Đỉnh :|||:| 28. Cách |:|||: 29.Mông :|:::| 30. Truân |:::|:
 10/  31.Ký Tế  |:|:|:   32. Vị Tế  :|:|:| 

    C. Chấn – Tốn:
   11/   33. Chấn |::|::  34 . Cấn ::|::|  35. Đoài ||:||:  36 . Tốn :||:||
                             (Cấn 1)               (Đoài 1)
   12/   37.Tiểu Súc |||:||  38.Lý ||:|||  39.Khiêm ::|:::  40. Dự :::|::
                                 (Cấn 6)        (Đoài 6)
   13/   41.Gia Nhân |:|:||  42.Khuê ||:|:|  43.Kiển ::|:|:  44.Giải :|:|:: 
                             (Cấn 5)               (Đoài 5)
   14/   45. Ích |:::||  46. Tổn ||:::|   47.Hàm ::|||:  48. Hằng :|||::
                     (Cấn 4)           (Đoài 4)
   15/   49.Vô Vọng |::|||  50.Đại Súc |||::|  51. Tụy :::||:  52.Thăng :||:::
                               (Cấn 3)             (Đoài 3)
   16/   53.Phệ Hạp |::|:|  54.Bí |:|::|  55.Khốn :|:||:  56 Tỉnh :||:|:
                                (Cấn 2)      (Đoài 2)
   17/   57. Di |::::|  58.Đại Quá :||||:  

    18/  59. Cổ :||::|  60.Tùy |::||:
  
    D. Cấn-Đoài 
  19/   61. Tiểu Quá ::||::  62. Trung Phu ||::|| 
  20/   63. Qui Muội ||:|:: 64. Tiệm ::|:|| 

( Ghi chú: Trong ngoặc   (  ) cho biết đời thứ mấy của quẻ đó so với bảng I. Nhóm Cấn-Đoài gồm 16 quẻ ,nhưng từ đời 1 đến 6 gồm 12 quẻ đã xuất hiện trong nhóm Chấn-Tốn nên chỉ ghi  
4 quẻ còn lại. )
                                              
                                          )()( 


               49. VÔ  VỌNG

    Nội Dung                     
                                    
   A. Quái Đồ:                                       

    I.  Quái từ:                        
    無 妄:元 亨 利 貞。 其 匪 正 有 眚,不 利 有 攸 往。
 II. Thoán:
彖 曰 :  無 妄,剛 自 外 來,而 為 主 於 內,動 而 健,剛 中 而 應,大 亨 以 正, 天 之 命 也。其 匪 正 有 眚,不 利 有 攸 往。無 妄 之 往,何 之 矣?天 命 不 佑,行 矣 哉?
III. Đại  tượng:
象曰 :  天 下 雷 行,物 與 無 妄 , 先 王 以 茂 對 ,時育 萬 物。
Âm và nghĩa
AI. Lời  quẻ
    “ Vô vọng: Nguyên, hanh,  lợi, trinh. Kỳ phỉ chính hữu sảnh, bất lợi hữu du vãng” (  Không càn quấy:  Rất  hanh thông, thuận lợi  chính bền. Không trung chính thì    có  hại ,  tiến hành  thì bất    lợi .)
 
AII. Thoán truyện:
     Thoán viết: Vô Vọng, cương tự ngoại lai nhi vi chủ ư nội,  động nhi kiện, cương trung nhi ứng,  đại hanh dĩ chính, thiên chi mệnh dã.
    Kỳ phỉ chính hữu sảnh, bất lợi hữu du vãng. Vô Vọng chi vãng,hà chi hĩ? Thiên mệnh bất hựu, hành hĩ tai? “( Lời thoán: Không càn quấy , cứng mạnh từ    ngoài vào   làm chủ bên trong, năng động mà vững mạnh, cương trung ứng nhau, trung chính rất hanh thông, đó là mệnh trời vậy.)
       Không trung chính thì có   hại, tiến đi thì  bất lợi. Không càn quấy mà   còn tiến đi  thì đi đâu  nữa? Nếu trời  đã không giúp, thì đi tới đâu được ?)
AIII.  Đại tượng truyện
“Tượng viết: Thiên hạ lôi hành. vật dữ vô vọng, tiên vương dĩ mậu đối, thời dục vạn vật.” ( Lời tượng: Sấm động dưới trời, muôn vật cùng không càn bậy, vua trước  lấy sự tốt đẹp  theo thời mà giáo dưỡng muôn vật. [Quái đồ VôVọng cho  thấy,    Chấn động dưới trời, Kiền tráng   bên trên, Cấn sơn ở giữa, đó là tượng của nuôi dưỡng sự sống.] )
  
B. Hào
BI.. Hào từ:
1. 初 九 :       無 妄往, 吉。
2. 六 二 :      不 耕 獲,不 菑 畬, 則 利 有 攸 往。
3. 六 三 :      無 妄 之 災,或 系 之 牛,行 人 之 得,邑 人 之 災。
 4.九 四 :     可 貞,無 咎。
5.九 五 :  無 妄 之 疾,勿 藥 有 喜。
6.上 九 :      無 妄 行 , 有 眚,無 攸 利。
BII.Tiểu tượng:
1. 象 曰: 無 妄 之 往,得 志 也。
2. 象 曰:     不 耕 獲,未 富 也。
3. 象 曰:    行 人 得 牛 邑 人 災 也。
4. 象 曰:    可 貞 無 咎,固 有 之 也。
  5.象 曰: 無 妄 之 藥,不 可 試 也。
6. 象 曰:     無 妄 之 行,窮 之 災 也。

Âm và nghĩa:
BI. Lời hào:
1. “ Sơ Cửu: Vô vọng vãng, cát.” (Hào 1  dương: Tiến hành mà không càn quấy, tốt. “
2. “ Lục nhị: Bất canh hoạch,  bất chi dư, tắc lợi hữu du vãng.” ( Hào 2 âm: Đang  cày ruộng  thì không nghĩ chuyện  lúa,  khi khai hoang không nghĩ có  ruộng tốt,  như vậy mà tiến hành  ắt có lợi. )

3. “ Lục tam: Vô vọng chi tai, hoặc hệ chi ngưu, hành nhân chi đắc,  ấp nhân chi tai.” (Hào 3  âm: Không càn quấy  mà bị tai vạ,  ví như có người cột con bò   bên đường,  kẻ qua  đường thấy bò vắng chủ dắt đi mất,  người trong ấp  không làm  càn bậy   lại   bị    mắc họa, cho là   trộm bò.)
4. “ Cửu tứ: Khả trinh, vô cữu.” ( Hào 4  dương:  Có thể giữ được sự chính bền, không lỗi,)
 
5. “Cửu ngũ: Vô vọng chi tật, vật dược hữu hỷ.” ( Hào 5 dương: Không càn quấy mà   bị đau  bệnh ,  không cần  uống thuốc, sẽ hết bệnh có vui. “
6. “ Thượng  cửu. Vô vọng hành, hữu sảnh, vô du lợi.” ( Hào 6 dương: Không càn quấy mà còn  đi  thì có hại, không lợi gì. )

BII.Tiểu tượng truyện:

1. “Tượng viết: Vô vọng chi vãng, đắc chí dã.” (Lời tượng: Tiến hành không càn quấy, là đắc chí vậy. [Hào 1 dương như thoán truyện nói là từ ngoại quái Kiền  vào,  thay hào 1 âm của Khôn , làm chủ nội quái Chấn, tức là hành động theo ý trời  là tốt.])
2. “Tượng viết: Bất canh hoạch, vị phú dã.” ( Lời tượng: Đang cày ruộng không nghĩ chuyện  thu hoạch, là không vì lợi mới làm ,[ Hào 2 âm đắc trung chính vị lại có ứng với hào 5 dương cũng đắc trung chính, mối liên hệ trung chính này là chủ yếu của thời không càn quấy, cho nên   khuyên phải chú tâm vào việc  hiện tại thì tốt hơn là  tiếc trước đợi sau.])
  3. “ Tượng viết : Hành nhân đắc ngưu, ấp nhân tai dã.” ( Lời tượng: Người qua đường dắt lấy con  bò  là tai họa cho  người trong xóm.[ Hào 3 âm bất chính trung, lại còn ứng với hào 6 dương cũng bất chính trung cho nên  dẫu  ở ngôi cao cũng  chẳng làm gì được mà lại còn bị họa lây.]).
4. “Tượng viết: Khả trinh vô cữu, cố hữu chi dã.” (Lời tượng: Có thể  giữ được chính bền,  không lỗi, là  nó đã vốn có nơi mình.[ Vô vọng là chính quái đời 5 của thuần Tốn, trong đó hào 4 dương là hào thế cứng mạnh mở đầu ngoại quái Kiền,    chỉ cho tánh dương vốn có  không thể mất đi được.])
5.  “Tượng viết: Vô vọng chi dược, bất khả thí dã.” ( Lời tượng:  Liều thuốc của sự không càn quấy   thì không thể đem ra  dùng thử  được. [ Hào 5 dương trung chính lại có ứng với hào 2 âm cũng trung chính , trong thời không càn quấy  thì đây là chính đáng nhất, cho nên  các phiền não như  đau  bệnh  không cần m can thiệp cũng tự  hồi phục tốt đẹp.])
6. “Tượng viết: Vô vọng chi hành, cùng chi tai dã.” ( Lời tượng:   Đã không càn quấy mà lại tiến đi  , thì sau cùng dễ bị tai  họa. [Hào 6 dương ở cuối thời Không sai quấy nên yên lặng là tốt, nếu    hành động dễ trở thành sai quấy.])

Ý chung:
    Vô vọng là chinh quái đời 5 của thuần Tốn  và là trùng quái đời 15 của Thuân Kiền, với nội quái Chấn ngoại quái Kiền, sấm động dưới trời là tượng chỉ cho sự “Không càn bậy”  hay tình trạng hồn nhiên vô cầu vô niệm nơi người. Quái đồ cũng cho  thấy  bên trên Kiền là trời, bên dưới Chấn là năng  động, hổ thể các hào giữa    Cấn là núi. Như vậy dưới trời là hoạt động bồi đắp nâng cao sự sống,cho  nên Vô vọng còn  chỉ việc tăng trưởng và phát triển sự sống theo luật thiên  nhiên.
    Vô vọng là trùng quái chỉ cách thuần Kiền một quẻ Đồng Nhân,  nên quái từ của nó nêu lên đủ bốn phẩm tính Nguyên, Hanh, Lợi, Trinh như quẻ ở Kiền. Thoán truyện chú ý đến  hào 1 dương của nội quái Chấn và dương tánh của ngoại quái Kiền, cũng như sự ứng hợp giữa hai hào 2 âm và 5 dương để phát huy đức trung chính nơi người, và vai trò   luật thiên nhiên trong việc quyết định thành bại. Đại tượng chú ý đến quái đồ khuyên việc nuôi dưỡng phát triển mọi sinh vật, nhất là con người, phải dựa trên các điều kiện tốt đẹp tự nhiên vốn có ở mỗi cá thể.
    Hào từ và tiểu tượng nêu lên các ý chính:
  - Hào 1 dương: Tiến hành thực hiện một việc gì cũng không được làm càn,  không nên duy ý chí,  hoặc chỉ theo luật xã hội,   quan trọng nhất  là phải phù hợp với luật thiên nhiên,
  -Hào 2 âm:  Khi làm một việc gì thì phải tập trung tâm chí vào việc đó. Không nên oán trách cái đã qua, không nên  chờ đợi cái sẽ đến, chỉ nên thực hiện cái hiện tại.
  - Hào 3 âm: Ở vào chỗ không xứng đáng dễ bị tai lây họa gửi. Việc làm càn quấy của người này là để họa cho người khác.
  - Hào 4 dương: Cái gì thực sự thuộc về mình thì không do ai đem đến cũng không bị ai lấy đi.
  - Hào 5 dương: Bản tánh tốt tự nhiên nơi người  có thể bị che chắn chứ không thể bị mất. Cái thiện hảo thì thường trụ, cái phiền nào thì đoạn diệt.
  - Hào 6 dương:  Hồn nhiên vô niệm vô cầu là vô vi  cho  nên  không hành động theo ý muốn.
    Tóm lại,dựa theo quái đồ thì  quẻ Vô vọng  theo  nghĩa truyền thống của nó   là “Không càn quấy”. Cội nguồn của không càn quấy   là trạng thái nguyên sơ  hồn nhiên,  vô niệm vô cầu mà tạo hóa ban tăng cho con người.
Từ đó mọi hoạt động chính đáng của con người phải   tôn trọng   luật thiên nhiên   thì mới  đạt kết quả tốt đẹp.
    Trong con người vốn đã chứa sẵn khả năng để  tránh sự càn bậy, hay là khi  nào con người đã hết càn quấy thì mới chứa đựng được giá trị to lớn.
  Để    rõ  điều này, chúng ta phải  tìm hiểu quẻ Đại Súc là đối tướng của quẻ  Vô Vọng dưới đây.

 50. ĐẠI SÚC
    Nội Dung
    A. Quái đồ:                                                             
I. Quái từ:                                                                
大 畜 , 利 貞 , 不 家 食  吉 , 利 涉 大 川 .
II. Thoán:
1. 彖曰, 大 畜 , 剛 健  篤 實,  輝 光  日 新 其 德. 
 2. 剛上 而 尚 賢 , 能 止 健 . 大 正 也. 
  3. 不家 食 , 吉 , 養 賢 也. 
  4. 利 涉 大 川, 應 乎 天 也.
III. Đại tượng:
象 曰 : 天 在 山 中 . 大 畜 . 君 子 以 多 識 前 言 往 行 , 以 畜 其 德 .

Âm và nghĩa
AI. Lời quẻ:
     “ Đại súc, lợi trinh, bất gia thực, cát, lợi thiệp đại xuyên.” ( Chứa lớn, chính bền thuận lợi, không   ăn cơm nhà , tốt,  vượt qua sông lớn thuận lợi.)
AII. Thoán truyện:
1.” Thoán viết: Đại Súc, cương kiện đốc thực,  huy quang  nhật tân kỳ  đức.” ( Lời thoán: Chứa lớn, cứng mạnh rất thực, sáng đẹp   càng  ngày  càng làm mới cái đức.)
2. “Cương thượng nhi thượng hiền, năng chỉ kiện, đại chính dã. “ (Cứng mạnh đi lên mà tôn trọng  người hiền, có thể ngăn giữ sự lớn mạnh là rất chánh đáng vậy.)
3. “ Bất gia thực , cát, dưỡng hiền dã.” (Không ăn ở nhà, tốt, là người hiền được nuôi dưỡng vây.)
  4. “ Lợi thiệp đại xuyên, ứng hồ thiên dã.” (Vượt qua sông lớn thuận lợi, là ứng với trời vậy.)
AIII. Đại tượng truyện:
    “Tượng viết: Thiên tại sơn trung, Đại súc. Quân tử dĩ đa chí tiền ngôn vãng hạnh ,  dĩ súc kỳ đức.” (Lời  tượng: Trời bên trong núi, là tượng Chứa  lớn. Người tôn quí coi đó để ghi nhớ nhiều những lời dạy trước và nết hạnh xưa để tích chứa     đức hạnh  của mình.)
B. Hào
i. Hào từ:
1. 初 九:    有 厲 利 已 .
 2. 九 二 :    輿 說 輻 .
3. 九 三 :    良 馬 逐 , 利 艱 貞, 曰 閑 輿 衛 ,  利 有 攸 往 .
4. 六 四 :      童 牛 之 牿, 元 吉 .
5. 六 五 :      豶 豕 之 牙 ,吉 .
6. 上 九 :     何 天 之 衢 ,亨 .
II. Tiểu tượng:
1.  象 曰 .     有 厲 利 已 . 不 犯 災 也 . 
2. 象 曰 :    輿 說輻 , 中 無 尤 也 . 
3. 象 曰 .     利 有 攸 往 . 上 合 志 也 . 
 4. 象 曰 .       六 四 元 吉 ,有 喜 也 . 
5. 象 曰 :      六 五 之 吉 , 有 慶 也 .
 6. 象 曰 :     何 天 之 衢 , 道 大 行 也 . 
Âm và nghĩa:
BI. Lời hào:
1.  “Sơ Cửu:  Hữu lệ, lợi dĩ.” ( Hào 1  dương : Có nguy, ngưng lại thì lợi. )
2. “ Cửu nhị:  Dư thoát phúc.” (Hào 2  dương: Như   xe đã tháo   trục ra rồi. “
3. “ Cửu tam: Lương mã trục, lợi gian trinh, nhật nhàn dư vệ, lợi hữu du vãng.” ( Hào 3 dương:  Như  ngựa tốt đuổi  nhau,  chịu đựng gian nan  giữ   chính bền   có lợi,   thường ngày luyện tập xe cộ phòng bị,  tiến đi thuận lợi .” 
4. “ Lục tứ:  Đồng ngưu chi cốc, nguyên cát.”( Hào 4 âm:  Như mảnh gỗ ngăn sừng con trâu non, rất tốt.)   
5.  “Lục ngũ: Phần thỉ chi nha, cát.” ( Hào 5  âm: Ngăn cái nanh con heo bằng cách   thiến nó , tốt. )

6. “Thượng Cửu: Hà thiên chi cù, hanh.” (Hào 6 dương:  Sao mà thông đạt  như con đường   trên trời, hanh thông.)


BII. Tiểu tượng truyện:
1. “Tượng viết: Hữu lệ lợi dĩ, bất phạm tai dã.” (Lời tượng: Có nguy ngưng lại  thì lợi, là không phạm tai nạn.  [Hào 1 dương ở mội quái Kiền có tánh  tiến động là nguy vì đây là thời ngưng kết tích chứa, nó có ứng với hào 4 âm  cho nên đình chỉ là tốt.])
2. “ Tượng viết: Dư thoát phúc, trung vô vưu dã.” ( Lời tượng: Xe đã tháo trục rồi, là trong việc làm chẳng có gì lỗi lầm. [Đại súc là chính quái đời 3 của thuần Cấn, trong đó hào  2 dương là hào thế có ứng với hào 5 âm của ngoại quái Cấn,   đây là lúc hoàn toàn tĩnh chỉ,  như xe đã tháo trục,  vì đây là thời ngưng đọng  tích chứa.])
3. “Tượng viết: Lợi hữu du vãng, thượng hợp chí dã.” (Lời tượng: Tiến đi thuận lợi, là hợp  với ý chí bên trên. [ Hào 3 dương   không như hai hào dương 1 và 2  bị các hào âm  4 và 5 bên trên ngăn trở, lại kết cùng hào 6 dương như hai con ngựa đua nhau.Lực tiến động rất mạnh nhưng đây là thời Đại súc nên chỉ là thao duyệt luyện tập mà thôi.]) 
4. “Tượng viết: Lục tứ nguyên cát, hữu hỷ dã.” (Lời tượng: Hào 4 âm rất tốt, là có sự vui mừng vậy. [Hào 4 âm ứng với hào 1 dương ngăn chặn sự tiến động của nó  ngay từ đầu, ví như mảnh gỗ buộc ngang chỗ hai sừng trâu vừa mới nhú để uốn nắn  nó lớn lên không thể húc bậy. Đó là cách phòng ngừa tai họa từ đầu nên được yên vui.])
5. “Tượng viết: Lục ngũ chi cát, hữu khánh dã.” (Lời tượng: Tốt lành của hào 5 âm. là có phước vậy. [Hào 5 âm ứng với hào 2 dương sức tiến động thành  mạnh như cái  nanh  con heo dữ. Cách ngăn chặn an toàn  ở đây không phải là buộc cái nanh như buộc cái sừng mới nhú của con trâu  mà là phải thiến con heo đi để nó không còn muốn đâm chém ai nữa,như vậy là có phước báu.])
6. “Tượng viết: Hà thiên chi cù, đạo đại hành dã.” ( Lời tượng: Sao mà thông đạt  như con đường   trên trời, là đạo lớn được thi hành vậy.[Hào 6 dương ở cuối thời Đại súc, không còn ngăn chặn tích chứa nữa,  bỡi vì cái gì thực sự  đã to lớn thì không có cái gì ở bên ngoài nữa, đó là đại đạo vô hạn vô biên.])
Ý  chung

    Đại súc |||::|  là chính quái đời 3 của thuần Cấn là ngưng lại, vừa là trùng quái đời 9 của thuần Tốn là thuận nhập, với nội quái Kiền  ngoại quái Cấn,  trời bên trong núi, là tượng   tích chứa cái giá trị to lớn bên trong hay “Chứa lớn”. Đại súc cũng là đối tướng của quẻ Vô vọng ,   nghĩa  là,  cái có giá trị  to lớn và trạng thái nguyên sơ   hồn nhiên  không sai quấy là hai mặt của thực thể.
    Thoán truyện giải thích các ý chính của quái từ nhấn mạnh trên các điểm:  sự thuận  lợi của đức trinh chính, nuôi dưỡng  hiền  đức, và đại sự thành công là do thích ứng với mệnh trời hay qui luật thiên nhiên.
     Đại tượng theo tượng quái đồ,  bầu trời trong núi,  khuyên người ta học tập lời hay việc tốt ngày xưa để làm mới     đức hạnh mỗi ngày,  lời nói  việc làm phải đi đôi với nhau.
    Hào từ và tiểu tượng nói đến các ý chung:
  - Hào 1 dương:  Điều  tốt lành phải được nuôi dưỡng  lưu giữ từ đầu.
 - Hào 2 dương: Điều lành lớn mạnh được nhờ trừ bỏ động lực làm dữ.
   - Hào 3 dương: Điều lành phài tập luyện mới nên, điều dữ phải trừ bỏ mới sạch
  - Hào 4 âm: Bỏ cái ác càng sớm càng tốt, trừ họa trừ lúc mới phát sinh.
  - Hào 5 âm: Trừ bỏ điều dữ phải trừ tận gốc.
- Hào 6 dương: Cái   lớn thực thì vô hạn vô biên, và chứa cái lớn là vô niệm vô cầu, hồn nhiên tự tại.
      Tóm lại, to lớn trọn đầy thì không gì bằng trời,  tĩnh chỉ  súc tích  thì không gì bằng núi,  cho nên  người  nuôi dưỡng chí lớn  tâm phải an nhiên   định tĩnh, tánh phải trọn đầy bao dung.  Trong sự trang nghiêm  định tĩnh có cái giá trị  sáng tạo to lớn là ý nghĩa của Đại súc hay “Chứa lớn”. Đằng khác,   bên trong sự  sinh động  vui vẻ   có sự hiền hòa thụ  nhận là ý nghĩa của quẻ Tụy hay “Tụ họp”, là đối tánh của Đại súc sẽ được tìm hiểu dưới đây.

                                    50. TỤY  
Nội Dung
A.  Quái đồ:                                                                           
I. Quái  từ:             
萃 , 亨 . 王 假 有 廟 , 利 見 大 人 , 亨 ,利 貞 . 用 大 牲, 吉 . 利 有 攸 往. 
II.  Thoán:
1.彖 曰 : 萃 , 聚 也 .  順 以 說 , 剛 中 而 應 , 故 聚 也 . 
2. 王 假 有 廟 , 致 孝 享 也 . 利 見 大 人, 亨 , 聚 以 正 也 . 用 大 牲, 吉 , 利 有 攸 往 , 順 天 命 也 .
3. 觀 其 所 聚 , 而 天 地 萬 物 之 情 可 見 矣 .

III. Đại tương:
象 曰 . 澤 上 於 地 , 萃 . 君 子 以 除 戎 器 ,  戒 不 虞 .
Âm và nghĩa:

AI. Lời quẻ:
  “ Tụy, hanh. Vương cách hữu miếu, lợi kiến đại mhân, hanh,
lợi trinh. Dụng đại sinh ,cát. Lợi hữu du vãng.” (  Tu họp, hanh thông. Vua đến nhà   miếu, ra mắt kẻ đại nhân thì lợi, hanh thông,  chính bền thì lợi. Dùng con sinh lớn,  tốt, Tiến đi thuận lợi.)
 
AII. Thoán truyện:
1.”Thoán viết:  Tụy, tụ dã. Thuận dĩ duyệt, cương trung nhi ứng, cố tụ dã.” ( Lời thoán: Tụy là tụ họp vậy. Thuận hòa để vui vẻ, cứng mạnh và trung chính có ứng hợp,cho nên tụ họp vậy.)
 2. “Vương cách hữu miếu, chí hiếu hưởng dã. Lợi kiến đại nhân, hanh, tụ dĩ chính dã. Dụng đại sinh, cát, lợi hữu du vãng, thuận thiên mệnh dã.” (Vua đến nhà miếu là hiếu hưởng vậy. Tìm gặp đại nhân có lợi, được hanh thông, là tụ họp để làm điều chính đáng vậy. Dùng  lễ sinh  lớn, tốt, tiến hành thuận lợi, là thuận theo mệnh trời vậy.)
3. “ Quán kỳ sở tụ, nhi thiên địa vạn vật chi tình khả kiến hỹ. “ Xem sự hội họp mà có thể thấy được cái tình của trời đất muôn vật.)

AIII. Đại tượng truyện:
“Tượng viết: Trạch thượng ư địa, Tụy. Quân tử dĩ trừ nhung khí, giới bất ngu.” (Lời tượng: Đầm ở trên đất là tượng của sự tụ lại. Người cao quí coi đó mà  sửa sang  khí giới  tụ lại một nơi, phòng ngừa sự biến bất ngờ.[Khi nước hồ đầm tụ lại cao hơn mặt đất sinh ra nước lũ; khi người tụ họp đông ý kiến bất đồng dễ sinh xung đột; khi của cải tụ lại  khêu gợi lòng tham  dễ sinh trộm cướp. Vậy, phải đề phòng khi có sự tụ họp] )
1.             B. Hào
I. Hào từ:
1. 初 六:      有 孚 不 終, 乃 亂 乃 萃 . 若 號 , 一 握 為 笑 , 勿 恤 , 往 無 咎 .
2. 六 二 :    引 吉 , 無 咎 ,孚  乃 利 用 禴.
3.  六 三:      萃 如  嗟 如 , 無 攸 利 , 往 無 咎 , 小 吝 .
4. 九 四:      大 吉 , 無 咎 .
5. 九 五:      萃 有 位 , 無 咎 , 匪 孚  元 永 貞 , 悔 亡 .
6. 上 六 :     齍 咨 涕  洟,無 咎 .
II. Tiểu tượng:
1. 象 曰:      乃 亂   乃 萃 , 其 志 亂 也 .
2. 象 曰:      引 吉 無 咎,   中 未 變 也 .
3. 象 曰 :      往 無 咎 , 上 巽 也 .
4. 象 曰 :      大 吉 無 咎 . 位 不 當 也 . 
5. 象 曰 :    萃 有 位 . 志 未 光 也 .
6. 象 曰 :      齍 咨 涕 洟  . 未 安 上 也 .
Âm và mghĩa:

BI. Lời hào:
1. “Sơ Lục: Hữu phu bất chung, nãi loạn nãi tụy. Nhược hào, nhất ác vi tiếu, vật tuất, vãng vô cữu.”  (Hào 1  âm: Như có lòng tin  nhưng không  trọn, lúc  thì    loạn lúc thì  tụ họp  . Nếu kêu gào thì có người nắm lấy  tay,   vui cười trở lại, đừng lo,  tiến đi không lỗi.)
 2. “ Lục nhị:  Dẫn cát, vô cữu, phu  nãi lợi dụng thược.” ( Hào 2 âm: Dẫn nhau đến họp thì tốt, không lỗi, có lòng tín thành thì   dâng  lễ mọn cũng tốt.)  
3. “ Lục tam:Tụy như ta như, vô du lợi, vãng vô cữu, tiểu lận.” ( Hào 3 âm: Tụ họp mà không được nên  thở than, chẳng có gì thuận lợi, tiến đi không có lỗi, có ít hối tiếc.)
 4. “ Cửu tứ:  Đại cát, vô cữu.” ( Hào 4  dương: Rất tốt thì mới không có lỗi. “
5. “ Cửu ngũ: Tụy hữu vị, vô cữu, phỉ phu  nguyên vĩnh trinh, hối vong.” (  Hào 5  dương: Tụ họp   có  ngôi vị   ,  không có lỗi, nếu người chưa tin   thì củng cố  các đức tinh  đứng đầu,  lâu dài,  và chính bền của minh,    như vậy   hối hận mất đi.) 
6. “Thượng Lục: Tê tư thế di, vô cữu.”  (  Hào 6 âm:Than thở sụt sùi, không lỗi.)
BII. Tiểu tượng truyện:
1.  “Tượng viết: Nãi loạn nãi tụy, kỳ chí loạn dã.” ( Lời tượng: Lúc thì rối loạn lúc thì  tụ họp, là chí của nó đã rối  loạn vậy.[ Hào 1 âm tin vào sự ứng hợp với hào 4 dương , nhưng lại  tụ họp với   hai hào âm 2 và 3   nên không trọn. Nhóm 3 hào âm này thiếu hào dương   nên khi tụ khi tán, nếu kêu cầu  thì  hào dương bên trên sẽ nắm tay để tụ họp. ])
2. “ Tượng viết: Dẫn, cát, vô cữu, trung vị biến dã.” ( Lời tượng: Dẫn nhau tụ họp, tốt, không lỗi, là trung đạo chưa bị biển đổi vậy. [Tụy là chánh quái đời 3 của thuần Đoài, trong đó hào thế là 2 âm trung chính ứng với hào chủ 5 dương cũng trung chính.   Vì vậy nhóm ba hào âm bên dưới theo đạo trung chính dẫn nhau lên tụ họp với các hào dương bên trên là tốt.])
3. “Tượng viết: Vãng vô cữu, thượng tốn dã.” ( Lời tượng: Tiến đi không có lỗi, là bên trên thuận vậy. [Hào 3 âm không ứng   hợp được với các  hào dương  4 và 5 - vì  4 dương đã vị ứng với  1 âm, và 5 dương chính ứng với 2 âm – nên có ta thán. Tuy nhiên nó vị ứng với hào 6 âm , vậy tiến đi thì thuận và không lỗi, tuy  có chút hối tiếc là cả hai đều âm.])
 4.  “Tượng viết: Đại cát vô cữu, vị bất đáng dã.” (Lời tượng: Rất tốt thi không có lỗi, là vì ngôi vị không chánh đáng vậy. [ Hào 4 dương trên thì tỉ ứng với hào 5 dương, dưới thì tỉ ứng với  hào 3 âm và vị ứng với 1 âm nên có dẫn lực đưa các hào âm bên dưới lên tụ họp với hào 5 dương,   vậy là không vị kỷ nên rất tốt, đồng thời cái lỗi tánh dương mà tướng âm của nó cũng mất đi.])
5. “Tượng viết: Tụy hữu vị, chí vị quang dã.” ( Lời tượng: Tụ họp có ngôi vị mà chí chưa sáng vậy. [Bốn hào âm trong quẻ tụ họp chung quanh hai hào dương, nhưng  hào 5 dương đắc trung chính vị có ưu thể hơn  hào 4 dương bất đáng vị. Các đức tính nguyên, vĩnh, trinh nói ở  hào 5 dương là đức tính của một vị nguyên thủ làm cho mọi người tín phục.])  
6.  “Tượng viết: Tê tư thế di, vị an thượng dã.” (Lời tượng: Than thở sụt sùi là ở trên chưa yên ổn vậy. [Hào 6 âm nhu ở cuối thời Tụy không  còn tụ họp với ai được, trở thành đơn côi, nhưng nhờ tánh tướng đều âm nên chẳng có lỗi gì.])
Ý chung
    Tụy :::||: là chính quái đời 3 của thuần Đoài, cũng là trùng quái đời 9 của thuần Chấn, với nội quái Khôn ngoại  quái Đoài, nước đầm trên đất là tượng của sự tụ họp,  với  hình dung là các nguồn nước chung quanh    qui tụ về một cái  đầm , trên   đất có nước là nguồn sinh thái để cho  động, thực vật   tụ họp . Tụy là quẻ đối tánh của Đại súc theonghĩa các hào tương ứng của hai quẻ đều đối tánh âm dương cới nhau. Theo nghĩa này, thì  Đại súc chứa cái có giá trị to lớn, và Tụy là  qui tụ những cái có giá trị khác nhau, cho nên tánh của Đại súc là đơn nhất và trang nghiêm định tĩnh, ngược lại tánh của Tụy là đa tạp vui vẻ sinh động.
    Quái từ và thoán truyện nêu các ý chính:  (1) Tụ họp thì hanh thông vì nó xã hội hóa  cuộc sống. (2) Phải có  mối ràng buộc tâm linh giữa các cá thể. (3) Phải có người lãnh đạo tài đức. (4) Trung và chính là tiêu chuẩn giá trị, (5) bảo đảm nguồn chi tiêu cho sự hội họp. và (6)  Động lực của hành vi  tụ họp là  tình  cảm.
    Đại tượng nêu lý do nước tụ mãi  trong đầm có khi vỡ bờ gây lũ quét, của cải tụ lại một nơi dễ sinh trộm cướp, con người tụ họp không theo luật lệ, không người lãnh đạo có thể gây sự biến bất ngờ , cho nên các biện pháp an ninh phải được chuẩn bị sẵn sàng trong các cuộc tụ hop.
    Hào từ và tiểu tượng nêu các ý:
  - Hào 1 âm: Nếu tụ họp theo bên trên là chánh đáng, nhưng bị bên dưới ngăn trở thì không nên làm loạn, nhưng nên kêu cầu thì được giải quyết và không có lỗi,
  - Hào 2 âm: Sự hội họp có giá trị phải đặt trên các đức tính, (1) “trung”, là trung dung không thiên vị mới đại diện cho quần chúng, và (2) “chính”, là chính đáng xứng hợp với danh vị của mình.
  - Hào 3 âm: Không tụ họp được với láng giềng là điều bất lợi, đáng tiếc, nhưng   tiến đi  là thuận với bên trên. 
  - Hào 4 dương: Trong thời tụ họp, người  ở địa vị không chánh đáng nhưng có thực lực thì không nên  chủ trì hội họp  mà chỉ  nên tổ chức  vận động tụ họp.
  - Hào 5 dương: Người lãnh đạo hay chủ trì   tụ họp phải ở địa vị chánh đáng,có đường lối trung hòa, không thiên vị   bè phái, và  nhất là có sự ứng hợp trung chính  và  ủng hộ của  nhân dân.
  - Hào 6 âm: Đỉnh điểm của sự   tụ họp là nỗi  lo buồn của  người trên.
    Tóm lại, tụ họp là nhu cầu xã hội hóa của cá thể. Động lực thúc đẩy tụ hop là tình cảm , vì vậy trong các cuộc họp càng lý luận bao nhiêu thì càng có sự phân rẽ bấy nhiêu. Các cá thể trong cuộc tụ họp có  cùng một quan hệ về nguồn gốc có tính tâm linh thể hiện qua  nghi lễ hội họp.  mỗi cuộc hội họp đều phải có người chủ tri chính danh và có tài đức. Hòa thuận và vui vẻ là các điều kiện thuận lợi để tiir chức tụ họp.
    Nhiều người  họp lại cùng nhau tạo điều kiện tốt để  thực hiện một đại sự có giá trị cao, cũng như   nước đầm tụ lại ngấm xuống đất tạo  môi trường tốt  cho hạt nảy mầm càng ngày càng vươn cao. Để hiểu rõ ý nghĩa này chúng ta hãy tìm hiểu nội dung quẻ Thăng, là đối tướng của quẻ Tụy dưới đây.


                   52. THĂNG  
 Nội Dung
A. Quái đồ:                                  
I. Quái từ :                 
升 , 元 亨 , 用 見 大 人 , 勿 恤 , 南 征 吉 . 
II. Thoán:
1.彖 曰: 柔 以 時 升 . 
2. 巽 而 順 , 剛 中 而 應 , 是 以 大 亨 . 
3. 用 見 大 人 , 勿 恤, 有 慶  也 . 南 征 吉 , 志 行 也 .
.

III. Đại tượng:
II. Đại Tượng Truyện.
象 曰 : 地 中 生 木,  升 . 君 子 以 順 德 , 積 小 以 高 大 . 

Âm và nghĩa:
AI. Lời quẻ
“Thăng, nguyên hanh, dụng kiến đại nhân, vật tuất  nam chinh cát.” ( Lên cao: rất hanh thông, phải dùng ta mắt đại nhân , đừng  lo  ,   tiến về phía trước   tốt.)


AII. Thoán truyện:
1. “Thoán viết: Nhu dĩ thời thăng. “ ( Lời thoán: Mềm yếu theo thời mà  lên cao.)
2. “Tốn nhi thuận, cương trung nhi ứng, thị dĩ đại hanh.” (Nhún nhường mà thuận, cứng mạnh mà đắc trung để ứng hợp, như vậy rất hanh thông.[Chỉ cho nội Tốn ngoại Khôn và hào 2 dương ứng với 5 âm.])
3. “ Dụng kiến đại nhân, vật tuất, hữu khánh dã. Nam chinh cát, chí hành dã.” (Dùng ra mắt đại nhân, đừng lo vì là có phúc vậy. Tiến về phía trước tốt, là chí được thi hành vậy. [ Cổ thời người Trung Hoa gọi phía Nam là phía trước mặt.])
AIII.Đại tượng truyện:
 “ Tượng viết: Địa trung sinh mộc, thăng, quân tử dĩ thuận đức, tích tiểu dĩ cao đại.” (Lời tượng: Cây  sinh trưởng trong đất là tượng  của sự lên cao, người  tôn quí coi đó mà thuận theo  đức, chứa cái tốt nhỏ phát triển thành cái đức cao lớn. [Mầm cây chấp nhận ở sâu trong đất, tự thích nghi  uốn nắn mình dần dần  cao lớn    thành đại thụ. Cũng vậy , sự tích đức là một quá trìnhd tiệm tiến từ thấp lên cao, từ nhỏ đến lớn.)

B. Hào
I. Hào từ:
1. 初 六 :      允 升 ,  大 吉 .
2. 九 二 :      孚 乃 利 用 禴  ,  無 咎 .
3. 九 三 :     升 虛 邑 .
4. 六 四 :       王 用 亨 于 岐 山 , 吉  , 無 咎 .
5. 六 五 : 貞 吉 , 升 階 .
6. 上 六 : 冥 升 , 利 于 不 息 之 貞 .

II. Tiểu tượng:
1. 象 曰 :      允 升 大 吉, 上 合 志 也 . 
2. 象 曰 :      九 二 之 孚 ,有 喜 也 .
3.象 曰 :      升 虛 邑 . 無 所 疑 也 .
4. 象 曰 :      王 用 亨 于 岐 山 . 順 事 也 .
5. 象 曰 :貞 吉 升 階 , 大 得 志 也 .
6. 象 曰 :冥 升 在 上 , 消 不 富 也 .

Âm và nghĩa:
BI. Lời hào:
1. “ Sơ Lục: Doãn thăng, đại cát.” ( Hào 1 âm : Chấp thuận   lên cao, rất tốt.) 
  2. “Cửu nhị: Phu nãi lợi dụng thược, vô cữu.” (Hào 2 dương:   Có lòng   tin , dùng lễ nhỏ cũng lợi, không   lỗi.) 
 3. “ Cửu tam: Thăng hư ấp. “  (Hào 3 dương:  Lên  cao  như vào thành ấp không người.”
4. “Lục tứ: Vương dụng hanh vu Kỳ Sơn, cát, vô cữu.” ( Hào 4  âm:
Vua  dùng để tế hưởng  ở núi Kì sơn, tốt, không có lỗi. )
5. “Lục ngũ:Trinh các, thăng giai.”  (Hào 5  âm: Chính bền   tốt, dễ dàng như bước qua bậc thềm lên cao.)  
6. “Thượng Lục:  Minh thăng, lợi vu bất tức chi trinh.” (  Hào 6 âm: Mê mờ   mãi muốn  lên cao , không bằng luôn  giữ đức chính bền thì có lợi hơn .)

BII. Tiểu tượng truyện:
 1. “Tượng viết: Doãn thăng đại cát, thượng hợp chí dã.” ( Lời tượng: Chấp thuận   lên cao rất tốt, là hợp với  chí  hướng bên trên vậy. [ Hào 1 âm  tỉ ứng với 2 dương đắc trung, đương nhiên khởi đầu đi lên cao nhờ dẫn lực của  hào dương bên trên.)
 2. “Tượng viết:  Cửu nhị chi phu, hữu hỷ dã.” ( Lời tượng: Có lòng tin của hào 2  dương là có sự vui mừng vậy. [ Hào 2 dương đắc trung   ứng với   hai hào âm 1 và 5  giúp chúng đi lên trong thời Thăng, đó là lòng tin vui và   nó không còn  có lỗi vì bất đáng vị ])
 3.  “Tượng viết: Thăng hư ấp, vô sở nghi dã.” ( Lời tượng: Lên  cao như vào thành ấp không người, là không bị trở ngại gì. [ Hào 3 dương chính vị ở cuối nội quái Tốn là thuận nhập,  nó chính ứng với hào 6 âm cho nên đi lên với ba hào âm của ngoại quái Khôn tức là cây vào thích nghi trong  đất rất dễ dàng.])
4. (Tượng viết: Vương dụng hanh vu kỳ Sơn, thuận sự dã.” (Lời tượng: Vua dùng tế hưởng ở núi Kỳ sơn, là việc thuận  vậy. [Thăng  là chính quái đời 5 của thuần Chấn   trong đó hào 4 âm chính vị  là hào thế do từ hào 4 dương của thuần Chấn biến thành âm, nó ứng với hào 1 âm ,  cho nên Thoán truyện nói “Nhu dĩ thời thăng”. Núi Kỳ sơn là  nơi phát nguồn nhà Chu Trung Hoa ngày xưa,  Chu Văn Vương làm lễ tế hưởng ở đấy. )
5. “Tượng viết:Trinh cát thăng giai, đại đắc chí dã.” ( Lời tượng: Chính bền tốt, dễ như bước  qua bậc  thềm lên cao, là rất đắc chí vậy. [Hào 5 âm không chính vị nhưng đắc trung ở ngôi dương cao  lại có ứng  với hào 2 dương cho nên hanh thông dễ dàng như bước  qua thềm lên cao để an vị nguyên thủ  trong thời thăng của tánh âm.])
6. “Tượng viết :  Minh thăng tại thượng, tiêu bất phú dã. “ ( Lời tượng: Ở bên trên mà mê mờ mãi  muốn  lên cao thì  chỉ tiêu hoại chứ không giàu có được. [Hào 6 âm chính vị lại có ứng với hào 3 dương cũng chính vị cho nên dẫu ở chỗ cao nhất vẫn cứ muốn đi lên thì  trở thành mê mờ. Tốt hơn là nên giữ đức trinh chính vốn có của mình.])

Ý chung
    Thăng :||:::    “Đi lên” , là chính quái đời 5 của thuần Chấn, cũng là trung quái đời 15 của thuần Khôn, với nội quái Tốn, ngoại quái Khôn, cây ở trong đất là tượng chỉ cho sự thăng tiến hay “Lên cao”. Thăng cũng là đối tướng của quẻ Tụy,  theo nghĩa Tụy là  tụ họp , hướng hạ như nước đầm thấm xuống đất, ngược lại Thăng là   lên cao, như cây ở trong đất mỗi ngày mỗi vươn cao. Đó   là hai mặt tích cực của thực tại.
   Thoán truyện nêu các ý: (1) Phải có đủ thời gian để cái nhỏ bé mềm yếu  dần dần trở thành cao lớn. (2) Các điều kiện thuận lợi cho quá trình lên cao là: tự hội nhập và thích ứng (tốn thuận), ý chí kiên định   không thiên vị (cương trung nhi  ứng). (3) Được nâng đỡ bỡi giá trị phi vật thể (dụng kiến đại nhân).  Và (4) Tiến thủ theo hướng chánh đáng (Nam chinh cát).
    Đại tượng dựa trên tiến trình tăng trưởng của cây xanh khuyên người ta cách tu đức  là tùy thuận và tích tiểu thành đại.
    Hào từ và tiểu tượng nêu các ý chung:
  - Hào 1 âm:  Khởi đầu lên cao nhờ có kích phát bên dưới và dẫn lực bên trên. Tức là nhu cầu thăng tiến của cá nhân  được kích thích với  sự trợ giúp bên trên gần nhất.
  - Hào 2 dương: Sức mạnh của đức tin chánh dáng    giúp  cá nhân thăng tiến   dễ dàng.
  - Hào 3 dương: Nội tâm vững mạnh, ngoại tướng đoan chính với sự sẵn sàng tiếp nhận từ bên  trên giúp cá nhân thăng tiến dễ dàng.
   - Hào 4 âm: Giá trị  tinh thần  của sự thăng tiến  kên cao   tùy thuộc quan niệm  tín ngưỡng, văn hóa xã hội  và tổ chức nhà nước .
  - Hào 5 âm: Nhu  thuận , sáng tạo ,và   trung hòa là các đức tánh  chủ chốt của giá  trị thăng tiến.
  - Hào 6 âm:  Trong quá trình thăng tiến   trí huệ sáng suốt luôn giữ vai trò chủ đạo, nếu bị mê mờ thì đứng yên tốt hơn tiến lên cao.
    Tóm lại, Thăng là quẻ đối tướng của Tụy với nghĩa Tụy là hướng xuống dưới để tạo cơ sơ hạ tầng thuận lợi,  còn  Thăng là hạch nhân nằm bên dưới môi trường tốt càng ngày càng  tăng trưởng lân cao. Thăng thuộc phả hệ đời 5 của thuần Chấn cho  nên  trong quá trình thăng tiến   yếu tố tự bản thân  hoạt động để vươn lên cao vẫn là chủ yếu. Thăng cũng là trùng quái đời 15 của phả hệ Khôn cho nên đức tính    thiết yếu của sự thăng tiến lên cao là ôn nhu tùy thuận theo các điều kiện hoàn cảnh. Ngoài ra    thăng tiến  đạo đức  không phải là một sự tích  năng lượng và nhảy vọt mà là một quá trình tiệm tiến không phóng xuất, không nghỉ ngơi, giống như sự phát triển cây xanh từ  trong  đất chậm đều   liên tục theo thời gian trở thành cao lớn.
    Thăng tiến lên cao là hành động hữu  cầu , hữu hướng,    nhưng  làm thế nào để  giá trị hữu hướng  của nó  có tính vô tư,  vô ngã, vô cầu , phải phù hợp với phẩm tính  thiện   hảo tròn đầy của thiên nhiên?  Đó chính là đối tác tánh giữa hai quẻ Thăng và Vô vọng.

    Tổng Luận
   Sấm  động dưới trời là tượng của Vô Vọng, là  không có gì càn quấy .  Bầu trời cao rộng  trong vùng núi non là tượng của Đại Súc, là tích chứa, thuần dưỡng giá trị to lớn. Hồ nước đầm trũng giữa vùng đất rộng là nơi tụ họp sự sống. Và, khi hạt giống đã nằm trong đất thì hướng sinh thành của nó là nẩy mầm lên cao. Các khái niệm trên do từ  kinh nghiệm sống của người xưa  khi cuộc sống còn gắn bó chặt chẽ với môi trường tự nhiên. Theo  quái đồ hay  tổ hợp ký hiệu âm dương thì bốn khái niệm trên tạo thành một vòng quan hệ đối tác tánh tướng như sau:
 [ Vô Vọng |::||| - (đối tướng)  - Đại Súc |||::|  – (đối tánh) -  Tụy :::||:   
                       (đối tướng)- Thăng :||:::  –   (đối tánh ) -  Vô Vọng |::|||  ]
Nhưng, trên mặt văn tự   thì nội dung  ý nghĩa các từ Vô Vọng-Đại Súc-Tụy-Thăng có thực sự đối tác như quái đồ hay không? Nếu câu trả lời là “Có ” thì  rõ ràng chúng ta phải tôn trọng bảo vệ nội hàm của nó. Ngược lại, nếu là “Không” thì  bỡi vì chú giải Kinh Dịch phải lấy quái đồ làm căn bản, nên chúng ta phải hiểu các từ Vô Vọng - Đại Súc -Tụy – Thăng theo hướng mở rộng ngoại trương ý nghĩa  của chúng sao cho phù hợp tinh đối tác của quái đồ.
    1/ Quan hệ đối tướng  giữa Vô Vọng |::||| và Đại Súc |||::|
    Nếu quay trong không gian 180o thì hai quái dồ Vô Vọng và  Đại Súc trùng nhau, ta gọi chúng là đối tướng. Nếu hiểu Vô Vọng là hành vi không càn quấy và Đại Súc là   nuôi  lớn thuần dưỡng thì hai khái niệm này có quan hệ nhân quả, trong đó không càn quấy là kết quả tốt do từ thuần dưỡng nuôi lớn. Xét theo qui ước quái tượng thì  sấm động dưới  trời tạo điều kiện tốt về áp suất nhiệt độ cho cây cối dễ sinh trưởng. Đằng khác, bầu trời  cao rộng bên trong vùng núi non là nơi thuận lợi cho  những người ẩn tu nuôi lớn đức hạnh của mình. Như vậy, Vô Vọng và Đại Súc chỉ là hai mặt hình tướng đối nhau  của một thực thể, một động một tĩnh, như bầu trời sấm động và núi non thanh hư lặng lẽ. Về mặt bản thể thì chúng chỉ là một, chứa cái có giá trị to lớn thì không thể chứa cái càn bậy,  và ngược lại cái không sai quấy có giá trị to lớn. Đại Súc hay Vô Vọng, Chứa  lớn hay Không càn quấy là tùy ta nhìn về mặt động hay tĩnh. Khi động dụng thì nó là Vô Vọng, khi an nhiên tĩnh lặng thì nó là Đại Súc.
    2/ Quan hệ đối tánh giữa Đại Súc |||::| và Tụy :::||:
    Các hào trong  hai quái đồ Đại Súc  và Tụy đều đối  tánh âm dương với nhau, ta nói chúng là hai quẻ đối tánh. Sự đối  tánh này  cũng có thể do  Đại Súc |||::|    thuộc phả hệ Tốn-Cấn cho nên nguồn gốc của nó là định tĩnh và âm động, ngược  lại Tụy :::||: thuộc phả hệ Chấn-Đoài nên nó là linh hoạt và  dương động. Như vậy để chứa cái có giá trị to lớn hay Đại Súc thì cần phải  có sự tụ họp của cái tánh dương. Ngược lại để  tụ họp diễn ra tốt đẹp thì cần sự bình tĩnh và hòa thuận của cái  tánh âm.  Sự tương tác giữa hai bản tánh âm dương  của Đại Súc và Tụy  đưa đến tình trạng mới ngược hướng với Tụy, đó là sự thăng tiến mở rộng thực tại,
   3/  Quan hệ đối tướng giữa Tụy :::||: và  Thăng  :||:::
    Đầm nước trên miền đất rộng tạo vùng sinh thái qui tụ sự sống; mầm cây nằm trong đất là điều kiện tốt  cho tiến trình tăng trường cây xanh. Đây là hai quá trình ngược hướng, một đằng nội hướng qui tâm , một đằng ly tâm ngoại hướng, đó là   đối tác tướng của hai quẻ Tụy và Thăng. Tụy và Thăng  cũng đối nhau ở chỗ,  để sự hội họp diễn ra tốt đẹp thì mỗi thành viên bên trong phải thuận, bên ngoài phải  vui. Đằng khác, để có thể thăng tiến lên cao thì nội tâm người ta phải  khiêm tốn, hành động phải tùy thuận theo hoàn cảnh bên ngoài. Tụ họp và thăng tiến lên cao hay Tụy và Thăng chỉ là hai mặt của một thực thể, nhìn nội hàm  thấy ở quẻ Tụy, và nhìn ngoại trương thì  thấy ở quẻ Thăng.Thực ra chúng cùng chung một bản tánh ở chỗ,  Tụy thuộc phả hệ Chấn-Đoài, và  Thăng thuộc phả hệ Chấn-Khôn cho nên tánh chung  của chúng vẫn là  năng động của dương tánh.
     Các chủng loại sinh vật tùy theo điều kiện cơ thể và  môi trường sống đều có xu hướng  quần tụ. Mặc dù  sự tụ họp của xã hội người là thuộc  mức tiến hóa cao, vẫn phải có biện pháp   phòng vệ   xung đột phân rẽ, trong đó   điều kiện quan trọng cho sự thăng tiến  là không nói bậy làm càn.
    4/ Quan hệ đối tánh giữa Thăng :||:::  và  Vô Vọng |::||| 
    Hai cặp quẻ đối tánh Kiền-Khôn và Chấn-Tồn phối kết tạo nên cặp đối tánh Thăng-Vô Vọng. Trong đó Thăng thuộc phả hệ Chấn-Khôn cho nên quá trình thăng tiến lên cao là sự năng động dưới đất, tuy nhiên nhìn quái đồ Thăng :||::: , là đời 5 của thuần Chấn |::|::  khi 4 hào dưới đều biến tánh âm dương, nên  nội quái đã trở thành Tốn, và ngoại quái là Khôn, từ đó khái niệm thăng tiến  được hình tượng hóa bằng    hạt mầm cây xanh nằm trong lòng đất ắt nó  sẽ lên cao. Thực ra sự thăng tiến hay xu hường lên cao chính là bản tánh dương động của quẻ Chấn. Tương tự như vậy, Vô Vọng |::|||  là chính quái đời 5 của thuần Tốn :||:|| khi 4 hào dưới đều biến tánh âm dương, nên nội quái đã trở thành Tốn và ngoại quái là Kiền, từ đó khái niệm Vô Vọng dựa trên hào   1 dương cho rằng nó từ thể Kiền đi vào để làm chủ nội quái Chấn. Thực ra Vô Vọng hay không càn quấy là bản tánh  khiêm tốn và thuận nhập của quẻ Tốn . Điểm khác nữa là,      thăng tiến lên cao được là  nhờ  hoạt động ngay  từ dưới đất thấp,và  Vô Vọng   không càn quấy là do có đức khiêm  tốn biết   thuận nhận     lẽ phải  bên trên .
    Quan hệ đối tánh giữa hai quẻ Thăng  và Vô Vọng khép kín vòng biến                    dịch thứ 15 gồm bốn quẻ Vô Vọng-Đại Súc-Tụy-Thăng  nêu lên mối liên hệ    giữa các hành động tích cực là:   Không nói bậy làm càn, nuôi dưỡng đức hạnh tài năng hữu dụng, tụ họp   chung sống,  để cùng nhau thăng tiến.
    Muốn biết một việc làm là càn quấy hay   chánh đáng, một bước đi là thăng tiến hay suy thoái người ta  phải đối chiếu chúng với các mẫu   chuẩn và  độ khả tín, do đó   kỳ 29 tiếp theo sẽ trình bày nội dung bốn quẻ Phệ Hạp-Bí-Khốn-Tỉnh là  vòng biến dịch thứ 16 của các quẻ Kinh Dịch.

    Phú Yên, tháng  Tám – Đinh Dậu, 201
__________________________________
                                         Khánh-Hỷ