Thứ Hai, 7 tháng 7, 2025

Kỳ 7{ Đọc Lại ĐẠO ĐỨC KINH

 

  

                           Kỳ 7

                        Lão Tử

              ĐẠO ĐỨC KINH 
               Chương 73 – 81

                           ------

            CHƯƠNG 73:  NHIỆM  VI

第七十 三章:  任 為 

     I. Kinh Văn:                                             

   1. 勇於敢則殺;
勇於不敢則活。
此兩者或利或害。
  2.
 天之所惡, 孰知其故?
       (1)

  3. 天之道不爭而善勝,
不言而善應,

不召而自來,
繟 然 (2) 而善謀。
天網恢恢疏而不失。

    ==============

1/ Phiên âm :  

1. Dũng ư cảm  tắc sát;

Dũng ư bất cảm tắc hoạt.

Thử lưỡng giả hoặc lợi, hoặc hại.

  2. Thiên chi sở ố, thục tri kỳ cố?

Thị dĩ thánh nhân do nan chi (1). 
  3. Thiên chi đạo bất tranh nhi thiện thắng,

Bất ngôn nhi thiện ứng,

Bất triệu nhi tự lai;

 Thiện (2) nhiên nhi thiện mưu. 
  4. Thiên võng khôi khôi, sơ nhi bất thất.

----------------------

(1)  Nhiều bản có câu:  是 以 聖 人 猶 難 之. Các bản Anh, Pháp, Đức đều có dịch câu này. Nhưng nguyên văn bên trên không có .

(2) Có bản ghi là 坦然 , hoặc 弹 然

----------------

   2/ Diễn ca  73:

  1. Mạnh mà chẳng sợ, chẳng kiêng,

Tự vào tử địa chết liền không  ra;

Mạnh mà biết  sợ lo xa,

Không vào chỗ chết thành ra sống còn.

Đôi đàng bên thiệt ,bên hơn,

Tuy đồng dũng  mãnh, dại khôn chẳng đồng .

  2. Những gì trời ghét,  không dùng,               Ai mà biết được cội căn  ý trời ?

Đến như thánh trí tuyệt vời,

Cũng còn khó biết ý trời ra sao !

  3. Đạo trời không sánh thấp cao,

Không tranh mà thắng, đằng nào cũng hơn.

Không dùng lời nói luận bàn,

Nhưng mà báo ứng rõ ràng chẳng sai.

Không triệu thỉnh, không van  nài,

Nhưng mà tự động khứ, lai đúng kỳ.

Thản nhiên như  chẳng  làm  gì,

Nhưng mà xép đặt chuyện chi cũng vừa.

  4. Lưới trời lồng lộng, tuy thưa

Nhưng không để lọt, không chừa một ai.

 

    3/ Nghĩa

1. Dũng cảm  mà dám  làm ắt  chết;

Dũng cảm để không dám  làm  ắt  sống.

Hai cách dũng cảm ấy một lợi, một hại.

2. Trời ghét điều nào , ai mà biết được căn cơ? Đến như  thánh nhân còn  khó nhận biết thay.

3. Đạo trời không tranh mà hay thắng,

Không hỏi mà có báo ứng,

Không kêu gọi mà tự đến.

Thản  nhiên mà khéo xếp đặt mọi việc.

4. Lưới trời lồng lộng thưa mà không lọt.

      II. Khái Niệm Liên Hệ

1. Mạnh mẽ  hữu vi là trái đạo trời ắt  tự hại thân. Mạnh mẽ  vô vi không trái đạo trời là cách sinh tồn.

2. Đấng Sáng tao hay Trời thì làm theo ý chí. Con người là vật thụ sinh thì làm theo lý trí. Nhưng, tâm trí con người là tương đối hữu hạn nên không thể biết được ý trơi tuyệt đối vô hạn.

     Chúa  Giê-su trước khi bị bắt cũng cầu nguyện: “ A-ba, lạy Cha, mọi việc Cha làm được cả; xin Cha cất chén nầy khỏi con; nhưng không theo điều con muốn, mà theo điều Cha muốn.” ( Mác 14: 37)  

    Đại thi hào Nguyễn Du cũng nói tằng:

    “ Bắt phong trần phải phong trần;

    Cho thanh cao mới được phần thanh cao”

Nhưng, “ Có trời mà cũng có ta,

               Tu là cõi phúc tình là dây oan.”

Và,  “Khi nên trời cũng chiều người.”

    Vậy thì  Trời là đấng Toàn tri dễ biết  ý người hơn là  người  biết ý trời .  

  3. Trời không tranh với người nhưng mọi  người đều tôn kính; người không hỏi,  nhưng trời  luôn có báo ứng thiện, ác cho người biết;  trời không kêu gọi nhưng mọi người dều hướng về; thanh thản nhưng ngày đêm, bốn mùa , nắng mưa… vận hành   đều đặn.

4. Luật lệ  của mỗi chủng loại  nhằm bảo vệ chủng loại đó là chính.  Đằng khác luật của trời nhằm bảo vệ tất cả  các  chủng loại , cho nên   loài  này không thể vi phạm luật lệ loài kia  mà không phạm tội với trời .        

 

     III. Các Bản Dịch Khác:

    1/  Lau 73

  1. He who is fearless in being bold will meet with his death;
He who is fearless in being timid will stay alive.
Of the two, one leads to good, the other to harm.
  2. Heaven hates what it hates, who knows the reason why?
Therefore even the sage treats some things as difficult.
3. The way of heaven excels in overcoming though it does not contend,
In responding though it does not speak,
In attracting though it does not summon,
In laying plans though it appears slack.
  4. The net of heaven is cast wide. Though the mesh is not fine, yet nothing ever slips through.

 

        2/  Julien 73

  1. Celui qui met son courage à oser, trouve la mort.
Celui qui met son courage à ne pas oser, trouve la vie.
De ces deux choses, l'une est utile, l'autre est nuisible.
  2. Lorsque le ciel déteste quelqu'un, qui est-ce qui pourrait sonder ses motifs ?
C'est pourquoi le Saint se décide difficilement à agir.
  3. Telle est la voie (la conduite) du ciel.
Il ne lutte point, et il sait remporter la victoire.
Il ne parle point, et (les êtres) savent lui obéir.
Il ne les appelle pas, et ils accourent d'eux-mêmes.
Il paraît lent, et il sait former des plans habiles.
  4. Le filet du ciel est immense ; ses mailles sont écartées et cependant personne n'échappe.

 

    3/   Wilhelm 73

  1. Wer Mut zeigt in Waghalsigkeiten, der kommt um.
Wer Mut zeigt, ohne waghalsig zu sein,des bleibt am Leben.
Von diesen beiden hat die eine Art Gewinn,die andre Schaden.
  2. Wer aber weiß den Grund davon, daß der Himmel einen haßt?
Also auch der Berufene: Er sieht die Schwierigkeiten.
  3. Des Himmels SINN streitet nicht und ist doch gut im Siegen.
Er redet nicht und findet doch gute Antwort.
Er winkt nicht, und es kommt doch alles von selbst.
Er ist gelassenund ist doch gut im Planen.
  4. Des Himmels Netz ist ganz weitmaschig, aber er verliert nichts.

                                     )()(

              CHƯƠNG  74 : CHẾ  HOẶC

       第七十 四章:  制 惑 

     i. Kinh Văn:

  1. 民不畏死,
奈何以死懼之?
  2.
若使民常畏死,
而為奇者,吾得執而殺之,
孰敢?
  3.
常有司殺者殺。
  4.
夫代司殺者殺,
是謂代大匠斲。
夫代大匠斲者,
希有不傷其手矣。

     

     1/ Phiên âm:

  1. Dân bất uý tử,

Nại hà dĩ tử cụ chi?                                       

  2. Nhược sử dân thường uý tử

Nhi vi kỳ giả, ngô đắc chấp nhi sát chi,

Thục cảm? 
  3. Thường hữu ti sát giả sát.

   4. Phù đại ti sát giả sát,

Thị vị đại đại tượng trác.

 Phù đại đại tượng trác giả,

Hi hữu bất thương kỳ thủ hĩ.

 

    2/ Diễn ca  74:

  1/ Dân không sợ chết  hại  mình,

Cớ sao lấy án tử hình dọa dân ?

  2. Dạy dân sợ chết giữ thân,

Kẻ nào phạm tội sát nhân phải đền

Dân nhìn xử tội mà kinh,

Còn ai dám phạm tội hình nữa đau ?

  3. Việc này Trời có từ lâu,

Đó  là Ti sát  đứng đầu sát sanh.

  4.  Người mà làm chuyện lộng hành,

 Thay cho Ti sát  trở thành hại thân.

Khác gì đẽo gỗ khó khăn,

Thay cho  thợ khéo nhiều lần đút  tay.

   

    3/ Nghĩa

  1. Dân đã không sợ chết,

Thì làm sao lại dùng tử hình để dọa dân   được?

  2. Nếu khiến dân luôn biết  sợ chết,

Rồi  có người phạm tội chết  thì bắt và giết đi  ,thì ai còn dám  vi phạm ?

3.  Nhưng trời thường  có vị  “Ti sát” lo việc  giết chết

  4. Nếu  nay vua chúa thay  cho vị Ti sát mà giết dân,      

Thì  giống như thường nhân  đẽo gỗ thay cho thợ khéo .

Kẻ đẽo gỗ thay cho thợ

hiếm khi tránh khỏi bị đứt tay.

 

    II. Khái Niệm Liên Hệ

1. Nếu chế độ  cai trị tàn  bạo  đến mức  dân không còn  ham sống, tức không sợ chết, lại  còn dùng luật tử hình để dân sợ   mà không dám phạm pháp, như vậy là tự mâu thuẫn  , là quân giặc  cướp,  giết hại  dân chứ không phải  là chánh quyền của dân.

2. Nếu không giáo dục dân tránh làm điều   ác hại  mà chỉ dùng luật pháp trừng phạt  để ngăn chặn ,  thì  giống như giăng lưới bắt cá. Cá thấy  lưới thì tránh , kẻ  xấu chỉ tránh né  luật pháp chứ chẳng hề  tránh làm điều ác hại. 

3. Vị “Ti sát” lo việc  giết chết  là chỉ cho qui luật sinh diệt tự nhiên. Mỗi cá thể sinh vật đều có vòng đời, sinh - trưởng - hoại - diệt,  ngắn hoặc dài tùy theo chủng loại. Tuy nhiên, các  điều kiện hoàn cảnh  với hành vi của cá thể tạo thành nghiệp thiện hay ác,  nghiêp riêng hay  chung,  đều   có thể chi phối đến vòng đời tự nhiên dài, ngắn của cá thể.    

4.  a) Con người không thể  tạo sanh, thì  không có quyền  tạo sát: 

    Con người, với tiến bộ khoa học hiện nay,   có thể chế tạo phi thuyền,  tàu ngầm,  với nhiều thứ  máy  móc tinh vi , nhưng không thể tao ra một sinh vật cho dù nhỏ như một con kiến. Trong khi đó loài người đã giết chết không biết bao nhiêu là sinh mạng, trong đó có cả con người. Nếu theo luật “ Giết mạng phải đền mạng “,  thì con người không thể tìm ra mạng sống ở đâu mà trả!  Con người không thể tạo   được bất cứ một mạng sống nào , nếu không dựa vào mạng sống có sẵn trong tự nhiên . Sát nghiệp của con  người đã lâu  đời và   trầm trọng. 

  b) Con người có tự do, do vậy không nên săn bắt, bẩy lưới mạng sống các loài.

   Ngoài việc giết chết mạng sống, con người cũng dùng mưu kế, khí cụ để săn bắt các loài sinh vật, trong đó có cả con người. Tuy rằng không giết chóc, nhưng săn bắt, lưới bẩy như vậy  là dùng bạo lực đối với  chủng loại  đồng cư,  và  tạo  ra nghiệp trộm cướp mạng sống.

    Hậu quả của sát sanh và đạo tặc là tự hại  thân và tự vào tù ngục.

 

    III. Các Bản Dịch Khác:

    1/  Lau 74

  1. When the people are not afraid of death, wherefore frighten them withdeath?
  2. Were the people always afraid of death,And were I able to arrest and put to death those who innovate,

Then who would dare?
  3. There is a regular executioner whose charge it is to kill.
  4. To kill on behalf of the executioner

 Is what is described as chopping wood on behalf of the master carpenter.
In chopping wood on behalf of the master carpenter,

 There are few who escape hurting their own hands instead.

 

        2/  Julien 74

  1. Lorsque le peuple ne craint pas la mort,

Comment l'effrayer par la menace de la mort ?
 
2. Si le peuple craint constamment la mort,

Et que quelqu'un fasse le mal, je puis le saisir et le tuer,

Et alors qui osera (l'imiter) ?
  3. Il y a constamment un magistrat suprême qui inflige la mort.
  4. Si l'on veut remplacer ce magistrat suprême, et infliger soi-même la mort,

 On ressemble à un homme (inhabile) qui voudrait tailler le bois à la place d'un charpentier.
Lorsqu'on veut tailler le bois à la place d'un charpentier,

 Il est rare qu'on ne se blesse pas les mains.

 

    3/  Wilhelm 74

  1. Wenn die Leute den Tod nicht scheuen,
wie will ich sie dann mit dem Tode einschüchtern?
  2. Wenn ich aber die Leute beständig in Furcht vor dem Tode halte,
Und wenn einer Wunderliches treibt, soll ich ihn ergreifen und töten?
Wer traut sich das?
  3. Es gibt immer eine Todesmacht, die tötet.
  4. Anstelle dieser Todesmacht zu töten,

Das ist, wie wenn man anstelle eines Zimmermanns die Axt führen wollte.
Wer statt des Zimmermanns die Axt führen wollte,
Kommt selten davon, ohne das er sich die Hand verletzt.

                               )()(

          CHƯƠNG 75 : THAM  TỔN

                第七十 五章:  貪 損

     I. Kinh Văn:

1. 民之饑以其上食稅之多,

是以饑。
2.
民之難治以其上之有為,

是以難治。
3.
民之輕死, 以其 (*) 求生之厚,

是以輕死。
4.
夫唯無以生為者,是賢於貴生。

    1/ Phiên âm:

1. Dân chi cơ, dĩ kỳ  thượng thực thuế chi đa,

Thị dĩ cơ. 
2. Dân chi nan trị, dĩ kỳ  thượng chi hữu vi,

Thị dĩ nan trị. 
3. Dân chi khinh tử, dĩ kỳ
(*) cầu sinh chi hậu,

Thị dĩ khinh tử. 
4. Phù duy vô dĩ sinh vi giả,  thị hiền ư quí sinh.

-------------

(*). Các bản dich tiếng Anh và tiếng Pháp dưới đay không dịch chữ上 (Thượng = vua quan, kẻ trên), bản tiếng tiếng Đức của Wilhelm   có dịch chữ 上.

-------------------

     2/ Diễn ca  75:

  1. Sưu cao thuế nặng càng tăng,

Thì dân đói khổ thiếu  ăn càng nhiều.

  2. Trị an dân  khó bao nhiêu,

Do từ  luật lệ sớm chiều đổi thay

  3. Dân xem nhẹ chết . bỡi vì                 Năng nề lợi dưỡng chất đầy trên vai.

  4. Cho nên sống chỉ  sơ sài,

Hơn là gánh nặng đường dai khó đi.

 

3/ Nghĩa

1. Dân đói  khổ là  vì nhà nước thu thuế nặng quá,

Do vậy  mà  dân bị đói khổ.

2. Dân khó được trị an là vì nhà nước dùng  luật lệ  hữu vi biến đổi quá nhiều.

Do vậy mà dân khó  trị an.

3. Dân coi nhẹ sự chết, là vì lợi dưỡng  đời sống bên trên quá nhiều, đến nỗi dân không sợ chết.

Do vậy  dân coi nhẹ sự chết.

4. Chỉ có người không lấy sự sống để  cầu lợi dưỡng  mới tốt hơn kẻ quí  trọng sự sống chỉ  vì để  thụ hưởng.

 

 II. Khái Niệm Liên Hệ

1. Trong một nước mà sưu  thuế  càng cao , dân càng đói khổ thì  lỗi của nhà cầm quyền càng nặng. Theo truyền thống Do Thái thì  người thu thuế biểu hiện cho kẻ có tội.

2. Con người có tự do nên phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Trong một nước càng nhiều luật lệ thì dân càng bị mất tự do, càng mất tự do thì càng không chịu trách nhiệm. Do vậy mà nhà cầm quyền càng dùng nhiều luật lệ thì dân càng khó trị an.

3.  Khổ quá thì coi thường sự chết; sướng quá thì coi thường sự sống.Đó là vòng sinh tử luân hồi.

4. Sự  sống phát triển theo nguyên tắc nhân quả, và   cứu cánh (causal-effect principe and that of finallity).

    a) Theo nguyên tắc nhân quả thì sự sống hiên tại của mỗi cá thể  là kết  quả của các hành vi mà cá thể đã tạo ra trước đó, đồng thời nó  cũng là nhân của sự sống   tương lai của cá thể đó.

    b) Theo nguyên tắc cứu cánh thì  sự sống có định hướng và được tạo hóa bảo vệ  qua khoái cảm và khổ cảm:

  - Trong tự nhiên,  đa số  đồ ăn  có lợi cho sự sống thì có mùi vị thơm ngon; ngược lại,nếu độc hại thì có  mùi hôi thối. Trừ một số trường hợp thuốc chữa bệnh hoặc  bả độc do con người tạo ra.

  - Các hoạt động  và thao tác  nào  có lợi cho sự sống đều gây tin tưởng,  an tâm đễ chịu , nếu tổn  hại thì gây hoài nghi lo sợ,   bất an, đau đớn. Trừ một số thao tác tập luyện hay liệu pháp  y tế.

  - Các niệm tưởng  có lợi cho sự sống thì kích hoạt  tình cảm tích cực, lạc quan thích sống,  nếu độc hại thì gây khổ cảm, giận hờn, bi quan chán sống.

Nói chung, theo nguyên tắc cứu cánh thì cá thể đáp ứng lại các điều kiện hoàn cảnh theo cách  sao cho sự sống của cá thể có  lợi nhất . Đáp ứng đúng hay sai được báo hiệu bằng khoái cảm hay khổ cảm.

    Vậy, khoái lạc và đau khổ không phải là bản chất của sự sống , mà chỉ là   các tín hiệu giúp cá thể   phát triển và bảo vệ sự sống, Do đó con người không nên  truy cầu khoái lạc trong sự sống, cũng không nên né tránh đau khổ bằng cách hủy bỏ sự sống, mà chỉ nên  thay đổi hoạt động và suy nghĩ  của mình sao cho  thích ứng với cứu cánh tự nhiên của sự sống.

 

    III. Các Bản Dịch Khác:

     1/   Lau 75

  1. The people are hungry: It is because those in authority eat up too much in taxes
That the people are hungry.
  2. The people are difficult to govern. It is because those in authority are too fond of action
That the people are difficult to govern.
  3. The people treat death lightly: It is because the people set too much store by life
That they treat death lightly.
  4. It is just because one has no use for life that one is wiser than the man who values life.

 

     2/   Julien 75

  1. Le peuple a faim parce que le prince dévore une quantité d'impôts.
Voilà pourquoi il a faim.
  2. Le peuple est difficile à gouverner parce que le prince  aime à agir.
Voilà pourquoi il est difficile à gouverner.
  3. Le peuple méprise la mort parce qu'il cherche avec trop d'ardeur les moyens de vivre.
Voilà pourquoi il méprise la mort.
  4. Mais celui qui ne s'occupe pas de vivre est plus sage que celui qui estime la vie.

  

    3/  Wilhelm 75

  1. Daß das Volk hungert, kommt davon her, daß seine Oberen zu viele Steuern fressen;
Darum hungert es.
  2. Daß das Volk schwer zu leiten ist,
kommt davon her, daß seine Oberen zu viel machen,
Darum ist es schwer zu leiten.
  3. Daß das Volk den Tod zu leicht nimmt, kommt davon her, daß seine Oberen des Lebens Fülle zu reichlich suchen;
Darum nimmt es den Tod zu leicht.
  4. Wer aber nicht um des Lebens willen handelt der ist besser als der, dem das Leben teuer ist.

                            )()(

      CHƯƠNG 76: GIỚI  CƯỜNG

                 第七十六 章:  戒强

    I. Kinh Văn:

  1. 人之生也柔弱,
其死也堅強。
  2. (1)
草木之生也柔脆,
其死也枯槁。
  3.
故堅強者, 死之徒,
柔弱者, 生之徒。
  4.
是以兵強則滅 (2),
木強則折 。
 
5. 強大 (3) 處下,
柔弱處上。

 

     1/ Phiên âm:

1. Nhân chi sinh dã nhu nhược,

Kỳ tử dã kiên cường.

2. (1) Thảo mộc chi sinh dã nhu thuý.

 Kỳ tử dã khô cảo. 
  3. Cố kiên cường giả, tử chi đồ;

Nhu nhược giả, sinh chi đồ.

             4. Thị dĩ binh cường tắc diệt (2) ,

Mộc cường tắc chiết.

              5. Cường  đại (3) xử hạ,

Nhu nhược xử thượng.

---------------

(1) Nhiều bản có ghi hai chữ 萬物 (van vật)

(2) Có bản ghi là   不勝 (bất thắng). Các bản Anh, Pháp, Đức dưới đây dịch theo nghĩa này.

(3) Có bản ghi là堅 強 (kiên cường)

 ----------------

    2/ Diễn  ca 76:

   1. Con ngươi khi  sống yếu  mềm.

  Đến khi đã chết trở nên cứng đờ.

  2. Cỏ cây còn sống dãn  co ,

Đến khi cây chết héo khô, cứng giòn.

  3. Loài nào  mềm yếu sống còn ,

  Loài nào cứng mạnh khó tồn tại lâu.   

    3. Cho nên cường lực binh đao,

Ắt  mau bị diệt, sớm vào  tiêu vong;

Cây xanh  cứng  chắc  giữa rừng,

Búa rìu bén nhọn săn lùng đốn ngay.

  4. Cho nên  xếp đặt chẳng sai,

Yếu trên mạnh dưới lâu dài bình an. 

   

    3/ Nghĩa

1. Con người  khi sống   thì mềm, khi chết thì cứng;

2. Cây cỏ khi sống thì mềm dịu , khi chết   thì khô cứng.

3. Cho nên cứng mạnh   cùng loại với chết;

Mềm yếu   cùng loại với sống.

4. Do đó, binh cứng rắn ắt bị diệt;

Cây cối  cứng  chắc  ắt  bị đốn  hạ .

5. Vậy, cứng mạnh  ở  bên  dưới ;

Mềm yếu  ở  bên  trên   .

 

    II. Khái Niệm Liên Hệ

1,2,3.  Sự sống phát sinh từ nước, cơ thể sông của thực vật  và động vật chứa thành phần nước rất lớn, khi chết thì số nước này không còn nữa. Đồng thời , một trong các lý thuyết về hồn cho rằng:   Mỗi sinh vật trong  phần  xác hay phần cứng     đều có  chứa phần mềm hay phần hồn là thông tin về sự sống của cá thể ấy. Ở  thực vật,  đó là khả năng  cảm ứng định hướng, ở muông thú là giác hồn, ở người là linh hồn. Khi chết thì phần mềm hay các thông tin về sự sống không còn ở đó nữa, chỉ còn lại phần cứng và bị   phân rã  .

  4. Binh khí  là dụng cụ dùng để sát thương sẽ bị  vô hiệu hóa bỡi dụng cụ chống sát thương.  Cũng như tử khí của lực hiếu sát sẽ bị  biến diệt bỡi  sinh khí của lực  hiếu sinh. Cây cứng ắt có búa rìu cứng hơn cho nên dễ bị đốn ngã.

  5.  Nguyên tắc “ Cứng mạnh ở dưới, mềm yếu ở trên”  thấy được trong thiên nhiên , cũng như trong  công trình nhân tạo. Ở  cây xanh  hoa   mềm yếu   trổ  bên trên, gốc   rễ cứng chắc thì nằm  bên dưới.  Nền móng nhà ở, đường đi  là cố thể  cứng  chắc ở bên dưới, bên trên là các thành phần nhẹ yếu. “ Đại đạo ức cường phù nhược”   cho nên lớn phải nhường nhỏ, mạnh phải nhường yếu,  quân sự phải nhường dân sự.  

  

    III. Các Bản Dịch Khác:

 1/  Lau 76

  1. A man is supple and weak when living,

But hard and stiff when dead.
  2. Grass and trees are pliant and fragile when living,

 But dried and shrivelled  when dead.
  3. Thus the hard and the strong are the comrades of death;
The supple and the weak are the comrades of life.
  4. Therefore a weapon that is strong will not vanquish;
A tree that is strong will suffer the axe.
  5. The strong and big takes the lower position,
The supple and weak takes the higher position.

    3/   Julien 76

  1. Quand l'homme vient au monde, il est souple et faible ; Quand il meurt, il est roide et fort.
  2. Quand les arbres et les plantes naissent, ils sont souples et tendres ;

Quand ils meurent, ils sont secs et arides.
  3. La roideur et la force sont les compagnes de la mort ;

 La souplesse et la faiblesse sont les compagnes de la vie.
  4. C'est pourquoi, lorsqu'une armée est forte, elle n'emporte pas la victoire.
Lorsqu'un arbre est devenu fort, on l'abat.
  5. Ce qui est fort et grand occupe le rang inférieur ;

Ce qui est souple et faible occupe le rang supérieur.

 

3/   Wilhelm 76

  1. Der Mensch, wenn er ins Leben tritt, ist weich und schwach,
Und wenn er stirbt, so ist er hart und stark.
  2. Die Pflanzen, wenn sie ins Leben treten, sind weich md zart,
Und wenn sie sterben, sind sie dürr und starr.
  3. Darum sind die Harten und Starken Gesellen des Todes,
Die Weichen und Schwachen Gesellen des Lebens.
  4. Darum: Sind die Waffen stark, so siegen sie nicht.
Sind die Bäume stark, so werden sie gefällt.
  5. Das Starke und Große ist unten.
Das Weiche und Schwache ist oben.

 

                         )()(

   

          CHƯƠNG 77 : THIÊN  ĐẠO

                             第七十七 章:  天 道

 

     i. Kinh Văn:

  1. 天之道其猶張弓與。
高者抑之,下者舉之。
有餘者損之,不足者補之。
天之道 損有餘而補不足。
  2.
人之道,則不然,
損不足以奉有餘。
孰能有餘以奉天下?
唯有道者。
  3.
是以聖人為而不恃,
功成而不處。
其不欲見賢邪 (*)!

----------------

(*) Nhiều bản không có chữ  邪

---------------

 

     1/ Phiên âm:

1. Thiên chi Đạo, kỳ do trương cung dư .

Cao giả ức chi, hạ giả cử chi;

Hữu dư giả tổn chi, bất túc giả bổ chi.

Thiên chi Đạo  tổn hữu dư nhi bổ bất túc.

2. Nhân chi đạo tắc bất nhiên,

Tổn bất túc nhi phụng hữu dư.

 Thục năng hữu dư dĩ phụng thiên hạ?

Duy hữu đạo giả.

3. Thị dĩ thánh nhân, vi nhi bất thị,

 Công thành nhi bất xử,

Kỳ bất dục kiến hiền da !

 

    2/ Diễn ca 77:

  1. Đạo trời như thể trương cung,

Cao thì hạ xuống, thấp chùng nâng lên,

Dài thu, ngắn nới ra thêm.

Lấy dư bù thiếu tự nhiên đạo trời.

  2 . Đạo người làm trái tự nhiên,,

Lấy nơi còn thiếu bồi thêm chỗ thừa.

Ai người có thể dư thừa,

Để bù chỗ thiếu cho người thế gian ?

- Là  người  có đạo rõ ràng.

 3. Đó là hiền thánh chẳng màng công lao.

Thành công mà chẳng tự hào,  

Chẳng mong  thánh đức  nêu cao trước người.

 

    3/ Nghĩa

1. Đạo trời  như thể  trương  cung ,

Cao thì  hạ xuống , thấp chùng nâng lên;

Dây dài thu bớt , dây  ngắn nới  ra.

Đạo  trời  lấy  chỗ dư   bù  chỗ thiếu,

2. Đạo   người thế gian trái với tự nhiên,

Bỡi nó lẫy  chỗ thiếu mà đắp cho chỗ dư.

Ai có thể dư để  bù cho  chỗ thiếu của thiên hạ?

Chỉ có   người  đạt  đạo mới làm được như vậy.

3. Do đó,  thánh nhân  làm mà không cậy công,

Thành công  mà không thụ hưởng .

Đó là  không muốn phô trương thánh   đức !

 

  II. Khái Niệm Liên Hệ

1. Theo luật tự nhiên   đầy thì tràn ra ,  vơi thì nhận vào . Thiên đạo bớt chỗ thừa, bù chỗ thiếu để được  trung hòa thường đủ, . Trung là  gốc gốc  trời đất, hòa là sự đạt đạo   của con  người  . Có trung hòa thì trời đất,  vạn vật mới  ổn định.

2. Thế gian trái với đạo trời , ở chỗ phản suy  phù thịnh. lấy của người nghèo cung phụng   người giàu,  ức hiếp   người yếu , hùa theo  kẻ mạnh, vơ vét của dân nghèo cống nộp cho vua quan. Như vậy là mất trung hòa ắt bị sụp đổ.

  3. Thánh nhân thí  đức mà không cần báo đức. Thánh đức  vô ngã, vô vi   không hiển thị  theo phẩm vị thế gian.

   

    III. Các  Bản Dịch Khác:

    1/   Lau 77

1. Is not the way of heaven like the stretching of a bow?
The high it presses down , the low it lifts up;
The excessive it takes from, the deficient it gives to.
It is the way of heaven to take from what has in excess in order to  make good what is deficient.
  2. The way of man is otherwise: It takes from those who are in want in order to offer this to those who already have more than enough.
Who is there that can take what he himself has in excess and offer  this to the empire?
Only he who has the way.
  3. Therefore the sage benefits them yet exacts no gratitude,
Accomplishes his task yet lays claim to no merit.
Is this not because he does not wish to be considered a better man than  others?

 

    2/   Julien 77

  1. La voie du ciel (c'est-à-dire le ciel) est comme l'ouvrier en arcs,

 Qui abaisse ce qui est élevé, et élève ce qui est bas ;

Qui ôte le superflu, et supplée à ce qui manque.
Le ciel ôte à ceux qui ont du superflu pour aider ceux qui n'ont pas assez.
  2. Il n'en est pas ainsi de l'homme : 

Il  ôte à ceux qui n'ont pas assez pour donner à ceux qui ont du superflu.
Quel est celui qui est capable de donner son superflu aux hommes de l'empire ?

Celui-là seul qui possède le Tao.
  3. C'est pourquoi le Saint fait (le bien) et ne s'en prévaut point.
Il accomplit de grandes choses et ne s'y attache point.
Il ne veut pas laisser voir sa sagesse.

 

    3/    Wilhelm 77

  1. Des Himmels SINN, wie gleicht er dem Bogenspanner !
Das Hohe drückt er nieder, das Tiefe erhöht er.
Was zuviel hat, verringert er, was nicht genug hat, ergänzt er.
 Des Himmels SINN ist es, was zuviel hat, zu verringern, was nicht genug hat, zu ergänzen.
  2. Des Menschen Sinn ist nicht also.
Er verringert, was nicht genug hat, um es darzubringen dem, das zuviel hat.
Wer aber ist imstande, das  was er zuviel hat, der Welt darzubringen?
Nur der, so den SINN hat.
  3. Also auch des Berufene: Er wirkt und behält nicht.
Ist das Werk vollbracht, so verharrt er nicht dabei.
Er wünscht nicht, seine Bedeutung vor andern zu zeigen.

                           )()(

        CHƯƠNG  78 : NHIỆM  TÍN

                           第七十八 章:  任信

 

     I. Kinh Văn:

   1. 天下莫柔弱於水,
而攻堅強者,莫之能勝,
以其無以易之。
2.
弱之勝強, 柔之勝剛。
天下莫不知, 莫能行。
3.
是以聖人云:
受國之垢是謂社稷主。
受國不祥是為天下王。
正言若反.

     1/ Phiên âm:

  1. Thiên hạ mạc nhu nhược ư thủy,

Nhi công kiên cường giả, mạc chi năng thắng,

 Dĩ kỳ vô dĩ dịch chi.

  2. Nhu thắng cương, nhược thắng cường.

Thiên hạ mạc bất tri,  mạc năng hành.

  3. Thị dĩ thánh nhân vân:

Thụ quốc chi cấu, thị vị  xã tắc chủ.

Thụ quốc bất tường, thị vi thiên hạ vương.

Chính ngôn nhược phản.

 

    2/ Diễn ca 78:

  1. Nước mềm yếu nhât trên đời,

Nhưng mà  thắng được những loài  cứng hơn,

Không gì thay nước làm tròn                         2. Yếu mềm mà  thắng kiên cường xưa nay.

Thế gian đã  rõ  điều này,

Nhưng xem ra ít  có ai chịu dùng.

  3. Cho nên hiền thánh nói rằng:    

“ Người mang quốc nhục chính là quốc vương.

Chịu thay tội lỗi  tai ương,

Là vua thiên hạ xót thương cứu người. ”

Thuận đạo như thể ngược đời ,

Lời hay nói thẳng nghe thời trái tai.

 

    3/ Nghĩa 

1. Trong thiên hạ không có gì mềm yếu như nước,

Nhưng, để  thắng được  vật cứng, thì không có gì hơn nước,

Không có gì thay cho nước được.

2. Mềm thắng cứng, yếu thắng mạnh,

Mọi người   ai cũng  biết vậy, nhưng không ai thực hành.

3. Cho nên thánh nhân nói:

“ Người nhận chịu ô nhục của một nước , đó là chủ xã tắc;

Người nhận chịu hoạn nạn cho mọi người, đó là vua thiên hạ.”

Lời nói  chân chánh nghe như ngược đời.

 

    II. Khái Niệm Liên Hệ

1. Nước lỏng yếu mềm, ưa  chỗ thấp, đi vòng khi gặp vật cản,, ở ống thì dài,ở bầu thì tròn , gặp nóng bốc hơi, gặp lạnh đông cứng. Nhờ tánh mềm yếu, tùy thuận thẩm thấu  mà nó làm tan rã vật cứng và châu du khắp trời đất.

    Nước là nguồn gốc sự sống, không gì thay nó được.

2. Mềm yếu  thì  uyển chuyển  sống  động nên có thể  thắng cứng là vật trơ.  Nhu đạo là con đường sống đang tăng tiến, cương đạo là con đường diệt đang phân rã.

3. Xã (社) là  đất đai, chỉ lãnh thổ một nước; tắc (稷) là lúa gạo nuôi sống dân trong nước. Xã tắc phiếm chỉ cho lãnh thổ và dân tộc một quốc gia . Theo giá trị  đạo đức của một nước  thì thắng lợi vẻ vang là thuộc về dân tộc, và thất bại ô nhục  là thuộc về chánh quyền, cao nhất là nguyên thủ quốc gia.

Theo luật nhân quả thì tội lỗi  ác nghiệp của ai thì người đó phải chịu, không ai trong cha mẹ, vợ chồng , con cháu, bạn bè  có thể chịu  tội thay. Ngoại trừ trường hợp:  (1) Một vị thầy có thánh  đức hay minh sư chịu  tội thay học trò của minh. (2) Một vị vua có huyền  đức hay minh quân chịu  tội thay cho dân của mình.  Khổng giáo cũng  xếp hạng theo thứ tự trách nhiệm chịu tội thay là  “ Quân - Sư – Phụ “.  Vậy thì ba vị này   phải tu  đạo tích  đức  mới có khả nang hoàn thành trách nhiệm.

   

     III. Các  Bản Dịch Khác:

      1/   Lau 78

  1. In the world there is nothing more submissive and weak than water.
Yet for attacking that which is hard and strong nothing can surpass  it.
This is because there is nothing that can take its place.
  2. That the weak overcomes the strong, and the submissive overcomes the hard,
Everyone in the world knows yet no one can put this knowledge into  practice.
  3. Therefore the sage says,
One who takes on himself the humiliation of the state
Is called a ruler worthy of offering sacrifices to the gods of earth and millet.
One who takes on himself the calamity of the state
Is called a king worthy of dominion over the entire empire.

Straightforward words seem paradoxical.

    

    2/   Julien 78

  1. Parmi toutes les choses du monde, il n'en est point de plus molle et de plus faible que l'eau,

Et cependant, pour briser ce qui est dur et fort, rien ne peut l'emporter sur elle.
Pour cela rien ne peut remplacer l'eau.

2. Ce qui est faible triomphe de ce qui est fort ; ce qui est mou triomphe de ce qui est dur.
Dans le monde, il n'y a personne qui ne connaisse (cette vérité), mais personne ne peut la mettre en pratique.

3. C'est pourquoi le Saint dit :

Celui qui supporte les opprobres du royaume devient chef du royaume.
Celui qui supporte les calamités du royaume devient le roi de l'empire.
Les paroles droites paraissent contraires (à la raison).

  

    3/    Wilhelm 78

  1. Auf der ganzen Welt gibt es nichts Weicheres und Schwächeres als das Wasser.
Und doch in der Art, wie es dem Harten zusetzt, kommt nichts ihm gleich.
Es kann durch nichts verändert werden.

2. Daß Schwaches das Starke besiegt, und Weiches das Harte besiegt,
Weiß jedermann auf Erden, aber niemand vermag danach zu handeln.

3. Also auch hat ein Berufener gesagt:
Wer den Schmutz des Reiches auf sich nimmt,
der ist der Herr bei Erdopfern.
Wer das Unglück des Reiches auf sich nimmt,
der ist der König der Welt.
Wahre Worte sind wie umgekehrt.

                          )()(

            

    CHƯƠNG  79 : NHIỆM  KHẾ:                                                                          

                       第七十  九 章:   任契

     I. Kinh Văn:

  1. 和大怨必有餘怨.(*)
安可以為善?
  2.
是以聖人執左契,
而不責於人。
  3.
有德司契, 無德司徹。
  4.
天道無親, 常與善人。

     1/ Phiên âm:

1. Hòa đại oán, tất hữu dư oán.

An khả dĩ vi thiện? (*)

2. Thị dĩ thánh nhân, chấp tả khế

Nhi bất trách ư nhân.

3. Hữu đức tư khế, vô đức tư triệt.

4. Thiên đạo vô thân. thường dữ thiện nhân.

-----------------

(*) Có bản còn ghi “Báo oán dĩ đức”( 報怨以德)

-----------------

 

    2/ Diễn ca  79:

  1. Dẫu rằng oán lớn giải trừ,

 Vẫn còn oán nhỏ tàn dư trong lòng.

Vậy thì việc tốt sao xong?

- Đức đem  báo oán, oán không phục hồi

  2.Thánh nhân , do đó như người  

Giữ  phần  giao ước không đòi nợ ai.

  3.  Có nhân, có đức đem cho

Vô nhân, thất đức chỉ lo đi đòi.

  4. Phước trời ban trải khắp nơi,

Nhưng mà nhận được chỉ người hiền lương

 
     3/ Nghĩa

1. Hòa giải được oán lớn ắt  còn oán nhỏ   trong lòng,

Như vậy sao có thể nói là làm lành  được?

2. Do đó thánh nhân chỉ  cầm giữ   phần bên  trái của  tờ giao ước

Không đòi nợ người khác.

3. Người có đức lo  giữ  giao ước; người không có đức lo đòi người khác.

4. Đạo trời không có thân sơ, thường chỉ hợp với người hiền lành.   

  

     II. Khái Niệm Liên Hệ

1. Xử án xong ắt có bên thua, bên thắng. Bên thua phải đền bồi ,  trong lòng  còn ta thán. Phạm tội phải đền tội nhưng     oán  hận khôn nguôi. Pháp luật  “ Mắt đền mắt, răng đền răng “ không    nhổ  sạch gốc rễ hận thù, nó giống như cắt cỏ dại  phần  ngọn,  sau này  cỏ sẽ mọc mạnh hơn .  Thánh đức lấy ân trả oán, oán ắt tiêu tan, tâm  phiền não phẩn hận trở thành thiện tâm ,hành xả, bất hại.

2, 3.  Ngày xưa tờ giao ước  giao và nhận đồ vật hay tiền bạc  có hai phần. Bên trái là phần  cung  do  người  phải giao nộp  nắm   để đối chiếu cung ứng. Bên phải là phần cầu do người yêu cầu  giữ để đòi cung ứng. Thánh nhân giống như người cầm phần trái của tờ giao ước, tức là  chỉ nghĩ việc cung ứng , chứ không nghĩ việc  đòi hỏi  người khác giao nộp cho mình.

4. Ánh sáng và không khí là  thứ  rất cần cho sự sống, nhưng thiên nhiên  cho không,  mọi  sinh vật đều dùng được .  Tuy nhiên   mắt có  mở  mới nhận được ánh    sáng,  mũi mở,  phổi hoạt động  mới nhận được không khí. Cũng vậy, đạo trời cho mà không đòi hỏi, không hề tư vị ai, nhưng  người có đức hạnh, có hiền lành   mới nhận được phước lành.

 

    III. Các  Bản Dịch Khác:

    1/   Lau 79

  1. When peace is made between great enemies, some enmity is bound to remain undispelled.
How can this be considered perfect?
  2. Therefore the sage takes the left-hand tally, but exacts no payment from the people.
  3. The man of virtue takes charge of the tally; the man of no virtue takes charge of exaction.
  4. It is the way of heaven to show no favoritism.It is for ever on the side of the good man.

 

    2/   Julien 79

  1. Si vous voulez apaiser les grandes inimitiés des hommes, ils conserveront nécessairement un reste d'inimitié.
Comment pourraient-ils devenir vertueux ?
  2. De là vient que le Saint garde la partie gauche du contrat   et ne réclame rien aux autres.
  3. C'est pourquoi celui qui a de la vertu songe à donner ; celui qui est sans vertu songe à demander.

4. Le ciel n'affectionne personne en particulier. Il donne constamment aux hommes vertueux.

 

    3/    Wilhelm 79

  1. Versöhnt man großen Groll
und es bleibt noch Groll übrig,
Wie wäre das gut?
  2. Darum hält der Berufene sich an seine Pflicht
Und verlangt nichts von anderen.
  3. Darum: Wer LEBEN hat, hält sich an seine Pflicht,
Wer kein LEBEN hat, hält sich an sein Recht (2).

--------------------

(2) Không dịch câu cuối.

 

                          )()(

                              

        CHƯƠNG  80 : ĐỘC LẬP

               第八十 章:  独立

     I. Kinh Văn:

  1. 小國寡民,
使有什伯之器而不用。
  2.
使民重死而不遠徙。
雖有舟, 輿無所乘之。
  3.
雖有甲兵無所陳之。
  4.
使民復結繩而用之。
  5.
甘其食、美其服、

安其居、樂其俗。
  6.
鄰國相望,
雞犬之聲相 聞。
民至老死不相往來。

 

     1/ Phiên âm:

1. Tiểu quốc quả dân,

Sử hữu thập bá chi khí   nhi bất dụng.

2. Sử dân trọng tử nhi bất viễn tỉ.

Tuy hữu chu,  dư vô sở thừa chi.

3. Tuy hữu giáp binh, vô sở trần chi.

4. Sử dân phục kết thằng nhi dụng chi.

5. Cam kỳ thực, mỹ kỳ phục;

An kỳ cư, lạc kỳ tục.

6. Lân quốc tương vọng.

Kê,  khuyển chi thanh tương văn.

Dân chí lão tử, bất tương vãng lai.

 

    2/ Diễn ca  80:

  1. Nước nhà  nhỏ bé  dân thưa,

  Dẫu nhiều khí cụ chẳng ưa, chẳng dùng.

  2. Dạy dân sợ  chết đề phòng,

Khiến dân không dám du hành phương xa .

Dẫu cho có ngựa, có xe,

Dẫu có thuyền bè cũng chẳng đi đâu.

  3. Tuy rằng có đủ  binh đao,

Cũng chẳng  khi nào phô  diễn  thị uy.

  4. Dạy dân thắt những gút dây,

Để ghi nhớ chuyện thường  ngày tốt hơn.

  5. Thức ăn thanh đạm mà ngon,

Con người thanh nhã đẹp hơn áo quần.

Ở nơi bất hại thân tâm

Sống đời tự tại vô cùng an vui

  6. Lân bang nhìn rõ mặt  người,

Gà kêu, chó sủa đồng thời nghe nhau.

Nhưng dân sống đến bạc đàu,

Chẳng mong  lui tới ngõ hầu thăm lom.

  

    3/ Nghĩa

1. Nước nhỏ, dân ít ,

Khiến dân dẫu có khí cụ  bằng  mười , bằng  trăm người  cũng không dùng.

2. Dạy dân coi nặng sự  chết  mà  không dám mạo hiểm xa xôi,

Dẫu có thuyền,  có  xe  cũng chẳng  dùng đến;

3. Tuy có quân binh, khí giới cũng chẳng   phô trương  .  

4. Dạy dân  trở  lại  dùng  gút  dây  mà  ghi nhớ sự việc.

5. Thức ăn đạm bạc mà cảm   thấy  ngon, đồ mặc sơ sài  mà tự thấy đẹp;

 Nhà  ở thô sơ  mà thấy an lành, cách sống  chất phác mà tự thấy  vui vẻ.

6. Các nước  láng giềng  người  nhìn thấy nhau,

Tiếng gà gáy, chó sủa  hai bên đều nghe,

Mà dân hai nước suốt đời chẳng ham  việc  lui tới.

     II. Khái Niệm Liên Hệ

  1. Thánh nhân trị  nước   coi  nước  mình là  nhỏ, dân mình là ít ỏi , Dạy dân   giới tâm  không ham cơ giới,

2. Đại đạo trị quốc,  an dân  lo cho dân an cư lạc nghiệp, có lòng yêu nước thương nòi, gắn bó với quê hương. Dân biết  được sống chết là chuyện  hệ trọng nhất của đời người, cho nên   không vì mưu cầu  danh lợi mà phải lưu lạc viễn phương, tự đưa mình vào chốn hiểm nguy. Dẫu cho có tàu, có xe cũng chẳng bỏ xứ mà đi.

3, 4. Đại đạọ thánh đức dạy dân khai mở từ tâm, yêu chuộng hòa bình, không dùng vũ lực binh đao; bền giữ tín tâm, thực thà chất phác,sống thực tiễn không  bị  trói buộc lý thuyết chữ nghĩa .

5. Hạnh phúc là giá trị ở đời, an lạc là giá trị trong đạo.

6.  Vô ngã, vô vi mới có độc lập; vô dục; vô cầu mới có tự do.

 

  III. Các  Bản Dịch Khác:

    1/   Lau 80

1. Reduce the size of the population and the state.
Ensure that even though the people have tools of war for a troop or  a battalion they will not use them;
  2. And also that they will be reluctant to move to distant places because  they look on death as no light matter.
Even when they have ships and carts, they will have no use for them;
  3. And even when they have armor and weapons, they will have no occasion  to make a show of them.
  4. Bring it about that the people will return to the use of the knottedrope,
  5. Will find relish in their food  and beauty in their clothes,
Will be content in their abode and happy in the way they live.
  6. Though adjoining states are within sight of one another,
And the sound of dogs barking and cocks crowing in one state can be heard in another,
Yet the people of one state will grow old and die without having had  any dealings with those of another.

 

    2/   Julien 80

  1. (Si je gouvernais) un petit royaume et un peuple peu nombreux,

N'eût-il des armes que pour dix ou cent hommes, je l'empêcherais de s'en servir.
  2. J'apprendrais au peuple à craindre la mort et à ne pas émigrer au loin.
Quand il aurait des bateaux et des chars, il n'y monterait pas.
  3. Quand il aurait des cuirasses et des lances, il ne les porterait pas.
  4. Je le ferais revenir à l'usage des cordelettes nouées   .
  5. Il savourerait sa nourriture, il trouverait de l'élégance dans ses vêtements ;

il se plairait dans sa demeure, il aimerait ses simples usages.
  6. Si un autre royaume se trouvait en face du mien,

 Et que les cris des coqs et des chiens s'entendissent de l'un à l'autre,

Mon peuple arriverait à la vieillesse et à la mort sans avoir visité le peuple voisin.

 

      3/    Wilhelm 80

  1. Ein Land mag klein sein und seine Bewohner wenig,
Geräte, die der Menschen Kraft vervielfältigen, lasse man nicht gebrauchen.
  2. Man lasse das Volk den Tod wichtig nehmen und nicht in die Ferne reisen.
Ob auch Schiffe und Wagen vorhanden wären, sei niemand, der darin fahre.
  3. Ob auch Panzer und Waffen da wären, sei niemand, der sie entfalte.
  4. Man lasse das Volk wieder Stricke knoten und sie gebrauchen statt der Schrift.
  5. Mach süß seine Speise,  und schön seine Kleidung;
Friedlich seine Wohnung, und fröhlich seine Sitten.
  6. Nachbarländer mögen in Sehweite liegen,
Daß man den Ruf der Hähne und Hunde gegenseitig hören kann:
Und doch sollen die Leute im höchsten Alter sterben,ohne hin und her gereist zu sein.

                          )()(

                          

      CHƯƠNG  81: HIỂN CHẤT

             第八十一 章:  顯 質

       I. Kinh Văn:          

  1. 信言不美; 美言不信。
善者不辯; 辯者不善。
知者不博; 博者不知。
  2.
聖人不積。
既以為人己愈(*) 有。
既以與人己愈多。
天之道利而不害。
聖人之道為而不爭。

--------------

(*) Có bản chép là 餘 (dư)

-------------------

       1/ Phiên âm:

               1. Tín ngôn bất mỹ; mỹ ngôn bất tín.

Thiện giả bất biện; biện giả bất thiện.

Tri giả bất bác; bác giả bất tri.

2. Thánh nhân bất tích.

Ký dĩ vi nhân, kỷ dũ (*) hữu;

Ký dĩ dữ nhân, kỷ dũ đa.

Thiên chi đạo  lợi nhi bất hại.

Thánh nhân chi đạo vi nhi bất tranh.

 

    2/ Diễn ca  81:

  1. Nói lời chơn  chất,  thật thà;                                            Nói lời hoa mỹ,  điêu ngoa khó lường.

Thiện nhân chẳng  dám nói suông;                  Những người bất hảo  miệng luôn lắm điều.

Học nhiều không biết càng nhiều;

Học nơi vô học biết điều huyền vi.

  2. Thánh nhân không tích góp gì,

Không làm ngưng trệ  cho đi nhận vào.

Giúp người mình lại dồi dào,

Cho đi mình  lại  nhận vào nhiều thêm.

Đạo trời  đức hóa vô biên,

Ban cho phúc lợi chẳng phiền hại chi

Con đường  thánh trí vô vi,

Làm nên mà chẳng có gì cạnh  tranh .

 

 

    3/  Nghĩa

  1. Lời nói chan  thật  thì không đẹp đẽ ; lời nói đẹp đẽ  thì không chân thật.

Người hiền lành không  tranh biện; người tranh biện không hiền lành.

Người biết đạo không   học nhiều hiểu  rộng; người học  nhiều hiểu  rộng  không phải là biết  đạo.

 

  2. Thánh nhân không tích góp.

Càng giúp người mình càng thêm có,

Càng cho người mình càng nhiều thêm.

Đạo trời  tạo thuận lợi chứ không gây tổn hại cho muôn vật;

Đạo thánh  chỉ trợ giúp  chứ không  đua tranh với ai.

   

     II. Khái Niệm Liên Hệ

1. Lời nói đáng tin  thì đơn sơ, ngắn gọn, dễ kiểm chứng; lời nói   dài dòng, giọng điệu trau chuốt, khó kiểm chứng thì không đáng tin. Theo đó, các tác phẩm có giá trị   kinh điển  như  : Bát Nhã Tâm Kinh ,Tân Ước-Bài Giảng Trên Núi,    Trung Dung , Đạo Đức Kinh, ….đều ngắn gọn .

    Người lương thiện dụng  đạo  tu thân , không   dụng  biện tài tranh luận . “Họa từ miệng ra “là nói về   đa  ngôn xảo ngữ rước họa vào thân. 

     Học nhiều biết  rộng là có  kiến thức, thuộc tướng phần và kiến phần của thức Dị thục. Ngộ đạo giác tri là   giác tánh thuộc  chứng phần và tự chứng phần của thức ấy.

2. Vạn  cảnh   vô thường, vạn pháp vô  ngã  chỉ có sự lưu chuyển, không có sự tích góp  ngưng trệ ,

    Thánh nhân  tạo tác phước đức nhưng không bãm chấp,  không thọ đức báo. Bố thí phước đức vô vi vô ngã  : Không có người cho, không có người nhận, không có vật cho, không có vật nhận, chỉ có hành động  bố thí mà thôi.

    Đại đạo huyền đức hiếu sinh chỉ   bảo vệ mà không gây hại. Thánh đức hiếu hòa chỉ tương hợp mà không tương tranh.

 

    III. Các  Bản Dịch Khác:

1/   Lau 81

  1. Truthful words are not beautiful; beautiful words are not truthful.
Good words are not persuasive; persuasive words are not good.
He who knows has no wide learning; he who has wide learning does not know.
  2. The sage does not hoard.
Having bestowed all he has on others, he has yet more;
Having given all he has to others, he is richer still.
The way of heaven benefits and does not harm;
The way of the sage is bountiful and does not contend.

 

2/   Julien 81

1. Les paroles sincères ne sont pas élégantes ; les paroles élégantes ne sont pas sincères.
L'homme vertueux n'est pas disert ; celui qui est disert n'est pas vertueux.
Celui qui connaît (le Tao) n'est pas savant ; celui qui est savant ne le connaît pas.
  2. Le Saint n'accumule pas (les richesses).
Plus il emploie (sa vertu) dans l'intérêt des hommes, et plus elle augmente.
Plus il donne aux hommes et plus il s'enrichit.

Telle est la voie du ciel, qu'il est utile aux êtres et ne leur nuit point.

Telle est la voie du Saint, qu'il agit et ne dispute point.

   

    3/    Wilhelm 81

  1. Wahre Worte sind nicht schön, schöne Worte sind nicht wahr.
Tüchtigkeit überredet nicht, überredung ist nicht tüchtig.
Der Weise ist nicht gelehrt, der Gelehrte ist nicht weise.
  2. Der Berufener häuft keinen Besitz auf.
Je mehr er für andere tut,
desto mehr besitzt er.
Je mehr er anderen gibt,
desto mehr hat er.
Des Himmels SINN ist fördern, ohne zu schaden.
Des Berufenen SINN ist wirken, ohne zu streiten.

                  ( Đạo Đức Kinh - Hết )

 

Phú Yên, Tháng Năm, Ất Tỵ - 2025

                                       Đàm Khánh Hỷ

 

Tài Liệu Tham Khảo:
 
    1. Thu Giang Nguyễn Duy Cần (dg), Đạo Đức Kinh, http://www.alibook.vn/ebook//dao-duc-kinh-thu-giang-nguyen-duy-can.148755.html
  

    2. Bài Viết Thảo Luận (không đề tên), Đạo Đức Kinh, http://tusach.thuvienkhoahoc.com/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%A9c_kinh    

   3. Lê Hiếu (dg), Đạo Đức Kinh-Lão Tử, http://www.wattpad.com/78715-%C4%91%E1%BA%A1o-%C4%91%E1%BB%A9c-kinh-l%C3%A3o-t%E1%BB%AD-phi%C3%AAn-%C3%A2m-v%C3%A0-b%E1%BA%A3n-d%E1%BB%8Bch-c%E1%BB%A7a-l%C3%AA?p=14#!p=15

   4.Nguyễn Hiến Lê (dg), Đạo Đức Kinh, http://vnthuquan.net/truyen/truyen.aspx?tid=2qtqv3m3237nvn1n2n4nqn31n343tq83a3q3m3237nmn#phandau

   5. Nhân Tử Nguyễn Văn Thọ (dg),Đạo Đức Kinh , http://nhantu.net/TonGiao/DaoDucKinh/DaoDucKinh.htm

   6. Wilhem et al. (trans.), 道 德 經 Dao De Jing, http://wengu.tartarie.com/wg/wengu.php?l=Daodejing&no=2.
7. Wikipedia (tđ), Đạo Đức Kinh, http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%A9c_kinh

                                 =//=