
Kỳ 28
VÔ VỌNG - ĐẠI SÚC - TỤY - THĂNG
***
Mở Đầu
Quẻ Vô Vọng
Nội dung
Ý chung
Quẻ Đại Súc
Nội dung
Ý chung
Quẻ Tụy
Nội dung
Ý chung
Quẻ Thăng
Nội dung
Ý chung
Tổng Luận
Mở Đầu
Kỳ 27 đã trình bày vòng biến
dịch thứ 14 gồm bốn quẻ Ích-Tổn-Hàm-Hằng. Theo đó, Ích có nghĩa là “tổn
thượng ích hạ”, lấy của bên trên giúp
cho bên dưới để thoát khỏi cảnh bỉ cực. Ngược lại, Tổn là đang trong thái bình
mà lấy của bên dưới cho bên trên lo phòng trừ hậu hoạn. Đằng khác, trong
cách ứng xử với nhau, để có sự giao cảm thì bên trong nên định tĩnh, bên ngoài phải tươi vui.
Và, sự đi đôi giữa hành động bên ngoài với ý nghĩ bên trong là lẽ thường hằng
trong cuộc sống.
Thực hiện được những điều trên, tất nhiên, người ta
không thể nói bậy làm càn, nhưng phải tu dưỡng tài đức, không thể một
mình một cõi mà phải tụ họp với người khác, cùng sống cùng nhau thăng tiến. Các nội dung này sẽ được trình bày trong kỳ 28 này, gồm các quan hệ của bốn quẻ Vô Vọng-Đại Súc-Tụy-Thăng thuộc vòng
biến dịch thứ 15 của 64 quẻ Kinh Dịch.
Các bảng Phả hệ Bát quái và sự đối
tác giữa các quẻ dưới đây giúp
người đọc dễ nhân ra nguồn gốc quan hệ
giữa các quẻ.
I. PHẢ HỆ
8 ĐỜI CỦA
64 QUẺ
Đời: 1 2 3 4 5 6 7 8
D.hồn Q.hồn
( Theo Kinh Phòng)
II. PHẢ HỆ BÁT QUÁI 16 ĐỜI
1/ Bốn Quẻ Thuần DươngĐời: 1 2 3 4 5 6 7(Du hồn) 8 9 10(Quihồn)
|||||| :||||| ::|||| :::||| ::::|| :::::| :::|:| ::||:| :|||:| ||||:|
[Th. Kiền Cấu Độn Bỉ Quan Bác Tấn Lữ Đỉnh Đại Hữu
11 12 13 14 15 16
|:||:| |::|:| |::::| |:::|| |::||| |:||||
Th. Ly Phệ hạp Di Ích Vô Vọng Đồng nhân] →Th. Kiền
Đời: 1 2 3 4 5 6 7(Du hồn) 8 9 10(Q.hồn)
|::|:: :::|:: :|:|:: :|||:: :||::: :||:|: :||||: :|:||: :::||: |::||:
[Th. Chấn Dự Giải Hằng Thăng Tỉnh Đại quá Khốn Tụy Tùy
11 12 13 14 15 16
||:||: |||||: |||:|: |||::: ||||:: ||:|::
Th. Đoài Quải Nhu Thái Đại tráng Qui muội ] → Thuần Chấn
Đời: 1 2 3 4 5 6 7(D.hồn) 8 9 10(Q.hồn)
:|::|: ||::|: |:::|: |:|:|: |:|||: |:||:: |:|::: |::::: ||:::: :|::::
[Th. Khảm Tiết Truân Ký Tế Cách Phong Minh di Phục Lâm Sư
11 12 13 14 15 16
:::::: ::|::: ::||:: ::|||: ::|:|: ::::|:
th.Khôn Khiêm Tiểu quá Hàm Kiển Tỵ ] → Thuần Khảm
Đời: 1 2 3 4 5 6 7(D.hồn) 8 9 10(Q.hồn)
::|:: |:|::| |||::| ||:::| ||:|:| ||:||| ||::|| |||:|| |:|:|| ::|:||
[Th. Cấn Bí Đại súc Tổn Khuê Lý Trung phu Tiểu súc G.nhân Tiệm
11 12 13 14 15 16
:||:|| :|::|| :|:||| :|:|:| :|:::| :||::|
th.Tốn Hoán Tụng Vị Tế Mông Cổ ] → Thuần Cấn
Đời: 1 2 3 4 5 6 7(Du hồn) 8 9 10(Q.hồn)
|::|:: :::|:: :|:|:: :|||:: :||::: :||:|: :||||: :|:||: :::||: |::||:
[Th. Chấn Dự Giải Hằng Thăng Tỉnh Đại quá Khốn Tụy Tùy
11 12 13 14 15 16
||:||: |||||: |||:|: |||::: ||||:: ||:|::
Th. Đoài Quải Nhu Thái Đại tráng Qui muội ] → Thuần Chấn
Đời: 1 2 3 4 5 6 7(D.hồn) 8 9 10(Q.hồn)
:|::|: ||::|: |:::|: |:|:|: |:|||: |:||:: |:|::: |::::: ||:::: :|::::
[Th. Khảm Tiết Truân Ký Tế Cách Phong Minh di Phục Lâm Sư
11 12 13 14 15 16
:::::: ::|::: ::||:: ::|||: ::|:|: ::::|:
th.Khôn Khiêm Tiểu quá Hàm Kiển Tỵ ] → Thuần Khảm
Đời: 1 2 3 4 5 6 7(D.hồn) 8 9 10(Q.hồn)
::|:: |:|::| |||::| ||:::| ||:|:| ||:||| ||::|| |||:|| |:|:|| ::|:||
[Th. Cấn Bí Đại súc Tổn Khuê Lý Trung phu Tiểu súc G.nhân Tiệm
11 12 13 14 15 16
:||:|| :|::|| :|:||| :|:|:| :|:::| :||::|
th.Tốn Hoán Tụng Vị Tế Mông Cổ ] → Thuần Cấn
2/ Bốn Quẻ Thuần Âm
Đời: 1 2 3 4 5 6 7(Du hồn) 8 9 10(Qui hồn)
:::::: |::::: ||:::: |||::: ||||:: |||||: |||:|: ||::|: |:::|: ::::|:
[Th. Khôn Phục Lâm Thái Đại tráng Quải Nhu Tiết Truân Tỵ
11 12 13 14 15 16
:|::|: :||:|: :||||: :|||:: :||::: :|::::
th. Khảm Tỉnh Đại quá Hằng Thăng Sư ] → Thuần Khôn
Đời: 1 2 3 4 5 6 7(Duhồn) 8 9 10(Q.hồn)
:||:|| |||:|| |:|:|| |:::|| |::||| |::|:| |::::| |:|::| |||::| :||::|
[Th.TốnTiềusúc Gianhân ÍchVô vọng Phệhạp Di Bí Đạisúc Cổ
11 12 13 14 15 16
::|::| :::::| :::|:| :::||| ::::|| ::|:||
th.Cấn Bác Tấn Bỉ Quan Tiệm] → Thuần Tốn
Đời: 1 2 3 4 5 6 7(Du hồn) 8 9 10(Qui hồn)
|:||:| ::||:| :|||:| :|:|:| :|:::| :|::|| :|:||| :||||| ::|||| |:||||
[Th. Ly Lữ Đỉnh Vị tế Mông Hoán Tụng Cấu Độn Đồng nhân
11 12 13 14 15 16
|||||| ||:||| ||::|| ||:::| ||:|:| ||||:|
th. Kiền Lý Trung phu Tổn Khuê Đại hữu ] → Thuần Ly
Đời: 1 2 3 4 5 6 7(Du hồn) 8 9 10(Q.hồn)
||:||: :|:||: :::||: ::|||: ::|:|: ::|::: ::||:: :::|:: :|:|:: ||:|::
[Th. Đoài Khốn Tụy Hàm Kiển Khiêm Tiểu quá Dự Giải Qui Muội
11 12 13 14 15 16
|::|:: |:||:: |:|::: |:|:|: |:|||: |::||:
th.Chấn Phong Minh di Ký tế Cách Tùy ] → Thuần Đoài
Đời: 1 2 3 4 5 6 7(Du hồn) 8 9 10(Qui hồn)
:::::: |::::: ||:::: |||::: ||||:: |||||: |||:|: ||::|: |:::|: ::::|:
[Th. Khôn Phục Lâm Thái Đại tráng Quải Nhu Tiết Truân Tỵ
11 12 13 14 15 16
:|::|: :||:|: :||||: :|||:: :||::: :|::::
th. Khảm Tỉnh Đại quá Hằng Thăng Sư ] → Thuần Khôn
Đời: 1 2 3 4 5 6 7(Duhồn) 8 9 10(Q.hồn)
:||:|| |||:|| |:|:|| |:::|| |::||| |::|:| |::::| |:|::| |||::| :||::|
[Th.TốnTiềusúc Gianhân ÍchVô vọng Phệhạp Di Bí Đạisúc Cổ
11 12 13 14 15 16
::|::| :::::| :::|:| :::||| ::::|| ::|:||
th.Cấn Bác Tấn Bỉ Quan Tiệm] → Thuần Tốn
Đời: 1 2 3 4 5 6 7(Du hồn) 8 9 10(Qui hồn)
|:||:| ::||:| :|||:| :|:|:| :|:::| :|::|| :|:||| :||||| ::|||| |:||||
[Th. Ly Lữ Đỉnh Vị tế Mông Hoán Tụng Cấu Độn Đồng nhân
11 12 13 14 15 16
|||||| ||:||| ||::|| ||:::| ||:|:| ||||:|
th. Kiền Lý Trung phu Tổn Khuê Đại hữu ] → Thuần Ly
Đời: 1 2 3 4 5 6 7(Du hồn) 8 9 10(Q.hồn)
||:||: :|:||: :::||: ::|||: ::|:|: ::|::: ::||:: :::|:: :|:|:: ||:|::
[Th. Đoài Khốn Tụy Hàm Kiển Khiêm Tiểu quá Dự Giải Qui Muội
11 12 13 14 15 16
|::|:: |:||:: |:|::: |:|:|: |:|||: |::||:
th.Chấn Phong Minh di Ký tế Cách Tùy ] → Thuần Đoài
(Ghi chú:
1. Mỗi quẻ thuần biến qua 16 đời thì hoàn nguyên .
2. Mỗi nhóm 16 đời này gồm có: 8 chính quái của quẻ thuần gốc ở các đời 1 , 2, 3, 4, 5, 6, 7 10 và 8 trùng quái các đời 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16
3. Trùng quái của một quẻ thuần dương là chính quái của một quẻ thuần âm, và ngược lại , trùng quái của một thuần âm là chính quái của một
thuần dương. )
***
III. 20 VÒNG ĐỐI TÁC CỦA
64 QUẺ KINH DỊCH
A. Kiền - Khôn
1/ 1. Kiền |||||| 2. Khôn ::::::
1/ 1. Kiền |||||| 2. Khôn ::::::
2/ 3.
Phục |::::: 4. Bác :::::| 5. Quải |||||: 6. Cấu :|||||
3/ 7. Lâm ||:::: 8.Quan ::::|| 9.Đại Tráng ||||:: 10.Độn ::||||
4/ 11.Thái |||::: 12. Bỉ :::|||
5/ 13. Nhu |||:|: 14.Tụng :|:||| 15.Minh Di |:|::: 16.Tấn :::|:|
(Ly7) (Khảm7)
6/ 17.Tỵ ::::|:18.Sư :|:::: 19.Đồng Nhân |:|||| 20.Đại Hữu ||||:|
(Khảm8) (Ly8)
3/ 7. Lâm ||:::: 8.Quan ::::|| 9.Đại Tráng ||||:: 10.Độn ::||||
4/ 11.Thái |||::: 12. Bỉ :::|||
5/ 13. Nhu |||:|: 14.Tụng :|:||| 15.Minh Di |:|::: 16.Tấn :::|:|
(Ly7) (Khảm7)
6/ 17.Tỵ ::::|:18.Sư :|:::: 19.Đồng Nhân |:|||| 20.Đại Hữu ||||:|
(Khảm8) (Ly8)
B. Khảm-Ly
7/ 21.
Khảm :|::|: 22. Ly |:||:|
8/ 23.
Lữ ::||:| 24.Phong |:||:: 25. Hoán :|::|| 26.Tiết ||::|:
9/ 27.
Đỉnh :|||:| 28. Cách |:|||: 29.Mông :|:::| 30. Truân |:::|:
10/ 31.Ký Tế |:|:|: 32. Vị Tế :|:|:|
10/ 31.Ký Tế |:|:|: 32. Vị Tế :|:|:|
C. Chấn – Tốn:
11/ 33. Chấn |::|:: 34 . Cấn ::|::| 35. Đoài ||:||: 36 . Tốn :||:||
(Cấn 1) (Đoài 1)
12/ 37.Tiểu Súc |||:|| 38.Lý ||:||| 39.Khiêm ::|::: 40. Dự :::|::
(Cấn 6) (Đoài 6)
13/ 41.Gia Nhân |:|:|| 42.Khuê ||:|:| 43.Kiển ::|:|: 44.Giải :|:|::
11/ 33. Chấn |::|:: 34 . Cấn ::|::| 35. Đoài ||:||: 36 . Tốn :||:||
(Cấn 1) (Đoài 1)
12/ 37.Tiểu Súc |||:|| 38.Lý ||:||| 39.Khiêm ::|::: 40. Dự :::|::
(Cấn 6) (Đoài 6)
13/ 41.Gia Nhân |:|:|| 42.Khuê ||:|:| 43.Kiển ::|:|: 44.Giải :|:|::
(Cấn 5)
(Đoài 5)
14/ 45. Ích |:::|| 46. Tổn ||:::| 47.Hàm ::|||: 48. Hằng :|||::
(Cấn 4) (Đoài 4)
15/ 49.Vô Vọng |::||| 50.Đại Súc |||::| 51. Tụy :::||: 52.Thăng :||:::
(Cấn 3) (Đoài 3)
16/ 53.Phệ Hạp |::|:| 54.Bí |:|::| 55.Khốn :|:||: 56 Tỉnh :||:|:
(Cấn 2) (Đoài 2)
17/ 57. Di |::::| 58.Đại Quá :||||:
18/ 59. Cổ :||::| 60.Tùy |::||:
14/ 45. Ích |:::|| 46. Tổn ||:::| 47.Hàm ::|||: 48. Hằng :|||::
(Cấn 4) (Đoài 4)
15/ 49.Vô Vọng |::||| 50.Đại Súc |||::| 51. Tụy :::||: 52.Thăng :||:::
(Cấn 3) (Đoài 3)
16/ 53.Phệ Hạp |::|:| 54.Bí |:|::| 55.Khốn :|:||: 56 Tỉnh :||:|:
(Cấn 2) (Đoài 2)
17/ 57. Di |::::| 58.Đại Quá :||||:
18/ 59. Cổ :||::| 60.Tùy |::||:
D. Cấn-Đoài
19/ 61.
Tiểu Quá ::||:: 62. Trung Phu ||::||
20/ 63. Qui Muội ||:|:: 64. Tiệm
::|:||
( Ghi chú: Trong ngoặc ( ) cho biết đời thứ mấy của quẻ đó so với bảng I. Nhóm Cấn-Đoài gồm 16 quẻ ,nhưng từ đời 1 đến 6 gồm 12 quẻ đã xuất hiện trong nhóm Chấn-Tốn nên chỉ ghi 4 quẻ còn lại. )
( Ghi chú: Trong ngoặc ( ) cho biết đời thứ mấy của quẻ đó so với bảng I. Nhóm Cấn-Đoài gồm 16 quẻ ,nhưng từ đời 1 đến 6 gồm 12 quẻ đã xuất hiện trong nhóm Chấn-Tốn nên chỉ ghi 4 quẻ còn lại. )
)()(
49. VÔ VỌNG
A. Quái Đồ:
無 妄:元 亨 利 貞。 其
匪 正
有 眚,不 利 有
攸 往。
II. Thoán:
彖
曰 : 無 妄,剛 自 外
來,而 為
主 於
內,動 而 健,剛 中 而
應,大 亨
以 正,
天 之
命 也。其 匪 正
有 眚,不 利 有
攸 往。無 妄 之
往,何 之
矣?天 命
不 佑,行 矣 哉?
III. Đại tượng:
象曰
: 天 下
雷 行,物 與 無
妄 , 先 王
以 茂
對 ,時育 萬 物。
Âm và nghĩa
AI. Lời quẻ
“ Vô vọng: Nguyên, hanh, lợi, trinh. Kỳ phỉ chính hữu sảnh, bất lợi
hữu du vãng” ( Không càn quấy: Rất
hanh thông, thuận lợi chính bền.
Không trung chính thì có hại ,
tiến hành thì bất lợi .)
AII. Thoán truyện:
Thoán viết: Vô Vọng, cương tự ngoại lai nhi vi chủ ư
nội, động nhi kiện, cương trung nhi
ứng, đại hanh dĩ chính, thiên chi mệnh
dã.
Kỳ phỉ chính hữu sảnh, bất lợi hữu du vãng.
Vô Vọng chi vãng,hà chi hĩ? Thiên mệnh bất hựu, hành hĩ tai? “( Lời thoán: Không càn quấy , cứng mạnh
từ ngoài vào làm chủ bên trong, năng động mà vững mạnh,
cương trung ứng nhau, trung chính rất hanh thông, đó là mệnh trời vậy.)
Không trung chính thì có hại, tiến đi thì bất lợi. Không càn quấy mà còn tiến đi
thì đi đâu nữa? Nếu trời đã không giúp, thì đi tới đâu được ?)
AIII. Đại tượng truyện
“Tượng viết: Thiên hạ lôi hành. vật dữ vô vọng, tiên vương dĩ mậu đối, thời dục
vạn vật.” ( Lời tượng: Sấm động dưới
trời, muôn vật cùng không càn bậy, vua trước
lấy sự tốt đẹp theo thời mà giáo
dưỡng muôn vật. [Quái đồ VôVọng cho
thấy, Chấn động dưới trời, Kiền
tráng bên trên, Cấn sơn ở giữa, đó là
tượng của nuôi dưỡng sự sống.] )
B. Hào
BI.. Hào từ:
1. 初 九
: 無
妄往, 吉。
2. 六 二
: 不
耕 獲,不 菑 畬,
則 利 有
攸 往。
3. 六 三
: 無
妄 之
災,或 系
之 牛,行 人 之
得,邑 人
之 災。
4.九 四
: 可
貞,無 咎。
5.九 五
: 無 妄
之 疾,勿 藥 有
喜。
6.上 九
: 無
妄 行 , 有 眚,無 攸 利。
BII.Tiểu tượng:
1. 象 曰: 無 妄
之 往,得 志 也。
2. 象 曰:
不 耕
獲,未 富
也。
3. 象 曰:
行 人
得 牛 邑
人 災
也。
4. 象 曰:
可 貞
無 咎,固 有 之
也。
5.象
曰: 無
妄 之
藥,不 可
試 也。
6. 象 曰:
無 妄
之 行,窮 之 災
也。
Âm và nghĩa:
BI. Lời hào:
1. “ Sơ Cửu: Vô vọng vãng, cát.” (Hào
1 dương: Tiến hành mà không càn quấy, tốt. “
2. “ Lục nhị: Bất canh hoạch, bất chi dư, tắc
lợi hữu du vãng.” ( Hào 2 âm: Đang cày ruộng
thì không nghĩ chuyện lúa, khi khai hoang không nghĩ có ruộng tốt,
như vậy mà tiến hành ắt có
lợi. )
3. “ Lục
tam: Vô vọng chi tai, hoặc hệ chi ngưu, hành nhân chi đắc, ấp nhân chi tai.” (Hào 3
âm: Không càn quấy mà bị tai
vạ, ví như có người cột con bò bên đường,
kẻ qua đường thấy bò vắng chủ dắt
đi mất, người trong ấp không làm
càn bậy lại bị
mắc họa, cho là trộm bò.)
4. “ Cửu
tứ: Khả trinh, vô cữu.” ( Hào 4
dương: Có thể giữ được sự chính
bền, không lỗi,)
5. “Cửu
ngũ: Vô vọng chi tật, vật dược
hữu hỷ.” ( Hào 5 dương: Không càn quấy mà bị đau
bệnh , không cần uống thuốc, sẽ hết bệnh có vui. “
6. “ Thượng cửu. Vô vọng hành, hữu sảnh, vô du lợi.” ( Hào 6 dương: Không càn quấy mà còn đi thì
có hại, không lợi gì. )
BII.Tiểu
tượng truyện:
1. “Tượng viết: Vô vọng chi vãng, đắc chí dã.” (Lời tượng: Tiến hành không càn quấy, là
đắc chí vậy. [Hào 1 dương như thoán truyện nói là từ ngoại quái Kiền vào,
thay hào 1 âm của Khôn , làm chủ nội quái Chấn, tức là hành động theo ý
trời là tốt.])
2. “Tượng viết: Bất canh hoạch, vị phú dã.” ( Lời tượng: Đang cày ruộng không nghĩ
chuyện thu hoạch, là không vì lợi mới
làm ,[ Hào 2 âm đắc trung chính vị lại có ứng với hào 5 dương cũng đắc trung
chính, mối liên hệ trung chính này là chủ yếu của thời không càn quấy, cho
nên khuyên phải chú tâm vào việc hiện tại thì tốt hơn là tiếc trước đợi sau.])
3. “ Tượng viết : Hành nhân đắc ngưu, ấp nhân tai dã.” ( Lời tượng: Người qua đường dắt lấy con bò là
tai họa cho người trong xóm.[ Hào 3 âm
bất chính trung, lại còn ứng với hào 6 dương cũng bất chính trung cho nên dẫu ở
ngôi cao cũng chẳng làm gì được mà lại
còn bị họa lây.]).
4.
“Tượng viết: Khả
trinh vô cữu, cố hữu chi dã.” (Lời tượng:
Có thể giữ được chính bền, không lỗi, là
nó đã vốn có nơi mình.[ Vô vọng là chính quái đời 5 của thuần Tốn, trong
đó hào 4 dương là hào thế cứng mạnh mở đầu ngoại quái Kiền, chỉ cho tánh dương vốn có không thể mất đi được.])
5. “Tượng viết: Vô vọng chi dược, bất khả
thí dã.” ( Lời tượng: Liều
thuốc của sự không càn quấy thì không thể
đem ra dùng thử được. [ Hào 5 dương trung chính lại có ứng
với hào 2 âm cũng trung chính , trong thời không càn quấy thì đây là chính đáng nhất, cho nên các phiền não như đau
bệnh không cần m can thiệp cũng
tự hồi phục tốt đẹp.])
6. “Tượng viết: Vô vọng chi hành, cùng chi tai dã.” ( Lời tượng: Đã không càn quấy mà
lại tiến đi , thì sau cùng dễ bị
tai họa. [Hào 6 dương ở cuối thời Không
sai quấy nên yên lặng là tốt, nếu hành
động dễ trở thành sai quấy.])
Ý chung:
Vô
vọng là chinh quái đời 5 của thuần Tốn
và là trùng quái đời 15 của Thuân Kiền, với nội quái Chấn ngoại quái
Kiền, sấm động dưới trời là tượng chỉ cho sự “Không càn bậy” hay tình trạng hồn nhiên vô cầu vô niệm nơi
người. Quái đồ cũng cho thấy bên trên Kiền là trời, bên dưới Chấn là
năng động, hổ thể các hào giữa Cấn là núi. Như vậy dưới trời là hoạt động
bồi đắp nâng cao sự sống,cho nên Vô vọng
còn chỉ việc tăng trưởng và phát triển
sự sống theo luật thiên nhiên.
Vô vọng là trùng quái chỉ cách thuần Kiền một quẻ Đồng Nhân, nên quái từ của nó nêu lên đủ bốn phẩm tính
Nguyên, Hanh, Lợi, Trinh như quẻ ở Kiền. Thoán truyện chú ý đến hào 1 dương của nội quái Chấn và dương tánh
của ngoại quái Kiền, cũng như sự ứng hợp giữa hai hào 2 âm và 5 dương để phát
huy đức trung chính nơi người, và vai trò
luật thiên nhiên trong việc quyết định thành bại. Đại tượng chú ý đến
quái đồ khuyên việc nuôi dưỡng phát triển mọi sinh vật, nhất là con người, phải
dựa trên các điều kiện tốt đẹp tự nhiên vốn có ở mỗi cá thể.
Hào từ và tiểu tượng nêu lên các ý chính:
- Hào 1 dương: Tiến hành thực hiện một việc gì cũng không được làm
càn, không nên duy ý chí, hoặc chỉ theo luật xã hội, quan trọng nhất là phải phù hợp với luật thiên nhiên,
-Hào 2 âm: Khi làm một việc gì
thì phải tập trung tâm chí vào việc đó. Không nên oán trách cái đã qua, không
nên chờ đợi cái sẽ đến, chỉ nên thực
hiện cái hiện tại.
- Hào 3 âm: Ở vào chỗ không xứng đáng dễ bị tai lây họa gửi. Việc làm
càn quấy của người này là để họa cho người khác.
- Hào 4 dương: Cái gì thực sự thuộc về mình thì không do ai đem đến cũng
không bị ai lấy đi.
- Hào 5 dương: Bản tánh tốt tự nhiên nơi người có thể bị che chắn chứ không thể bị mất. Cái
thiện hảo thì thường trụ, cái phiền nào thì đoạn diệt.
- Hào 6 dương: Hồn nhiên vô niệm
vô cầu là vô vi cho nên
không hành động theo ý muốn.
Tóm lại,dựa theo quái đồ thì quẻ
Vô vọng theo nghĩa truyền thống của nó là “Không càn quấy”. Cội nguồn của không càn
quấy là trạng thái nguyên sơ hồn nhiên,
vô niệm vô cầu mà tạo hóa ban tăng cho con người.
Từ đó mọi hoạt động chính đáng của con
người phải tôn trọng luật thiên nhiên thì mới
đạt kết quả tốt đẹp.
Trong con người vốn đã chứa sẵn khả năng để tránh sự càn bậy, hay là khi nào con người đã hết càn quấy thì mới chứa
đựng được giá trị to lớn.
Để rõ điều này, chúng ta phải tìm hiểu quẻ Đại Súc là đối tướng của quẻ Vô Vọng dưới đây.
50. ĐẠI SÚC
Nội Dung
大 畜 , 利 貞 , 不 家 食 吉 , 利 涉 大 川 .
II.
Thoán:
1. 彖曰, 大 畜 , 剛 健 篤 實,
輝 光 日 新 其 德.
2. 剛上 而 尚 賢 , 能 止 健 . 大 正 也.
3. 不家 食 , 吉 , 養 賢 也.
4. 利 涉 大 川, 應 乎 天 也.
III.
Đại tượng:
象 曰 : 天 在 山 中 . 大 畜 . 君 子 以 多 識 前 言 往 行 , 以 畜 其 德 .
Âm và nghĩa
AI.
Lời quẻ:
“ Đại súc, lợi trinh, bất gia thực, cát, lợi
thiệp đại xuyên.” ( Chứa lớn, chính bền thuận lợi, không ăn cơm nhà
, tốt, vượt qua sông lớn thuận lợi.)
AII. Thoán truyện:
1.” Thoán viết: Đại Súc, cương kiện đốc thực,
huy quang nhật tân kỳ đức.” ( Lời
thoán: Chứa lớn, cứng mạnh rất thực, sáng đẹp
càng ngày càng làm mới cái đức.)
2. “Cương thượng nhi thượng hiền, năng chỉ
kiện, đại chính dã. “ (Cứng mạnh đi lên
mà tôn trọng người hiền, có thể ngăn giữ
sự lớn mạnh là rất chánh đáng vậy.)
3. “ Bất gia thực , cát, dưỡng hiền dã.” (Không ăn ở nhà, tốt, là người hiền được
nuôi dưỡng vây.)
4.
“ Lợi thiệp đại xuyên, ứng hồ thiên dã.” (Vượt
qua sông lớn thuận lợi, là ứng với trời vậy.)
AIII.
Đại tượng truyện:
“Tượng viết: Thiên tại sơn trung, Đại súc. Quân tử dĩ
đa chí tiền ngôn vãng hạnh , dĩ súc kỳ
đức.” (Lời tượng: Trời bên trong núi, là tượng Chứa lớn. Người tôn quí coi đó để ghi nhớ nhiều
những lời dạy trước và nết hạnh xưa để tích chứa đức hạnh của mình.)
B.
Hào
i.
Hào từ:
1. 初 九: 有 厲 利 已 .
2. 九 二 : 輿 說 輻 .
3. 九 三 : 良 馬 逐 , 利 艱 貞, 曰 閑 輿 衛 , 利 有 攸 往 .
4. 六 四 : 童 牛 之 牿, 元 吉 .
5. 六 五 : 豶 豕 之 牙 ,吉 .
6. 上 九 : 何 天 之 衢 ,亨 .
II.
Tiểu tượng:
1. 象 曰 . 有 厲 利 已 . 不 犯 災 也 .
2. 象 曰 : 輿 說輻 , 中 無 尤 也 .
3. 象 曰 . 利 有 攸 往 . 上 合 志 也 .
4. 象 曰 . 六 四 元 吉 ,有 喜 也 .
5. 象 曰 : 六 五 之 吉 , 有 慶 也 .
6. 象 曰 : 何 天 之 衢 , 道 大 行 也 .
Âm và
nghĩa:
BI.
Lời hào:
1. “Sơ Cửu: Hữu lệ, lợi dĩ.” ( Hào 1 dương : Có nguy, ngưng lại thì lợi. )
2. “ Cửu nhị: Dư thoát phúc.” (Hào 2 dương: Như xe đã
tháo trục ra rồi. “
3. “ Cửu tam: Lương mã trục, lợi gian trinh,
nhật nhàn dư vệ, lợi hữu du vãng.” ( Hào
3 dương: Như ngựa tốt đuổi
nhau, chịu đựng gian nan giữ chính bền
có lợi, thường
ngày luyện tập xe cộ phòng bị, tiến đi
thuận lợi .”
4. “ Lục tứ:
Đồng ngưu chi cốc, nguyên cát.”( Hào 4 âm: Như mảnh
gỗ ngăn sừng con trâu non, rất tốt.)
5.
“Lục ngũ: Phần
thỉ chi nha, cát.” ( Hào 5
âm: Ngăn cái nanh con heo bằng cách
thiến nó , tốt. )
6. “Thượng Cửu: Hà thiên chi cù, hanh.” (Hào 6 dương: Sao mà thông đạt như con đường trên trời, hanh thông.)
BII.
Tiểu tượng truyện:
1. “Tượng viết: Hữu lệ lợi dĩ, bất phạm tai dã.” (Lời tượng: Có nguy ngưng lại
thì lợi, là không phạm tai nạn.
[Hào 1 dương ở mội quái Kiền có tánh
tiến động là nguy vì đây là thời ngưng kết tích chứa, nó có ứng với hào
4 âm cho nên đình chỉ là tốt.])
2. “ Tượng viết: Dư thoát phúc, trung vô vưu dã.” ( Lời tượng: Xe đã tháo trục rồi, là trong
việc làm chẳng có gì lỗi lầm. [Đại súc là chính quái đời 3 của thuần Cấn, trong
đó hào 2 dương là hào thế có ứng với hào
5 âm của ngoại quái Cấn, đây là lúc
hoàn toàn tĩnh chỉ, như xe đã tháo
trục, vì đây là thời ngưng đọng tích chứa.])
3. “Tượng viết: Lợi hữu du vãng, thượng hợp chí dã.” (Lời tượng: Tiến đi thuận lợi, là hợp với ý chí bên trên. [ Hào 3 dương không như hai hào dương 1 và 2 bị các hào âm
4 và 5 bên trên ngăn trở, lại kết cùng hào 6 dương như hai con ngựa đua
nhau.Lực tiến động rất mạnh nhưng đây là thời Đại súc nên chỉ là thao duyệt
luyện tập mà thôi.])
4. “Tượng viết: Lục tứ nguyên cát, hữu hỷ dã.” (Lời tượng: Hào 4 âm rất tốt, là có sự vui
mừng vậy. [Hào 4 âm ứng với hào 1 dương ngăn chặn sự tiến động của nó ngay từ đầu, ví như mảnh gỗ buộc ngang chỗ
hai sừng trâu vừa mới nhú để uốn nắn nó
lớn lên không thể húc bậy. Đó là cách phòng ngừa tai họa từ đầu nên được yên
vui.])
5. “Tượng viết: Lục ngũ chi cát, hữu khánh dã.” (Lời tượng: Tốt lành của hào 5 âm. là có
phước vậy. [Hào 5 âm ứng với hào 2 dương sức tiến động thành mạnh như cái
nanh con heo dữ. Cách ngăn chặn
an toàn ở đây không phải là buộc cái
nanh như buộc cái sừng mới nhú của con trâu
mà là phải thiến con heo đi để nó không còn muốn đâm chém ai nữa,như vậy
là có phước báu.])
6. “Tượng viết: Hà thiên chi cù, đạo đại hành dã.” ( Lời tượng: Sao mà thông đạt như con đường trên trời, là đạo lớn được thi hành vậy.[Hào
6 dương ở cuối thời Đại súc, không còn ngăn chặn tích chứa nữa, bỡi vì cái gì thực sự đã to lớn thì không có cái gì ở bên ngoài
nữa, đó là đại đạo vô hạn vô biên.])
Ý
chung
Đại súc |||::| là chính quái đời
3 của thuần Cấn là ngưng lại, vừa là trùng quái đời 9 của thuần Tốn là thuận
nhập, với nội quái Kiền ngoại quái
Cấn, trời bên trong núi, là tượng tích chứa cái giá trị to lớn bên trong hay
“Chứa lớn”. Đại súc cũng là đối tướng của quẻ Vô vọng , nghĩa
là, cái có giá trị to lớn và trạng thái nguyên sơ hồn nhiên
không sai quấy là hai mặt của thực thể.
Thoán truyện giải thích các ý chính của quái từ nhấn mạnh trên các
điểm: sự thuận lợi của đức trinh chính, nuôi dưỡng hiền
đức, và đại sự thành công là do thích ứng với mệnh trời hay qui luật
thiên nhiên.
Đại tượng theo tượng quái đồ, bầu
trời trong núi, khuyên người ta học tập
lời hay việc tốt ngày xưa để làm mới
đức hạnh mỗi ngày, lời nói việc làm phải đi đôi với nhau.
Hào từ và tiểu tượng nói đến các ý chung:
- Hào 1 dương: Điều tốt lành phải được nuôi dưỡng lưu giữ từ đầu.
- Hào 2 dương: Điều lành lớn mạnh được nhờ trừ
bỏ động lực làm dữ.
- Hào 3 dương: Điều lành phài tập luyện mới nên, điều dữ phải trừ bỏ mới
sạch
- Hào 4 âm: Bỏ cái ác càng sớm càng tốt, trừ họa trừ lúc mới phát sinh.
- Hào 5 âm: Trừ bỏ điều dữ phải trừ tận gốc.
- Hào 6 dương: Cái lớn thực thì vô hạn vô biên, và chứa cái lớn
là vô niệm vô cầu, hồn nhiên tự tại.
Tóm lại, to lớn trọn đầy thì không gì bằng trời, tĩnh chỉ
súc tích thì không gì bằng núi, cho nên
người nuôi dưỡng chí lớn tâm phải an nhiên định tĩnh, tánh phải trọn đầy bao dung. Trong sự trang nghiêm định tĩnh có cái giá trị sáng tạo to lớn là ý nghĩa của Đại súc hay
“Chứa lớn”. Đằng khác, bên trong
sự sinh động vui vẻ
có sự hiền hòa thụ nhận là ý
nghĩa của quẻ Tụy hay “Tụ họp”, là đối tánh của Đại súc sẽ được tìm hiểu dưới
đây.
50.
TỤY
Nội
Dung
萃 , 亨 . 王 假 有 廟 , 利 見 大 人 , 亨 ,利 貞 . 用 大 牲, 吉 . 利 有 攸 往.
II. Thoán:
1.彖 曰 : 萃 , 聚 也 .
順 以 說 , 剛 中 而 應 , 故 聚 也 .
2. 王 假 有 廟 , 致 孝 享 也 . 利 見 大 人, 亨 , 聚 以 正 也 . 用 大 牲, 吉 , 利 有 攸 往 , 順 天 命 也 .
3. 觀 其 所 聚 , 而 天 地 萬 物 之 情 可 見 矣 .
III. Đại tương:
象 曰 . 澤 上 於 地 , 萃 . 君 子 以 除 戎 器 , 戒 不 虞 .
Âm và nghĩa:
AI. Lời quẻ:
“ Tụy, hanh.
Vương cách hữu miếu, lợi kiến đại mhân, hanh,
lợi
trinh. Dụng đại sinh ,cát. Lợi hữu du vãng.” ( Tu họp, hanh thông. Vua đến nhà miếu,
ra mắt kẻ đại nhân thì lợi, hanh thông, chính bền thì lợi. Dùng con sinh lớn, tốt, Tiến đi thuận lợi.)
AII. Thoán
truyện:
1.”Thoán
viết: Tụy, tụ dã. Thuận dĩ duyệt, cương
trung nhi ứng, cố tụ dã.” ( Lời thoán:
Tụy là tụ họp vậy. Thuận hòa để vui vẻ, cứng mạnh và trung chính có ứng hợp,cho
nên tụ họp vậy.)
2. “Vương cách hữu miếu, chí hiếu hưởng dã.
Lợi kiến đại nhân, hanh, tụ dĩ chính dã. Dụng đại sinh, cát, lợi hữu du vãng, thuận
thiên mệnh dã.” (Vua đến nhà miếu là hiếu
hưởng vậy. Tìm gặp đại nhân có lợi, được hanh thông, là tụ họp để làm điều
chính đáng vậy. Dùng lễ sinh lớn, tốt, tiến hành thuận lợi, là thuận theo
mệnh trời vậy.)
3. “ Quán
kỳ sở tụ, nhi thiên địa vạn vật chi tình khả kiến hỹ. “ Xem sự hội họp mà có thể thấy được cái tình
của trời đất muôn vật.)
AIII. Đại tượng
truyện:
“Tượng viết: Trạch thượng ư địa, Tụy. Quân tử dĩ trừ nhung khí, giới bất
ngu.” (Lời tượng: Đầm ở trên đất là tượng
của sự tụ lại. Người cao quí coi đó mà sửa sang
khí giới tụ lại một nơi, phòng
ngừa sự biến bất ngờ.[Khi nước hồ đầm tụ lại cao hơn mặt đất sinh ra nước lũ;
khi người tụ họp đông ý kiến bất đồng dễ sinh xung đột; khi của cải tụ lại khêu gợi lòng tham dễ sinh trộm cướp. Vậy, phải đề phòng khi có
sự tụ họp] )
1.
B. Hào
I. Hào từ:
1. 初 六: 有 孚 不 終, 乃 亂 乃 萃 . 若 號 , 一 握 為 笑 , 勿 恤 , 往 無 咎 .
2. 六 二 : 引 吉 , 無 咎 ,孚 乃 利 用 禴.
3. 六 三: 萃 如 嗟 如 , 無 攸 利 , 往 無 咎 , 小 吝 .
4. 九 四: 大 吉 , 無 咎 .
5. 九 五: 萃 有 位 , 無 咎 , 匪 孚 元 永 貞 , 悔 亡 .
6. 上 六 : 齍 咨
涕 洟,無 咎 .
II. Tiểu tượng:
1. 象 曰: 乃 亂 乃 萃 , 其 志 亂 也 .
2. 象 曰: 引 吉 無 咎, 中 未 變 也 .
3. 象 曰 : 往 無 咎 , 上 巽 也 .
4. 象 曰 : 大 吉 無 咎 . 位 不 當 也 .
5. 象 曰 : 萃 有 位 . 志 未 光 也 .
6. 象 曰 : 齍
咨 涕
洟
. 未 安 上 也 .
Âm và mghĩa:
BI. Lời hào:
1. “Sơ Lục: Hữu phu bất chung, nãi loạn nãi tụy.
Nhược hào, nhất ác vi tiếu, vật tuất, vãng vô cữu.” (Hào 1
âm: Như có lòng tin nhưng không
trọn, lúc thì loạn lúc thì tụ họp
. Nếu kêu gào thì có người nắm lấy
tay, vui cười trở lại, đừng lo, tiến đi không lỗi.)
2. “ Lục nhị: Dẫn cát, vô cữu, phu nãi lợi dụng thược.” ( Hào 2 âm: Dẫn nhau đến họp thì tốt, không lỗi, có lòng tín thành
thì dâng lễ mọn cũng tốt.)
3. “ Lục tam:Tụy như ta như, vô du lợi, vãng vô cữu, tiểu
lận.” (
Hào 3 âm: Tụ họp mà không được nên thở than, chẳng có gì thuận lợi, tiến đi
không có lỗi, có ít hối tiếc.)
4. “ Cửu tứ: Đại cát, vô cữu.” ( Hào 4 dương: Rất tốt thì mới không có lỗi. “
4. “ Cửu tứ: Đại cát, vô cữu.” ( Hào 4 dương: Rất tốt thì mới không có lỗi. “
5. “ Cửu ngũ: Tụy hữu vị, vô cữu, phỉ phu nguyên vĩnh trinh, hối vong.” ( Hào 5 dương: Tụ họp có ngôi vị , không có lỗi, nếu người chưa tin thì củng
cố các đức tinh đứng đầu,
lâu dài, và chính bền của
minh, như vậy
hối hận mất đi.)
6. “Thượng Lục: Tê tư thế di, vô cữu.” ( Hào 6 âm:Than thở sụt sùi, không lỗi.)
BII. Tiểu
tượng truyện:
1.
“Tượng viết: Nãi loạn nãi tụy, kỳ chí loạn dã.” ( Lời tượng: Lúc thì rối loạn lúc thì
tụ họp, là chí của nó đã rối loạn
vậy.[ Hào 1 âm tin vào sự ứng hợp với hào 4 dương , nhưng lại tụ họp với
hai hào âm 2 và 3 nên không
trọn. Nhóm 3 hào âm này thiếu hào dương
nên khi tụ khi tán, nếu kêu cầu
thì hào dương bên trên sẽ nắm tay
để tụ họp. ])
2. “ Tượng viết: Dẫn, cát, vô cữu, trung vị biến dã.” ( Lời tượng: Dẫn nhau tụ họp, tốt, không
lỗi, là trung đạo chưa bị biển đổi vậy. [Tụy là chánh quái đời 3 của thuần
Đoài, trong đó hào thế là 2 âm trung chính ứng với hào chủ 5 dương cũng trung
chính. Vì vậy nhóm ba hào âm bên dưới
theo đạo trung chính dẫn nhau lên tụ họp với các hào dương bên trên là tốt.])
3. “Tượng viết: Vãng vô cữu, thượng tốn dã.” ( Lời tượng: Tiến đi không có lỗi, là bên
trên thuận vậy. [Hào 3 âm không ứng hợp
được với các hào dương 4 và 5 - vì
4 dương đã vị ứng với 1 âm, và 5
dương chính ứng với 2 âm – nên có ta thán. Tuy nhiên nó vị ứng với hào 6 âm ,
vậy tiến đi thì thuận và không lỗi, tuy
có chút hối tiếc là cả hai đều âm.])
4. “Tượng
viết: Đại
cát vô cữu, vị bất đáng dã.” (Lời tượng:
Rất tốt thi không có lỗi, là vì ngôi vị không chánh đáng vậy. [ Hào 4 dương
trên thì tỉ ứng với hào 5 dương, dưới thì tỉ ứng với hào 3 âm và vị ứng với 1 âm nên có dẫn lực
đưa các hào âm bên dưới lên tụ họp với hào 5 dương, vậy là không vị kỷ nên rất tốt, đồng thời
cái lỗi tánh dương mà tướng âm của nó cũng mất đi.])
5. “Tượng viết: Tụy hữu vị, chí vị quang dã.” ( Lời tượng: Tụ họp có ngôi vị mà chí chưa
sáng vậy. [Bốn hào âm trong quẻ tụ họp chung quanh hai hào dương, nhưng hào 5 dương đắc trung chính vị có ưu thể
hơn hào 4 dương bất đáng vị. Các đức
tính nguyên, vĩnh, trinh nói ở hào 5
dương là đức tính của một vị nguyên thủ làm cho mọi người tín phục.])
6.
“Tượng viết: Tê tư thế di, vị an thượng dã.” (Lời tượng: Than thở sụt sùi là ở trên chưa yên ổn vậy. [Hào 6 âm nhu ở
cuối thời Tụy không còn tụ họp với ai
được, trở thành đơn côi, nhưng nhờ tánh tướng đều âm nên chẳng có lỗi gì.])
Ý chung
Tụy
:::||: là chính quái đời 3 của thuần Đoài, cũng là trùng quái đời 9 của thuần
Chấn, với nội quái Khôn ngoại quái Đoài,
nước đầm trên đất là tượng của sự tụ họp,
với hình dung là các nguồn nước
chung quanh qui tụ về một cái đầm , trên
đất có nước là nguồn sinh thái để cho
động, thực vật tụ họp . Tụy là
quẻ đối tánh của Đại súc theonghĩa các hào tương ứng của hai quẻ đều đối tánh
âm dương cới nhau. Theo nghĩa này, thì
Đại súc chứa cái có giá trị to lớn, và Tụy là qui tụ những cái có giá trị khác nhau, cho
nên tánh của Đại súc là đơn nhất và trang nghiêm định tĩnh, ngược lại tánh của
Tụy là đa tạp vui vẻ sinh động.
Quái từ và thoán truyện nêu các ý
chính: (1) Tụ họp thì hanh thông vì nó
xã hội hóa cuộc sống. (2) Phải có mối ràng buộc tâm linh giữa các cá thể. (3)
Phải có người lãnh đạo tài đức. (4) Trung và chính là tiêu chuẩn giá trị, (5)
bảo đảm nguồn chi tiêu cho sự hội họp. và (6)
Động lực của hành vi tụ họp
là tình
cảm.
Đại tượng nêu lý do nước tụ mãi trong đầm có khi vỡ bờ gây lũ quét, của cải
tụ lại một nơi dễ sinh trộm cướp, con người tụ họp không theo luật lệ, không
người lãnh đạo có thể gây sự biến bất ngờ , cho nên các biện pháp an ninh phải
được chuẩn bị sẵn sàng trong các cuộc tụ hop.
Hào từ và tiểu tượng nêu các ý:
- Hào 1 âm: Nếu tụ họp theo bên trên là chánh
đáng, nhưng bị bên dưới ngăn trở thì không nên làm loạn, nhưng nên kêu cầu thì
được giải quyết và không có lỗi,
- Hào 2 âm: Sự hội họp có giá trị phải đặt
trên các đức tính, (1) “trung”, là trung dung không thiên vị mới đại diện cho
quần chúng, và (2) “chính”, là chính đáng xứng hợp với danh vị của mình.
- Hào 3 âm: Không tụ họp được với láng giềng
là điều bất lợi, đáng tiếc, nhưng tiến
đi là thuận với bên trên.
- Hào 4 dương: Trong thời tụ họp, người ở địa vị không chánh đáng nhưng có thực lực
thì không nên chủ trì hội họp mà chỉ
nên tổ chức vận động tụ họp.
- Hào 5 dương: Người lãnh đạo hay chủ
trì tụ họp phải ở địa vị chánh đáng,có
đường lối trung hòa, không thiên vị bè
phái, và nhất là có sự ứng hợp trung
chính và
ủng hộ của nhân dân.
- Hào 6 âm: Đỉnh điểm của sự tụ họp là nỗi lo buồn của
người trên.
Tóm lại, tụ họp là nhu cầu xã hội hóa của
cá thể. Động lực thúc đẩy tụ hop là tình cảm , vì vậy trong các cuộc họp càng
lý luận bao nhiêu thì càng có sự phân rẽ bấy nhiêu. Các cá thể trong cuộc tụ
họp có cùng một quan hệ về nguồn gốc có
tính tâm linh thể hiện qua nghi lễ hội
họp. mỗi cuộc hội họp đều phải có người
chủ tri chính danh và có tài đức. Hòa thuận và vui vẻ là các điều kiện thuận
lợi để tiir chức tụ họp.
Nhiều người
họp lại cùng nhau tạo điều kiện tốt để
thực hiện một đại sự có giá trị cao, cũng như nước đầm tụ lại ngấm xuống đất tạo môi trường tốt cho hạt nảy mầm càng ngày càng vươn cao. Để
hiểu rõ ý nghĩa này chúng ta hãy tìm hiểu nội dung quẻ Thăng, là đối tướng của
quẻ Tụy dưới đây.
52.
THĂNG
Nội Dung
升 , 元 亨 , 用 見 大 人 , 勿 恤 , 南 征 吉 .
II. Thoán:
1.彖 曰: 柔 以 時 升 .
2. 巽 而 順 , 剛 中 而 應 , 是 以 大 亨 .
3. 用 見 大 人 , 勿 恤, 有 慶 也 . 南 征 吉 , 志 行 也 .
.
III. Đại tượng:
II. Đại Tượng Truyện.
象 曰 : 地 中 生 木, 升 . 君 子 以 順 德 , 積 小 以 高 大 .
Âm
và nghĩa:
AI. Lời quẻ
“Thăng, nguyên hanh, dụng kiến đại nhân, vật
tuất nam chinh cát.” ( Lên cao: rất hanh thông, phải dùng ta mắt đại nhân , đừng lo , tiến về
phía trước tốt.)
AII. Thoán truyện:
1.
“Thoán viết: Nhu dĩ thời thăng. “ ( Lời
thoán: Mềm yếu theo thời mà lên cao.)
2. “Tốn
nhi thuận, cương trung nhi ứng, thị dĩ đại hanh.” (Nhún nhường mà thuận, cứng mạnh mà đắc trung để ứng hợp, như vậy rất
hanh thông.[Chỉ cho nội Tốn ngoại Khôn và hào 2 dương ứng với 5 âm.])
3. “
Dụng kiến đại nhân, vật tuất, hữu khánh dã. Nam chinh cát, chí hành dã.” (Dùng ra mắt đại nhân, đừng lo vì là có phúc
vậy. Tiến về phía trước tốt, là chí được thi hành vậy. [ Cổ thời người Trung
Hoa gọi phía Nam
là phía trước mặt.])
AIII.Đại tượng truyện:
“ Tượng viết: Địa trung sinh mộc, thăng, quân tử dĩ thuận đức, tích tiểu dĩ cao
đại.” (Lời tượng: Cây sinh trưởng trong đất là tượng của sự lên cao, người tôn quí coi đó mà thuận theo đức, chứa cái tốt nhỏ phát triển thành cái
đức cao lớn. [Mầm cây chấp nhận ở sâu trong đất, tự thích nghi uốn nắn mình dần dần cao lớn
thành đại thụ. Cũng vậy , sự tích đức là một quá trìnhd tiệm tiến từ
thấp lên cao, từ nhỏ đến lớn.)
B. Hào
I. Hào từ:
1. 初 六 : 允 升 , 大 吉 .
2. 九 二 : 孚 乃 利 用 禴 , 無 咎 .
3. 九 三 : 升 虛 邑 .
4. 六 四 : 王 用 亨 于 岐 山 , 吉 , 無 咎 .
5. 六 五 : 貞 吉 , 升 階 .
6. 上 六 : 冥 升 , 利 于 不 息 之 貞 .
II. Tiểu tượng:
1. 象 曰 : 允 升 大 吉, 上 合 志 也 .
2. 象 曰 : 九 二 之 孚 ,有 喜 也 .
3.象 曰 : 升 虛 邑 . 無 所 疑 也 .
4. 象 曰 : 王 用 亨 于 岐 山 . 順 事 也 .
5. 象 曰 :貞 吉 升 階 , 大 得 志 也 .
6. 象 曰 :冥 升 在 上 , 消 不 富 也 .
Âm
và nghĩa:
BI. Lời hào:
1. “ Sơ Lục: Doãn
thăng, đại cát.” ( Hào 1 âm : Chấp thuận lên
cao, rất tốt.)
2. “Cửu nhị: Phu nãi lợi dụng thược, vô cữu.” (Hào 2 dương: Có lòng tin ,
dùng lễ nhỏ cũng lợi, không lỗi.)
3.
“ Cửu tam: Thăng hư ấp. “ (Hào 3 dương: Lên cao như
vào thành ấp không người.”
4. “Lục tứ: Vương dụng hanh vu Kỳ Sơn, cát, vô cữu.” ( Hào 4 âm:
Vua dùng để tế hưởng ở núi Kì sơn, tốt, không có lỗi. )
5. “Lục ngũ:Trinh các, thăng giai.” (Hào 5 âm: Chính bền tốt,
dễ dàng như bước qua bậc thềm lên cao.)
6. “Thượng Lục: Minh thăng, lợi vu bất tức chi trinh.” ( Hào 6 âm: Mê mờ mãi muốn
lên cao , không bằng luôn giữ đức
chính bền thì có lợi hơn .)
BII. Tiểu tượng truyện:
1. “Tượng viết: Doãn thăng đại cát, thượng hợp chí dã.” ( Lời tượng: Chấp thuận lên cao
rất tốt, là hợp với chí hướng bên trên vậy. [ Hào 1 âm tỉ ứng với 2 dương đắc trung, đương nhiên
khởi đầu đi lên cao nhờ dẫn lực của hào
dương bên trên.)
2. “Tượng viết: Cửu nhị chi phu, hữu hỷ dã.” ( Lời tượng: Có lòng tin của hào 2
dương là có sự vui mừng vậy. [ Hào 2 dương đắc trung ứng với
hai hào âm 1 và 5 giúp chúng đi
lên trong thời Thăng, đó là lòng tin vui và
nó không còn có lỗi vì bất đáng
vị ])
3. “Tượng viết: Thăng hư ấp, vô sở nghi dã.” (
Lời tượng: Lên cao như vào thành ấp
không người, là không bị trở ngại gì. [ Hào 3 dương chính vị ở cuối nội quái
Tốn là thuận nhập, nó chính ứng với hào
6 âm cho nên đi lên với ba hào âm của ngoại quái Khôn tức là cây vào thích nghi
trong đất rất dễ dàng.])
4. (Tượng viết: Vương dụng hanh vu kỳ Sơn, thuận sự dã.” (Lời tượng: Vua dùng tế hưởng ở núi Kỳ sơn,
là việc thuận vậy. [Thăng là chính quái đời 5 của thuần Chấn trong đó hào 4 âm chính vị là hào thế do từ hào 4 dương của thuần Chấn
biến thành âm, nó ứng với hào 1 âm , cho
nên Thoán truyện nói “Nhu dĩ thời thăng”. Núi Kỳ sơn là nơi phát nguồn nhà Chu Trung Hoa ngày
xưa, Chu
Văn Vương làm lễ tế hưởng ở đấy. )
5. “Tượng viết:Trinh cát thăng giai, đại đắc chí dã.” ( Lời tượng: Chính bền tốt, dễ như bước qua bậc
thềm lên cao, là rất đắc chí vậy. [Hào 5 âm không chính vị nhưng đắc
trung ở ngôi dương cao lại có ứng với hào 2 dương cho nên hanh thông dễ dàng
như bước qua thềm lên cao để an vị
nguyên thủ trong thời thăng của tánh
âm.])
6. “Tượng viết : Minh thăng tại thượng, tiêu bất phú dã. “ ( Lời
tượng: Ở bên trên mà mê mờ mãi muốn lên cao thì
chỉ tiêu hoại chứ không giàu có được. [Hào 6 âm chính vị lại có ứng với
hào 3 dương cũng chính vị cho nên dẫu ở chỗ cao nhất vẫn cứ muốn đi lên
thì trở thành mê mờ. Tốt hơn là nên giữ
đức trinh chính vốn có của mình.])
Ý
chung
Thăng :||::: “Đi lên” , là chính quái đời 5 của thuần
Chấn, cũng là trung quái đời 15 của thuần Khôn, với nội quái Tốn, ngoại quái
Khôn, cây ở trong đất là tượng chỉ cho sự thăng tiến hay “Lên cao”. Thăng cũng
là đối tướng của quẻ Tụy, theo nghĩa Tụy
là tụ họp , hướng hạ như nước đầm thấm
xuống đất, ngược lại Thăng là lên cao,
như cây ở trong đất mỗi ngày mỗi vươn cao. Đó
là hai mặt tích cực của thực tại.
Thoán truyện nêu các ý: (1) Phải có đủ thời
gian để cái nhỏ bé mềm yếu dần dần trở
thành cao lớn. (2) Các điều kiện thuận lợi cho quá trình lên cao là: tự hội
nhập và thích ứng (tốn thuận), ý chí kiên định
không thiên vị (cương trung nhi
ứng). (3) Được nâng đỡ bỡi giá trị phi vật thể (dụng kiến đại
nhân). Và (4) Tiến thủ theo hướng chánh
đáng (Nam
chinh cát).
Đại tượng dựa trên tiến trình tăng trưởng
của cây xanh khuyên người ta cách tu đức
là tùy thuận và tích tiểu thành đại.
Hào từ và tiểu tượng nêu các ý chung:
- Hào 1 âm:
Khởi đầu lên cao nhờ có kích phát bên dưới và dẫn lực bên trên. Tức là
nhu cầu thăng tiến của cá nhân được kích
thích với sự trợ giúp bên trên gần nhất.
- Hào 2 dương: Sức mạnh của đức tin chánh
dáng giúp cá nhân thăng tiến dễ dàng.
- Hào 3 dương: Nội tâm vững mạnh, ngoại tướng
đoan chính với sự sẵn sàng tiếp nhận từ bên
trên giúp cá nhân thăng tiến dễ dàng.
- Hào 4 âm: Giá trị tinh thần
của sự thăng tiến kên cao tùy thuộc quan niệm tín ngưỡng, văn hóa xã hội và tổ chức nhà nước .
- Hào 5 âm: Nhu thuận , sáng tạo ,và trung hòa là các đức tánh chủ chốt của giá trị thăng tiến.
- Hào 6 âm:
Trong quá trình thăng tiến trí
huệ sáng suốt luôn giữ vai trò chủ đạo, nếu bị mê mờ thì đứng yên tốt hơn tiến
lên cao.
Tóm lại, Thăng là quẻ đối tướng của Tụy với
nghĩa Tụy là hướng xuống dưới để tạo cơ sơ hạ tầng thuận lợi, còn
Thăng là hạch nhân nằm bên dưới môi trường tốt càng ngày càng tăng trưởng lân cao. Thăng thuộc phả hệ đời 5
của thuần Chấn cho nên trong quá trình thăng tiến yếu tố tự bản thân hoạt động để vươn lên cao vẫn là chủ yếu.
Thăng cũng là trùng quái đời 15 của phả hệ Khôn cho nên đức tính thiết yếu của sự thăng tiến lên cao là ôn
nhu tùy thuận theo các điều kiện hoàn cảnh. Ngoài ra thăng tiến
đạo đức không phải là một sự
tích năng lượng và nhảy vọt mà là một
quá trình tiệm tiến không phóng xuất, không nghỉ ngơi, giống như sự phát triển
cây xanh từ trong đất chậm đều
liên tục theo thời gian trở thành cao lớn.
Thăng tiến lên cao là hành động hữu cầu , hữu hướng, nhưng
làm thế nào để giá trị hữu hướng của nó có
tính vô tư, vô ngã, vô cầu , phải phù
hợp với phẩm tính thiện hảo tròn đầy của thiên nhiên? Đó chính là đối tác tánh giữa hai quẻ Thăng và
Vô vọng.
Tổng Luận
Sấm
động dưới trời là tượng của Vô Vọng, là không có gì càn quấy . Bầu trời cao rộng trong vùng núi non là tượng của Đại Súc, là
tích chứa, thuần dưỡng giá trị to lớn. Hồ nước đầm trũng giữa vùng đất rộng là
nơi tụ họp sự sống. Và, khi hạt giống đã nằm trong đất thì hướng sinh thành của
nó là nẩy mầm lên cao. Các khái niệm trên do từ kinh nghiệm sống của người xưa khi cuộc sống còn gắn bó chặt chẽ với môi
trường tự nhiên. Theo quái đồ hay tổ hợp ký hiệu âm dương thì bốn khái niệm trên
tạo thành một vòng quan hệ đối tác tánh tướng như sau:
[ Vô Vọng |::||| - (đối tướng) - Đại Súc |||::| – (đối tánh) - Tụy :::||:
(đối
tướng)- Thăng :||::: – (đối tánh ) - Vô Vọng |::||| ]
Nhưng,
trên mặt văn tự thì nội dung ý nghĩa các từ Vô Vọng-Đại Súc-Tụy-Thăng có
thực sự đối tác như quái đồ hay không? Nếu câu trả lời là “Có ” thì rõ ràng chúng ta phải tôn trọng bảo vệ nội
hàm của nó. Ngược lại, nếu là “Không” thì bỡi vì chú giải Kinh Dịch phải lấy quái đồ làm
căn bản, nên chúng ta phải hiểu các từ Vô Vọng - Đại Súc -Tụy – Thăng theo
hướng mở rộng ngoại trương ý nghĩa của chúng
sao cho phù hợp tinh đối tác của quái đồ.
1/ Quan hệ đối tướng giữa Vô Vọng |::||| và Đại Súc |||::|
Nếu quay trong không gian 180o
thì hai quái dồ Vô Vọng và Đại Súc trùng
nhau, ta gọi chúng là đối tướng. Nếu hiểu Vô Vọng là hành vi không càn quấy và
Đại Súc là nuôi lớn thuần dưỡng thì hai khái niệm này có quan
hệ nhân quả, trong đó không càn quấy là kết quả tốt do từ thuần dưỡng nuôi lớn.
Xét theo qui ước quái tượng thì sấm động
dưới trời tạo điều kiện tốt về áp suất nhiệt
độ cho cây cối dễ sinh trưởng. Đằng khác, bầu trời cao rộng bên trong vùng núi non là nơi thuận
lợi cho những người ẩn tu nuôi lớn đức
hạnh của mình. Như vậy, Vô Vọng và Đại Súc chỉ là hai mặt hình tướng đối nhau của một thực thể, một động một tĩnh, như bầu
trời sấm động và núi non thanh hư lặng lẽ. Về mặt bản thể thì chúng chỉ là một,
chứa cái có giá trị to lớn thì không thể chứa cái càn bậy, và ngược lại cái không sai quấy có giá trị to
lớn. Đại Súc hay Vô Vọng, Chứa lớn hay Không
càn quấy là tùy ta nhìn về mặt động hay tĩnh. Khi động dụng thì nó là Vô Vọng,
khi an nhiên tĩnh lặng thì nó là Đại Súc.
2/ Quan hệ đối tánh giữa Đại Súc |||::| và
Tụy :::||:
Các hào trong hai quái đồ Đại Súc và Tụy đều đối tánh âm dương với nhau, ta nói chúng là hai
quẻ đối tánh. Sự đối tánh này cũng có thể do
Đại Súc |||::| thuộc phả hệ
Tốn-Cấn cho nên nguồn gốc của nó là định tĩnh và âm động, ngược lại Tụy :::||: thuộc phả hệ Chấn-Đoài nên nó
là linh hoạt và dương động. Như vậy để
chứa cái có giá trị to lớn hay Đại Súc thì cần phải có sự tụ họp của cái tánh dương. Ngược lại để
tụ họp diễn ra tốt đẹp thì cần sự bình
tĩnh và hòa thuận của cái tánh âm. Sự tương tác giữa hai bản tánh âm dương của Đại Súc và Tụy đưa đến tình trạng mới ngược hướng với Tụy,
đó là sự thăng tiến mở rộng thực tại,
3/ Quan hệ đối tướng giữa Tụy :::||: và Thăng
:||:::
Đầm nước trên miền đất rộng tạo vùng sinh
thái qui tụ sự sống; mầm cây nằm trong đất là điều kiện tốt cho tiến trình tăng trường cây xanh. Đây là hai
quá trình ngược hướng, một đằng nội hướng qui tâm , một đằng ly tâm ngoại
hướng, đó là đối tác tướng của hai quẻ Tụy và Thăng. Tụy và
Thăng cũng đối nhau ở chỗ, để sự hội họp diễn ra tốt đẹp thì mỗi thành
viên bên trong phải thuận, bên ngoài phải vui. Đằng khác, để có thể thăng tiến lên cao
thì nội tâm người ta phải khiêm tốn,
hành động phải tùy thuận theo hoàn cảnh bên ngoài. Tụ họp và thăng tiến lên cao
hay Tụy và Thăng chỉ là hai mặt của một thực thể, nhìn nội hàm thấy ở quẻ Tụy, và nhìn ngoại trương thì thấy ở quẻ Thăng.Thực ra chúng cùng chung một
bản tánh ở chỗ, Tụy thuộc phả hệ
Chấn-Đoài, và Thăng thuộc phả hệ
Chấn-Khôn cho nên tánh chung của chúng vẫn
là năng động của dương tánh.
Các
chủng loại sinh vật tùy theo điều kiện cơ thể và môi trường sống đều có xu hướng quần tụ. Mặc dù sự tụ họp của xã hội người là thuộc mức tiến hóa cao, vẫn phải có biện pháp phòng vệ xung
đột phân rẽ, trong đó điều kiện quan
trọng cho sự thăng tiến là không nói bậy
làm càn.
4/ Quan hệ đối tánh giữa Thăng :||::: và Vô
Vọng |::|||
Hai cặp quẻ đối tánh Kiền-Khôn và Chấn-Tồn
phối kết tạo nên cặp đối tánh Thăng-Vô Vọng. Trong đó Thăng thuộc phả hệ
Chấn-Khôn cho nên quá trình thăng tiến lên cao là sự năng động dưới đất, tuy
nhiên nhìn quái đồ Thăng :||::: , là đời 5 của thuần Chấn |::|:: khi 4 hào dưới đều biến tánh âm dương, nên nội quái đã trở thành Tốn, và ngoại quái là
Khôn, từ đó khái niệm thăng tiến được hình
tượng hóa bằng hạt mầm
cây xanh nằm trong lòng đất ắt nó sẽ lên
cao. Thực ra sự thăng tiến hay xu hường lên cao chính là bản tánh dương động
của quẻ Chấn. Tương tự như vậy, Vô Vọng |::||| là chính quái đời 5 của thuần Tốn :||:|| khi 4
hào dưới đều biến tánh âm dương, nên nội quái đã trở thành Tốn và ngoại quái là
Kiền, từ đó khái niệm Vô Vọng dựa trên hào 1 dương
cho rằng nó từ thể Kiền đi vào để làm chủ nội quái Chấn. Thực ra Vô Vọng hay
không càn quấy là bản tánh khiêm tốn và thuận
nhập của quẻ Tốn . Điểm khác nữa là, thăng
tiến lên cao được là nhờ hoạt động ngay từ dưới đất thấp,và Vô Vọng không
càn quấy là do có đức khiêm tốn biết thuận nhận
lẽ phải bên trên .
Muốn biết một việc làm là càn quấy hay chánh
đáng, một bước đi là thăng tiến hay suy thoái người ta phải đối chiếu chúng với các mẫu chuẩn
và độ khả tín, do đó kỳ 29 tiếp
theo sẽ trình bày nội dung bốn quẻ Phệ Hạp-Bí-Khốn-Tỉnh là vòng biến dịch thứ 16 của các quẻ Kinh Dịch.
Phú Yên, tháng Tám – Đinh Dậu, 201
__________________________________
Khánh-Hỷ









Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét