Thứ Năm, 25 tháng 4, 2019

Kỳ 4: Ngôn Ngữ Và Thông Tri


  
 
  











" Tiếng đàn  dứt đã  hôm  qua,
Nay nghe âm  vọng lời  ca vô thường.
Cạn  lời không cạn  yêu thương,
Luân hồi thanh sắc , an thường thấy nghe ."
                             ---
  
      NGÔN NGỮ VÀ THÔNG TRI
                            ***
                                Đàm Khánh Hỷ,
                                      -------

 Nội Dung

Mở Đầu

 

I. Tiến Trình Biểu Trưng

  1. Các Hành Vi Biểu Trưng

  2. Sự Sáng Trí

  3. Các Khái Niệm

 

II. Khái Quát Về Ngôn Ngữ

  1. Sự Phát Triển Ngôn Ngữ

  2. Sự Đa Dạng   Ý Nghĩa Ngôn Ngữ
  3.  Đặc Tính  Khái Niệm Của Ngôn Ngữ
   4. Cơ Chế Tiếng Nói
   5. Cấu Trúc Ngôn Ngữ

  III. Ký Ức Ngôn Ngữ
     1. Sự Phát Âm Của Trẻ Sơ Sinh
      2.  Học Tập Nói
      3.   Ký Ức Tiếng Nói
      4. Hồi Ức  Và Quên Lảng
   5 . Não Bộ Và  Ký Ức Ngôn Ngữ

IIV. Ngôn Ngữ Và Thông Tri
1.Tiến Trình Thông Tri
 2.  Đơn Vị   Thông Tin - Bit
3.   Tính Chất Thống Kê Của  Ngôn Ngữ
4.  Đặc Tính  Hữu Dư   Ngôn  Ngữ (Redundancy)
5. Ý Nghĩa Của Từ
6. Thông Tri  Không   Lời

Tổng Luận
Tài Liệu Tham Khảo


                                           
                                          IV. NGÔN NGỮ VÀ THÔNG TRI

1. Tiến  Trình Thông Tri 1  

    Thông tri liên quan đến một chuỗi   ít nhất có ba liên kết : một người gửi, một kênh thông tri, và một người nhận. Người gửi phải mã hóa tin tức, tức là    phải đặt những gì muốn thông tri thành các tín hiệu thích ứng. Các tín hiệu này có thể là phun khói, nhịp  trống, các chấm, các vạch, hoặc các biểu thị qui ước theo các mẫu tự, theo các từ , các con số, …  Các tín hiệu đã mã hóa được chuyển qua một kênh thông tri, chẳng hạn qua không trung, qua dây dẫn, hoặc qua các ấn bản. Khi   nhận được các tín hiệu như vậy, người nhận   phải giải mã, chuyển chúng trở lại như trước khi gửi để có  bản tin tức. Như vậy,  một người làm chứng   mà  bị câm điếc   thì   tin tức  do phiên  dịch   điệu bộ thành các từ,  còn một  người đọc bản tin   chữ nổi thì anh ta chuyển  những gì   nhận biết bằng các đầu ngón tay thành các từ,  và người đang đọc trang   này, mặc  dầu có thể không   biết   mình đang giải mã,  thực tế là đang phiên chuyển các tín hiệu   in  ấn thành các từ. Nếu các tín hiệu được chuyển tải bằng các mẫu sóng âm theo qui ước, giống như trong hình IV.1, thì người nhận giải mã chúng để  được một  tin  nói.

                   

                 Hình IV.1:     Sóng âm kích thích thính giác.2
 Các từ được mã hóa ở đây là “ Joe took father’s shoe bench out” (Joe hãy lấy cái băng gác dày của cha ra đây) 

     Kỹ thuật viễn thông rất chú ý đến  việc  mã hóa, truyền tải,    giải mã tin tức,  và đặc biệt  là  phương thức truyền tin hữu hiệu.  Khoảng  giữa thế kỷ XX các nhà nghiên cứu tại các phòng thí nghiệm điện thoại Bell cũng như các trung tâm nghiên cứu khác đã nói đến  “Lý thuyết Thông Tin”(The Information Theory)   liên hệ đến việc dùng toán học phân tích chi tiết   tiến trình truyền tải thông tin. Lý thuyết thông tin đã mở rộng ảnh hưởng vượt xa ngoài vấn đề truyền tải thông tin trên  dây cáp hay điện thoại hữu tuyến.
     Lý thuyết thông tin đã phân nhánh rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khoa học. Trong thần kinh học (Neurology)nó  ảnh hưởng đến các khái niện về  các cơ quan  nhận cảm đã  mã hóa các thông tin như thế nào, về cách thức các tế bào thần kinh truyền tải thông tin đến não bộ, và não bộ giải mã chúng như thế nào. Trong lĩnh vực tổng quát về tự động hóa nó ảnh hưởng đến việc  thiết kế cái gọi là điện não (electromic brains. Ứng dụng của nó trong các  phát minh như máy chơi cờ, máy phiên dịch ngôn ngữ,... Trong nghiên cứu khoa học về ngôn ngữ nó chú ý đến vấn đề xác suất và các đặc tính thông kê của cấu trúc  ngôn ngữ, như  độ  xác suất   để cho một từ theo sau một từ   đặc biêt      nào đó. Trong tâm lý học, lý thuyết thông tin  ảnh hưởng đến việc nghiên cứu sự học tập và các tiến trinh  suy nghĩ.
    Từ lúc đầu  các  nghiên cứu   dùng thuật ngữ “Thông tin” (Information) với một nghĩa rất giới hạn, nó chỉ đề cập đến việc mã hóa, truyền tải, và giải mã các tín hiệu của một bản tin mà thôi. Tức là, nó không cố ý liên hệ đến những gì  mà tin tức  có ý nghĩa  đối với người nhận. Ví dụ: Từ “dân chủ” (democracy) được mã hóa, truyền tải, và giải mã hoàn toàn, nhưng nó vẫn có nghĩa  chỉ nhiều  việc khác nhau cho  những người khác nhau tùy theo hoàn cảnh riêng  của họ.  Tuy nhiên, các nhà lý thuyết thông tin cũng quan tâm đến ý nghĩa gián tiếp. Giả sử có một bản tin bị nhiễu lệch trong lúc truyền tải - do dây dẫn bị ẩm ướt, radio tĩnh thế, hình ảnh, âm thanh kém truyền trên TV,  kể cả do các lỗi  đánh máy hoặc vết bẩn trên bản in, do sự cố như vậy người nhận có thể bị mất  ý nghĩa theo dự định lúc đầu, bỡi vì anh ta không có được các tín hiệu rõ ràng. Bất cứ một loại  nhiễu lệch nào không liên can tới hay không cản trở sự truyền tải  tin tức được các nhà lý thuyết thông tin coi như là tiếng ồn (noise).
    Trong địa hạt thông tin,  ngoài việc thất bại  kiểm định  ý nghĩa còn có một  đăc tính khác , và cũng  là căn bản cho toàn bộ công việc nó đảm nhiệm. Đó là ý niệm cho rằng thông tin làm giảm tính bất xác định  trong trí não người nhận. Giả sử bạn  phát âm một  chữ  trong    bảng     29 chữ cái, và tôi   nghe     nhưng không đủ rõ để chỉ ra nó là chữ nào. Trong trường hợp này, tôi không thể làm gì tốt hơn là đoán mò   1 trong  29 chữ cái. Tôi  chỉ biết chắc một điều là bạn đã nói ra. Rõ ràng tính bất xác  định của tôi ở đây là một hàm số của một số khả thể (a function of the number of posibilities).  Trong trường hợp, nếu bạn chỉ thảy một đồng xu, thì tính bất xác định của tôi vì  nghe  không rõ  bạn đã nói “ngửa”  rất ít hơn so  với trường hợp trên, nghĩa là  tính bất định của hàm số 2 khả thể nhỏ hơn bất định trong hàm số 29 khả thể. Vậy,  từ “thông tin " liên hệ đến những gì  bạn đã nói không nhiều bằng những gì bạn có thể nói. Tức là, thông tin là  đo lường sự tự do chọn lựa khi bạn chọn một  tin . 

    2.  Đơn Vị   Thông Tin - Bit
Khi    tin  tức chỉ có hai khả thể như: Sấp - Ngửa, Có - Không, Đúng - Sai, Tốt - Xấu ,...  nó gọi là sự chọn một trong các khả thể   truyền tải lượng thông tin đơn nhất, hay gọi là 1 bít  (viết tắt của binary digit, số nhị phân  có độ rộng 1 - 0 được dùng để mã hóa thông tin trong máy  tính). Bit  không theo nghĩa thông thường là một miếnd nhỏ, nhưng ở đây  nó có nghĩa là có bao nhiêu tính bất xác định đã giảm  khi một người   chọn lựa dữ liệu thông tin . Vậy, một Bit  là một lượng thông tin bất kỳ đã giảm tính bất xác định đi một nửa, 1/2. Chẳng hạn một người  phải chọn “Có” hoặc “Không” , và anh ta đã nói “Có”, vậy   là sự bất xác  định   giảm đi  một nửa, tức là  đã cung cấp 1 bit thông tin.  Thực tế thì   số bit trong một thông tri được định nghĩa là  logarithm cơ số 2 của số khả thể từ đó được chọn ra. Vậy một mẫu với 4 khả thể thì sự truyền tải cung cấp 2 bít thông tin,  với 8 khả thể thì được 3 bít, cứ như vậy.  Như ví dụ trên thì bảng Logarithm  cơ số 2 cho biết   log2(29) ≈ 4. 857,  chúng ta nói rằng  việc nghe  đọc khôngh rõ một chữ  trong bảng  29 chữ cái  cung cấp cho người nghe xấp xỉ   4,8  bit    để  biết    người đọc đã   dùng  một   chữ nào   trong số ấy. Khái niệm thông tin như là sự giảm tính bất xác định, và bít như là một chỉ số đo lường  trong việc này được minh họa  ở Bảng IV .

   A
     1 
     1
    1

    B
     1
     1
     0

    C
     1
     0   
    1
   C
    D
     1
     0
    0

    E
     1
     1
    1

    F
     1
     1
    0

    G
     1
     0
    1

    H
     1
     0
    0

          
        Tín hiệu   Lần 1     Lần 2       Lần 3  Giải đáp
 Bảng IV  : Một số đặc điểm của lý thuyết thông tin3.

    Chúng ta nói rằng thông tin làm giảm tính bất xác định và bít   là đơn vị của thông tin   minh họa bằng ví dụ:
    Giả sử có 8 mẫu tự liên tiếp từ A đến H,  
tôi thử nghiệm chọn thầm trong đầu chữ C, và một người  được yêu cầu với sự đoán mò ít nhất phát hiện xem mẫu tự nào tôi đang chọn thầm. Nếu anh ta theo thủ thuật hữu hiệu nhất thì sẽ hỏi: “ Nó ở trong 4 mẫu tự đầu phải không?” Dương nhiên tôi sẽ trả lời: “Phải.” Như vậy anh ta đã giảm đi một nửa sự bất xác định của mình, tức là anh ta  đã có 1 bít thông tin. Bây giờ nếu sáng trí thì anh ta hỏi: “ Nó là một trong hai mẫu tự đầu phải không?”. Dĩ nhiên tôi trả lời: “Không ” , anh ta lại giảm tính bất xác định giữa hai từ đầu và hai từ tiếp theo một nửa nữa. Vậy anh ta có được 1 bít nữa,. Bây giờ chỉ cần 1 bít thứ ba là vấn đề được giải quyết. Anh ta có thể hỏi: “Có phải là mẫu tự thứ ba hay không?”. Dĩ nhiên tôi đáp “ Phải” , hoặc anh ta cũng có thể hỏi: “ Có phải là mẫu tự thứ tư không?” , tôi đáp :” Không “ thì anh ta vẫn xác định đúng mẫu tự thứ ba hay chữ C tôi đã nghĩ trong đầu. Nếu đoán mò theo cách cầu may thì cá nhân có thể đạt kết quả nhanh nhưng cũng dễ thất bại, bỡi vì may mắn do sự đoán mò có kết quả ít hơn 1 bít. Các số nhị phân này thường dùng trong các mã thông tin, như mã hóa : Có là 1 Không là 0, Đúng là 1 Sai là 0, Mở là 1 Tắt là 0, …Các mã Morse ghi bằng chấm, vạch, và các hệ thống thẻ lỗ lưu trử thông tin cũng dùng mã hóa nhị phân.

3. Đặc tính Thống Kê   Ngôn Ngữ
    Các nghiên cứu nói trên có thể áp dụng nếu các tín hiệu có xác suất xảy ra bằng nhau. Tuy nhiên,  điều đáng chú ý là các chuỗi ngôn ngữ có xác suất ngẫu nhiên . Nói cách khác, sự xuất hiện một mẫu tự, theo một mức độ nào đó, tùy thuộc vào mẫu tự đứng trước nó. Vậy thì, xác suất của mẫu tự U đứng sau Q lớn hơn  xác suất của L,  P hoặc X đứng sau Q. Vì lẽ ấy  mà nếu Q là một ký hiệu trong tiếng Anh (hoặc tiếng Việt), thì hầu như mẫu tự tiếp sau sẽ là U. Trong biến cố này thì sự xuất hiện của U cho rất ít , hay không cho thêm thông tin gì ngoài thông tin đã cho bỡi mẫu tự Q.         
    Cách khảo sát này cũng áp dụng đối với các từ. Một số từ này 
 thường được dùng hơn một số từ khác. Thực tế thì sự xuất hiện bất cứ một từ   trong một điệp văn cũng có thể   tiên đoán   do sự hiểu biết về các từ đứng trước nó. Chẳng hạn, trong tiếng Anh từ dear rất hiếm khi theo sau các từ như: water, snake, sky, nhưng rất thường theo sau các từ như: Sir, Madam, friend, hoặc theo sau  tên riêng một người. Trong tiếng Việt thì từ đi  thường theo sau các động từ ở mệnh lệnh cách hơn là các từ loại khác. Ví dụ: Nín đi! Hát  nữa đi!….
    Do hiện tượng  này mà các nhà lý thuyết thông tin và những người nghiên cứu hành vi ngôn ngữ rất quan tâm đến tính chất thống kê của ngôn ngữ. Thực tế là, nếu xác suất xảy ra của các chuỗi ngôn ngữ có thể nhận biết được thì điều này có thể lập thành  công thức toán học biểu thị cho các đặc tính thông tri. Nghiên cứu kiến thức liên quan đến các đặc tinh ngôn ngữ  này  đã phát hiện một số sự kiện khá thú vị. 
    Chẳng hạn,    dùng 29 phiếu ghi 29 mẫu tự tiếng Việt từ A đến Y rồi bốc thăm , mỗi lần một phiếu, lần lượt ghi kết quả các mẫu tự xuất hiện, thì chuỗi mẫu tự có dạng : LYGQKÂV …. Đối với tiếng Việt, xác suất ngẫu nhiên này xấp xỉ bằng 0 nên không được coi là dạng tiếng Việt. Đối với các ngôn ngữ khác cũng có thể thí nghiệm như vậy để thấy rằng cấu trúc ngôn ngữ không hoàn toàn chỉ theo ngẫu nhiên.
     Để quan sát khuynh hướng một mẫu tự này đứng sau mẫu tự khác có ảnh hưởng gì đến các từ, các câu trong chuỗi ngôn ngữ hay không,  người viết  đã  thử nghiệm như sau:

    Thử nghiệm 1:
    Dùng  “ Bát Nhã Tâm Kinh” âm Hán-Việt,văn xuôi để đối chiếu.
    Bốc thăm để có mẫu tự khởi đầu, tác giả chọn ngẫu nhiên trong 29 mẫu tự thì được Đ. Bắt đầu chuỗi từ “ Quán Tự Tại…Đa …”, vậy từ thứ 1 có Đ là ĐA. Sau  Đ  là  A, nên cũng theo chuỗi từ trên ta có từ thứ 2 ,chứa A, là QUÁN. N vừa hiện ra sau A, nên từ thứ 3 ,cũng theo cách trên, là HÀNH. H xuất hiện nên từ thứ 4 là THÂM. Â xuất hiện nên từ 5 là MẬT. T xuất hiện nên từ 6 là TỰ. Ư xuất hiện và từ 7 là NHỨT. T xuất hiện lần 2 nên từ thứ 8 là TẠI. A xuất hiện lần 2 và các từ ĐA. QUÁN, HÀNH đều xuất hiện nên từ 9 là TÁT. T xuất hiện lần 3 và các từ chứa T là THÂM, MẬT, NHỨT, TẠI đều xuất hiện nên từ thứ 10 là BÁT. Không có mẫu tự nào sau T này  nên chuỗi từ đã kết thúc .
    Kết quả: Có chuỗi 10 từ     “ ĐA QUÁN HÀNH THÂM MẬT TỰ NHỨT TẠI TÁT BÁT “ nằm trong chuỗi 22 từ đầu của Bát Nhã Tâm Kinh : “ Quán Tự Tại Bồ Tát hành thâm Bát Nhá Ba La Mật Đa thời chiếu kiến ngũ uẩn giai không, độ nhứt….” Vậy tỉ số ngẫu nhiên xuất hiện từ trong Bát Nhã Tâm Kinh  là 10/22 ≈ 45%

    Thử nghiệm 2: Dùng truyện Kiều chữ nôm âm Việt văn vần để đối chiếu:
   
  Truyện Kiều bắt đầu bằng : “ Trăm năm trong cõi người ta, ….”    Chọn ngẫu nhiện được A, nên bốc thăm lại được T , vậy từ thứ 1 là TRĂM. R xuất hiện nên từ thứ 2 là TRONG. O xuất hiện , nên từ thứ 3 là CÕI. I xuất hiện ,nên từ 4 là NGƯỜI . Sau I không có mẫu tự hiện ra nên chuỗi từ kết thúc ,với kết quả là : Chuỗi 4 từ “TRĂM TRONG CÕI NGƯỜI “ nằm trong chuỗi 5 từ của truyện Kiều: “ Trăm năm trong cõi người …” Vậy tỉ số xuất hiện từ ngẫu nhiên là: 4/5 = 0, 80 .

Thử nghiệm 3: Dùng bài ca dao “Công cha như núi Thái Sơn, ….” văn vần truyền khẩu ,dùng lời nói không dùng văn tự,  để đối chiếu:

Bốc thăm lần 1 được V, không có V trong chuỗi nên bốc lần 2 được Ă, Ă cũng chẳng hiện ra, nên bốc lần 3 cuối cùng được E, vậy từ thứ 1 là MẸ Sau E không có mẫu tự nên kết thúc thao tác, và kết quả là:
           Tỉ số xuất hiện từ ở hai vòng đầu là: 0/28 = 0
Và, vòng 3 chỉ có một từ MẸ xuất hiện và chấm dứt trong chuỗi 8 từ: “Công cha như núi Thái Sơn. Nhĩa mẹ…..” với tỉ số ngẫu nhiên 1/8 = 0,125

    Thử nghiệm 4: Dùng bản dịch kinh Thánh Cơ Đốc ,văn xuôi cùng gốc mẫu tự La tinh để đối chiếu:
    Bốc thăm được  nên từ thứ nhất là ĐẦU. U xuất hiện nên từ thứ 2 là CHÚA. A xuất hiện nên từ 3 là BAN. N hiện ra nên từ 4 là DỰNG. G hiện ra và từ 5 là TRỐNG. Sau G không có gì nên chuỗi đã kết thúc , với kết quả có chuỗi 5 từ “BAN ĐẦU CHÚA DỰNG TRỐNG” nằm trong chuỗi 16 từ:
"  Ban đầu Đức Chúa Trời dựng nên trời đất.  Vả, đất là vô hình và trống..."
Vậy tỉ số ngẫu nhiên xuất hiện từ là: 5/16 ≈ 0, 31.
    Và kết quả 4 mẫu thử nghiệm trên ( 0,125 ; 0,31 ; 0,45 ; 0,80) cho trung vị là: (0,45+0,31)/2 = 0, 38, và trung bình cộng là: ( 0,125 + 0,31 + 0,45 + 0,80)/4 = 0,39 . Nếu các kết quả là đáng tin cậy thì có thể nói rằng: Trong tiếng Việt có chừng 61- 62 phần trăm từ là do chọn lựa tự do của người viết hay người nói, và chừng 38 - 39 phần trăm từ là theo cấu trúc thống kê của ngôn ngữ Việt.
    Thực tế  các kết quả nêu trên    chỉ để minh họa phương pháp hơn là kết quả thực nghiệm . Mở rộng thêm người ta có thể thay thể sự xuất hiện mẫu tự trong từ bằng sự xuất hiện từ trong câu. Và thay vì dùng văn bản đối chiếu thì cần nhiều người tham gia để có các từ trong câu và các câu trong đoạn văn. Từ đó sẽ đưa ra kết luận chung về các đặc điểm thống kê của một ngôn ngữ .

    
    4. Đặc Tính Hữu Dư Ngôn Ngữ (Redundancy)
    Một tính chất khác đáng chú ý trong thông tri ngôn ngữ là tính dài dòng hay hữu dư , đó là khuynh hướng bị ngập trong lời nói - sử dụng nhiều từ hơn mức cần thiết cho một tin tức. Trong câu vừa nêu, các từ theo sau từ lời nói là hữu dưu hay dài dòng. Vậy tại sao lại phải viết chúng ra ? Lý do là để cho một số độc giả được rõ ràng hơn đối với phần đầu của câu. Thông thường, tính dài dòng trong ngôn ngữ làm người nghe khó chịu. Người ta cho rằng trong khi nói hay viết để đạt được mục đích  của mình, một người   dùng càng ít từ càng tốt.
    Đằng khác, trong lý thuyết thông tin thuật ngữ hữu dư , cũng   như từ thông tin, được dùng theo nghĩa đặc biệt trong  bối cảnh mà thông tin  nghĩa là làm giảm tính bất xác định.  
    Như đã nói, một chuỗi từ thường chứa các mẫu tự hầu như phải đứng kề sau các từ khác, chẳng hạn U theo sau Q.   Do đó, trong một bản tin có mẫu tự Q thì U được coi như hành lý dôi ra của nó , hữu dư   gần như là 100% . Tuy nhiên, nếu khi truyền tải do bị nhiễu mà  Q bị xóa mất    thì sự có mặt của U, cũng như do toàn cảnh của bức điện tín  giúp người ta có thể làm đầy chỗ thiếu mẫu tự Q. Dĩ nhiên,    nhiều từ có tính hữu dư ít hơn   U  hữu dư đối với Q vừa nêu. Mẫu tự H theo sau P , và C, G, K, N, T 
với tần số cao hơn so với  các phụ âm  B, D, Đ, L, M, Q, R, S, V, X và các nguyên âm. Cùng một nguyên tắc như vậy cũng mở rộng  áp dụng cho các từ và ngữ. Tính khả thể kết chuỗi của chúng đưa đến sự  hữu dư, nhưng điều này làm giảm đi sự bất xác định trong các trường hợp truyền tin không rõ do bị nhiễu. Các   hữu dư loại này như trong tiếng Anh thì từ Dear thường đứng trước từ Sir, và Sincerely đứng sau từ Yours ; trong tiếng Việt thì từ Kính thưa thường đứng trước Ngài, Ông, Bà, Quí vị, và Cảm ơn thường đứng sau Thành thật .
     Theo W. Weaver (The Mathematics of Information. pp. 105-106) , hữu dư trong tiếng Anh chiếm khoảng 50%, có nghĩa là khi một người viết hay nói thì có chừng một nửa số mẫu tự hay từ là do anh ta tự do chọn lựa , còn lại một nửa kia xuất hiện thực sự là dưới sự kiểm soát của cấu trúc thống kê của ngôn ngữ, mặc dầu anh ta không hề nhận biết điều này. Khi một người có được các mẫu tự, từ, và  ngữ thì việc học biết cấu trúc này để sử dụng tốt cũng thông thường như các qui luật  ngôn ngữ khác.
    Sự hữu dư trong các chuỗi ngôn ngữ , ngoài tánh cá biệt ,    cũng có một giá trị công dụng nào đó. Chẳng hạn, một người có thể dùng nhiều từ hơn mức cần thiết để chuyển một tin tức,  điều này đồng thời  làm tăng tính khả thể  muốn tạo nên một ấn tượng có dự định nào đó.  G. King trong “What is Information” (Thông tin là gì?) nêu ra một ví dụ: Chẳng hạn, một trận bão từ có thể  quấy nhiễu  một điện thư “ I love you “ (Tôi yêu em) thành “ I hate you” (Tôi ghét em), nhưng điện thư vẫn có thể được gửi như là “ I love you darling “ (Tôi yêu em thân thương ). Trong sự cố này, từ “darling” (thân thương) tuy là hữu dư  nhưng nó đã bảo vệ để chống lại sự sai lầm nghiêm trọng trong truyền thông vì đã làm thay đổi toàn bộ ý nghĩa của tin tức.
    Ngoài các khái niệm chính liên hệ đến thông tri và cấu trúc ngôn ngữ vừa nói trên, còn một chủ đề quan trọng trong lý thuyết thông tin, đó là vấn đề ý nghĩa thông tin.

    
        5. Nghĩa Của Từ
     Trở ngại lớn nhất trong thông tri hữu hiệu là  nhiều từ được dùng không được qui ước ý nghĩa đầy đủ. Các từ  dùng chỉ cho một đối  vật hay  một sự việc duy nhất thì chẳng   rắc rối gì  lắm. Ví dụ: Từ “bút chì” đối với tất cả chúng ta, nó chỉ dùng để chỉ định  một vật dụng , và hiếm khi nghĩa của nó vượt quá nghĩa: “ Một vật nhỏ dài bên trong có chì, và dùng để viết.”   Mặt khác, các từ hàm súc thường  gây nhiều rắc rối  bỡi vì thêm vào việc chỉ định các  đối vật, các sự cố đặc thù chúng còn chứa các  ngụ ý.  Chẳng hạn, từ “con heo”   ngoài việc  chỉ cho  một con vật thông thường nuôi   làm   gia súc, nó còn  biểu thị cho sự nhơ bẩn, tham lam, và phè phỡn;  nhiều khi nó cũng biểu thị cho những gì xấu xa nhất nơi một người.
     Có một số từ còn gây rắc rối  hơn cả các từ chỉ sự vật cụ thể. Chẳng hạn,    các từ Bình đẳng,  Tự do, Dân chủ, Nhân quyền, …,Nghĩa  các từ thuộc phạm trù trừu tượng rất  khó dứt khoát. Thêm vào đó chúng thường được  dùng với các hàm ý  không  thể biện minh bằng nguyên ngữ. Khó khăn của chúng ta đối với loại từ này nổi rõ trong thông tri quốc tế. Nhiều khi   ý nghĩa các từ  theo dự định không dễ dàng phiên dịch sang  một  ngôn ngữ khác.  Ngay cả khi các từ đã được phiên dịch, việc giải nghĩa chúng cũng khác nhau giữa  chúng ta.  Chẳng hạn , một thành viên   Liên Hiệp Quốc   nói tiếng Anh: “ I assume “ (Tôi giả sử), người thông dịch tiếng Pháp có thể  dịch nó với nghĩa “I deduce”   (Tôi nghĩ là ), người thông dịch tiếng Nga  lại dịch theo nghĩa “ I consider” (Tôi xem là). trong khi đó thì  khái niệm giả sử  đã bay  mất4 !  Bản chất các vấn đề    như vậy thuộc lĩnh vực ngữ nghĩa học (Semantics), là một ngành của ngôn ngữ học .
     Nói chung,  nghĩa của một từ gồm  ba  mặt . Thứ nhất là  lịch sử của từ , thứ hai là kinh nghiệm riêng  của người đang hiểu từ đó, và thứ ba là  quá  trình biểu thị sự liên hệ giữa từ dùng và sự vật mà nó biểu trưng.

     6. Thông Tri  Không    Lời 5
    
    Bất cứ một kích thích nào cũng có thể hiểu là thông tri một điều gì đó cho một người mà họ sẽ đáp ứng lại kích thích đó. Tuy nhiên, thuật ngữ Thông tri không lời  là chỉ sự truyền tải  thông tin theo cách của một nền văn hóa  mà  không dùng từ ngữ. Thông tri không lời có vẻ như ít quan trọng so với thông tri có lời, nhưng nhìn kỹ  thì chúng ta thấy nó rất phổ biến, tinh tế, và có khả năng  thông tin  hữu hiệu. Nhiều tác giả  cho rằng, trong nhiều trường hợp động tác không  lời có thể chuyển tải các ý nghĩa mà các từ không thể làm được. Có trường hợp,   chúng ta phải dùng nhiều  từ thích ứng mới  truyền được một thông tin, nhưng cũng chính thông tin ấy chúng ta có thể  thông tri rất nhanh  bằng   động tác không lời.  Dười đây là một số ví dụ về thông tri không lời.
    a) Điệu bộ  cung cấp một điểm khởi đầu tốt. Nhưng chúng ta phải loại bỏ các điệu bộ  có cùng  nghĩa với các từ, như  các điệu bộ của một người  nói  bằng ngôn ngữ câm-điếc, và nhân viên giao dịch chứng khoán báo lệnh bằng cử chỉ (Hình IV.3).

                           
                   Hình IV.3:  Điệu bộ mã hóa thông tin ngôn ngữ
    ( Hình trên: Thư ký giao dịch chứng khoán báo lệnh mua 700 cổ phiếu. Nhưng, nếu  cùng các ngón tay như vậy  quét xuống thì có thể là bán 700 cổ phiếu. Hình dưới: Một chuyên gia nhấp nháy giá thầu 3/8 (ngón tay uốn cong) và 1/2 được cung cấp (ngón tay thẳng đứng)

    Các cử động này là nói bằng tay, chúng là   cách diễn tả các từ được mã hóa theo lời nói hay chữ viết,  và   được qui ước  theo cùng mức độ  với sự  diễn tả bằng lời nói và chữ viết. Điệu bộ không lời, tuy không biểu thị bằng  từ,  chúng cũng phải được chuẩn hóa, nếu không thì chúng sẽ mất ý nghĩa thông tri.  Một   màn  kịch câm  nào cũng  đều  chuyển tải   một ý nghĩa, bỡi   nó dùng  các điệu bộ   xếp  đặt phù hợp với điệu bộ mà chúng  ta  quen thuộc. Trong mỗi xã hội đều có những điệu bộ theo qui ước của nó. Một số các động tác  này được cách điệu hóa  trong các  kiếu nhảy  múa như ở   Bali, điệu Kabuki ở Nhật Bản, rung tay  ở Hawaï,  hát bộ   ở Việt Nam,... Thông tri vô ngôn gồm các động tác  đặc biệt    như : Gật đầu, lắc đầu, ngón tay ngoáy mũi , co giật ngón tay cái;  trên   đường giao thông  thì các  tín hiệu    với   dáng điệu của  bàn tay như minh họa ở hình   IV4.

                    
                                   Hình IV.4:  Thông tri vô ngôn
          ( Ý nghĩa từ  trái qua phải: 1.Đồng ý,  2.Ngừng lại , 
                             3. Áp chế nó,    4. Cho tôi đi nhờ xe )   
    
    Hầu hết  người trong cùng một nền văn hóa đều biết những điệu bộ   dùng vào lúc nào   là thích hợp,   cách tạo ra chúng  , và khi nhìn thấy thì chúng thì phải hiểu là gì.  Cũng    có những tín hiệu  hữu thanh vô ngôn,   như huýt sáo để tán thưởng,  la hét để  cổ vũ hoặc để  tẩy chay
    Ngoài những điệu bộ mang  ý nghĩa   qui ước chỉ dùng trong một nền văn hóa nào đó, còn có các điệu bộ mang ý nghĩa phổ quát, trong đó gồm có  các  biểu hiện  tình cảm theo bản chất tự nhiên . Chẳng hạn,  người ta biểu lộ điệu bộ giống nhau ,   khi  vui thích thì cười, khi  thương mến thì ôm nhau; khi    mất  mác  thì  la khóc; khi mừng vui  thì nhảy múa; khi không muốn   thì khoanh tay ; khi    phân trần thì  sờ tay, .... tất cả các điệu bộ này đều là sự thông tri không lời.

                               
                                      Hình V:  Khoanh tay và  sờ  tay 
                                                (Ảnh Youtube) 
     
    Một đặc điểm khác  của điệu bộ  đáng chú ý là dùng chúng như một phần bổ  trợ cho thông tri bằng lời. Các điệu bộ  này không chỉ  dùng trong các cuộc tranh luận,  thuyết giảng nơi công cộng, mà còn rất thường thấy trong các cuộc đối thoại hằng ngày, trong đó chúng được dùng  để thay cho  dấu chấm câu, để nhấn mạnh một phát biểu. Cũng có những nhóm người  dùng tay và miệng để thông tri.  Việc sử dụng các điệu bộ hổ trợ lời nói dược thấy ở các động tác như chỉ trỏ, vỗ trán, búng ngón tay, đấm   tay xuống bàn để nhấn mạnh    lời tuyên bố. Điệu bộ bước đi của một người   cũng có thể mang ý nghĩa thông tri. Anh ta có thể bước đi như một  ông chủ đang quan sát mọi thứ,     cũng có thể bước đi như một người chán nãn, thất  vọng,...  Tiếng động bước chân của một người  cũng có thể là dấu hiệu thông tri sự   xuất hiện   người ấy.
    Ngoài ra còn có nhiều  dấu hiệu  thông tri không lời , ví dụ: kiểu cà-vát, kiểu vòng trang sức, đi xe loại nào, ăn   ở nhà hàng nào, hay ăn cơm hộp,… Các tín hiệu   như vậy thường có  ý nghĩa  chỉ đẳng cấp  xã hội. Đẳng cấp xã hội cũng   thấy được qua cách  đội mũ, mang   râu,  áo khoác, áo choàng,… Người ta  cũng nói đến    một thứ “Ngôn ngữ im lăng”, đặc biệt  là cách dùng      thời gian  trong thông tri không lời. Chẳng hạn,  trễ giờ hẹn được coi   là thiếu tôn trọng, để cho một người phải đợi lâu bên ngoài cửa văn phòng  được coi  là xem thường người ấy.

Tổng Luận
    
    Để kết luận về   "Ngôn ngữ và thông tri" chúng ta   nhắc lại một số  khái niệm   tổng quát  có liên hệ đến đề tài như dưới đây:
   
    1. Chức năng  khái niệm hóa của ngôn ngữ.
    Tri thức   và lời  nói có liên hệ mật thiết với nhau, nhưng  giữa hai khả năng này không có  cái này là ưu  thế hơn cái kia. Thân thể   người  vốn là sự  thể hiện  ,  cho nên mọi hành vi của nó đều có  nghĩa, từ đó mới  đi đến các  khái  niệm về  ý nghĩa    ngôn ngữ. Ngôn ngữ là hiện hữu, tức là hướng ngoại , là cảm xuất ( vers le dehors, extase). Tư tưởng  ở trong lời nói, nó  vừa hướng về nó , vừa hướng về sự hòan tác của nó. Vậy, lời nói không phải chỉ là chiếc áo khoác của tư tưởng, nhưng nó là sự hiện diện của tư tưởng trong thế giới này.
     Georg W. F. Hegel   giúp chúng ta hiểu rõ    tương quan sâu xa giữa ngôn ngữ và trí khôn  khi ông nói  rằng: “  Trong cái tên gọi (le nom) thì  hữu thể thực nghiệm ( l’être empirique) đã bị loại bỏ,… Nó trở thành một cái gì thuộc ý niệm (d’idéel).  Hành động đầu tiên  qua đó ông Adam lập nên chủ quyền  của mình trên  các động vật là đặt cho chúng mỗi con một cái tên, phủ nhận chúng như là hiện thể (étant) và làm cho chúng trở thành ý niệm.” 6 .  Vậy, qua  ngôn ngữ chúng ta làm cho hữu thể thực nghiệm trở thành hữu thể ý niệm, và trở thành phổ quát.
   
   2 . Tính  tổng thể   của ngôn ngữ.
    Ngôn ngữ   có  cấu trúc   thống nhất.  Một câu nói không thể  hiện hữu độc lập với   tính tổng thể (totalité) của người nói ra nó, và chính nó là một tổng thể.
    Các nghiên cứu ngôn ngữ  đã  tiến hành bằng cách phân chia    bản thân   ngôn ngữ thành  các phần riêng biệt:  âm, ngữ pháp, từ vựng, …. Rồi  lại  tách các âm    thành các vật  liệu âm   (matériel sonores), các hệ thống ngữ âm (systèmes phonétique). Thực ra,  không thể nghiên cứu các thành phần ấy theo cách độc lập với ngữ ảnh (image verbale). Tiếp   đến người ta    lại còn   phân biệt  các  âm vị (morphèmes), ngữ nghĩa (sémantèmes),   các phạm trù ngữ pháp, các từ loại.  Và,  trong từ vựng lại có các biến đổi về  ý nghĩa và ngữ nghĩa. Các nghiên cứu như vậy liệu  có nguy cơ làm mất tầm nhìn về tính  thống nhất  hữu cơ tạo nên   đặc tính tổng thể   của ngôn ngữ hay không?.

    3.  Âm điệu và ngữ ảnh trong thông tri   ngôn ngữ
    Lời nói của một người  dựa  trên ngôn ngữ xác định ý nghĩa mà người nghe phải đem đến cho người nói. Nếu  lời nói  có     ưu  thế    trên ngôn ngữ thì  đó chính là những gì đặc biệt sinh ra trong thi ca. Thi ca đã  dùng  cả  âm điệu  và  ngữ ảnh, nó  không chỉ   là  nhận thức thông tri mà còn là tình cảm và  sáng tạo. Thí nghiệm  của A. Mehrabian8        về thông tri cảm nhận và thái độ ưa  thích hay không ưa thích ghi nhận rằng: Trong tổng số  ưa thích thì có 7% ưa thích về lời , 38% về giọng điệu, và 55% về  điệu bộ vẻ  mặt . Nói chung,  thông tri vô ngôn (nonverbal communication) có tầm quan trọng trong thông tin  ngôn ngữ. Xác định các tương quan giữa âm thanh   lời nói và điệu bộ  thân thể  đưa   đến việc nghiên cứu các chứng mất khả năng ngôn ngữ (aphasia) do bị tổn thương các  vùng    Broca và Wenicke của não bộ .

     4. Ngôn ngữ và tư tưởng
    Về sự liên hợp giữa hình trạng và bản thể ( forme et substance) của sự vật trong thông tri ngôn ngữ,  H. Bergson nói: “ Nói cho cùng thì chúng ta chẳng  hề nhìn thấy chính bản thể sự vật,  thông thường   chúng ta chỉ bận tâm đọc các nhãn hiệu dán trên sự vật mà thôi. Khuynh hướng này  càng   nổi rõ  dưới tác dụng của ngôn ngữ. “ 7  Đặc biệt ở đây chúng ta   thấy rằng ý niệm tách lìa giữa lời nói và tư tưởng     không  thể giải thích thõa đáng   , bỡi như  đã nói, tư tưởng không hiện hữu độc lập với sự diễn tả tư tưởng, ngoại trừ khi  nó hiện hữu dưới dạng  một  trung gian giữa tiềm thể và hiện thể, nếu  có   tiềm thế như trong  phân tâm học (Psychoanalysis) của S. Freud.
      Những gì đã  nói chứng tỏ rằng ngôn ngữ  gắn bó   mật thiết với   thân thể, đồng thời nó là  biếu hiện  của tư tưởng . Như vậy ngôn ngữ thiết yếu là một sự hiện thân (incarnation). Nhưng thuật ngữ  hiện thân   cũng    chưa  đủ để diễn tả, bỡi vì hiện thân là giả định  có trước một cái gì không thuộc về vật thể, trong khi ở đây chúng ta hiểu rõ không thể tách biệt   ngôn ngữ và tư tưởng.  Theo    nguyên nghĩa   từ “logos”  tiếng Hy Lạp có  nghĩa là: “Tôi nói” . Như vậy con người là một hữu  thể nói (l’être parlant) và lời nói là sự hiện diện của tư  tưởng trong thế giới này. Như vậy không nên nghĩ   rằng chúng ta nói tới   một cái gì   vốn đã tồn tại theo  theo  cách riêng của nó   trước khi   nó được nói đến . Đương nhiên,  trước khi    nói thì đã có các xu hướng,  và tư tưởng của người nói sẽ   được phác họa theo    sơ đồ hạ ngôn ngữ  (schème sub-linguistiques) ấy, nhưng theo cái nhìn thực tướng vô ngã     thì những  gì   chúng ta  diễn tả, thực ra   không thể xác định   là  cái gì cả.

    5. Tánh phân biệt của ngôn ngữ
    Trái với quan niệm ngôn ngữ đậm màu  duy trí và   duy tâm ( intellectualisme et  d’idéalisme), nhiều nhà ngôn ngữ học ngày nay thừa nhận rằng ý nghĩa mang   tính nội tại, rằng có một ý nghĩa trong chính lời nói,   ý nghĩa mà chúng ta phải thừa nhận  chứ không thể biến cải   đi được.
    Thực ra ,  việc chấp nhận các ý nghĩa tự  tại này không cản  trở việc thừa  nhận trí thông minh là  sự khôn ngoan tinh tế  có mặt làm việc  bên trong   ngôn ngữ. De Saussure  có lý khi nói tới  các ký hiệu  của một ngôn ngữ có  chứa cái mà ông gọi là giá trị phân biệt (valeur diacritique), tức là  mỗi một từ chẳng    gì hơn ngoài sự khác biệt giữa nó và  những gì  lân cận  với nó.  Chính do sự khác biệt giữa  các từ đồng nghĩa  (synonymes) mà mỗi một tên gọi  tự phân biệt . Ngôn ngữ đạt đến  ý nghĩa hoàn chỉnh của nó bằng sự phân biệt.

       6. Tinh biện chứng của ngôn ngữ.
     Người ta không thể nói về ngôn ngữ mà không can dự  đến trí tưởng. Toàn bộ ngôn ngữ là  các biểu trưng ,   ẩn dụ, các dòng ý niệm, hoặc đi  từ các hình ảnh đến các ý niệm  , rồi lại dến các hình ảnh khác. Nó là toàn bộ những gì   có thể gọi là một biện chứng về trí tưởng (dialectique imaginative).
    Ngôn ngữ không    thể diễn tả hết  tư tưởng, nó chỉ là sự  chỉ dẫn, là sự gợi ý,  không bao giờ nó  là  thực tại cứu cánh. Đến đây,  chúng ta thấy   có   một  thứ nghịch đề (antinomie): Bỡi lẽ,   chúng ta đã nói tư tưởng không thể hiện hữu mà không có ngôn từ, không có sự biểu hiện   của nó  ;   bây giờ chúng ta   lại nói  khả năng   diễn tả của ngôn từ  không bao giờ   hoàn toàn đạt đến tư tưởng. Tuy nhiên,  cái nghịch lý này đã giải thích  cho tính biện chứng trong sự sống của  ngôn ngữ.

    7. Bản chất tự nhiên và đặc tính nhân tạo của ngôn ngữ.
     Khi nói về ngôn ngữ,  người  ta  thường nhớ lại  những   ẩn dụ   trong tác phẩm Cratyle của Platon9. Trong đó,  ông  cho thấy làm thế  nào   đi từ ngôn ngữ  để nói  rằng :  Tư tưởng khi thì , theo   quan điểm  của  Hermogene, thuộc về sự   đứng yên và   nội dung từ chỉ là qui ước (convention) của con người; khi thì , theo quan điểm của  Cratyle,  thuôc về sự  chuyển động và nội dung các từ là do bản chất  tự nhiên (nature).   Với sự giảng giải của Socrate, sau cùng  Platon muốn làm cho chúng ta   thấy được chính các ý niệm  mới là thực tại lý tưởng.
    Do sự có mặt đồng thời của  tính tất yếu và tính bất cập  trong ngôn ngữ  mà theo  một  nghĩa này  thì tất cả đều là tự nhiên trong lời nói, và theo một nghĩa khác thì tất cả ngôn từ  chỉ là qui ước  của con người và không có ký hiệu nào là do tự nhiên.

    Nói chung,  với các yếu tố     nhân tạo của ngôn ngữ   con người phải tự khôi phục  cho chính   mình một thế giới tự nhiên, trong đó   yếu tố   tình cảm   trước hết  phải  trao cho  con người, đó chính là công trình của ngôn ngữ khi nó là thi ca,  hiểu  theo      nghĩa thi ca  là  vén màng ảo tưởng để đi vào thực tướng chân  ngôn.
    Trong tiến trình thông tri, âm nhạc, hội họa và ngôn ngữ  không hề  tách rời nhau.  Khi  nào   ngôn ngữ   không thể  nói  được        thì âm nhạc  sẽ nói giùm cho nó, và  ở chỗ nào  mà ngôn ngữ  không thể viết ra  được  thì  tướng mạo, hội họa  sẽ chuyển tải nội dung thông tri.  
     Lời  nói     và tiếng gọi của chủng hữu tình  là  cách thông tri   sự sống, cho nên  nó có giá trị  cứu cánh, và  được mã hóa   bằng tình thương tự nhiên. Các âm thanh, tiếng động  do  va chạm vật lý,  không do sinh vật phát ra, cho nên nó chỉ có  giá trị phương tiện,   được mã hóa và giải mã bằng  qui ước và kinh nghiệm học tập.
    Với hệ thần kinh,  não bộ,  và   các giác quan nội thân,   cùng   với  các công cụ   hổ trợ   ngoại  thân,    tất cả đều chỉ là  hữu hạn , vô thường, liệu rằng   ngôn ngữ và  thông tri dưới  các điều kiện như vậy có thể    giúp gì  cho con người    biết được  cái  thường hằng   vô hạn  , nếu có ? Hoặc là, mọi  hoat động, tư tưởng , trí tuệ và tình cảm  của con người chỉ đủ   để giúp   nó  chỉnh trang   và hợp lý hóa  cuộc sống hữu hạn  mà thôi ? Cho dù sự thể con người và ngôn ngữ thông tri là thế thế nào thì  tánh nghe     và  thấy  vẫn là  liên tục và phổ quát, nó không lệ thuộc vào sự hữu hạn, vô thường của tai  và mắt, của âm thanh và tướng trạng. Đó là thể tánh tĩnh lặng  an thường   của mọi chức năng ngôn ngữ và thông tri. 
                                                  
                                                    -  HẾT -
                                             Đ.Khánh Hỷ.
     _____________________
     Nguồn:
  1  N L. Munn, Psychology, The Fundamentals of Human Adjustment.   Boston: Houghton Mifflin ,1966. pp. 444-447

  2 J.C.R. Licklider et al. “The Intelligibility Rectangular Speech Waves”  Amer. J. Psychology, 1948, cited by N.L. Munn, Ibid,

  3  From C. Cherry, On Human Communication, Wiley, 1957, pp. 170 -171, cited by   N.L. Munn, Ibid.  

 4 Stuart  Chase, Language, Thought, and Reality. Wiley:1956, pp. vi-vii, cited by N.L. Munn,  op. cit.  p. 449.
                
  5 N.L. Munn,  op. cit.  pp. 452- 453.
  6 J. Whal, Traité  de Métaphysique. Paris: Payot, pp. 509-510.
  7 H. Bergson, Le Rire.  cited by  A. Weinberg, “Pense-t-On en Mots ou en Imanges ?”, https://www.scienceshumaines.com/
pense-t-on-en-mots-ou-en-images_fr_25273.html
  8  A. Mehrabian, ,  "Silent Messages" – A Wealth of Information About Nonverbal Communication (Body Language)".  Los Angeles: self-published. Retrieved April 6, 2010.     
 9Victor Cousin (Trad.en française )Platon-Cratyle- Κρατύλος. (vol.XI).http://remacle.org/bloodwolf/philosophes/platon/cousin/cratyle4.htm   

  Tài Liệu Tham Khảo:
1. Moskowitz, M J and  Orgel, A R.  General Psychology.       New York: Houghton Mifflin, 1969. 
 2. Munn, N L. Psychology, The Fundamentals of Human Adjustment.   Boston: Houghton Mifflin ,1966.
 3. Bühler, C. and Hetzer, H., Testing Children’s Development from Birth to School Age. Farrar and Rinehart, 1935.
4. Köhler, W., The Mentality of Apes. Harcourt Brace, 1925.
5.   Frisch, Karl von,”The Dancing Bees”,Harcourt,1955 .
6. Zing. vn. Tri Thức Trực Tuyến,  https://news.zing.vn/tu-ga-ten-lua-toi-ngoai-giao-kim-jong-un-2018-post902226.html)
7. Liệu Pháp Âm Ngữ,  https://www.pinterest.com/pin/788834309
42932091/                                               
8. Osgood ,  C.E.,   Method and Theory in Experimental Psychology .  Oxford University Press,   1953.
9.Skinner , B.F., Verbal Behavior.Appleton- Century-Crofts,1957.
10. Whal, Jean,  Traité de Mestaphysique (Cours Professés en Sorbonne). Payot, Paris: 1957, Ch. IV: L’Être Parlant  et La Parole, pp. 509 - 513.
11. Weinberg, Achille, “Pense-t-on en Mots ou en Images ?” https://www.scienceshumaines.com/pense-t-on-en-mots-ou-en-images_fr_25273.html
 
12.  Mehrabian, Albert,  "Silent Messages" – A Wealth of Information About Nonverbal Communication (Body Language)".  Los Angeles: self-published. Retrieved April 6, 2010.

13. Cousin, Victor  (Trad.en française ) Platon- Cratyle- Κρατύλος.(vol.XI).http://remacle.org/bloodwolf/philosophes/platon/cousin/cratyle4.htm