Thứ Năm, 3 tháng 4, 2025

Kỳ 2: Đọc Lại ĐAO ĐỨC KINH

 

                        KỲ 2

 

                     Lão Tử          

              ĐẠO ĐỨC KINH

               Chương 13-24

                     -----------

 

         CHƯƠNG 13:  YẾM SỈ

          第 一 十三 章 :  厭   恥

      

    I. Kinh Văn:

   1. 寵辱若驚, 貴大患若身.

  2.  何謂寵辱若驚?
       
寵爲下, 得之若驚, 失之若驚,
      
是謂寵辱若驚.

   3. 何謂貴大患若身?
     
吾所以有大患者, 爲吾有身,
   
及吾無身, 吾有何患?

   4.  故貴以身爲天下, 若可寄天下;
      
愛以身爲天下, 若可託天下.

    1/ Phiên âm:

  1. Sủng, nhục nhược kinh.

 Quý đại hoạn nhược thân.
  2. Hà vị sủng nhục nhược kinh?
  Sủng vi hạ, đắc chi nhược kinh; thất chi nhược kinh.
  Thị vị sủng, nhục nhược kinh.
  3. Hà vị quý đại hoạn nhược thân?
  Ngô sở dĩ hữu đại hoạn giả, vị ngô hữu thân.
 Cập ngô vô thân, ngô hữu hà hoạn?
  4. Cố quý dĩ thân vi thiên hạ, nhược khả ký thiên hạ;
Ái dĩ thân vi thiên hạ, nhược khả thác thiên hạ.

   

    2/ Diễn ca  13:

  1. Nhục, vinh đều cũng sợ lo,

Họa do tôn quí như do thân mình.

Tại sao sợ nhục, lo vinh?

-Bỡi vinh hoa lắm đắm mình càng sâu.

  Được thì lo giữ cho lâu,

Mất thì lại bị buồn rầu, rẻ khinh,

Cho nên sợ nhục, lo vinh.

  3. Đại họa tôn quí sao mình phải mang?

- Bỡi ta có một tấm thân,

Cho nên phải chịu gánh phần họa tai.

Nếu ta không có thân này,

Lấy chi mà phải đọa đày lầm than.

  4.Muốn cho quốc thái dân an,

Thương người như thể thương thân của của minh.

 

3/ Nghĩa:
  1.Vinh , nhục đều là lo sợ. Tôn qu
ý  là  tai  hoạ lớn  như  tai họa  có  thân.
  2. Tại sao gọi vinh, nhục đều là lo sợ?
    Vinh hoa
gây trầm trệ , được nó thì lo giữ , mất nó thì sợ bị  nhục.
    Vì vậy mới gọi vinh, nhục đều là lo sợ .
  3.Tại sao gọi tôn quí
  là hoạ lớn  như  cái thân?
    -Sở dĩ ta có các tai họa vì ta có thân
quý giá , Nếu không có thân, ta có hoạn nạn gì đâu?
  4. Vậy, người nào
 quý trọng   thiên hạ như quý thân  mình , có thể gửi thiên hạ cho họ. Người nào thương yêu  thiên hạ như  yêu thân  mình, có thể giao thiên hạ cho họ.
 

    II. Khái Niệm Liên Hệ:
  1. Mang thân làm  người là cao quý, nên con người mới bị đau khổ.

  2. Được tôn vinh hay bị hạ nhục đều làm cho con người đột phát vui buồn gây ra rối loạn tâm thần  có hại . Vinh hoa cũng chỉ là cái  gì thấp , bỡi có nó thì chịu gian khổ, mất nó lại bị ưu phiền.
3. Tôn quí hay họan nạn đều khổ như thân khổ.
do vì qui chiếu chúng về một điểm gốc,  là thân , là “Ngã vị”. Cho nên vô ngã cũng là một cách giúp con người giải thoát đau khổ.

  4.  Quý trọng  dân  như quý thân  mình, thương yếu dân như yêu thân mình. Đó là cách để  nhân biết giá trị tín nhiệm của   một chế độ, triều đại.

 

    III. Các Bản Dịch Khác: 

    1/ Lau - 13
  1.Favor and disgrace are things that startle; High rank is, like one's body, a source of great trouble.
  2. What is meant by saying favor and disgrace are things that startle?
Favor when it is bestowed on a subject serves to startle as much as when it is withdrawn.
This is what is meant by saying that favor and disgrace are things that startle.
  3. What is meant by saying that high rank is, like one's body, a source of great trouble?
The reason I have great trouble is that I have a body.
When I no longer have a body, what trouble have I?
  4. Hence he who values his body more than dominion over the empire (1) can be entrusted with the empire(1).
He who loves his body more than dominion over the empire (1) can be given the custody of the empire (1).
----------------
(1) all the people

    2/ Julien - 13

  1. Le sage redoute la gloire comme l'ignominie ; son corps lui pèse comme une grande calamité.
  2. Qu'entend-on par ces mots : il redoute la gloire comme l'ignominie ?
La gloire est quelque chose de bas. Lorsqu'on l'a obtenue, on est comme rempli de crainte ; lorsqu'on l'a perdue, on est comme rempli de crainte.
C'est pourquoi l'on dit : il redoute la gloire comme l'ignominie.
  3. Qu'entend-on par ces mots : son corps lui pèse comme une grande calamité ?
Si nous éprouvons de grandes calamités, c'est parce que nous avons un corps.
Quand nous n'avons plus de corps (quand nous nous sommes dégagés de notre corps), quelles calamités pourrions-nous éprouver ?
  4. C'est pourquoi, lorsqu'un homme redoute de gouverner lui-même l'empire , on peut lui confier l'empire  ; lorsqu'il a regret de gouverner l'empire, on peut lui remettre le soin de l'empire (1).
----------------
(1)    traduction  de cette dernière phrase n'a pas le mot "corps" . Y aurait-il un problème?

--------------

    3/ Wilhelm - 13
  1. Gnade ist beschämend wie ein Schreck. Ehre ist ein großes Übel wie die Person.
  2. Was heißt das : Gnade ist beschämend wie ein Schreck?
Gnade ist etwas Minderwertiges. Man erlangt sie und ist wie erschrocken.
Man verliert sie und ist wie erschrocken.
Das heißt: Gnade ist beschämend wie ein Schreck.
  3.Was heißt das: Ehre ist ein großes Übel wie die Person?
Der Grund, warum ich große Übel erfahre, ist daß ich eine Person habe.
Habe ich keine Person, was für Übel konnte ich dann erfahren?
  4. Darum: Wer in seiner Person die Welt ehrt, dem kann man wohl die Welt anvertrauen.
Wer in seiner Person die Welt liebt,dem kann man wohl die Welt übergeben.
                             )()(

       CHƯƠNG 14
:  TÁN  HUYỀN

             第 一 十四章:  贊  玄

    I. Kinh Văn:

   1. 視之不見名曰夷。

聽之不聞名曰希。

摶 之不得名曰微。    

此三者不可致詰,

故混而為一。

    2.其上不皦,其下不昧,

繩繩不可名,

復歸於無物。

是謂無狀之狀,

無物之象, 是謂惚恍。

迎之不見其首,

隨之不見其後。

   3. 執古之道以御今之有。

能知古始,是謂道紀。

 

    1/  Phiên âm:
   1.Thị chi bất kiến, danh viết Di;

thính chi bất văn, danh viết Hi; 

bác chi bất đắc, danh viết Vi . 

Thử tam giả bất khả trí cật. 

Cố hỗn nhi vi nhất.

  2. Kì thượng bất kiểu, kì hạ bất muội.

Thằng thằng bất khả danh. 

Phục quy ư vô vật. 

Thị vị vô trạng chi trạng, 

vô vật chi tượng. Thị vị hốt hoảng. 

Nghinh chi bất kiến kỳ thủ, 

tuỳ chi bất kiến kỳ hậu. 

  3. Chấp cổ chi đạo, dĩ ngự kim chi hữu. 

Năng tri cổ thuỷ, thị vị đạo kỉ.

 

     2/ Diên ca 14

 1. Vật nhìn không thấy  là Di.

Lắng không nghe được gọi  Hi,  im lìm.

 Rờ  không xúc chạm cứng, mềm

Đó ià  vô thể, ẩn tàng, huyền  Vi.

Cả ba không thể liễu tri,

Làm  thành  đơn nhất đều  vì thể không.

  2. Bên trên nó chẳng sáng trong;

Bên dưới nó  chẳng tối tăm, mù mờ.

Không tên,  không thể  xưng hô,

Trên đường nó lại trở về tánh không.

Nó  là thể trạng huyền linh,

 Đó là vô vật, vô hình, rỗng rang.

Phất phơ, hốt hoảng, mang  mang.

Đón không thấy mặt, theo càng khuất lưng.

  3. Nhân xưa giũ Đạo thẳng ngay,

Cho nên quả trổ ngày nay tốt lành.

Cội nguồn  rõ  biết  rành  rành,,

Là giềng mối Đạo đã thành nơi ta .

 

    3/ Nghĩa: 

  1. Nhìn không thấy, gọi là  Di, hay vô sắc

Lắng tai không nghe, gọi là Hi; hay vô thanh

Nắm bắt không được, gọi là Vi. vô thể

Ba thứ đó không thể biết đến cùng , 

Vì thể tánh không chúng  làm thành một. 

  2.Trên nó không sáng; dưới nó không tối, 

Dằng  dặc mà không thể gọi  tên. 

Lại trở về chỗ không có vật. 

Ấy  là   hình sắc vô sắc, 

Hiện tướng vô tướng   

Ấy gọi là "hốt hoảng". 

Đón nó chẳng thấy mặt,

theo nó chẳng thấy lưng . 

  3. Nắm vững   Đạo thời xưa để ứng đối cái hiện ra thời nay.

Hay biết được cội nguồn   là nắm được giềng mối Đạọ 

 

    II. Khái Niệm Liên Hệ:


  1.Di, H
i, Vi, hay vô sắc, vô thanh, vô thể là cách nói về “ Thể Tánh Không”

của Đạo. Khái niệm “ Hiệp nhất” là   nói về  Đạo  không thể  biết bằng trí phân biệt.

  2. Đạo không lệ  thuộc phương vị không gian và hạn kỳ thời gian .Mọi sự đo lường, tính toán, suy nghĩ đều không thể xác định được Đạo.

  3. Khảo sát cái cũ để hiểu rõ cái mới là phương pháp đối chiếu nhận thức trọn vẹn, coi biến dịch là dòng nhân quả liên tục, bất khả đoạn diệt. Hiện tại là quả của nhân quá khứ, đồng thời là nhân của  quả tương lai. Quá khứ không còn, tương lai chưa có, chỉ có hiện tại hiện hữu mà thôi.  

 
 III. Các Bản Dịch Khác:
     1/ Waley – 14:
  1. Because the eye gazes but can catch no glimpse of it, It is called elusive (1).
Because the ear listens but cannot hear it, It is called the rarefied.
Because the hand feels for it but cannot find it, It is called the infinitesimal.
These three, because they cannot be further scrutinized,
Blend into one,
  2. Its rising brings no light; Its sinking, no darkness.
Endless the series of things without name
On the way back to where there is nothing.
They are called shapeless shapes;
Forms without form Are called vague semblance.
Go towards them, and you can see no front;
Go after them, and you see no rear.
  3. Yet by seizing on the Way that was, You can ride the things that are now.
For to know what once there was, in the Beginning, This is called the essence of the Way.
----------------
(1) colorless

2/ Julien -14 :
  1.Vous le regardez (le Tao) et vous ne le voyez pas : on le dit incolore.
Vous l'écoutez et vous ne l'entendez pas : on le dit aphone.
Vous voulez le toucher et vous ne l'atteignez pas : on le dit incorporel.
Ces trois qualités ne peuvent être scrutées à l'aide de la parole (1).
C'est pourquoi on les confond en une seule.
  2. Sa partie supérieure n'est point éclairée ; sa partie inférieure n'est point obscure.
Il est éternel et ne peut être nommé.
Il rentre dans le non-être.
On l'appelle une forme sans forme,
une image sans image.On l'appelle vague, indéterminé.
Si vous allez au-devant de lui, vous ne voyez point sa face ;
si vous le suivez vous ne voyez point son dos.
  3. C'est en observant le Tao des temps anciens qu'on peut gouverner les existences d'aujourd'hui.
Si l'homme peut connaître l'origine des choses anciennes, on dit qu'il tient le fil du Tao.
----------------
(1) sensibilité

    3
/ Wilhelm - 14
  1. Man schaut nach ihm und sieht es nicht: Sein Name ist Keim (1)
Man horcht nach ihm und hört es nicht: Sein Name ist Fein.
Man faßt nach ihm, und fühlt es nicht, Sein Name ist Klein.
Diese drei kann man nicht trennen,
darum bilden sie vermischt Eines.
  2. Sein Oberes ist nicht licht,
sein Unteres ist nicht dunkel.
Ununterbrochen quellend, kann man es nicht nennen.
Er kehrt wieder zurück zum Nichtwesen.
Das heißt die gestaltlose Gestalt,
das dinglose Bild. Das heißt das dunkel Chaotische.
Ihm entgegengehend sieht man nicht sein Antlitz,
ihm folgend sieht man nicht seine Rückseite.
  3. Wenn man festhält den SINN(2) des Altertums,
um zu beherrschen das Sein von heute,
so kann man den alten Anfang wissen.
Das heißt des SINNS (2) durchgehender Faden.
----------------
(1) farblos
(2) Tao oder Weg
                                    

                                      )()(

        CHƯƠNG  15
:  HIỂN  ĐỨC
             第 一 十  五  章:  顯 德     

    I. Kinh Văn

  1. 古之善為士者,
微妙玄通,
深不可識。
夫唯不可識,
故強為之容。

  2. 豫兮若冬涉川;
 
猶兮若畏四鄰;
儼兮其若容;
敦兮其若樸;
曠兮其若谷;
混兮其若濁;
渙兮若冰之將釋;

  3. 孰能濁以靜之徐清。
孰能安以動之徐生    4. 保 此 道 者, 不 欲 盈. 
夫 唯 不盈,
故 能 蔽, 不 新 成.

 

    1/ Phiên âm:

  1. Cổ chi thiện vi sĩ giả,
vi diệu huyền thông,
thâm bất khả thức.
Phù duy bất khả thức,
cố cưỡng vi chi dung.

   2. Dự hề nhược đông thiệp xuyên;
Do hề nhược úy tứ lân;
Nghiễm hề kỳ nhược khách;
Hoán hề nhược băng chi tương thích;
Đôn hề kỳ nhược phác;
Khoáng hề kỳ nhược cốc;
Hỗn hề kỳ nhược trọc.
  3. Thục năng trọc dĩ tĩnh chi từ thanh?
Thục năng an dĩ động chi từ sinh?
  4. Bảo thử Đạo giả bất dục doanh.
Phù duy bất doanh,
cố năng tế, bất tân thành.

 

    2/ Diễn ca 15:

  1. Ngày xưa hièn sĩ thiện nhân,

Tinh thông,huyền diệu,uyên thâm khôn lường.

Chỉ vì không biết tỏ tường,

Cho nên tạm tả đôi đường hình dung :

  2. Lần dò như lội qua sông;

Rụt rè như sợ mich lòng lân gia;

Kính cung  như khách phương xa ;

Tràn đày  chan chứa như là băng tan;

  Thật thà,   mộc mạc,  sơ hoang;

  Trống  như hang động rỗng rang bốn bề ;

 Trộn hòa  như  thẻ  đục mờ;

  3. Ai hay  tĩnh, đục dần về  trong thanh?

  Ai  hay  động, tĩnh lại sanh ?

  4. Tâm  người giữ Đạo đã không cầu toàn.  

Chỉ vì không được đầy tràn. 

Nên  hay che chở, tân trang chẳng cần.

  
   
   3/ Nghĩa:
  1.Thiện sĩ ngày xưa,
Tinh tế nhiệm mầu, siêu huyền thông suốt.
Thâm sâu không
thể biết được.
Bởi không biết được ,
Chỉ tạm tả hình dung.

  2. Thận trọng như qua sông mùa đông;
E dè như sợ láng giềng bốn phía;
Nghiêm kính như khách lạ;
Chan chứa như băng tan;
Chất phác như chưa đẽo gọt;
Trống rộng như hang động;
Hỗn trộn như nước đục.
3. Ai hay
  lấy tĩnh làm cho  đục dần trong ?
Ai hay
lấy động làm cho yên tĩnh dần sống động ?
4. Kẻ giữ Đạo thì không
cầu toàn.
Chỉ vì không
  đầy,
Cho nên hay che chở sửa chữa  chứ không bỏ cái vơi cũ để  lấy cái đầy mới.

----------------

    II.   Khái Niệm Liên Hệ:

  1. Ngày xưa không có tiêu chuẩn khách quan nào để xác định thế nào là bậc Thiện sĩ hay người gần với Đạo.
  2. Tuy nhiên cũng có thể hình dung qua các hành vi đức tính mà họ thể hiện:
- Cẩn trọng và tỉnh thức mọi nơi mọi lúc,
- Giản dị dễ hiểu, không lập dị,
- Quảng đại bao dung
- Không cố chấp, vượt bỏ “ sở tri chướng “. Tiến trình sở tri giống như từ nước lỏng cố kết thành băng đặc; và phá bỏ sở tri giống như từ tảng băng đặc tan rã thành nước lỏng buổi đầu.
  3. Khái niệm động - tĩnh , đục-trong, yên lặng-sống động chỉ các trạng thái và phẩm tính của thực tại trong biến dịch đối đãi hai mặt hay biện chứng hai bước của sự sống.

  4. Người có Đạo tâm vững chắc không mong toàn hảo, cho nên không đem lại cái gì mới  lạ, chỉ nhắc lại những  gì tốt đẹp chưa được làm đầy đủ.  
---------------

    III. Các Bản Dịch Khác:

    1/ Lau - 15
  1. Of old he who was well versed in the way
Was minutely subtle, mysteriously comprehending,
And too profound to be known.
It is because he could not be known
That he can only be given a makeshift description:

  2. Tentative, as if fording a river in winter,
Hesitant, as if in fear of his neighbors;
Formal like a guest;
Falling apart like the thawing ice
Thick like the uncarved block;
Vacant like a valley;
Murky like muddy water.

  3. Who can be muddy and yet, settling, slowly become limpid?
Who can be at rest and yet, stirring, slowly come to life?

  4. He who holds fast to this way, desires not to be full.
It is because he is not full
That he can be worn and yet newly made.

 

    2/ Julien – 15 :
  1. Dans l'Antiquité, ceux qui excellaient à pratiquer le Tao
étaient déliés et subtils, abstraits et pénétrants.
Ils étaient tellement profonds qu'on ne pouvait les connaître.
Comme on ne pouvait les connaître,
je m'efforcerai de donner une idée (de ce qu'ils étaient).

  2. Ils étaient timides comme celui qui traverse un torrent en hiver.
Ils étaient graves comme un étranger (en présence de l'hôte).
Ils s'effaçaient comme la glace qui se fond.
Ils étaient rudes comme le bois non travaillé.
Il étaient vides comme une vallée.
Ils étaient troubles comme une eau limoneuse.

  3. Qui est-ce qui sait apaiser peu à peu le trouble (de son cœur) en le laissant reposer ?
Qui est-ce qui sait naître peu à peu (à la vie spirituelle) par un calme prolongé ?

  4. Celui qui conserve ce Tao ne désire pas d'être plein
Il n'est pas plein (de lui-même),
c'est pourquoi il garde ses défauts (apparents), et ne désire pas (d'être jugé) parfait.

    3/ Wilhelm – 15:
  1. Die vor alters tüchtig waren als Meister,
waren im Verborgenen eins mit den unsichtbaren Kräften
Tief waren sie, so daß man sie nicht kennen kann.
Weil man sie nicht kennen kann,
darum kann man nur mit Mühe ihr Äußeres beschreiben.

  2. Zögernd, wie wer im Winter einen Fluß durchschreitet,
vorsichtig, wie wer von allen Seiten Nachbarn fürchtet,
zurückhaltend wie Gäste,
vergehend wie Eis, das am Schmelzen ist,
einfach, wie unbearbeiteter Stoff,
weit waren sie, wie das Tal,
undurchsichtig waren sie, wie das Trübe.

  3. Wer kann (wie sie) das Trübe durch Stille allmählich klären?
Wer kann (wie sie) die Ruhe durch Dauer (1) allmählich erzeugen?

  4. Wer diesen SINN bewahrt, begehrt nicht Fülle.
Denn nur weil er keine Fülle hat,
darum kann er gering sein, das Neue meiden und die Vollendung erreichen.

----------------
(1) Veränderung
                              )()(

         

           CHƯƠNG 16;  QUI  CĂN

            第 一 十 六  章  : 歸 根

     I. Kinh Văn:

      1.致虛極守靜篤。

      2. 萬物並作,吾以觀復。

    夫物芸芸各復歸其根。

     3. 歸根曰靜,是謂復命;

    復命曰常,

     4. 知常曰明。

    不知常,妄作凶。

      5. 知常容,容乃公,

    公乃全(1),全乃天,

    天乃道,道乃久,

    沒身不殆.

 

    1/ Phiên âm:

  1. Chí hư cực, thủ tĩnh đốc.
  2. Vạn vật tịnh tác, ngô dĩ quan phục.
    Phù vật vân vân, các phục qui kỳ căn.
  3. Qui căn viết tĩnh
,  tĩnh viết phục mạng;  phục mạng viết thường.
  4. Tri thường viết minh.
    Bất tri thường, vọng tác, hung.
  5. Tri thường dung. Dung nãi công.
    Công nãi toàn (1). Toàn nãi thiên.
    Thiên nãi Đạo. Đạo nãi cửu.
    Một thân bất đãi .

------------------
(1) Có
bản ghi là “vương,  王 “  
     Các bản dịch Anh, Pháp, Đức dưới đay đều dịch là “Vương”

------------------

    2/ Diễn ca 16:

    1. Hư không tĩnh lặng vô cùng.

    2. Vật sinh,  ta thấy quay vòng hồi qui.

  Vật sinh trưởng  đã  đến kỳ,

 Ô kìa , mỗi vật lại quay về nguồn !

   3. Về nguồn là tĩnh , là  yên,

Tĩnh là phục mệnh, thuận thiên  Đạo  thường.  

  4. Tri  thường  trí huệ  sáng trong .

  Bất  tri thường  tạo hiểm hung cho  mình.

  5. Tri thường tâm mới  bao dung;

Bao dung mới được  chí công  mọi đàng .

 Chí công mọi sự  vẹn  toàn, 

 Đó là trọn hảo, toàn năng  Đạo Trời,

Đạo Trời mới được  lâu dài,

 Mãn thân cho đến trọn đời không nguy.

 

     3/ Nghĩa:
  1. Cùng cực hư không là tĩnh lặng;   .
  2. Mọi vật   sinh ra, ta thấy chúng đều  trở về cội nguồn.
   Ôi, muôn vật sinh trưởng đủ đầy, mỗi vậti đều trở về cội nguồn  .
  3. Trở về cội nguồn gọi là tĩnh lặng, tĩnh lặng   là phục mệnh; phục mệnh   là thường hằng.
  4. Biết đạo thường gọi là sáng suốt.
Không biết đạo thường, mà làm
quấy  sẽ gây hung họa.
  5. Biết đạo thường thì bao dung. Bao dung thì công chính.Công chính thì  toàn ven .Toàn vẹn là trời.Trời là Đạo. Đạo thì lâu dài.Mãn đời chẳng nguy.

    II. Khái Niệm Liên Hệ: 

  1. Người ta buông bỏ mọi tư dục, mọi sở tri kiến để cho tâm hư minh tĩnh lặng sẽ thấy rõ luật “ qui căn “ hay phản phục của  vũ trụ.
  2, 3, 4. Mọi vật
  sinh ra, lớn lên  đều trở về căn cội của nó . Tức là , từ Vô sinh Hữu , rồi từ Hữu trở về Vô. Đây là qui luật phản phục  khách quan, thường đều người ta nên biết để tránh tai họa.
  5. Qui luật
phản phục  thường đều có tính phổ quát khách quan  đúng cho mọi trường hợp diễn ra trong không gian và thời gian. Có thể đối chiếu với khái niệm Niết bàn : Thường, Lạc  , Ngã, Tịnh trong Phạt giáo.

    III. Các Bản Dịch Khác:

    1/ Waley – 16  
  1. Push far enough towards the Void,

Hold fast enough to Quietness,

  2. And of the ten thousand things none but can be worked on by you.

I have beheld them, whither they go back.

See, all things howsoever they flourish

Return to the root from which they grew.

  3. This return to the root is called Quietness;

Quietness is called submission to Fate;

What has submitted to Fate has become part of the always so.

  4. To know the always-so is to be Illumined;

Not to know it, means to go blindly to disaster.

  5. He who knows the always-so has room in him for everything;

He who has room in him for everything is without prejudice.

To be without prejudice is to be kingly;

To be kingly is to be of heaven;

To be of heaven is to be in Tao.Tao is forever and he that possess it,

Though his body ceases, is not destroyed. 

 

    2/ Julien - 16 

  1.Celui qui est parvenu au comble du vide garde fermement le repos.

  2. Les dix mille êtres naissent ensemble ; ensuite je les vois s'en retourner.

Après avoir été dans un état florissant, chacun d'eux revient à son origine.

  3. Revenir à son origine s'appelle être en repos.

Être en repos s'appelle revenir à la vie.

Revenir à la vie s'appelle être constant.

  4. Savoir être constant s'appelle être éclairé.

Celui qui ne sait pas être constant s'abandonne au désordre et s'attire des malheurs.

  5. Celui qui sait être constant a une âme large.

Celui qui a une âme large est juste.

Celui qui est juste devient roi.

Celui qui est roi s'associe au ciel.

Celui qui s'associe au ciel imite le Tao.

Celui qui imite le Tao subsiste longtemps ; jusqu'à la fin de sa vie, il n'est exposé à aucun danger. 

 

    3/ Wilhelm - 16 

  1.Schaffe Leere bis zum Höchsten!

Wahre die Stille bis zum Völligsten!

  2. Alle Dinge mögen sich dann zugleich erheben.

Ich schaue, wie sie sich wenden.

Die Dinge in all ihrer Menge,

ein jedes kehrt zurück zu seiner Wurzel.

  3. Rückkehr zur Wurzel heißt Stille.

Stille heißt Wendung zum Schicksal.

Wendung zum Schicksal heißt Ewigkeit.

  4. Erkenntnis der Ewigkeit heißt Klarheit.

Erkennt man das Ewige nicht,

so kommt man in Wirrnis und Sünde.

  5. Erkennt man das Ewige,

so wird man duldsam.

Duldsamkeit führt zur Gerechtigkeit.

Gerechtigkeit führt zur Herrschaft.

Herrschaft führt zum Himmel.

Himmel führt zum SINN.

SINN führt zur Dauer.

Sein Leben lang kommt man nicht in Gefahr. 
                          )()(
                               

   CHƯƠNG 17 : THUẦN  PHONG

           第 一 十 七  章: 淳 風


  I.  
Kinh Văn:

    1. 太上,不 (1) 知有之。

    2. 其次親而譽之。 

    3. 其次畏之。 

    4. 其次侮之。

    信不足焉,

    有不信焉。

    5. 悠兮其貴言,

    功成事遂,

    百姓皆謂我自然。

 

    1/   Phiên  âm: 
  1. Thái thượng, bất (1) tri hữu chi.
  2. Kỳ thứ, thân nhi dự chi.
  3. Kỳ thứ, úy chi.
  4. Kỳ thứ, v
ũ chi. Tín bất túc yên, hữu bất tín yên.
  5. Du hề, kỳ quí ngôn.
    Công thành, sự toại,
    bách tính vị ngã tự nhiên.

-----------------
(1) Có sách ghi là «Hạ bất tri hữu chi»   
下 不 知 有 之  ,  hoặc  下, không có chữ 不.Các bản Anh, Pháp dịch theo nghĩa chữ 下 mà thôi.

-----------------

 

    2/ Diên ca  17:

  1. Các vua  trị nước bậc cao,

Khiến cho trăm họ ngỡ rằng

 không vua !

  2. Bậc  trung dân quí, dân ưa,

Được dân tôn kính là vua của minh.

  3. Thấp hơn là hạng  dân kinh,

Thấy vua  sợ phạt, nép mình  lánh thân.

   4. Sau cùng là hạng mị dân,

Bỡi vua  thất tín khiến  dan chê cười.

  5. Vua xưa  cẩn  trọng giữ lời,

Hoàn thành mọi việc trên  đời giúp dân.

Nhưng dân lại cứ ngỡ rằng:

Mọi điều tốt đẹp do dân mà  thành.

 

    3/ Nghĩa:

  1. Vua hạng giỏi nhất thì dân không biết có vua,
  2. Kế đó là hạng được dân yêu quí và ca ngợi;
  3. Hạng thấp hơn là khiến cho dân sợ;
  4. Hạng thấp nhất thì bị dân khinh chê.Vua không đủ thành tín nên dân không còn tin
nữa  

  5. Vua bậc cao nhất thì quí trọng và  giữ gìn lời nói. Hoàn thành mọi việc cho dân,nhưng dân không hay biết , cho nên cho rằng:” Tự nhiên, mọi việc do  dân mà được như vậyi.”

    II. Khái Niệm Liên Hệ:
 
   1,2, 3, 4. Trị quốc an dân có 4 hạng:
    - Hạng giỏi nhất: Làm cho dân sống trong cảnh thái bình thịnh vượng, dân tự điều khiển mọi nền nếp xã hội tốt đẹp mà không cần biết đến người cai trị.
    - Hạng thứ nhì: Thương dân mà phải hy sinh phục vụ cho dân, nên được dân yêu quí ca ngợi.
    - Hạng thứ ba: Áp dụng luật lệ trừng phạt, răn đe để cho dân sợ mà làm theo.
    - Hạng thứ tư: Là hạng m
ị  dân, giữa dân và người cai trị không còn tin nhau nữa.
 
 5. Thánh nhân trị quốc an dân theo hạng thứ nhất:   Quí trọng và  giữ gìn lời nói , hoàn thành công việc   giúp dan, nhưng  dân không hề hay biết, cứ nghĩ rằng tự mình  làm nên mà thôi. 

 

    III. Các Bản Dịch Khác:

    1/ Waley - 17
  1. Of the highest the people merely know that such a one exists;
  2. The next they draw near to and praise.
  3. The next they shrink from, intimidated; but revile.
  4.Truly, “It is by not believing people that you turn them into liars”.
  5. But from the Sage it is so hard at any price to get a single word
That when his task is accomplished, his work done,
Throughout the country every one says: “It happened of its own accord”.

    2/ Julien - 17

  1.Dans la Haute Antiquité, le peuple savait seulement qu'il avait des rois.
  2. Les suivants, il les aima et leur donna des louanges.
  3. Les suivants il les craignit.
  4. Les suivants, il les méprisa.
Celui qui n'a pas confiance dans les autres n'obtient pas leur confiance.
  5. (Les premiers) étaient graves et réservés dans leurs paroles.
Après qu'ils avaient acquis des mérites et réussi dans leurs desseins,
les cent familles disaient : Nous suivons notre nature.

    3/ Wilhelm - 17

  1. Herrscht ein ganz Großer,so weiß das Volk kaum, daß er da ist.
  2. Mindere werden geliebt und gelobt,
  3. noch Mindere werden gefürchtet,
  4 noch Mindere werden verachtet (1).
Wie überlegt muß man sein in seinen Worten!
  5. Die Werke sind vollbracht, die Geschäfte gehen ihren Lauf,
und die Leute denken alle:
Wir sind frei.
------------
(1) König ist nicht treu genug Leute nicht glauben.

                                     )()(

           

         CHƯƠNG 18  :  TỤC  BẠC

             第 一 十八章: 俗 薄
 

      I. Kinh Văn:

  1. 大道廢有仁義;

  2. 慧智出有大偽;

  3. 六親不和有孝慈;

  4. 國家昏亂有忠臣。

 

 

    1/  Phiên âm:
  1. Đại đạo phế, hữu nhân nghĩa.
  2. Trí tuệ xuất, hữu đại ngụy.
  3. Lục thân bất hòa, hữu hiếu từ.
  4. Quốc gia hôn loạn, hữu trung thần.

 

    2/ Diễn ca 18:

  1.  Trong khi đạo đức mất dần;

Người ta nói đến  nghĩa nhân càng nhiều.

  2. Sinh ra  trí huệ  cao siêu;

Thì phương xảo ngụy cũng theo tiếp liền.

   3. Trong nhà chia rẽ không yên;

Mói sinh hiếu tử can khuyên thuận hòa.

  4. Trong cơn rối  loạn nước nhà;

 Thương dân, yêu nước sinh ra trung thần.

 

       3/ Nghĩa:
  1.Đạo
suy tàn  rồi có nhân nghĩa;
  2. Trí
khôn sinh ra rồi mới có trá ngụy;
  3. Cha mẹ, anh em, vợ chồng bất hòa rồi mới có hiếu kính, thương yêu;
  4. Nước nhà rối loạn mới có người yêu nước thương dân
.

