Thứ Tư, 4 tháng 12, 2013

Kỳ 3.sk- Đạo Đức Kinh



                                                    Đọc Lại

                                           ĐẠO  ĐỨC  KINH
                                        ***
                                 Kỳ 3: Chương 7, 8, 9


                                     Nước ở chỗ thấp, nước tìm đường đi, nước nuôi muôn vật. 

             


                                                 CHƯƠNG 7
         第七章
    I. Kinh văn:
  
  1. 天長地久。
 天地所以能長且久者,
以其不自生,
 故能長生。
  2.是以聖人後其身而身先,
 外其身而身存。
  3.非以其無私邪 ?
 故能成其私。

    1/ Âm:

  1.Thiên trường địa cửu.
Thiên địa sở dĩ năng trường thả cửu giả,
dĩ kì bất tự sinh,
cố năng trường sinh.
  2.Thị dĩ thánh nhân hậu kì thân nhi thân tiên,
ngoại kì thân nhi thân tồn.
  3.Phi dĩ kì vô tư da ?
cố năng thành kì tư.

2/ Nghĩa:

  1.Trời đất lâu dài.
Sở dĩ trời đất có thể lâu dài được,
là do không sống riêng cho mình,
cho nên mới trường sinh.
  2. Vì vậy thánh nhân đặt thân mình ra sau mà thân lại ở trước,
đặt thân mình ra ngoài mà thân mới còn được.
  3. Phải chăng thánh nhân không vì riêng tư,
cho nên được cái tư riêng?

    II. Khái niệm liên hệ:
  1.   Thường hằng và ngã vị không hiện hữu đồng thời.
  2. Giá trị  thực thể không lệ thuộc vị trí tương đối của không gian.
  3. Khái niệm Sở hữu dựa trên quan niệm người là tinh thần nhập thể và nhập thế (The mind engaged in the body and the world). “Tôi là Cái -Của -Tôi”. Cái Tôi không ở trong Tôi nó đã  hội nhập vào thân xác và thế giới.

    III. Các bản dịch khác:
    1/ Lau-7
  1.Heaven and earth are enduring.
The reason why heaven and earth can be enduring is
that they do not give themselves life.
Hence they are able to be long-lived.
  2.Therefore the sage puts his person last and it comes first,
Treats it as extraneous to himself and it is preserved.
  3. Is it not because he is without thought of self
that he is able to accomplishhis private ends?


    2/ Julien-7 :
  1.Le ciel et la terre ont une durée éternelle.
S'ils peuvent avoir une durée éternelle,
c'est parce qu'ils ne vivent pas pour eux seuls.
C'est pourquoi ils peuvent avoir une durée éternelle.
  2. De là vient que le saint homme se met après les autres, et il devient le premier.
Il se dégage de son corps, et son corps se conserve.
  3.N'est-ce pas qu'il n'a point d'intérêt privés ?
C'est pourquoi il peut réussir dans ses intérêts privés.


    3/ Wilhelm-7
  1.Der Himmel ist ewig und die Erde dauernd.
Sie sind dauernd und ewig,
weil sie nicht sich selber leben.
Deshalb können sie ewig leben.
  2.Also auch der Berufene:Es setzt sein Selbst hintan,und sein Selbst kommt voran.
Es entäußert sich seines Selbst,und sein Selbst bleibt erhalten.
  3.Ist es nicht also: Weil er nichts Eigenes will,
darum wird sein Eigenes vollendet?

                                                 
 )()(

                        CHƯƠNG 8
                                       
第八章

I. Kinh văn:

1.上善若水。
  2.水善利萬物而不爭,
處眾人之所惡,
故幾於道。
  3. 居善地, 心善淵
與善仁, 言善信,
正善治, 事善能,
動善時。
  4.夫唯不爭, 故無尤。

    1/ Âm:
  1.Thượng thiện nhược thuỷ.
  2.Thuỷ thiện lợi vạn vật nhi bất tranh,
xứ chúng nhân chi sở ố,
cố cơ ư đạo.
  3.Cư thiện địa, tâm thiện uyên,
dữ thiện nhân, ngôn thiện tín,
chính thiện trị, sự thiện năng,
động thiện thời.
  4.Phù duy bất tranh, cố vô vưu.

    2/ Nghĩa:
  1.Người thiện bậc cao giống như nước. 
  2.Làm lợi nhiều cho muôn loài nhưng không phân tranh ,
ở chỗ thấp người chê
nên gần với đạo.
  3. Ở thì lựa nơi an lành , tâm thì trầm lặng sâu xa,
ứng xử với người rất nhân ái, nói ra luôn giữ lời,
trị dân rất giỏi, làm việc có hiệu quả cao,
hành động đúng thời cơ.
  4.Chỉ vì không tranh với ai,cho nên không ai oán trách.

II. Khái niệm liên hệ:
  1, 2. Đức tính thiện giống tính của nước ở 3 điểm: (1) Trưởng dưỡng mọi vật. (2) Không phân tranh nhưng chỉ tìm cách né tránh chướng ngại để tìm đường tiến đi. (3) Khiêm hạ, tìm chỗ thấp làm cư sở.
  3. Các đặc điểm thể hiện nơi người thiện hảo:  Ở nơi an tĩnh, tâm thanh tịnh, có tình thương người,  thành tín, làm việc hợp thời và có kết quả tốt.
  4. Sự phân tranh cao thấp là nguồn phát sinh lòng sân hận.


III. Các bản dịch khác:

1/ Lau-8
  1.Highest good is like water.
  2.Because water excels in benefiting the myriad creatures without contending with them,
and settles where none would like to be,
it comes close to the way.
  3.In a home it is the site that matters, in quality of mind it is depth that matters;
In an ally it is benevolence that matters, in speech it is good faith that matters;
In government it is order that matters; In affairs it is ability that matters;
In action it is timeliness that matters.
  4.It is because it does not contend that it is never at fault.

Julien-8
  1. L'homme d'une vertu supérieure est comme l'eau.
  2. L'eau excelle à faire du bien aux êtres et ne lutte point.
Elle habite les lieux que déteste la foule.
C'est pourquoi (le sage) approche du Tao.
  3.Il se plaît dans la situation la plus humble.Son cœur aime à être profond comme un abîme.
S'il fait des largesses, il excelle à montrer de l'humanité.S'il parle, il excelle à pratiquer la vérité.
S'il gouverne, il excelle à procurer la paix.S'il agit, il excelle à montrer sa capacité.
S'il se meut, il excelle à se conformer aux temps.
  4.Il ne lutte contre personne , c'est pourquoi il ne reçoit aucune marque de blâme.


    3/ Wilhelm-8
  1. Höchste Gute ist wie das Wasser.
  2. Des Wassers Güte ist es, allen Wesen zu nützen ohne Streit.
Es weilt an Orten, die alle Menschen verachten.
Drum steht es nahe dem SINN(1).
  3. Beim Wohnen zeigt sich die Güte an dem Platze. Beim Denken zeigt sich die Güte in der Tiefe.
Beim Schenken zeigt sich die Güte in der Liebe. Beim Reden zeigt sich die Güte in der Wahrheit.
Beim Walten zeigt sich die Güte in der Ordnung. Beim Wirken zeigt sich die Güte im Können.
Beim Bewegen zeigt sich die Güte in der rechten Zeit.
  4.Wer sich nicht selbst behauptet, bleibt eben dadurch frei von Tadel.

----------

(1)  Tao oder Pfad



                                         )()(

 

                    CHƯƠNG  9
                        
第九章
    I. Kinh văn:

  1.持 而 盈 之 不 如 其 己;
揣 而 銳 之 不 可 長 保;

  2. 金 玉 滿 堂 莫 之 能 守;
富 貴 而 驕,自 遺 其 咎。

  3.功 成, 名 遂身 退,天之道。

1/ Âm:

  1.Trì nhi doanh chi bất như kì dĩ;
suỷ nhi nhuệ chi bất khả trường bảo.

  2.Kim ngọc mãn đường, mạc chi năng thủ;
phú quý nhi kiêu, tự di kì cữu.

  3. Công thành danh toại thân thoái, thiên chi đạo.



2/ Nghĩa:

  1. Giữ đầy mãi, chẳng bằng dừng lại;
mài cho nhọn, không bén được lâu.

  2.Vàng ngọc đầy nhà, không ai giữ nổi;
giàu sang kiêu ngạo, rước họa vào thân..

  3. Công danh thành tựu thân tự rút lui là đạo của trời.

------------

II. Khái niệm liên hệ:

  1. Vật đến  cực sẽ  đổi hướng để hồi qui. Đầy quá sẽ đổ.
  2. Vật chỉ có giá trị kinh tế. Người có giá trị thực thể và siêu việt ( reality and transcendental value). Vật không có người thì vật không giá trị. Người không có vật là người huyền ảo .
  3. Thành công nằm trên đường trở về chứ không  ở trên đường ra đi. Hồi qui là trọn vẹn.

------------

III. Các bản dịch khác:

1/ Lau-9:
  1.Rather than fill it to the brim by keeping it upright
Better to have stopped in time;
Hammer it to a point
 And the sharpness cannot be preserved for ever;

  2.There may be gold and jade to fill a hall,
 But there is none who can keep them.
To be overbearing when one has wealth and position
Is to bring calamity upon oneself.

  3.To retire when the task is accomplished
Is the way of heaven.



2/ Julien-9:
  1.Il vaut mieux ne pas remplir un vase que de vouloir le maintenir (lorsqu'il est plein).
Si l'on aiguise une lame, bien qu'on l'explore avec la main, on ne pourra la conserver constamment (tranchante).
  2. Si une salle est remplie d'or et de pierres précieuses, personne ne pourra les garder.
Si l'on est comblé d'honneurs et qu'on s'enorgueillisse, on s'attirera des malheurs.

  3. Lorsqu'on a fait de grandes choses et obtenu de la réputation, il faut se retirer à l'écart.
Telle est la voie du ciel.



3. Wilhelm-9:
  1. Etwas festhalten wollen und dabei es überfüllen: das lohnt der Mühe nicht.
Etwas handhaben wollen und dabei es immer scharf halten: das läßt sich nicht lange bewahren.

  2.Mit Gold und Edelsteinen gefüllten Saal, kann niemand beschützen.
Reich und vornehm und dazu hochmütig sein: das zieht von selbst das Unglück herbei.

  3.Ist das Werk vollbracht, dann sich zurückziehen: das ist des Himmels SINN.

                                                      (Còn nữa)


-------------------

    Tháng 11, Quí Tỵ - 2013-12-04

                             Đàm Khánh Hỷ

















Thứ Tư, 27 tháng 11, 2013

Kỳ 2: Đạo Đức Kinh



                                   
                                          Đọc Lại

                                 ĐẠO ĐỨC KINH
                                  
                                    Kỳ 2: Chương 4, 5, 6
                                 ***                                  

                      
                                                       Phú lạc - Rừng Xép - Núi Bia
                                     

                           

                             CHƯƠNG 4
                                                              第 四 章
    I. Kinh Văn:
  1.道 沖 而 用 之 或 不 盈;
  淵 兮 似 萬 物 之 宗。
  2. 挫 其 銳
   解 其 紛,
   和 其 光,
   同 其 塵,
  3.湛 兮 似 或存。
  4.吾 不 知 誰之子,
   象 帝 之 先。

    1/Âm:
  1.Đạo xung nhi dụng chi hoặc bất doanh ;
    Uyên hề tự vạn vật chi tôn .
  3.Toả kì nhuệ ,
    Giải kì phân ,
    Hoà kì quang ,
    Đồng kì trần.
  4.Trạm hề tự hoặc tồn .
  5.Ngô bất tri thuỳ chi tử ,
    Tượng đế chi tiên.

    2/ Nghĩa:
1.Đạo trống mà dùng nó như không cùng,
  Nó như vực thẳm, như tổ tông của muôn vật.
2.Nó giảm sự bén nhạy,
  Giải trừ các mối tạp phân (1),
  Hòa cùng ánh sáng,
  Đồng cùng bụi bặm;
3 Nó thanh trong như còn mãi.
4.Ta không biết nó là con ai;
  Hình như nó có trước Thiên đế.


--------


(1) Đạo không thể nhận biết bằng sự phân biệt đối đãi


    II. Các Khái Niệm Liên Hệ:
  1. Thể của Đạo tánh không, dụng của Đạo vô cùng,
là căn nguyên vạn vật.
  2. Tính không phân biệt của Đạo,
  3. Đạo thanh tịnh và thường hằng,
  4. Đạo vượt quá thời gian.

III. Các Bản Dịch Khác:

1/ Waley- 4.
  1.The Way is like an empty vessel that yet may be drawn from
without ever needing to be filled.
It is bottomless; the very progenitor of all things in the world.
  2.In it all sharpness is blunted,
All tangles untied,
All glare tempered,
All dust soothed.
  3.It is like a deep pool that never dries.
  4.Was it too the child of something else? We cannot tell.
But as a substanceless image it existed before the Ancestor(1)

--------

(1) God


2/ Julien- 4.
1.Le Tao est vide ; si l'on en fait usage, il paraît inépuisable.
Ô qu'il est profond ! Il semble le patriarche de tous les êtres.
2.Il émousse sa subtilité,
il se dégage de tous liens,
il tempère sa splendeur,
il s'assimile à la poussière.
3.Ô qu'il est pur ! Il semble subsister éternellement.
4.J'ignore de qui il est fils ;
il semble avoir précédé le maître du ciel (1).

--------

(1) Dieu


3/ Wilhelm-4
1.Der SINN(1) ist immer strömend.
Aber es läuft in seinem Wirken doch nie über.
Ein Abgrund ist er, wie der Ahn aller Dinge.
2.Er mildert ihre Schärfe.
Er löst ihre Wirrsale.
Er mäßigt ihren Glanz.
Er vereinigt sich mit ihrem Staub.
3.Tief ist er und doch wie wirklich.
4.Ich weiß nicht, wessen Sohn er ist.
Er scheint früher zu sein als Gott.

--------

(1) Tao oder der Weg


                                           )()(

                                
                             CHƯƠNG 5
                       第 五 章 
    I.Kinh văn:
  
  1.天 地 不 仁,
      以 萬 物 為 芻 狗。
  2. 聖 人 不  仁,
     以 百 姓 為 芻 狗。
  3. 天 地  之 間,
     其 猶 橐  籥 乎?
      虛 而 不  屈,動 而 愈  出.
   4.多 言 數  窮,
    不如守中。

   
1/ Âm:
1. Thiên địa bất nhân, dĩ vạn vật vi sô cẩu.
2.Thánh nhân bất nhân,
   dĩ bách tính vi sô cẩu.
3. Thiên địa chi gian,
   kỳ do thác thược hồ?
   Hư nhi bất khuất,động chi dũ xuất.
4. Đa ngôn số cùng,
   bất như thủ trung.

    2/ Nghĩa:
  1. Trời đất bất nhân,
coi vạn vật như chó rơm (1);
  2. Thánh nhân bất nhân,
coi trăm họ như chó rơm.
  3. Khoảng giữa trời đất giống như ống bễ hay sao ?
Trống không mà không hết, càng động hơi càng ra.
  4. Nói nhiều càng không cùng,
Chẳng bằng giữ lấy tâm trung.


----------

(1) Ngày xưa, khi cúng tế  người Tàu dùng rơm đan hình con chó. Chưa tế lễ thì  phủ trên mình nó những đồ trân bảo để cầu phúc, cúng tế  xong vứt con chó rơm ra đường ai dẫm đạp lên cũng được.
   
 II. Các Khái Niệm Liên Hệ:
  
 1. Trời đất nắng mưa không vì theo ý của vật nào. Tính năng của vật theo đà của nó đưa vật đó đến những hậu quả nhất định. 
    2. Thánh không can thiệp vào nghiệp lực của người nào. Tập tính của mỗi người theo đà của nó đưa người đó đến những hậu quả nhất định .
    3. Chỗ hữu dụng là chỗ trống không.
    4. Tính hữu hạn của ngôn ngữ.

-------

    II. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau-5
  1.Heaven and earth are ruthless,
and treat the myriad creatures as strawdogs;
  2.The sage is ruthless,
and treats the people as straw dogs.
  3.Is not the space between heaven and earth like a bellows?
It is empty without being exhausted:
The more it works the more comes out.
  4.Much speech leads inevitably to silence.
Better to hold fast to the void.


    2/ Julien-5
  1.Le ciel et la terre n'ont point d'affection particulière.
Ils regardent toutes les créatures comme le chien2 de paille (du sacrifice).
  2.Le saint homme n'a point d'affection particulière ;
il regarde tout le peuple comme le chien de paille (du sacrifice).
  3. L'être qui est entre le ciel et la terre ressemble à un soufflet de forge
qui est vide et ne s'épuise point, que l'on met en mouvement et qui produit de plus en plus (du vent).
  4. Celui qui parle beaucoup (du Tao) est souvent réduit au silence.
Il vaut mieux observer le milieu.


3/ Wilhelm-5
  1.Himmel und Erde sind nicht gütig,
Ihnen sind die Menschen wie stroherne Opferhunde.
  2. Der Berufene ist nicht gütig.
Ihm sind die Menschen wie stroherne Opferhunde.
  3.Der Zwischenraum zwischen Himmel und Erde ist wie eine Flöte,
leer und fällt doch nicht zusammen; bewegt kommt immer mehr daraus hervor.
  4. Aber viele Worte erschöpfen sich daran.
Besser ist es, das Innere zu bewahren.
 

                                   )()(  
               
                CHƯƠNG  6

                               
                               第 六 章
   
     I. Kinh Văn:

  1.谷 神 不 死
 是 謂 玄 牝。
  2.玄 牝 之 門
是 謂 天 地 根。
  3. 綿 綿 若 存,
 用 之 不 勤。 

    1/ Âm: 

  1. Cốc thần bất tử 
thị vị Huyền tẫn. 
  2. Huyền tẫn chi môn 
thị vị thiên địa căn. 
  3. Miên miên nhược tồn, 
Dụng chi bất cần. 

    2/ Nghĩa: 

  1.Thần Hang không chết 
gọi là Nữ Huyền . 
  2.Cửa Nữ Huyền 
là gốc của trời đất. 
  3. Dằng dặc như còn mãi, 
Dùng hoài không mệt sức . 

    II. Các Khái Niệm Liên Hệ: 

  1/ Chỗ trống của cái hang chỉ cho tánh Không của Đạo 
Đó là huyền nhiệm. 
  2/ Huyền nhiệm là gốc của trời đất, 
  3/ Thể của Đạo là Không nên trường tồn, dụng của đạo vô tướng vô hạn. 

III. Các Bản Dịch Khác:

1/ Lau-6 
  1.The spirit of the valley never dies.
This is called the mysterious female.
  2.The gateway of the mysterious female
Is called the root of heaven and earth.
  3. Dimly visible, it seems as if it were there,
Yet use will never drain it. 

2/ Julien-6 
  1.L'esprit de la vallée3 ne meurt pas ; 
on l'appelle la femelle mystérieuse.
  2. La porte de la femelle mystérieuse 
s'appelle la racine du ciel et de la terre.
  3. Il est éternel et semble exister (matériellement).
Si l'on en fait usage, on n'éprouve aucune fatigue. 

3/ Wilhelm-6 
  1. Der Geist des Tals stirbt nicht,
das heißt das dunkle Weib.
  2. Das Tor des dunklen Weibs,
das heißt die Wurzel von Himmel und Erde.
  3. Ununterbrochen wie beharrend
wirkt es ohne Mühe. 


                                         (Còn nữa) 

Tháng Mười Một, Quý Tỵ - 2013
Đ.Khánh Hỷ

Thứ Ba, 17 tháng 9, 2013

Kỳ 14-KL2. Lược Khảo Kinh Dịch



                                                   Kỳ XIV               

                                             TRÍCH DẪN CÁC  QUẺ
                                                  
                                                        Phần I
                                                       Nhóm 1
                                          
                                               KIỀN  - KHÔN
                                           ***

                                                       
                                                                                 
    Mở Đầu        
I. Kiền & Khôn
          1. Quẻ Kiền
            Quẻ
            Hào
         Ý chính
        2. Quẻ Khôn
            Quẻ
            Hào
          Ý chínhư
    Nhận Xét


  

    Mở Đầu

    1/ Trong một quyển kinh Dịch có hai phần: Phần thứ nhất là Kinh, gồm có quái đồ và Kinh văn. Có 64 quái đồ, mỗi đồ hình gồm 6 vạch âm, dương. Kinh văn gồm có: Lời quẻ và lời hào. Tuy nhiên thoán truyện, tượng truyện, và văn ngôn cũng thường được in chung với phần kinh văn.


Phần thứ hai là Dịch Truyện, gồm có: (1) Thoán truyện , (2)Tượng truyện, (3) Văn ngôn truyện, (4) Hệ từ truyện hay Đại truyện, (5) Thuyết quái truyện, (6) Tự quái truyên, (7) Tạp quái truyện. Thóan truyện, tượng truyện, và Văn ngôn tuy thuộc phần Dịch truyện nhưng chúng đi liền sau lời quẻ, lời hào cho nên các quyển kinh Dịch thường xếp ba phần này vào chung với phần Kinh. Khảo luận này đưa Văn ngôn ra khỏi phần kinh chỉ còn giữ lại thoán truyện và tượng truyện.

    2/ Để hiểu ý nghĩa quẻ Dịch trước hết phải hiểu được cấu trúc và chức năng của đồ hình quẻ đó. Trong phần “Trích Dẫn Các Quẻ” này , khảo luận này sẽ khảo sát các quẻ theo quan hệ đối tánh và đối tướng (
substantial  and  phenomenal opposite partners)  giữa chúng. Thứ tự  khảo sát  dựa trên 4 cặp đối tánh (opposite substance) của các quẻ thuần là: Kiền-Khôn, Khảm-Ly, Tốn- Chấn, Cấn-Đoài , và các đời kế tiếp của chúng theo sự sắp xếp chuỗi 64 quẻ của Kinh Phòng. Thứ tự quan hệ giữa các quẻ trong nhóm  sẽ là: Đối tướng → Đối tánh → Đối tướng→ Đối tánh → đời tiếp theo … Cứ như vậy lần lượt bắt đầu bằng 8 quẻ mẹ cho đến hết 64 quẻ. Như vậy mỗi nhóm có 4 quẻ. Nếu 2 quẻ đối cả tánh lẫn tướng thì nhóm đó chỉ có 2 quẻ. Hai nhóm Kiền - Khôn, Khảm - Ly là 4 quẻ chính phương trên Tiên thiên  Bát quái sẽ thuộc nội dung phần I. Và, hai nhóm Chấn-Tôn, Cấn-Đoài  không chính phương sẽ nói trong phần II.
    3/ Để người đọc có ý tưởng liên tục và dễ phân biệt, chúng tôi sẽ trích dịch mỗi quẻ theo hai phần:(1) Phần quẻ sẽ có lời quẻ, thoán truyện, và đại tượng truyện. (2)Phần hào sẽ có lời hào và tiểu tượng truyện. Hai phần này trích nguyên văn và dịch âm và nghĩa riêng phần. Sau mỗi quẻ chúng tôi nói ý chính và nêu nhận xét của mình. Để dễ hiểu ý nghĩa của kinh Dịch, một số tác giả, như James Legge, cho rằng phải tách phần bình luận tức là Dịch truyện ra khỏi kinh văn, tức quái từ và hào từ. Tuy nhiên cũng có thể coi quái từ và hào từ chỉ là văn tự của những người đi trước viết ra ý nghĩ của mình khi chiêm nghiệm  quái đồ. Vì vậy cốt lõi của phần kinh chính là đồ hình các quẻ chứ không phải phần văn tự. Đó chính là điểm đặc biệt làm cho kinh Dịch không giống với một quyển Kinh nào khác, và việc tìm hiểu ý nghĩa của nó không bao giờ cạn.
   Việc trích dẫn và khảo sát các quẻ trước, sau sẽ đối chiếu theo thứ  tự các của  bảng sau  đây.

                                          Bảng 1.  Chuỗi 64 Quẻ Theo 8 Đời  
                                                                (Theo Kinh Phòng)

                           Đời:      1        2        3        4      5        6       7       8

        

   Bảng 2.    QUAN HỆ ĐỐI TÁNH VÀ ĐỐI TƯỚNG  64 QUẺ KINH DỊCH

A. Kiền -Khôn:

1. Kiền ||||||  2. Khôn ::::::

3. Phục |::::: 4. Bác :::::| 5. Quải |||||: 6. Cấu :||||| 
7. Lâm ||:::: 8.Quan ::::|| 9.Đại Tráng ||||:: 10.Độn ::|||| 
11.Thái |||::: 12. Bỉ :::||| 
13.Nhu |||:|: 14.Tụng :|:||| 15.Minh Di |:|::: 16.Tấn :::|:| 
                          (Ly7)           (Khảm7) 
17.Tỵ ::::|:18.Sư :|:::: 19.Đồng Nhân |:|||| 20.Đại Hữu ||||:| 
                   (Khảm8)            (Ly8) 

B. Khảm-Ly 
21. Khảm :|::|:  22. Ly |:||:| 
23. Lữ ::||:|   24.Phong |:||:: 25. Hoán :|::|| 26.Tiết ||::|: 
27. Đỉnh :|||:| 28. Cách |:|||: 29.Mông :|:::| 30. Truân |:::|: 
31.Ký Tế  |:|:|:   32. Vị Tế  :|:|:| 

C. Chấn – Tốn: 
 33. Chấn |::|::  34 . Cấn ::|::|  35. Đoài ||:||:  36 . Tốn :||:|| 
                             (Cấn 1)               (Đoài 1) 
 37.Tiểu Súc |||:||  38.Lý ||:|||  39.Khiêm ::|:::  40. Dự :::|:: 
                                 (Cấn 6)        (Đoài 6) 
 41.Gia Nhân |:|:||  42.Khuê ||:|:|  43.Kiển ::|:|:  44.Giải :|:|:: 
                             (Cấn 5)               (Đoài 5) 
 45. Ích |:::||  46. Tổn ||:::|   47.Hàm ::|||:  48. Hằng :|||:: 
                     (Cấn 4)           (Đoài 4) 
 49.Vô Vọng |::|||  50.Đại Súc |||::|  51. Tụy :::||:  52.Thăng :||::: 
                               (Cấn 3)             (Đoài 3) 
 53.Phệ Hạp |::|:|  54.Bí |:|::|  55.Khốn :|:||:  56 Tỉnh :||:|: 
                                (Cấn 2)      (Đoài 2) 
 57. Di |::::|  58.Đại Quá :||||:  59. Cổ :||::|  60.Tùy |::||: 
  
D. Cấn-Đoài 
61. Tiểu Quá ::||::  62. Trung Phu ||::|| 
63. Qui Muội ||:|:: 64. Tiệm ::|:||

Ghi chú: Số trong ngoặc đơn (  ) cho biết đời thứ mấy của quẻ đó đối chiếu với bảng 1.



         )()(

                                                           
 Nhóm 1: Kiền-Khôn
            ***
    


                                                              1. KIỀN

      A. Quái đồ:                             

               
      I. Quái từ:                                  
        乾 : 元  亨 利  貞
     II. Thoán truyện:          
       1.彖 曰 : 大 哉 乾 元 , 萬 物 資 始 , 乃 統 天 .
       2. 云 行 雨 施 , 品 物 流 形 .
       3. 大 明 始 終 , 六 位 時 成 , 時 乘 六 龍 以 御 天 .
       4. 乾 道 變化 . 各 正 性 命 ,保 合 大 和 ,乃 利 貞 . 
      5.首 出 庶物 , 萬 國 咸 寧 .
      III. Đại tượng :
        象 曰 . 天 行 健 . 君 子 以 自 疆 不 息 .
Âm và nghĩa:

   AI. Lời quẻ:
    “Kiền, Nguyên, Hanh, Lợi, Trinh.” ( Bản chất ở quẻ Kiền là nguồn cội lớn mạnh, là hanh thông, là phúc lợi, là chính bền.)

    AII. Thoán truyện:
  1. “Thoán viết. Đại tai Kiền nguyên. Vạn vật tư thủy. Nãi thống Thiên.” (Lớn thay, nguồn cội đạo Kiền, vạn vật khởi sinh từ đó, nên thống thuộc về trời.) 
  2. “Vân hành vũ thí. Phẩm vật lưu hình. “ ( Mây bay, mưa xuống mọi vật chuyển hình.)
  3. “Đại minh chung thủy. lục vị thời thành, thời thừa lục long dĩ ngự thiên.” (Làm sáng rõ sau, trước. Sáu ngôi theo đúng thời đã tạo thành, là thời dùng sáu con rồng (6 hào dương) để thống lĩnh từ trên cao.)
  4. “ Kiền đạo biến hóa, các chính tính mệnh, bảo hợp thái hoà, nãi lợi trinh. “ (Đạo Kiền biến hóa, làm cho mỗi vật đều đúng bản tính và sự sống của đời mình, giữ gìn  hòa hợp bình yên, nên được phúc lợi chính bền.)
  5.Thủ xuất thứ vật, vạn quốc hàm ninh.” ( Làm đầu cho mọi vật sinh ra, cho mọi nước đều yên ổn.)

AIII. Đại tượng:
    “Tượng viết: Thiên hành kiện, quân tử dĩ tự cường bất tức.” (Trời vận hành mạnh mẽ, người quân tử coi đó mà luôn luôn tự cường.)

    B. HÀO: 
    
    I. Hào từ:
    1. 初 九:  潛 龍 . 勿 用 .
    2.九 二 :  見 龍   在田 , 利 見 大 人 .
    3. 九 三 :   君 子 終 日 乾 乾 . 夕 惕, 若 厲, 無 咎 .
   4.九 四 :  或 躍 在 淵 , 無 咎 .
    5.九 五 :  飛 龍 在 天 . 利 見 大 人 .
   6. 上 九 : 亢 龍 有 悔 .
  7. 用 九 :   見 群 龍 無 首 , 吉.                                                                                                   

  II. Tiểu tượng truyện:
    1. 象 曰 :    潛 龍 勿 用 , 陽 在 下 也 . 
    2.象 曰: 見 龍 在  田 , 德 施 普 也
   3. 象 曰 :    終 日 乾 乾 , 反 復 道 也.
   4. 象 曰 :   或 躍 在 淵 , 進 無 咎 也 .
   5.象 曰 :  飛 龍 在 天 , 大 人 造 也 .
    6.象 曰 :  亢 龍 有 悔 , 盈 不 可 久 也 .
   7.象 曰 :  用 九 . 天 德 不 可 為 首 也 .

    Âm và nghĩa:
    BI. Lời hào

  1. “Sơ Cửu: Tiềm long vật dụng.” ( Hào dương thứ nhất: Như con rồng ở ẩn chưa dung đến  công năng  của nó.)
  2. “Cửu nhị: Hiện long tại điền, lợi kiến đại nhân.” ( Hào dương 2: Con rồng hiện ra trên cánh đồng, có lợi thấy được bậc đại nhân.)
  3. “Cửu tam: Quân tử chung nhật kiền kiền. Tịch dịch nhược lệ vô cữu.” ( Hào dương 3: Người quân tử suốt ngày chăm chú. Đến chiều tối còn phải lo toan như trong cơn nguy nhưng không có gì lỗi.)
  4. “Cửu tứ : Hoặc dược tại uyên, vô cữu. “ ( Hào dương 4: Con rồng có khi nhảy lên  vực sâu, không có  gì lỗi.)
  5.”Cửu ngũ: Phi long tại thiên. Lợi kiến đại nhân.” (Hào dương thứ 5: Như con rồng đã bay lên trời cao,có lợi gặp được bậc đại nhân.)
  6. “Thượng Cửu: Kháng long hữu hối.” (Hào dương thứ 6: Rồng bay lên quá cao sẽ có hối tiếc.)
  7. “Dụng Cửu: Kiến quần long vô thủ, cát .” ( Cách dùng hào dương: Như thấy bầy rồng không đàu, tốt)
     BII. Tiểu tượng truyện: 

  1.”Tượng viết: Tiềm long vật dụng, dương tại hạ dã.” (Lời tượng: Như rồng còn ở ẩn chưa dùng đến công năng  của mình, là nói khí dương còn ở dưới thấp)
  2. “Tượng viết: Hiện long tại điền, đức thi phổ dã.” (Lời tượng: Rồng hiện ra trên cánh đồng, là nói  tình yêu đạo đức  của mình mọi người đã thấy.)
  3. “Tượng viết: Chung nhật kiền kiền, phản phục đạo dã.” (Lời tượng: Cả ngày chăm chú, là nói đường lối  vận hành cần có  sự trở lại.)
  4. “Tượng viết: Hoặc dược tại uyên, tiến vô cữu dã.” (Lời tượng: Con rồng có khi nhảy lên từ vực sâu, là nói sự tăng  tiến  không gì sai trái.)
  5. “Tượng viết: Phi long tại thiên, đại nhân tạo dã.” (Lời tượng: Như rồng đã bay lên trời cao, là nói việc của bậc đại nhân.)
  6. “Tượng viết: Kháng long hữu hối, doanh bất khả cửu dã.” (Lời tượng: Rồng bay lên quá cao sẽ có hối tiếc, là nói đầy quá sẽ tràn, không lâu dài được)
  7. “Tượng viết: Dụng Cửu: Thiên đức bất khả vi thủ dã.” (Lời tượng: Cách dùng hào dương: Đại đức của trời là sự trọn vẹn  không thể  chỉ là đầu.

     Ý chính:
    
    Đồ hình quẻ thuần Kiền  nội quái, ngoại quái đều Kiền . Tùy theo phạm trù áp dụng mà đồ hình 6 vạch liền này biểu hiện cho các sự vật, hiện tượng, trạng thái khác nhau. Nói chung tượng của nó là trời, là một, tánh của nó là sức mạnh cội nguồn sáng tạo vô hạn (creative original power). Tượng của vạch liền ▬▬ chỉ cho khí dương, nhưng đặc trưng là biểu hiệncho sức mạnh hợp nhất. Nó là cái Một,  là nguồn sáng tạo.

    Về mặt văn tự thì lời kinh ghi cho 6 vạch quẻ Kiền là: “Kiền: Nguyên, Hanh, Lợi, Trinh.” Ý nghĩa của bốn từ, Nguyên, Hanh, Lợi, Trinh theo các tác giả cũng có nhiều chỗ khác nhau nhưng sau đây là các khái niệm chung: 
  Nguyên: Nguồn cội, đầu tiên, lớn mạnh. 
  Hanh: Trường thịnh, thông suốt không ngăn ngại. 
  Lợi: Phúc lợi, ích dụng . 
  Trinh: Chính đáng, bền vững.
    Nói chung, quẻ Kiền với bốn thuộc tính Nguyên, Hanh, Lợi, Trinh  chỉ cho nguồn cội lớn mạnh, bền vững  của cái đơn nhất vận hành sáng tạo thông suốt trong cái đa tạp đem lại lợi phúc cho sự sống. Ý nghĩa  của quẻ  Kiền  được giải thích theo tư tưởng Nho gia nói ở Văn ngôn, xin xem khảo luận này ở “Kỳ 11- Trích Dẫn Dịch Truyện: Kiền-Văn Ngôn”

                                              2. KHÔN

    A. Quái đồ:                         
                         
  

                                          
 I. Quái từ:                                   
    
    坤:元,亨,利, 牝 馬 之 貞。君 子 有 攸 往.先 迷 后 得,
  主利, 西 南 得 朋,東 北 喪 朋。安 貞,吉。

     II. Thoán truyện:
  1.彖 曰: 至 哉 坤 元,萬 物 資 生,乃 順 承 天。
  2.坤 厚 載 物,德 合 無 疆。含 弘 光 大,品 物 咸 亨。
  3. 牝 馬 地 類,行 地 無 疆,柔 順 利 貞。君 子 攸 行,
   4.先 迷 失 道,后 順 得 常。西 南 得 朋,乃 與 類 行﹔東 北 喪 朋,乃 終 有 慶。
   5.安 貞 之 吉,應 地 無 疆。

    III. Đại tượng:
   象 曰: 地 勢 坤,君 子 以 厚 德 載 物。



    Âm và nghĩa:
    AI. Lời quẻ:
    “ Khôn: Nguyên , hanh, lợi, tẫn mã chi trinh. Quân tử hữu du vãng, tiên mê hậu đắc. Chủ lợi. Tây nam đắc bằng, Đông bắc táng bằng. An trinh cát.” ( Khôn có các đức tính là: Nguồn cội lớn mạnh, hanh thông, lợi ích, chính đáng và bền vũng như sự chính bền của con ngựa cái . Người quân tử ra đi, trước thì lầm,   sau thì đúng. Lợi ích là chủ yếu . Đi hướng Tây-Nam được bạn, hướng Đông - Bắc mất bạn. Yên tâm với sự chính bền, tốt. )

    AII.Thoán truyên:
  1.”Thoán viết. Chí tai Khôn nguyên, vạn vật tư sinh, nãi thuận thừa thiên. “ ( Lời thóan: Lớn thay đạo Khôn là nguồn cội  lớn mạnh, mọi vật nhờ đó mà sống còn, nên nó thuận theo trời.)
  2. “ Khôn hậu tải vật, đức hợp vô cương. Hàm hoằng quang đại, phẩm vật hàm hanh.” (Đất dày chở vật, đức hợp khôn cùng. Rộng lớn sáng suốt, mọi thứ phẩm vật đều hanh thông.) 
  3. “ Tẫn mã địa loại, hành địa vô cương , nhu thuận lợi trinh. Quân tử du hành. “ ( Ngựa cái  tánh đất, đi không giới hạn trên  đất, bổn tính nhu thuận, ích lợi chính bển. Người quân tử  đi đ mọi nơi.)
  4. “ Tiên mê thất đạo, hậu thuận đắc thường. Tây Nam đắc bằng, nãi dữ loại hành. Đông bắc táng bằng, nãi chung hữu khánh.” ( Tiến trước thì lầm đường,  theo sau là đạt  đạo thường. Phía Tây Nam thì được bạn, bèn đi cùng loại. Phía Đông Bắc mất bạn, nhưng có phúc sau cùng .)
  5. “ An trinh chi cát, ứng địa vô cương.” ( Tốt lành của sự yên ổn, chính bền là ứng hợp với  sức chứa giữ của  cõi đất không  có  giới hạn.)

AIII. Đại tương truyện:
    “ Tượng viết: Địa thế Khôn, quân tử dĩ hậu đức tải vật.” ( Lời tượng: Đạo Khôn rộng dày như trái đất, nười quân tử coi đó mà  lấy  trí đức chuyên  chở mọi vật)

    B. HÀO :
     
    I. Hào Từ
  1. 初 六:      履 霜,堅 冰 至。
  2.六 二 :      直,方,大,不 習 無 不 利。
  3.六 三:       含 章 可 貞。 或 從 王 事,無 成 有 終。
  4.六 四 : 括 囊, 無 咎,無 譽。
  5.六 五 : 黃 裳,元 吉。
  6.上 六: 龍 戰 于 野,其 血 玄 黃。  7.用 六: 利 永 貞。

    II. Tiểu tượng:
   1.象 曰:      履 霜 堅 冰,陰 始 凝 也。 馴 致 其 道,至 堅 冰 也。
    2.象 曰:     六 二 之 動,直 以 方 也。不 習 無 不 利,地 道 光 也。
    3.象 曰:     含 章 可 貞, 以 時 發 也。 或 從 王 事,知 光 大 也。
  4.象 曰: 括 囊 無 咎,慎 不 害 也。
  5.象 曰: 黃 裳 元 吉,文 在 中 也。
  6.象 曰: 龍 戰 于 野,其 道 窮 也.  7. 象 曰: 用 六 永 貞,以 大 終 也。

    Âm và nghĩa:

    BI. Lời hào: 
  1. “ Sơ Lục: Lý sương kiên băng chí.” (Hào âm thứ 1:Bước chân lên sương thì biết băng cứng sẽ đến.) 
  2. “Lục nhị: Trực, Phương, Đại, bất tập vô bất lợi.” ( Hào âm 2: Ngay thẳng, Vuông vắn, To lớn chẳng phải do tập thành nhưng không gì là không lợi.) 
  3. “Hào âm 3: Hàm chương khả trinh, hoặc tòng vương sự, vô thành hữu chung.” (Hào âm 3: Ngậm  sự sáng đẹp bên trong có thể chính bền, hoặc theo giúp  vua, một mình không thành, nhưng có chung cuộc.) 
  4. “ Lục tứ: Quát nang, vô cữu vô dự.” ( Hào âm 4: Cột miệng túi lại, không có sai trái, không có khen ngợi.) 
  5. “Lục ngũ: Hoàng thường, nguyên cát. “ ( Hào âm 5: Chiếc xiêm màu vàng, hoàn toàn tốt lành.) 
  6. “Thượng Lục: Long chiến vu dã, kỳ huyết huyền hoàng.” (Hào âm thứ 6: Rồng đánh nhau trên cánh đồng, máu trộn lẫn vàng đen.) 
  7. “Dụng Lục: Lợi vĩnh trinh.” (Cách dùng hào âm ( con số 6):Phúc lợi, thường hằng, và chính đáng và bền vững.) 
    
    BII. Tiểu tương truyện 
  1. “ Tượng viết : Lý sương kiên băng, âm thủy ngưng dã, tuần chí kỳ đạo, chí kiên băng dã. ( Lời tượng: Bước lên sương biết băng cứng sẽ đến, là khí âm khởi đầu ngưng đọng, con đường đi tới cùng sẽ có băng rất cứng.) 
  2. “Tượng viết: Lục nhị chi động, trực dĩ phương dã. Bất tập vô bất lợi, địa đạo quang dã.”(Lời tượng: Hoạt động của hào âm 2  là  thẳng để được vuông. Không phải  tập thành mà không có  gì bất lợi là địa đạo (đường lối quẻ Khôn) thông sáng vậy.) 
  3. “Tượng viết: Hàm chương khả trinh, dĩ thời phát dã. Hoặc tòng vương sự, trí quang đại dã.” (Lời tượng: Ngậm chứa sự sáng đẹp có thể chính bền, là để theo hoàn cảnh thời gian mà phát ra. Hoặc theo giúp vua, là trí huệ đã sáng suốt to lớn .)
   4. “Tượng viết: Quát nang vô cữu, thận bất hại dã.” ( Lời tượng: Thắt miệng túi lại, không lỗi, là thận trọng thì không bị hại.) 
  5. “ Tượng viết: Hoàng thường nguyên cát, văn tại trung dã.” ( Lời tượng: Chiếc xiêm màu vàng, hoàn toàn tốt lành, là văn vẻ sáng láng ở bên trong vậy.) 
  6. “ Tượng viết: Long chiến vu dã, kỳ đạo cùng dã.” ( Lời tượng: Rồng đánh nhau trên cánh đồng, là đạo đã đến chỗ cùng.) 
  7. “Tượng viết: Dụng lục, vĩnh trinh, dĩ đại chung dã.” ( Lời tượng: Cách dùng hào âm ( con số 6,) thường hằng, chính đáng  bền vững , là để có cái chung cuộc to lớn.) 

    
    Ý chính:   
    Đồ hình quẻ thuần Khôn 6 vạch đứt , nội quái, ngoại quái đều là Khôn. Tùy theo phạm trù áp dụng mà quái đồ này được giải thích theo các nội dung ý nghĩa khác nhau. Nói chung, tượng của nó   đất, tánh của nó là lực tiếp nhận vô hạn ( receptive original power). Vạch đứt ▬ ▬ chỉ cho khí âm, nhưng đặc trưng là tượng của sự phân biệt, là cái "Khác", nên nó có khả năng tiếp nhận (receptive capacity) vô hạn . 
    Lời kinh ghi cho quẻ thuần Khôn này là: “Khôn: Nguyên , hanh, lợi, tẫn mã chi trinh. Quân tử hữu du vãng, tiên mê hậu đắc. Chủ lợi, Tây nam đắc bằng, Đông bắc táng bằng. An trinh cát.”( Khôn có các đức tính là: Nguồn cội lớn mạnh, hanh thông, lợi ích, chính đáng bền vũng như sự vững bền của con ngựa cái . Người quân tử ra đi,  trước thì lầm,   sau thì đúng. Lợi ích là chủ yếu . Đi hướng Tây-Nam được bạn, hướng Đông - Bắc mất bạn. Yên tâm với sự chính bền, tốt.)
    Tùy theo quan điểm người dịch cũng có sự khác nhau về ý nghĩa khi dịch quái từ này bằng cách ghép nhóm từ khác nhau. Thường thấy là ghép , “lợi tẫn mã chi trinh” ( lợi của con ngựa cái chính bền), “ tiên mê hậu đắc chủ” (trước lầm sau được chủ), và “ lợi Tây nam đắc bằng” (có lợi phía Tây nam được bạn). Tuy nhiên cách hiểu ý nghĩa quái từ quẻ Khôn như trên là phản ánh đúng theo tướng và tánh của nó. Và, các hào từ của quẻ Khôn diễn tả bản chất và đặc tính nhận thức bằng sự phân biệt qua các khái niệm như: 
   Hào âm 1: "Lý sương kiên băng chí." chỉ luận lý suy diễn.
  Hào âm 2: " Trực, phương, ...." chỉ sự chính xác của lý trí.
  Hào âm 3: " Hàm chương, khả trinh." chỉ cái đẹp ẩn chứa chân lý thường đều bên trong.
  Hào âm 5: "Hoàng thường nguyên cát." chỉ cho trí tuệ viên mãn thông sáng không phân biệt.
  Hào  âm 6: "Long chiến vu dã, kỳ huyết huyền hoàng." chỉ cho tri thức phân biệt nhị biên dẫn đến chỗ  đánh nhau  mờ ám.    Ý nghĩa của quẻ Khôn được chú giải theo quan điểm Nho gia  nói ở Văn ngôn, xin xem khảo luận này “Kỳ 11: Trích Dẫn Dịch Truyện- Khôn -Văn Ngôn.”

    Nhận Xét:
    Hai quẻ thuần Kiền , thuần Khôn là một cặp đối tánh (opposite substance) biểu thị bằng hai loại ký hiệu khác nhau. Tượng vạch liền   ▬▬  chỉ cho dương tính, là tính năng của sự hợp nhất trọn vẹn, bao dung không ngăn ngại. Nó là cái "Một", không có sự phân chia,  cho nên quẻ Kiền có tượng là trời. Hợp nhất trọn vẹn là bản chất của  tình yêu thương hay  lực từ bi . Mọi tạo vật đều từ cái “Một” mà ra, vì vậy tình thương yêu có tính dương (positive) là tính khẳng định và sáng tạo . Vậy thông tin của quẻ Kiền là lực yêu thương và nguồn sáng tạo ( loving and creative energy).  Điều  này thấy rõ nơi:
   (1)  hào Dụng cửu: “ Dụng cửu: Kiến quần long vô thủ, cát” ( Cách dùng hào dương: Như thấy bầy rồng không có đầu, tốt.). “Không có đầu” tức là không có sự phân biệt, không có sự khác nhau. Tính năng của tình thương là hợp nhất, không ngăn ngại, nó làm cho mọi thứ trở về cái “Một”. Trong chế độ quân chủ đức trị, vua là biểu tượng của cái “Một”, sức mạnh tình thương yêu của nhà vua chính là quyền lực của ông mà tài năng, trí tuệ của các quan và mọi người phải vâng theo.
  (2) Hào dương thứ 5 của quẻ Kiền :"Phi long tại thiên, lợi kiến đại nhân." ( Con rồng bay lên trời cao, có lợi gặp bậc đại nhân.) Sự mô tả hành trình của con rồng, tuy nó thuộc lòai trời nhưng phải  ẩn tàng dưới vực sâu,  rồi hiện ra trên cánh đồng, ngày đêm lo toan, nhảy lên khỏi vực, rồi bay thẳng lên trời. Có lợi là gặp được đại nhân. Như vậy rõ ràng nó đã nối liền đất thấp với trời cao, không còn phân chia ngăn ngại, tất cả trở về với  cái " Một", biểu tượng là   gặp được" Đại nhân ". Hào dương 5 của quẻ Kiền  gọi hào “Cửu ngũ”, tức là ngôi vua cũng là ý chỉ này . 
    Tuy nhiên, nếu chỉ chú ý vào tính hùng mạnh, cương kiện của quẻ Kiền mà không thấy sức mạnh của đại đức tình thương là lớn nhất, và nếu chỉ chú ý đến giá trị phân chia đẳng cấp mà không thấy sự hiệp nhất trong cái một là nguồn sáng tạo mọi giá trị  khác, thì ý nghĩa nguyên thủy của quẻ Kiền có thể bị giải thích khác đi. Đó cũng chính là kinh nghiệm thất bại của các chế độ độc tài dùng bạo lực để thống trị  hơn là dùng  đại đức tình thương để  bính an hợp nhất thiên hạ.

    Tượng của vạch đứt     ▬ ▬    có hai cách hiểu: 
  (1) Nó chỉ cho cái “Không” , ý nghĩa tập trung ở chỗ trống giữa hai vạch , cho nên quẻ Khôn có tượng là đất, là sức chứa đựng. Cái "không" mới chứa dược cái "có", phải có chỗ trống mới có thể tiếp nhận, chứa đưng sự vật. Điều này ẩn dụ ở quái từ quẻ Khôn với hình ảnh chuyên chở bền bỉ vững chắc của con ngựa cái. Đó là tính tùy thuận," vô ngã" , không đề cao "cái tôi" mới tùy thuận theo người ta được . Và, ở hào 3 âm “…vô thành hữu chung.” , tức là một mình cái “Không” thì nó không thành cái gì cả, nhưng nó chứa được cái khác không, đó  là chung cuộc trọn vẹn. 
   (2) Tượng vạch đứt cũng chỉ cho sự phân biệt, ngăn ngại, nó chỉ cho cái "Khác” , cái phủ định. Phân biệt (differentiate) là bản chất của nhận thức, nếu mọi thứ đều giống nhau thì sẽ không biết được cái gì cả. Do đó trí tuệ có tính âm (negative) là tính phủ định, phân biệt. Điều này nói rải rác ở quái từ và các hào từ của quẻ Khôn. Các phân biệt như : mê, tỉnh, trước, sau. Tây Nam, Đông Bắc, đắc bằng, táng bằng,… Các hào âm 3: “Hàm chương khả trinh…”, hào âm 5: “Hoàng thường, nguyên cát.” đều là ẩn dụ miêu tả sự sáng suốt của trí tuệ bên trong. Đặc biệt hào thượng lục : “ Long chiến vu dã, kỳ huyết huyền hoàng. “ là nói đến sự cực đoan của nhận thức phân biệt cuối cùng sẽ dẫn đến đánh nhau, màu vàng sáng của trí tuệ đổi thành màu vàng đen.
    Vậy ý nghĩa của quẻ Khôn là sức tiếp nhận tàng trử  thông tin của trí năng ( knowing and receptive energy), nó là cái đẹp vì nó ẩn dấu chân lý bên trong, nó có tính thường đều và  thuận tùng phổ quát đó chính là đặc tính của qui luật khoa học. Nhưng, nhận thức bằng phân biệt là mới chỉ đứng trên hai vạch ngắn  hai biên, tức là biên chấp sẽ đưa đến xung đột đánh nhau. Trí huệ 
viên dung hay " Trí Bát Nhã " là khoảng không giữa hai vạch đó. Văn ngôn gọi chỗ này là " Hoàng trung thông lý." màu vàng Bát nhã ở bên trong thông suốt mọi chân lý.

    Trong cách xếp đặt 64 quẻ thành một tổng thể có liên hệ đồng bộ thì hai quẻ Kiền, Khôn có số thứ tự cách nhau. Chẳng hạn, ở  tiên thiên đồ thì Khôn, Kiền là mở đầu và kết húc của chuỗi 64 quẻ. Tài liệu khai quật ở Mã Vương Đôi thì thứ tự 1. Kiền, …33. Khôn,.. 64. Ích. Còn ở Chu Dịch thì thứ tự này là : 1.Kiền, 2. Khôn đi liền nhau, có lẽ chủ ý của tác giả là muốn làm nổi bật tính đối đãi tương ứng về bản chất của hai quẻ thuần dương và thuần âm cũng như sự phối kết của hai thực thể này là một chỉnh thể trong vận hành đồng bộ. Giống như Từ Bi và Trí Huệ, Tình Thương và Trí Linh không thể tách rời trong tiến trình hợp nhất.

    Tóm lại hai quẻ mẹ thuần Kiền và thuần Khôn chỉ là mẫu điển hình cho các bản chất khác nhau tại hai cực chuyển biến từ cái này sang cái kia. Trong thực tế thì không có sự vật hay hoàn cảnh nào thuần túy là dương hay âm, cũng như trong các quẻ kinh Dịch, ngoại trừ Kiền, Khôn, luôn có sự xen kẽ giữa các hào âm và dương. Vạch liền và vạch đứt tuy biểu thị cho hai bản tánh khác nhau nhưng chúng luôn có mặt, hoặc ít hoặc nhiều, trong một thực thể. Trí tuệ và tình thương tuy là bản chất khác nhau nhưng luôn có mặt, hoặc mạnh hoặc yếu, trong mỗi sinh linh. Sự phối kết giữa  hai bản chất này sẽ được trình bày trong nhóm tiếp theo của  các quẻ con  của hai  quẻ Kiền, Khôn này.

                                      (Còn nữa )
  
-----------------------------
 Phú Yên, Quý Tỵ - 2013
 Đàm Khánh Hỷ
Xin thưởng thức nhạc phẩm: "Đa Tạ" của Anh Việt Thu
                                                        ca sỹ:   Quang Lê