Thứ Bảy, 28 tháng 3, 2020

Kỳ 15: Đọc Lại Đạo Đức Kinh


 
                                         

                                            






                                                      Lão Tử
                                ĐẠO  ĐỨC  KINH

                                            老子
                                   道 德 經
                           
                                               ***
                                           Kỳ 15
                       Chương    46, 47. 48, 49, 50
                                          
                                   Chương 46
                           
                   KIỆM  DỤC
   
                             第 四 十 六  章:  儉 欲
                            ***

    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn
1. 天下有道,
卻走馬以糞。
天下無道,
戎馬生於郊。

2.  禍莫大於不知足(*)。
咎莫大於欲得。
故知足之足
常足矣。
---------------------------------  
(*) Bản chú của  Hà Thượng Công (老子河上公注)ghi thêm câu:” 罪 莫 大 於 可 欲 “(Tội mạc đại ư khả dục.) Các bản dịch Anh, Pháp, Đức dưới đây đều có  dịch   câu này.
  
 2/ Âm:
1. Thiên hạ hữu đạo,
khước tẩu mã dĩ phẩn.
Thiên hạ vô đạo,
nhung mã sinh ư giao.

2. Họa mạc đại ư bất tri túc.  
Cữu mạc đại ư dục đắc.
Cố tri túc chi túc,
 Thường túc hĩ.

    3/ Nghĩa:
  1. Thiên hạ hữu đạo  thì ngựa hay cũng   dùng cho việc   nông gia;
      Thiên hạ vô đạo thì ngựa chiến phải sinh con  nơi chiến địa. 
2. Tai họa   không gì lớn bằng  không  biết thế nào là  đủ.
Thiệt  hại không gi lớn  bằng  ham muốn có lợi  .     
Cho nên,   tự biết    bằng lòng với cái đủ của mình,
Thì lúc nào cũng  đủ.

 II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Người có đạo đức lãnh đạo một nước thì  cả  nước đều binh yên, đến như ngựa khỏe cũng được  lui về giúp việc nông gia. Kẻ   bạo cường,  vô đạo,  chỉ huy một nước thì cả nước bị khốn đốn, đến  như ngựa chiến ở   nơi mặ trận vừa đánh giặc vừa phải sinh . Trong bài kệ “ Quốc Tộ “(Vận Nước) của thiền sư Pháp Thuận có câu: “  Vô vi cư điện các, Xứ xứ tức đao binh.”  
2.  Ngu si không nhận ra nơi mình vốn đủ, dễ rước họa vào thân. Tham  được    điều lợi nên dễ bị  thiệt hại. Trong 11 thiện tâm sở: “ Tín, tàm,quỹ,  vô tham, vô sân, vô si, cần mẫn, an ổn, không phóng dật, hành xả, và không làm tổn hại “   thì vô tham,   sân,   si,  và  an ổn  tâm sở  là các  thiện tâm giúp biết tự đủ nơi mình,  giải trừ tai họa phiền não..
III. Các Bản Dịch Anh-Pháo-Đức
 1/ English  -  Lau 46
1. When the way prevails in the empire, fleet-footed horses are relegated  to ploughing in the fields;
When the way does not prevail in the empire, war-horses breed on the  border.

2. There is no crime greater than having too many desires;
There is no disaster greater than not being content;
There is no misfortune greater than being covetous.
Hence in being content, one will always have enough.

Français - Julien 46 
1. Lorsque le Tao régnait dans le monde, on renvoyait les chevaux pour cultiver les champs.
Depuis que le Tao ne règne plus dans le monde, les chevaux de combat naissent sur les frontières.

2. Il n'y a pas de plus grand crime que de se livrer à ses désirs.
Il n'y a pas de plus grand malheur que de ne pas savoir se suffire.
Il n'y a pas de plus grande calamité que le désir d'acquérir.
Celui qui sait se suffire est toujours content de son sort.

Deutsch - Wilhelm 46
1. Wenn der SINN herrscht auf Erden,
So tut man die Rennpferde ab zum Dungführen.
Wenn der SINN abhanden ist auf Erden,
So werden Kriegsrosse gezüchtet auf dem Anger.

2. Es gibt keine größere Sünde als viele Wünsche.
Es gibt kein größeres Übel als kein Genüge kennen.
Es gibt keinen größeren Fehler als haben wollen.
Darum:
Das Genügen der Genügsamkeit ist dauerndes Genügen.
                                               )()(

                                     Chương 47
                           GIÁM   VIỄN
   
                                第  四十七章 :  鋻 遠
                             ***

    I. Nôi Dung
 
     1/ Nguyên văn:

1.
不出戶知天下。
不闚牖見天道。
其出彌遠,
其知彌少。

2. 是以聖人
不行而知。
不見而名 (*)。
不為而成。
-----------------

(*) Wikisource:  老子- 道德經 ( 匯校版)  ghi là “ 不見而明 .”

          “  
    2/ Âm
1. Bất xuất hộ tri thiên hạ.
Bất khuy dũ  kiến thiên đạo.
Kỳ xuất di viễn,
Kỳ tri di thiểu.
2. Thị  dĩ thánh nhân
Bất hành nhi tri,
Bất kiến nhi danh,
Bất vi nhi thành.
    3/ Nghĩa`
1. Không đi ra khỏi cửa mà biết việc  thiên hạ.
Không nhìn qua cửa sổ mà thấy  được đạo trời.
Đi càng  xa,
Biết càng ít.
2. Vì vậy, thánh nhân
Không đi mà biết,
Không nhìn mà thấy rõ,
Không làm mà nên việc.
 
    II. Khái Niêm Liên Hệ
1. Tự biết mình để  biết được người khác. Tự tu sửa mình  để sửa đổi thế gian. Biết mình là điều khó biết nhất, tu sửa mình là việc khó làm nhất.
     Lành, dữ. lợi, hại đều  tự mình mà thôi.
2. Đi mới biết, nhìn mới thấy, làm mới nên là  pháp hữu vi , là qui luật  thế tục (Tục đế).
     “ Nhất thiết   hữu vipháp,
       Như   mộng huyển,  bào ảnh, …” (Kinh Kim Cang)
    “Không di mà biết, không nhìn mà thấy, không làm mà nên “ là pháp vô vi của hiền,  thánh (Thánh đế).
      “ Nhất thiết  hiền thánh giai dĩ vô vi pháp nhi hữu sai biệt” (Kinh Kim Cang)

    III. Các Bản Dịch Anh-Pháp-Đức
    1. English - Waley 47
1. Without leaving his door,
He knows everything under heaven.
Without looking out of his window,
He knows all the ways of heaven.
For the further one travels,
The less one knows.

2. Therefore the Sage arrives without going,
Sees all without looking,
Does nothing, yet achieves everything.
  
2/ Français - Julien 47 

Sans sortir de ma maison,
je connais l'univers ;
sans regarder par ma fenêtre,
 je découvre les voies du ciel.
Plus l'on s'éloigne
et moins l'on apprend .

2. C'est pourquoi le sage
 arrive (où il veut) sans marcher ;
 il nomme les objets sans les voir ;
 sans agir, il accomplit de grandes choses.


3/ Deutsch - Wilhelm 47
1. Ohne aus der Tür zu gehen,
kennt man die Welt.
Ohne aus dem Fenster zu schauen,
sieht man den SINN des Himmels.
Je weiter einer hinausgeht,
desto geringer wird sein Wissen.

2. Darum braucht der Berufene nicht zu gehen
und weiß doch alles.
Er braucht nicht zu sehenund ist doch klar.
Er braucht nichts zu machen und vollendet doch.
                                     )()(

                                            Chương 48
                                      VONG TRI


                                   第  四十八章 :  忘 知

    I. Nôi Dung
 
     1/ Nguyên văn:
 1. 為學日益。
為道日損。
損之又損,
以至於無為。

2. 無為而 無不為。
取天下常以無事,
及其有事,
不足以取天下。

    2/ Âm
1. Vi học nhật ích,
Vi Đạo nhật tổn.
Tổn chi hựu tổn,
Dĩ chí ư vô vi.
2. Vô vi nhi vô bất vi,
Thủ thiên hạ thường dĩ vô sự.
Cập kỳ hữu sự
bất túc dĩ thủ thiên hạ.

    3/ Nghĩa
1.  Theo việc học  thì  ngày càng tăng thêm  .
Theo Đạo thì ngày càng    giảm bớt .
Giảm     rồi lại giảm   
Cho  đến    vô vi .
 2. Không làm mà không có gì là không làm,
Dùng vô sự  vô vi  thì giữ được thiên hạ.
Còn như dụng sự  hữu vi
Ắt không đủ để giữ  thiên hạ.

 II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Tại sao “Học , học nữa, học mãi” ? Bỡi vì học thì tăng thêm tri thức  thuộc  biệt  cảnh tâm sở , chứ không thể phá được ngu si thuộc phiền não tâm sở. Tu hành thì ngày càng   giảm  phiền não tâm sở cho đến khi các căn tham. sân, si, mạn, nghi, ác kiến của nó không còn nữa.
2.  “Vô vi nhi vô bất vi” :   Không làm  ắt không phải là không làm, cho nên mới gọi là không làm. Người giúp dân cứu nước mà còn nghí rằng mình đã  giúp dân cứu nước, thì đó không phải thực là người giúp dân cứu nước.

    III. Các Bản Dịch Anh-Pháp-Đức
    1/ English -  Lau 48
1. In the pursuit of learning one knows more every day;
In the pursuit of the way one does less every day.
One does less and less
Until one does nothing at all,

2. And when one does nothing at all there is nothing that is undone.
It is always through not meddling that the empire is won.
Should you meddle,
 Then you are not equal to the task of winning the  empire.

2/ Français - Julien 48 
 1. Celui qui se livre à l'étude augmente chaque jour (ses connaissances).
Celui qui se livre au Tao diminue chaque jour (ses passions).
Il les diminue et les diminue sans cesse
Jusqu'à ce qu'il soit arrivé au non-agir.

2. Dès qu'il pratique le non-agir, il n'y a rien qui lui soit impossible.
C'est toujours par le non-agir que l'on devient le maître de l'empire.
Celui qui aime à agir
Est incapable de devenir le maître de l'empire.

3/ Deutsch - Wilhelm 48
1. Wer das Lernen übt, vermehrt täglich.
Wer den SINN übt, vermindert täglich.
Er vermindert und vermindert,
Bis er schließlich ankommt beim Nichtsmachen.

2. Beim Nichtsmachen bleibt nichts ungemacht.
Das Reich erlangen kann man nur,wenn man immer
frei bleibt von Geschäftigkeit.
Die Vielbeschäftigten sind nicht geschickt,das Reich
 zu erlangen.
                                              )()(

                                            Chương 49

                        NHIỆM  ĐỨC
                 第  四十九章:  任 德
                 ***
  
    I. Nôi Dung
    1/ Nguyên văn
 
 1. 聖人無常心。
以百姓心為心。
善者吾善之。
不善者吾亦善之,  德善。
信者吾信之。
不信者吾亦信之、 德信。

2. 聖人在天下歙歙焉,
為天下渾其心。
百姓皆注其耳目,
聖人皆孩之。

    2/ Âm
1. Thánh nhân vô thường tâm,
Dĩ bá  tánh  tâm ví tâm.
Thiện giả ngô thiện chi,
Bất thiện giả ngô diệc thiện chi,  đức thiện.
Tín giả  ngô tín chi,
Bất tín giả  ngô diệc tín chi,  đức tín.

2. Thánh nhân tại thiên hạ hấp hấp yên,
Vi thiên hạ hồn kỳ tâm.
Bá tánh giai chú kỳ nhĩ,  mục ;
Thánh nhân giai hài chi.
 
    3/ Nghĩa:
1. Thánh nhân không có   tư   tâm ngã vị ,
                 Nhưng lấy  tâm mọi người  làm  tâm  mình.
Với  người tốt, thánh nhân  đáp lại tốt ,
Với người không tốt,  cũng   đáp lại tốt lành,   đức hóa thiện hảo.
Với  người thành tín,  ta đáp lại thành tín,
Với người bất  tín, cũng đáp lại thành tín, đức hóa chánh  tín.
2. Thánh nhân  thu   mình  giữa thiên hạ,  
Vì  thiên hạ  để  tâm hồn  nhiên.
Mọi người đều chăm chú mắt nhìn, tai nghe,
Thánh nhân coi  đó   như là trẻ thơ.

II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Thánh nhân   tâm vô sở trụ ,  
2. Bình đẳng tánh trí, tín tâm  và hành xả để  đức hóa thiên hạ
3.  Thánh nhân  vô ngã , vô vi .
   Thánh trí bình đẳng, không lệ thuộc nhận thức phân biệt do cảm quan  tai, mắt, v. v.

    III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
  1/ English - Lau 49       
1. The sage has no mind of his own.
He takes as his own the mind of the people.
Those who are good I treat as good.
Those who are not good I also treat as good.
In so doing I gain in goodness.
Those who are of good faith I have faith in.
Those who are lacking in good faith I also have faith in.
In so doing I gain in good faith.

2. The sage in his attempt to distract the mind of the empire seeks urgently  to muddle it.
The people all have something to occupy their eyes and ears, and the  sage treats them all like children.

2/ Français - Julien 49 
1. Le Saint n'a point de sentiments immuables.
Il adopte les sentiments du peuple.
Celui qui est vertueux, il le traite comme un homme vertueux, Celui qui n'est pas vertueux, il le traite aussi comme un homme vertueux. C'est là le comble de la vertu.
Celui qui est sincère, il le traite comme un homme sincère ;
Celui qui n'est pas sincère, il le traite aussi comme un homme sincère. C'est là le comble de la sincérité.

2. Le Saint vivant dans le monde reste calme et tranquille, et conserve les mêmes sentiments pour tous.
Les cent familles attachent sur lui leurs oreilles et leurs yeux.
Le Saint regarde le peuple comme un enfant .

3/ Deutsch - Wilhelm 49
1. Der Berufene hat kein eigenes Herz.
Er macht das Herz der Leute zu seinem Herzen.
Zu den Guten bin ich gut,
zu den Nichtguten bin ich auch gut;denn das LEBEN ist die Güte.
Zu den Treuen bin ich treu,
zu den Untreuen bin ich auch treu;denn das LEBEN ist die Treue.

2. Der Berufene lebt in der Welt ganz still
und macht sein Herz für die Welt weit.
Die Leute alle blicken und horchen nach ihm.
Und des Berufene nimmt sie alle an als seine Kinder.
                                                  )()(

                                            Chương 50
                                              QUÍ  SANH
                           第  五十章:  貴生
                  ***
    I. Nôi Dung
    1/ Nguyên văn

1. 出生入死。

2. 生之徒,十有三 ( * )。
死之徒,十有三。
人之生,動之於死地,
亦十有三。
夫何故﹖以其生生之厚。

3. 蓋聞善攝生者,
陸行不兕虎,
入軍不被甲兵。
兕無所投其角。
虎無所用其爪。
兵無所容其刃。
夫何故﹖以其無死地。
    2/ Âm
1. Xuất sinh nhập tử.

2. Sinh chi đồ thập hữu tam ( * ).
Tử chi đò thập hữu tam. 
Nhân chi sinh, động chi ư tử địa,
Diệc thập hữu tam.
Phù hà cố? Dĩ kỳ sanh sanh chi hậu.

3. Cái văn thiện nhiếp sanh giả,
Lục hành bất ngộ hủy,  hổ;
Nhập quân bất bị giáp binh.
Hủy vô sở đầu kỳ giác.
Hổ vô sở dụng kỳ trảo.
Binh vô sở dung kỳ nhận.
Phù hà cố? Dĩ kỳ vô tử  địa.


 3/ Nghĩa

1. Con người   ra   vào cõi  sống  chết.  

2. Số người  trường thọ, ba trong mười người.
 Số người  chết yểu, ba trong mười người .
Số người do cách sống trái với dưỡng sinh tự  đưa mình vào cõi chết,
Mười người   cũng có ba ( * ) .
Tại sao vậy? Bỡi vì họ sống phóng dật, sát sanh hưởng thụ, thay vì dưỡng sinh và vệ sinh.

3. Ta nghe rằng: Người giỏi dưỡng sinh, bảo vệ sự sống thì:
Vào hiểm lộ  thâm sơn không    gặp tê giác, cọp dữ;
Vào quân  lính  không bị binh đao làm hại;
Tê giác không có chỗ đặt  sừng  đâm húc,
Cọp dữ không có nơi đặt  móng  bấu xé,
Binh khí không   đâm chém vào đâu  được.
Tại sao vậy? Bỡi   người ấy không có chỗ  chết.
------------------------------
( * ) Bản dịch tiếng Pháp của  Julien, và một số dịch giả dịch 十 有 三 là “mười ba”

II. Khái Niêm Liên Hệ

1. Chưa đạt đạo thì: “Sanh tử sự đại, vô thường tấn tốc.” (Thiền sư Huyền Giác ); đạt đạo rồi thì :  “Sanh như đắp chăn đông, tử như cởi áo hạ.” (thiền sư Từ Minh)
2.  Con người đồng tánh giác    nên cách sanh ra giống nhau, nhưng mê, ngộ bất đồng nên cách chết   khác nhau.Đó gọi là  “Đồng sanh dị tử.”  
3.  Con người  sinh ra rồi mới học làm người, đó là bị  trễ. Trái lại, con người chưa chết  có thể  chuẩn bị giải đáp cho  cái chết, đó là được  sớm. Đem    thuận lợi cuẩ cái sớm  bù lại   bất lợi của cái   trễ  sẽ có   cái “đúng lúc”, cho nên     con người luôn    là hiện tại.  


  III. Các Ban Dịch Anh, Pháp, Đức
  
     1/ English - Lau 50
1. When going one way means life and going the other means death.
 2. Three in ten will be comrades in life,
Three in ten will be comrades in death,
And there are those who value life and as a result move into
       the       realm of death, and these also number three in ten.
Why is this so? Because they set too much store by life.

3. I have heard it said that one who excels in safeguarding his own life
 Does not meet with rhinoceros or tiger when travelling on land Nor is he  touched by weapons when charging into an army.
There is nowhere for the rhinoceros to pitch its horn;
There is nowhere for the tiger to place its claws;
There is nowhere for the weapon to lodge its blade.
Why is this so? Because for him there is no realm of death.
  
2/ Français - Julien 50 

 1. L'homme sort de la vie pour entrer dans la mort.

2. Il y a treize causes de vie et treize causes de mort .
A peine est-il né que ces treize causes de mort l'entraînent rapidement au trépas.
Quelle en est la raison ? C'est qu'il veut vivre avec trop d'intensité.

3. Or j'ai appris que celui qui sait gouverner sa vie ne craint sur sa route ni le rhinocéros ni le tigre.
S'il entre dans une armée, il n'a besoin ni de cuirasse ni d'armes.
Le rhinocéros ne saurait où le frapper de sa corne,
Le tigre où le déchirer de ses ongles,
 Le soldat où le percer de son glaive.
Quelle en est la cause ? Il est à l'abri de la mort!

3/ Deutsch - Wilhelm 50
  1.  Ausgehen ist Leben, eingehen ist Tod.

2. Gesellen des Lebens gibt es drei unter zehn,
Gesellen des Todes gibt es drei unter zehn.
Menschen, die leben
und dabei sich auf den Ort des Todes zubewegen,
gibt es auch drei unter zehn.
Was ist der Grund davon?
Weil sie ihres Lebens Steigerung erzeugen wollen.

3.  Ich habe wohl gehört, wer gut das Leben zu führen weiß,
der wandert über Land
und trifft nicht Nashorn noch Tiger.
Er schreitet durch ein Heer
und meidet nicht Panzer und Waffen.
Das Nashorn findet nichts, worein es sein Horn bohren kann.
Der Tiger findet nichts,
darein er seine Krallen schlagen kann.
Die Waffe findet nichts, das ihre Schärfe aufnehmen kann.
Warum das?
Weil er keine sterbliche Stelle hat.

  
Phú Yên, Tháng Ba, Canh Tý - 2020
                                   Đàm Khánh Hỷ






Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét