Chủ Nhật, 15 tháng 3, 2020

Kỳ 14: Đọc Lại Đạo Đức Kinh






                                            












"Dưỡng sinh - Thượng tĩnh, hạ động."


                                      Lão Tử
                                  ĐẠO  ĐỨC  KINH 
                                            ------------
                                       
                                             Kỳ 14
                           Chương  41, 42, 43, 44, 45 
                                               


                                              Chương 41

                                            ĐỒNG  DỊ
第 四 十 一 :  同 異
    I. Nôi Dung
    1/ Nguyên văn

1. 上士聞道,勤而行之;
中士聞道,若存若亡;
下士聞道,大笑之.
不笑, 不足以為道。

2. 故建言有之:
明道若昧,
進道若退,
夷道若纇.
上德若谷,
大白若辱,
廣德若不足,
建德若偷,
質真若渝。
 
3. 大方無隅,
大器 晚 成,
大音希聲,
大象無 形,
道 隱 無 名。
夫唯道, 善貸且成。
    2/ Âm:
1. Thượng sĩ văn đạo, cần nhi hành chi;
Trung sĩ văn đạo, nhược tồn  nhược vong;
Hạ sĩ văn đạo, đại tiếu chi.
Bất tiếu, bất túc dĩ vi đạo.

2. Cố kiến ngôn hữu chi:
Minh đạo nhược muội,
Tiến đạo nhược thoái,
Di  đạo nhược lỗi.
 Thượng đức nhược cốc,  
Đại bạch nhược nhục,  
Quảng đức nhược bất túc,
Kiến đức nhược thâu,
 Chất chân nhược du.

3.   Đại phương vô ngung,
Đại khí vãn thành,
Đại âm hi thanh,
Đại tượng vô hình,
Đạo ẩn vô danh.
Phù duy đạo, thiện thải thả thành. 
    
     2/ Nghĩa
1. Người  sáng trí   nghe đạo  liền hiểu, gắng sức mà thực  hành;
Người trí  bình  thường nghe đạo,   nửa được  nửa  mất;
 Kẻ   tối trí nghe đạo như chuyện hoang đường, cả cười rồi bỏ qua.
Nếu không  chê cười bác bỏ,  thì đạo không đủ gọi  là đạo.
u
2. Nên  người  xưa nói:
Đạo sáng dường như tối tăm,
Đạo tiến tới dường như thụt lùi,
Đạo bằng phẳng dường như gồ ghề.
Đức  cao dường như trũng thấp,
 Trắng  trong   dường như nhơ bẩn,
Đức rộng lớn dường như không đủ,
 Đức vững bền  dường như tạm bợ,
 Chân  thực dường như  tráo trở .

3. Hình vuông   lớn     không thấy  góc ,
Công  cụ  lớn  chậm  hoàn thành  ,
  Âm thanh lớn  không nghe rõ,
Tướng mạo  lớn không   hình ,
Đạo   ẩn tàng  không có  tên.
 Chỉ có đạo  hay ban  cho  mà  lại  làm nên muôn vật.
 
II.  Khái Niệm Liên Hệ:
2. Tướng bất định tánh.
    “Nếu dùng sắc tìm ta,
     Dùng âm thanh cầu ta,
     Là người hành  tà đạo,
     Không thể thấy Như Lai.”
                      (Kinh Kim Cang)
3. Phổ quát quát tính hiện hữu trừu tượng; cá biệt tính hiện hữu  cụ thể.

    II. Các Bản Dịch Anh-Pháp-Đức
1/ English - Waley 41:
 1.When the man of highest capacities hears Tao, he does his best to put it into practice;
When the man of middling capacity hears Tao, he is in two minds about it;
When the man of low capacity hears Tao, he laughs loudly at it.
If he did not laugh, it would not be worth the name of Tao.

2. Therefore the proverb has it:
“The way out into the light often looks dark,
The way that goes ahead often looks as if it went back.”
The way that is least hilly often looks as if it went up and down.
The “power” that is really loftiest looks like an abyss,
What is sheerest white looks blurred,
The “power” that is most sufficing looks inadequate,
The “power” that stands firmest looks flimsy,
What is in its natural  pure state looks faded.

3.The largest square has no corners,
The greatest vessel takes the longest to finish,
Great music has the faintest notes,
The great form is without shape,
For Tao is hidden and nameless.
Yet Tao alone supports all things and brings them to fulfillment.
 
    2/ Français - Julien  41
1.  Quand les lettrés supérieurs ont entendu parler du Tao, ils le pratiquent avec zèle ;
Quand les lettrés du second ordre ont entendu parler du Tao, tantôt ils le conservent, tantôt ils le perdent ;
Quand les lettrés inférieurs ont entendu parler du Tao, ils le tournent en dérision.
     S'ils ne le tournaient pas en dérision, il ne mériterait pas le nom de Tao.

2. C'est pourquoi les Anciens disaient :
Celui qui a l'intelligence du Tao paraît enveloppé de ténèbres,
Celui qui est avancé dans le Tao ressemble à un homme arriéré,
Celui qui est à la hauteur du Tao ressemble à un homme vulgaire.
L'homme d'une vertu supérieure est comme une vallée,
L'homme d'une grande pureté est comme couvert d'opprobre,
L'homme d'un mérite immense paraît frappé d'incapacité,
L'homme d'une vertu solide semble dénué d'activité,
L'homme simple est vrai semble vil et dégradé.

3.  C'est un grand carré dont on ne voit pas les angles ,
Un grand vase qui semble loin d'être achevé ,
Une grande voix dont le son est imperceptible ,
 Une grand image dont on n'aperçoit point la forme,
Le Tao se cache et personne ne peut le nommer.
Il sait prêter (secours aux êtres) et les conduire à la perfection.  

3/ Deutsch -  Wilhelm 41 
1. Wenn ein Weiser höchster Art vom SINN hört, so ist er eifrig und tut danach;
Denn ein Weiser mittlerer Art vom SINN hört, so glaubt er halb, halb zweifelt er;
Wenn ein Weiser niedriger Art vom SINN hört, so lacht es laut darüber.
Wenn er nicht laut lacht, so was es noch nicht der eigentliche SINN.

2.Darum hat ein Spruchdichter die Worte:
Der klare SINN erscheint dunkel,
Der SINN des Fortschritts erscheint als Rückzug,
Der ebene SINN erscheint rauh.
Das höchste LEBEN erscheint als Tal,
Die höchste Reinheit erscheint als Schmach,
Das weite LEBEN erscheint als ungenügend,
Das starke LEBEN erscheint verstohlen,
Das wahre Wesen erscheint veränderlich.

3. Das große Geviert hat keine Ecken,
Das große Gerät wird spät vollendet,
Der große Ton hat unhörbaren Laut,
Das große Bild hat keine Form,
Der SINN in seiner Verborgenheit ist ohne Namen.
Und doch ist gerade der SINN gut, im Spenden und Vollenden.
                                           )()(

                                        Chương  42
                                                        ĐẠO  HÓA
        第 四 十 二 章 :  道 化

I. Nội Dung
1/ Nguyên văn:

1. 道 生 一,
一 生 二,
二 生 三,
三 生 萬 物.
萬 物 負 陰 而 抱 陽,
沖 氣 以 為 和。

2.人 之 所 惡,
唯 孤、寡 , 不 穀,
而 王 公 以 為 稱.
故, 物 或 損 之 而 益,
或 益 之 而 損. 

3. 人 之 所 教,
我  亦  教  之,
強 梁 者,不得其死。

吾將以為教父。

2/ Âm
1.Đạo sinh nhất,
 Nhất sinh nhị,
 Nhị sanh tam,
 Tam sinh vạn vật.
Vạn vật phụ âm nhi bão dương,
Trùng khí dĩ vi hòa. 


2. Nhân chi sở  ố,
Duy  cô ,  quả ,  bất cốc,
Nhi vương công dĩ vi xưng.
Cố, vật hoặc tổn chi nhi ích,
 Hoặc ích chi nhi tổn. 

3. Nhân chi sở giáo, ngã diệc giáo chi,
 Cường  lương  giả, bất đắc kì tử,
Ngô tương dĩ vi giáo phụ.
 
3/ Nghĩa

1. Đạo sinh một,
Một sinh hai,
 Hai sinh ba,
Ba sinh vạn vật.
Mọi vật đều cõng âm mà  ôm dương,
Hài  hòa   bỡi    khí trùng hư.

2. Những điều mà  người ta không ưa là:
 Côi cút, ít đức, không tốt lành,
Nhưng vua chúa dùng chúng để tự  xưng.
Cho nên, vật có khi  bớt lại  là thêm,
Có khi thêm lại  là bớt.

3. Điều người xưa dạy, nay ta cũng dạy là :
 Cường  bạo   sẽ chết   “bất đắc kỳ tử”.
 Ta coi   lời dạy đó như thầy.

II.  Khái Niệm Liên Hệ:  
1.  -Số  Fibonacci trong cấu trúc hữu cơ biến dịch: .1, 2, 3, ….        
      - Khái niệm  biến  khí : Vô à Đạo à  (1): Hư Khí  rỗngà         à (2): Khí Âm và khí Dương à (3): Hình, Khí, Chất.
      - Kinh Dịch:  (1) Thái  Cực , (2) Lưỡng Nghi, (3) Tam Tài, …
2. Rễ   càng bám   sâu , cây   càng vững chắc ; khiêm nhẫn càng sâu phước hạnh càng dày.  Thiên Đàng thuộc về  kẻ  khốn  khó ,   giàu  sang thuộc  người khất thực , quyền uy thuộc về người bị truy đuổi. Đó là huyền nhiệm của sự tôn thờ  các vị anh hùng cứu thế.
3. "Thần lực bất sát " cho nên khi sát sinh   lớn  hơn  vệ  sinh sẽ trở   thành   cường bạo,  chết "bất đắc kỳ tử " . Khi  phóng dật, hưởng thụ lớn hơn dưỡng sinh sẽ trở thành  "đoản mệnh" .
      
 III. Các Bản Dịch Anh-Pháp-Đức
1/ English - Lau 42
1. The way begets one,
One begets two,
Two begets three,
Three begets the myriad creatures.
The myriad creatures carry on their backs the yin and embrace in their arms the yang ,
and are the blending of the generative forces of the two.

2. There are no words which men detest more than
 solitary ,  desolate ,and  hapless ,
yet lords and princes use these to refer to themselves.

Thus a thing is sometimes added to by being diminished ,
and diminished by being added to.

3. What others teach,  I also teach:
'The violent shall not come to a natural end.'
I shall take this as my precept.

 2/ Français - Julien  42
1. Le Tao a produit un ,;
un a produit deux,
deux a produit trois,
trois34 a produit tous les êtres.
Tous les êtres fuient le calme et cherchent le mouvement,
Un souffle immatériel forme l'harmonie.

2. Ce que les hommes détestent,
C'est d'être orphelins, imparfaits, dénués de vertu,
 Et cependant les rois s'appellent ainsi eux-mêmes .
C'est pourquoi, parmi les êtres, les uns s'augmentent en se diminuant ,
 Les autres se diminuent en s'augmentant.

3. Ce que les hommes enseignent, je l'enseigne aussi :
Les hommes violents et inflexibles n'obtiennent point une mort naturelle.
Je veux prendre leur exemple pour la base de mes instructions.
 
3/ Deutsch -  Wilhelm 42 
1. Der SINN erzeugt die Eins.
Die Eins erzeugt die Zwei.
Die Zwei erzeugt die Drei.
Die Drei erzeugt alle Dinge.
Alle Dinge haben im Rücken das Dunkle und streben nach dem Licht,
Und die strömende Kraft gibt ihnen Harmonie.

2. Was die Menschen hassen,
ist Verlassenheit, Einsamkeit, Wenigkeit,
Und doch wählen Fürsten und Könige sie zu ihrer Selbstbezeichnung.
Denn die Dinge werden entweder durch Verringerung vermehrt,
Oder durch Vermehrung verringert.

3. Was andre lehren, lehre ich auch:
Die Starken sterben nicht eines natürlichen Todes.
Das will ich zum Ausgangspunkt meiner Lehre machen.

                                          )()(

                                 Chương  43
                                                  BIẾN DỤNG
             第 四 十 三章 : 遍 用
 I. Nội Dung
1/ Nguyên văn:                                 

1,
天下之至柔
馳騁天下之至堅。
無有入無間,
吾是以知無為之有益。

2. 不言之教,
無為之益,
天下希及之。
2/ Âm
1. Thiên hạ chi chí nhu,
 Trì sính  thiên hạ chi trí kiên.
Vô hữu nhập vô gián, 
Ngô thị dĩ tri vô vi chi hữu ích.

2. Bất ngôn chi giáo,  
Vô vi chi ích,
Thiên hạ hi  cập chi.

2/ Nghĩa:
1. Trong trời đất,  cái rất  mềm yếu   ,
 Chế ngự được  cái rất cứng mạnh.
  Cái  “không có” vào được   chỗ  “không trống” ,
 Do đó  ta biết lợi ích của vô vi.

2. Chỉ dạy   mà không dùng lời,
Ích dụng   của  vô vi,
 Người đời ít ai hiểu thấu.

II. Khái Niệm Liên Hệ:
1.  Nước vượt qua vật cản nhờ tánh nhu mềm và ưa ở  nơi thấpcủa nó .
    -  Hữu hình không che chắn được   vô hình , ích dụng của vô vi là, không làm mà thực ra không có gì là  không làm, nên mới gọi là không làm.
2. Ngôn từ chỉ là qui ước  không thể diễn tả thực thể tự tánh.
- “  Đạo bị che lấp bỡi mối  lợi nhỏ, lời nói bị che lấp bỡi sự hoa mỹ.” (Đạo gia)
- “ Nhất hợp tướng thì không thể nói   là gì, chỉ những kẻ phàm phu dính mắc ngôn từ ưa bàn đến mà thôi” (Kinh Kim Cang)


III.Các Bản Dịch Anh-Pháp-Đức
1/ English - Waley 43:
1. What is of all things most yielding,
Can overwhelm that which is of all things most hard.
Being substanceless it can enter even where is no space,
That is how I know the value of action that is actionless.

2. But that there can be teaching without words,
Value in action that is actionless,
Few indeed can understand.
  
2/ Français - Julien  43:
1. Les choses les plus molles du monde
Subjuguent les  choses les plus dures du monde.
Le non-être traverse les choses impénétrables,
 C'est par là que je sais que le non-agir est utile.

2. Dans l'univers, il y a bien peu d'hommes qui sachent Instruire sans parler et tirer profit du non-agir.

3/ Deutsch - Wilhelm 43
1. Das Allerweichste auf Erden
Überholt das Allerhärteste auf Erden.
Das Nichtseiende dringt auch noch ein in das,was keinen Zwischenraum hat.
Daran erkennt man den Wert des Nicht-Handelns.

2. Die Belehrung ohne Worte,
Den Wert des Nicht-Handelns
Erreichen nur wenige auf Erden.

                               )()(

                              Chương  44
                                 TRI CHỈ
             第 四 十 四章 :  知 止
 I. Nội Dung
1/ Nguyên văn:                                
 1. 名與身孰親?
身與貨孰多?
得與亡孰病?
2.
是故甚愛必大費 ;
多 藏 必 厚 亡。
知足不辱,
知止不殆,
可以長久。
 
2/ Âm
1. Danh dữ thân thục thân?
 Thân dữ hóa thục đa?
Đắc dữ vong thục bệnh?
2. Thị cố thậm ái tất đại phí,
Đa tàng tất hậu vong. 
Tri túc bất nhục,
 Tri chỉ bất đãi,
 Khả dĩ trường cửu.
 
3/ Nghĩa: 
1. Danh với thân, món nào quí hơn?
Thân với của, món nào trọng hơn?
Được với mất, món nào khổ hơn?

2. Cho nên, lắm yêu thì  nhiều tổn,
Chứa nhiều thì  mất nhiều.
Biết đủ  thì  không nhục,
 Biết dừng thì  không nguy.
Có vậy  mới   lâu dài được .

II. Ý liên hệ:
1. Cấu kết giữa   Danh, Lợi,   Thân mạng   với    kiến chấp   Được, Mất  gây ra ba căn phiền não  Tham, Sân, Si.
2. Tham ái gây phí phạm, tham giàu sang nên  thấy mình hèn hạ, tham  ngôi vị  cao là  tự đưa mình xuống vực sâu.  Giới luật  giúp hạn chế lòng   tham.

III. Các Bản Dịch Anh-Pháp-Đức:
1/ English - Lau 44
 1. Your name or your person, which is dearer?
Your person or your goods, which is worth more?
Gain or loss, which is a greater bane?

2. That is why excessive meanness is sure to lead to great expense;
Too much store  is sure to end in immense loss.
Know contentment  and you will suffer no disgrace;
Know when to stop  and you will meet with no danger.
You can then endure.

2/ Français - Julien  44:

1. Qu'est-ce qui nous touche de plus près, de notre gloire ou de notre personne ?
Qu'est-ce qui nous est le plus précieux, de notre personne ou de nos richesses ?
Quel est le plus grand malheur, de les acquérir ou de les perdre ?

2. C'est pourquoi celui qui a de grandes passion est   nécessairement exposé à de grands sacrifices.
Celui qui cache un riche trésor éprouve nécessairement de grandes pertes.
Celui qui sait se suffire est à l'abri du déshonneur.
Celui qui sait s'arrêter ne périclite jamais.
Il pourra subsister longtemps.

3/ Deutsch - Wilhelm 44
Der Name oder die Person: was steht näher?
Die Person oder der Besitz: was ist mehr?
Gewinnen oder verlieren: was ist schlimmer?

2. Nun aber: Wer sein Herz an andres hängt,
                        verbraucht notwendig Großes.
Wer viel sammelt, verliert notwendig Wichtiges.
Wer sich genügen lässt, kommt nicht in Schande.
Wer Einhalt zu tun weiß, kommt nicht in Gefahr
Und kann so ewig dauern.
                                                 )()(

                                         Chương  45
                                      HỒNG  ĐỨC
                                                         第 四 十 五 章 : 洪 德
I. Nội Dung
1. Nguyên văn

1. 大成若缺, 其用不弊;
大盈若沖,其用不窮。
大直若屈,
大巧若拙,
大辯若訥。

2. 靜勝躁,
寒勝熱  (*)  。
清靜為天下正。

2/ Âm:
1. Đại thành nhược khuyết , kỳ dụng bất tệ;
 Đại doanh nhược xung, kỳ dụng bất cùng.
 Đại trực nhược khuất,
Đại xảo nhược chuyết,
 Đại biện nhược nột.
2. Tĩnh thắng táo ,
 Hàn thắng nhiệt,
 Thanh tĩnh vi thiên hạ chính.

3/ Nghĩa:
Hoàn hảo giống  như khiếm khuyết , nhưng công dụng    không tệ  hại;
 Đầy đủ  giống như  trống rỗng , nhưng công dụng vô cùng.   
Ngay thẳng giống  như cong queo,
 Khéo léo  giống như  như vụng về,
Biện tài  giống  như ấp úng.

2. Tĩnh    thắng   động,
Lạnh thắng  nóng,
Trong sạch vắng lặng là đức  công chính trong thiên hạ.
 
II. Ýliên hệ:
 1. Trong quá trình biến dịch  hai thực thể đối tướng có thể trùng nhau, do vậy ta nói tướng bất định tánh.

2. Tịnh và thanh (hàn) là thể của  vật, động và nhiệt là dụng của vật. Sự dụng có tăng, giảm,  còn ,  mất, … nhưng  bản  thể căn nguyên  không khác,  cho nên thanh tịnh là gố công chính.

III. Các Bản Dịch Anh-Pháp-Đức
1/ English - Waley 45
1.What is most perfect seems to have something missing,
                                                    yet its use is unimpaired;
What is most full seems empty, yet its use will never fail.
What is most straight seems crooked,
The greatest skill seems like clumsiness,
The greatest eloquence like stuttering.

2. Movement (*) overcomes cold,
But staying still overcomes heat,
So he by his limpid calm
      puts right everything under heaven.

2/ Français - Julien  45:
(Le Saint) est grandement parfait, et il paraît plein    
        d'imperfections , ses ressources ne s'usent point.
Il est grandement plein, et il paraît vide,
           ses ressources ne  s'épuisent point.
Il est grandement droit, et il semble manquer de rectitude.
Il est grandement ingénieux, et il paraît stupide.
Il est grandement disert, et il paraît bègue.

2. Le mouvement (*)  triomphe du froid ;
 Le repos triomphe de la chaleur.
Celui qui est pur et tranquille devient le modèle de l'univers.

3/ Deutsch - Wilhelm 45
1. Große Vollendung muß wie unzulänglich erscheinen,
                             so wird sie unendlich in ihres Wirkung;
Große Fülle muß wie strömend erscheinen,
                        so wird sie unerschöpflich in ihrer Wirkung.
Große Geradheit muß wie krumm erscheinen,
Große Begabung muß wie dumm erscheinen,
Große Beredsamkeit muß wie stumm erscheinen.

2. Bewegung(*) überwindet die Kälte,
Stille überwindet die Hitze,
Reinheit und Stille sind der Welt Richtmaß.
-----------------------------
(*) Các bản dịch Anh, Pháp, Đức đều dịch theo nguyên tác:               躁勝寒,靜勝熱 ( Động thắng lạnh, tĩnh thắng nóng )

Phú Yên, Tháng Hai, Canh Tý - 2020
                                     Đàm Khánh Hỷ                                                



Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét