Lão Tử
ĐẠO ĐỨC
KINH
***
Kỳ 15
Chương 46, 47. 48, 49, 50
Chương 46
KIỆM DỤC
***
I. Nội Dung
1/ Nguyên văn
1. 天下有道,
卻走馬以糞。
天下無道,
戎馬生於郊。
卻走馬以糞。
天下無道,
戎馬生於郊。
2. 禍莫大於不知足(*)。
咎莫大於欲得。
故知足之足
常足矣。
咎莫大於欲得。
故知足之足
常足矣。
---------------------------------
(*) Bản chú của Hà Thượng Công (老子河上公注)ghi thêm câu:” 罪 莫 大 於 可 欲 “(Tội mạc đại ư khả dục.) Các bản dịch Anh, Pháp, Đức dưới đây đều có dịch câu này.
2/
Âm:
1. Thiên hạ hữu đạo,
khước tẩu mã dĩ phẩn.
Thiên hạ vô đạo,
nhung mã sinh ư giao.
Cữu mạc đại ư dục đắc.
Cố tri túc chi túc,
3/ Nghĩa:
1. Thiên hạ hữu đạo
thì ngựa hay cũng dùng cho việc
nông gia;
Thiên hạ vô đạo thì ngựa chiến phải sinh con nơi chiến địa.
2. Tai họa không
gì lớn bằng không biết thế nào là đủ.
Thiệt hại không gi lớn bằng
ham muốn có lợi .
Cho nên,
tự biết bằng
lòng với cái đủ của mình,
Thì lúc nào cũng đủ.
II.
Khái Niệm Liên Hệ
1. Người có đạo đức lãnh đạo một nước
thì cả
nước đều binh yên, đến như ngựa khỏe cũng được lui về giúp việc nông gia. Kẻ bạo cường, vô đạo, chỉ huy một nước thì cả nước bị khốn đốn, đến như ngựa chiến ở nơi mặ trận vừa đánh giặc vừa phải sinh . Trong
bài kệ “ Quốc Tộ “(Vận Nước) của thiền sư Pháp Thuận có câu: “ Vô vi cư điện các, Xứ xứ tức đao binh.”
2. Ngu
si không nhận ra nơi mình vốn đủ, dễ rước họa vào thân. Tham được điều lợi
nên dễ bị thiệt hại. Trong 11 thiện tâm
sở: “ Tín, tàm,quỹ, vô tham, vô sân, vô
si, cần mẫn, an ổn, không phóng dật, hành xả, và không làm tổn hại “ thì vô
tham, sân, si,
và an ổn tâm sở
là các thiện tâm giúp biết tự đủ
nơi mình, giải trừ tai họa phiền não..
III. Các Bản Dịch Anh-Pháo-Đức
1/ English -
Lau 46
1. When the way prevails in the empire, fleet-footed horses are relegated to ploughing in the fields;
When the way does not prevail in the empire, war-horses breed on the border.
2. There is no crime greater than having too many desires;
There is no disaster greater than not being content;
There is no misfortune greater than being covetous.
Hence in being content, one will always have enough.
When the way does not prevail in the empire, war-horses breed on the border.
2. There is no crime greater than having too many desires;
There is no disaster greater than not being content;
There is no misfortune greater than being covetous.
Hence in being content, one will always have enough.
Français - Julien 46
1. Lorsque le Tao régnait dans le monde, on renvoyait les chevaux pour cultiver
les champs.
Depuis que le Tao ne règne plus dans le monde, les chevaux de combat naissent sur les frontières.
Depuis que le Tao ne règne plus dans le monde, les chevaux de combat naissent sur les frontières.
2. Il n'y a pas de plus grand crime que de se livrer à ses désirs.
Il n'y a pas de plus grand malheur que de ne pas savoir se suffire.
Il n'y a pas de plus grande calamité que le désir d'acquérir.
Celui qui sait se suffire est toujours content de son sort.
Il n'y a pas de plus grand malheur que de ne pas savoir se suffire.
Il n'y a pas de plus grande calamité que le désir d'acquérir.
Celui qui sait se suffire est toujours content de son sort.
Deutsch - Wilhelm 46
1. Wenn der SINN herrscht auf Erden,
So tut man die Rennpferde ab zum Dungführen.
Wenn der SINN abhanden ist auf Erden,
So werden Kriegsrosse gezüchtet auf dem Anger.
So tut man die Rennpferde ab zum Dungführen.
Wenn der SINN abhanden ist auf Erden,
So werden Kriegsrosse gezüchtet auf dem Anger.
2. Es gibt keine größere Sünde als viele Wünsche.
Es gibt kein größeres Übel als kein Genüge kennen.
Es gibt keinen größeren Fehler als haben wollen.
Darum:
Das Genügen der Genügsamkeit ist dauerndes Genügen.
Es gibt kein größeres Übel als kein Genüge kennen.
Es gibt keinen größeren Fehler als haben wollen.
Darum:
Das Genügen der Genügsamkeit ist dauerndes Genügen.
)()(
Chương 47
GIÁM VIỄN
***
I. Nôi
Dung
1/ Nguyên văn:
1. 不出戶知天下。
不闚牖見天道。
其出彌遠,
其知彌少。
2. 是以聖人
不行而知。
不見而名 (*)。
不為而成。
不行而知。
不見而名 (*)。
不為而成。
-----------------
(*) Wikisource: 老子- 道德經 ( 匯校版) ghi là
“ 不見而明 .”
“
2/ Âm
1. Bất xuất hộ tri thiên hạ.
Bất khuy dũ kiến thiên đạo.
Kỳ xuất di viễn,
Kỳ tri di thiểu.
2. Thị
dĩ thánh nhân
Bất hành nhi tri,
Bất kiến nhi danh,
Bất vi nhi thành.
3/ Nghĩa`
1. Không đi ra khỏi cửa mà biết việc thiên hạ.
Không nhìn qua cửa sổ mà thấy được đạo trời.
Đi càng
xa,
Biết càng ít.
2. Vì vậy, thánh nhân
Không đi mà biết,
Không nhìn mà thấy rõ,
Không làm mà nên việc.
II. Khái Niêm Liên Hệ
1. Tự biết mình để biết được người khác. Tự tu sửa mình để sửa đổi thế gian. Biết mình là điều khó biết
nhất, tu sửa mình là việc khó làm nhất.
Lành, dữ. lợi, hại đều tự mình mà thôi.
2. Đi mới biết, nhìn mới thấy, làm mới nên
là pháp hữu vi , là qui luật thế tục (Tục đế).
“ Nhất thiết hữu vipháp,
Như mộng huyển,
bào ảnh, …” (Kinh Kim Cang)
“Không di mà biết, không nhìn mà thấy, không làm mà nên “ là pháp vô vi
của hiền, thánh (Thánh đế).
“ Nhất thiết hiền thánh giai dĩ
vô vi pháp nhi hữu sai biệt” (Kinh Kim Cang)
III. Các Bản Dịch Anh-Pháp-Đức
1. English - Waley 47
1. Without leaving his door,
He knows everything under heaven.
Without looking out of his window,
He knows all the ways of heaven.
For the further one travels,
The less one knows.
He knows everything under heaven.
Without looking out of his window,
He knows all the ways of heaven.
For the further one travels,
The less one knows.
2. Therefore the Sage arrives without going,
Sees all without looking,
Does nothing, yet achieves everything.
Sees all without looking,
Does nothing, yet achieves everything.
2/ Français - Julien 47
Sans sortir de ma maison,
je connais l'univers ;
sans regarder par ma fenêtre,
je découvre les voies du ciel.
Plus l'on s'éloigne
Plus l'on s'éloigne
et moins l'on apprend .
2. C'est pourquoi le sage
arrive (où il veut) sans
marcher ;
il nomme les objets sans les
voir ;
sans agir, il accomplit de grandes
choses.
3/ Deutsch - Wilhelm 47
1. Ohne aus der Tür zu gehen,
kennt man die Welt.
Ohne aus dem Fenster zu schauen,
sieht man den SINN des Himmels.
Je weiter einer hinausgeht,
desto geringer wird sein Wissen.
kennt man die Welt.
Ohne aus dem Fenster zu schauen,
sieht man den SINN des Himmels.
Je weiter einer hinausgeht,
desto geringer wird sein Wissen.
2. Darum braucht der Berufene nicht zu gehen
und weiß doch alles.
Er braucht nicht zu sehenund ist doch klar.
Er braucht nichts zu machen und vollendet doch.
und weiß doch alles.
Er braucht nicht zu sehenund ist doch klar.
Er braucht nichts zu machen und vollendet doch.
)()(
Chương 48
VONG TRI
第 四十八章 : 忘 知
I. Nôi
Dung
1/ Nguyên văn:
1. 為學日益。
為道日損。
損之又損,
以至於無為。
為道日損。
損之又損,
以至於無為。
2. 無為而 無不為。
取天下常以無事,
及其有事,
不足以取天下。
取天下常以無事,
及其有事,
不足以取天下。
2/ Âm
1. Vi học nhật ích,
Vi Đạo nhật tổn.
Tổn chi hựu tổn,
Dĩ chí ư vô vi.
2. Vô vi nhi vô bất vi,
Thủ thiên hạ thường dĩ vô sự.
Cập kỳ hữu sự
bất túc dĩ thủ thiên hạ.
3/ Nghĩa
1. Theo
việc học thì ngày càng tăng thêm .
Theo Đạo thì ngày càng giảm bớt .
Giảm rồi lại
giảm
Cho đến vô vi .
2. Không làm mà không có gì là không làm,
Dùng vô sự vô vi thì
giữ được thiên hạ.
Còn như dụng sự hữu vi
Ắt không đủ để giữ thiên hạ.
II.
Khái Niệm Liên Hệ
1. Tại sao “Học , học nữa, học mãi” ? Bỡi
vì học thì tăng thêm tri thức thuộc biệt cảnh tâm sở , chứ không thể phá được ngu
si thuộc phiền não tâm sở. Tu hành thì ngày càng giảm phiền não tâm sở cho đến khi các căn tham.
sân, si, mạn, nghi, ác kiến của nó không còn nữa.
2. “Vô vi nhi vô bất vi” : Không làm
ắt không phải là không làm, cho nên mới gọi là không làm. Người giúp dân
cứu nước mà còn nghí rằng mình đã giúp
dân cứu nước, thì đó không phải thực là người giúp dân cứu nước.
III. Các Bản Dịch Anh-Pháp-Đức
1/ English - Lau 48
1. In the pursuit of learning one knows more every day;
In the pursuit of the way one does less every day.
One does less and less
In the pursuit of the way one does less every day.
One does less and less
Until one does nothing at all,
2. And when one does nothing at all there is nothing that is undone.
It is always through not meddling that the empire is won.
Should you meddle,
It is always through not meddling that the empire is won.
Should you meddle,
Then you are not equal to the task
of winning the empire.
2/ Français - Julien 48
1. Celui qui se livre à l'étude
augmente chaque jour (ses connaissances).
Celui qui se livre au Tao diminue chaque jour (ses passions).
Il les diminue et les diminue sans cesse
Celui qui se livre au Tao diminue chaque jour (ses passions).
Il les diminue et les diminue sans cesse
Jusqu'à ce qu'il soit arrivé au non-agir.
2. Dès qu'il pratique le non-agir, il n'y a rien qui lui soit impossible.
C'est toujours par le non-agir que l'on devient le maître de l'empire.
Celui qui aime à agir
C'est toujours par le non-agir que l'on devient le maître de l'empire.
Celui qui aime à agir
Est incapable de devenir le maître de l'empire.
3/ Deutsch - Wilhelm 48
1. Wer das Lernen übt, vermehrt täglich.
Wer den SINN übt, vermindert täglich.
Er vermindert und vermindert,
Bis er schließlich ankommt beim Nichtsmachen.
Wer den SINN übt, vermindert täglich.
Er vermindert und vermindert,
Bis er schließlich ankommt beim Nichtsmachen.
2. Beim Nichtsmachen bleibt nichts ungemacht.
Das Reich erlangen kann man nur,wenn man immer
Das Reich erlangen kann man nur,wenn man immer
frei bleibt von Geschäftigkeit.
Die Vielbeschäftigten sind nicht geschickt,das Reich
Die Vielbeschäftigten sind nicht geschickt,das Reich
zu erlangen.
)()(
Chương 49
NHIỆM ĐỨC
第 四十九章: 任 德
***
I. Nôi Dung
1/
Nguyên văn
1. 聖人無常心。
以百姓心為心。
善者吾善之。
不善者吾亦善之, 德善。
信者吾信之。
不信者吾亦信之、 德信。
以百姓心為心。
善者吾善之。
不善者吾亦善之, 德善。
信者吾信之。
不信者吾亦信之、 德信。
2. 聖人在天下歙歙焉,
為天下渾其心。
百姓皆注其耳目,
聖人皆孩之。
為天下渾其心。
百姓皆注其耳目,
聖人皆孩之。
2/ Âm
1.
Thánh nhân vô thường tâm,
Dĩ
bá tánh
tâm ví tâm.
Thiện
giả ngô thiện chi,
Bất
thiện giả ngô diệc thiện chi, đức thiện.
Tín giả ngô tín chi,
Bất
tín giả ngô diệc tín chi, đức tín.
2.
Thánh nhân tại thiên hạ hấp hấp yên,
Vi
thiên hạ hồn kỳ tâm.
Bá
tánh giai chú kỳ nhĩ, mục ;
Thánh
nhân giai hài chi.
3/ Nghĩa:
1. Thánh nhân không có tư tâm ngã
vị ,
Nhưng lấy tâm mọi người làm tâm
mình.
Với người tốt, thánh nhân đáp lại tốt ,
Với người không tốt, cũng đáp lại tốt lành, đức hóa
thiện hảo.
Với người thành tín, ta đáp lại thành tín,
Với người bất tín, cũng đáp lại thành tín, đức hóa chánh tín.
2. Thánh nhân thu
mình giữa thiên hạ,
Vì thiên hạ để tâm
hồn nhiên.
Mọi người đều chăm chú mắt
nhìn, tai nghe,
Thánh nhân coi đó như là trẻ thơ.
II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Thánh nhân tâm vô
sở trụ ,
2. Bình đẳng tánh trí, tín
tâm và hành xả để đức hóa thiên hạ
3. Thánh nhân vô ngã , vô vi .
Thánh
trí bình đẳng, không lệ thuộc nhận thức phân biệt do cảm quan tai, mắt, v. v.
III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
1/ English - Lau 49
1. The sage has no mind of his own.
He takes as his own the mind of the people.
Those who are good I treat as good.
Those who are not good I also treat as good.
In so doing I gain in goodness.
Those who are of good faith I have faith in.
Those who are lacking in good faith I also have faith in.
In so doing I gain in good faith.
2. The sage in his attempt to distract the mind of the empire seeks urgently to muddle it.
The people all have something to occupy their eyes and ears, and the sage treats them all like children.
He takes as his own the mind of the people.
Those who are good I treat as good.
Those who are not good I also treat as good.
In so doing I gain in goodness.
Those who are of good faith I have faith in.
Those who are lacking in good faith I also have faith in.
In so doing I gain in good faith.
2. The sage in his attempt to distract the mind of the empire seeks urgently to muddle it.
The people all have something to occupy their eyes and ears, and the sage treats them all like children.
2/ Français - Julien 49
1. Le Saint n'a point de sentiments immuables.
Il adopte les sentiments du peuple.
Celui qui est vertueux, il le traite comme un homme vertueux, Celui qui n'est pas vertueux, il le traite aussi comme un homme vertueux. C'est là le comble de la vertu.
Celui qui est sincère, il le traite comme un homme sincère ;
Celui qui est vertueux, il le traite comme un homme vertueux, Celui qui n'est pas vertueux, il le traite aussi comme un homme vertueux. C'est là le comble de la vertu.
Celui qui est sincère, il le traite comme un homme sincère ;
Celui qui n'est pas sincère, il le traite aussi comme un homme sincère.
C'est là le comble de la sincérité.
2. Le Saint vivant dans le monde reste calme et tranquille, et conserve les
mêmes sentiments pour tous.
Les cent familles attachent sur lui leurs oreilles et leurs yeux.
Le Saint regarde le peuple comme un enfant .
Les cent familles attachent sur lui leurs oreilles et leurs yeux.
Le Saint regarde le peuple comme un enfant .
3/ Deutsch - Wilhelm 49
1. Der Berufene hat kein eigenes Herz.
Er macht das Herz der Leute zu seinem Herzen.
Zu den Guten bin ich gut,
zu den Nichtguten bin ich auch gut;denn das LEBEN ist die Güte.
Zu den Treuen bin ich treu,
zu den Untreuen bin ich auch treu;denn das LEBEN ist die Treue.
Er macht das Herz der Leute zu seinem Herzen.
Zu den Guten bin ich gut,
zu den Nichtguten bin ich auch gut;denn das LEBEN ist die Güte.
Zu den Treuen bin ich treu,
zu den Untreuen bin ich auch treu;denn das LEBEN ist die Treue.
2. Der Berufene lebt in der Welt ganz still
und macht sein Herz für die Welt weit.
Die Leute alle blicken und horchen nach ihm.
Und des Berufene nimmt sie alle an als seine Kinder.
und macht sein Herz für die Welt weit.
Die Leute alle blicken und horchen nach ihm.
Und des Berufene nimmt sie alle an als seine Kinder.
)()(
Chương 50
QUÍ SANH
第 五十章: 貴生
***
I. Nôi
Dung
1/
Nguyên văn
1. 出生入死。
2. 生之徒,十有三 ( * )。
死之徒,十有三。
人之生,動之於死地,
亦十有三。
夫何故﹖以其生生之厚。
死之徒,十有三。
人之生,動之於死地,
亦十有三。
夫何故﹖以其生生之厚。
3. 蓋聞善攝生者,
陸行不兕虎,
入軍不被甲兵。
兕無所投其角。
虎無所用其爪。
兵無所容其刃。
夫何故﹖以其無死地。
陸行不兕虎,
入軍不被甲兵。
兕無所投其角。
虎無所用其爪。
兵無所容其刃。
夫何故﹖以其無死地。
2/ Âm
1. Xuất sinh nhập tử.
2. Sinh chi đồ thập hữu tam ( * ).
Tử chi đò thập hữu tam.
Nhân chi sinh, động chi ư tử địa,
Diệc thập hữu tam.
Phù hà cố? Dĩ kỳ sanh sanh chi hậu.
3. Cái văn thiện nhiếp sanh giả,
Lục hành bất ngộ hủy, hổ;
Nhập quân bất bị giáp binh.
Hủy vô sở đầu kỳ giác.
Hổ vô sở dụng kỳ trảo.
Binh vô sở dung kỳ nhận.
Phù hà cố? Dĩ kỳ vô tử địa.
3/ Nghĩa
1. Con người ra vào
cõi sống
chết.
2. Số người trường thọ, ba trong mười người.
Số người chết yểu, ba trong mười người .
Số người do cách sống trái với dưỡng sinh tự đưa mình vào cõi chết,
Mười người cũng có
ba ( * ) .
Tại sao vậy? Bỡi vì họ sống phóng dật, sát sanh
hưởng thụ, thay vì dưỡng sinh và vệ sinh.
3. Ta nghe rằng: Người giỏi dưỡng sinh, bảo vệ sự
sống thì:
Vào hiểm lộ
thâm sơn không gặp tê giác,
cọp dữ;
Vào quân lính
không bị binh đao làm hại;
Tê giác không có chỗ đặt sừng đâm
húc,
Cọp dữ không có nơi đặt móng bấu
xé,
Binh khí không đâm
chém vào đâu được.
Tại sao vậy? Bỡi người ấy
không có chỗ chết.
------------------------------
( * ) Bản dịch tiếng Pháp của Julien, và một số dịch giả dịch 十 有 三 là “mười ba”
II. Khái Niêm Liên Hệ
1. Chưa đạt đạo thì: “Sanh tử sự đại, vô thường
tấn tốc.” (Thiền sư Huyền Giác ); đạt đạo rồi thì : “Sanh như đắp chăn đông, tử như cởi áo hạ.”
(thiền sư Từ Minh)
2. Con
người đồng tánh giác nên cách sanh ra giống nhau, nhưng mê, ngộ bất
đồng nên cách chết khác nhau.Đó gọi là “Đồng sanh dị tử.”
3. Con người
sinh ra rồi mới học làm người, đó là bị trễ. Trái lại, con người chưa chết có thể chuẩn bị giải đáp cho cái chết, đó là được sớm. Đem thuận lợi cuẩ cái sớm bù lại bất lợi của cái trễ sẽ có
cái “đúng lúc”, cho nên con người luôn
là hiện tại.
III. Các
Ban Dịch Anh, Pháp, Đức
1/ English - Lau 50
1. When going one way means life and going the other means death.
2. Three in ten will be comrades in
life,
Three in ten will be comrades in death,
And there are those who value life and as a result move into
the realm of death, and these also number
three in ten.
Why is this so? Because they set too much store by life.
Why is this so? Because they set too much store by life.
3. I have heard it said that one who excels in safeguarding his own life
Does not meet with rhinoceros or
tiger when travelling on land Nor is he touched
by weapons when charging into an army.
There is nowhere for the rhinoceros to pitch its horn;
There is nowhere for the tiger to place its claws;
There is nowhere for the weapon to lodge its blade.
Why is this so? Because for him there is no realm of death.
There is nowhere for the rhinoceros to pitch its horn;
There is nowhere for the tiger to place its claws;
There is nowhere for the weapon to lodge its blade.
Why is this so? Because for him there is no realm of death.
2/ Français - Julien 50
1. L'homme sort de la vie pour
entrer dans la mort.
2. Il y a treize causes de vie et treize causes de mort .
A peine est-il né que ces treize causes de mort l'entraînent rapidement au trépas.
Quelle en est la raison ? C'est qu'il veut vivre avec trop d'intensité.
A peine est-il né que ces treize causes de mort l'entraînent rapidement au trépas.
Quelle en est la raison ? C'est qu'il veut vivre avec trop d'intensité.
3. Or j'ai appris que celui qui sait gouverner sa vie ne craint sur sa
route ni le rhinocéros ni le tigre.
S'il entre dans une armée, il n'a besoin ni de cuirasse ni d'armes.
Le rhinocéros ne saurait où le frapper de sa corne,
S'il entre dans une armée, il n'a besoin ni de cuirasse ni d'armes.
Le rhinocéros ne saurait où le frapper de sa corne,
Le tigre où le déchirer de ses ongles,
Le soldat où le percer de son
glaive.
Quelle en est la cause ? Il est à l'abri de la mort!
Quelle en est la cause ? Il est à l'abri de la mort!
3/ Deutsch - Wilhelm 50
1.
Ausgehen ist Leben, eingehen ist Tod.
2. Gesellen des Lebens gibt es drei unter zehn,
Gesellen des Todes gibt es drei unter zehn.
Menschen, die leben
und dabei sich auf den Ort des Todes zubewegen,
gibt es auch drei unter zehn.
Was ist der Grund davon?
Weil sie ihres Lebens Steigerung erzeugen wollen.
Gesellen des Todes gibt es drei unter zehn.
Menschen, die leben
und dabei sich auf den Ort des Todes zubewegen,
gibt es auch drei unter zehn.
Was ist der Grund davon?
Weil sie ihres Lebens Steigerung erzeugen wollen.
3. Ich habe wohl gehört, wer gut das Leben zu
führen weiß,
der wandert über Land
und trifft nicht Nashorn noch Tiger.
Er schreitet durch ein Heer
und meidet nicht Panzer und Waffen.
Das Nashorn findet nichts, worein es sein Horn bohren kann.
Der Tiger findet nichts,
darein er seine Krallen schlagen kann.
Die Waffe findet nichts, das ihre Schärfe aufnehmen kann.
Warum das?
Weil er keine sterbliche Stelle hat.
der wandert über Land
und trifft nicht Nashorn noch Tiger.
Er schreitet durch ein Heer
und meidet nicht Panzer und Waffen.
Das Nashorn findet nichts, worein es sein Horn bohren kann.
Der Tiger findet nichts,
darein er seine Krallen schlagen kann.
Die Waffe findet nichts, das ihre Schärfe aufnehmen kann.
Warum das?
Weil er keine sterbliche Stelle hat.
Phú Yên, Tháng Ba, Canh Tý - 2020
Đàm Khánh Hỷ