    II. Khái Niệm Liên Hệ:
  1. Mùa đông thì người ta chú ý đến chăn mền, mùa hè thì chú ý đến quạt lạnh. Cũng vậy, trong thời đạo đức hưng thịnh, tất nhiên người ta không bỏ nhau, không tranh cướp nhau, nên không ai nói đến nhân nghĩa làm gì. Khi đạo đức suy đồi, người ta không còn tình thương, nhưng lại
 ganh ghét,   xung đột nhau. Do đó người ta thường nói đến và ca tụng   nhân nghĩa.
  2. Có vi phạm giao thông là do có đối chiếu hành vi với  bảng qui định giao thông. Cũng vậy, có ngụy biện là do có sự hiểu biết. Không biết một sự việc thì không thể nói dối về việc đó. Để chống ngụy biện, Socrate nói rằng: “ Cuối cùng tôi chỉ biết một điều,  là tôi chẳng biết gì cả.”
  3, 4. Vào phòng tối người ta mới cần đèn, mặt trăng chỉ hiện rõ vào ban đêm. Cũng vậy, nhà nghèo mới biết con có hiếu, nước loạn mới biết người yêu nước thương dân.

 

    III. Các Bản Dịch Khác:

   

     1/ Lau - 18
  1. When the great way falls into disuse
There are benevolence and rectitude; 

   2. When cleverness emerges

There is great hypocrisy;
 
 3. When the six relations are at variance
There are filial children;
  3. When the state is benighted
There are loyal ministers.

    2/ Julien - 18
  1.Quand la grande Voie eut dépéri, on vit paraître l'humanité et la justice.
  2. Quand la prudence et la perspicacité se furent montrées, on vit naître une grande hypocrisie.
  3. Quand les six parents eurent cessé de vivre en bonne harmonie, on vit des actes de piété filiale et d'affection paternelle.
  4. Quand les États furent tombés dans le désordre, on vit des sujets fidèles et dévoués.

   
   3/ Wilhelm - 18
  1. Geht der große SINN zugrunde,
so gibt es Sittlichkeit und Pflicht.
  2. Kommen Klugheit und Wissen auf,
so gibt es die großen Lügen.
  3. Werden die Verwandten uneins,
so gibt es Kinderpflicht und Liebe.
  4. Geraten die Staaten in Verwirrung,
so gibt es die treuen Beamten.

 
                            )()(

 

        CHƯƠNG 19 : HOÀN  THUẦN

                  第 一 十九章 : 還  淳

 

      I. Kinh Văn:

  1. 絕聖棄智,民利百倍;

  2. 絕仁棄義,民復孝慈;

  3. 絕巧棄利,盜賊無有;

  4.此三者,以為文不足。

  5. 故令有所屬,

    見素, 抱樸, 少私,寡欲。

 

    1/  Phiên âm:

  1. Tuyệt thánh, khí trí dân lợi bách bội;
  2. Tuyệt nhân, khí nghĩa dân phục hiếu từ;
  3.
Tuyệt xảo, khí lợi đạo tặc vô hữu.
  4. Thử tam giả, dĩ
vi văn bất   túc.
  5. Cố lệnh hữu sở thuộc:
    Kiến tố, bão phác, thiểu tư, quả dục.

  

    2/ Diễn ca  19:  

 

  1. Bỏ đi trí  thánh thượng tầng,

Là  tăng ích lợi trăm phần cho  dân.

  2. Bỏ đi  cách  lối  nghĩa nhân,

Thật thà, chất phác khiến dân hiếu từ

  3. Bỏ đi xảo lợi riêng  tư,

Khiến  phường trộm cướp hại người tự tan.

  4. Ba điều chưa được  vẹn toàn,

Chỉ dùng để  nói  liên quan bề ngoài.

  5. Dạy dân làm những điều nay:

Vô tham, vô ngã, thật thà, trong thanh.

 

       2/ Nghĩa:
  1. Dứt thánh, bỏ trí dân lợi trăm phần;
  2. Dứt nhân, bỏ nghĩa dân lại hiếu từ;
  3. Dứt xảo, bỏ lợi trộm cướp không có.
  4. Ba điều đó (thánh trí, nhân nghĩa, xảo lợi) chỉ là văn vẻ bên ngoài, chẳng đủ vào đâu.
  5. Nên khiến dân chú trọng điều này:
    Sống thanh sạch, thật thà chất phác, giảm lòng tư riêng, bỏ tham dục.


    II. Khái Niệm Liên Hệ:
  1, 2, 3. Các hiện tướng đạo đức xã hội tích cực như: thánh trí, nhân nghĩa, xảo lợi luôn là bề nổi của các tiềm tướng tiêu cực như ngu mê, ác nghịch, trộm cướp. Chúng là những cặp đối tướng xuất hiện tùy theo hoàn cảnh  thời đại và xã hội. Giống như diễn viên đi trên một sợi dây căng, phải giữ thế cân bằng. Càng nghiêng về phía thánh trí, nhân nghĩa, xảo lợi thì vô tình càng chấp nhận sự cần thiết đối trọng của ngu mê, ác nghịch, trộm cướp. Theo qui luật này thì thường nhân khi phạm lỗi cũng tầm thường, và vĩ nhân khi mắc tội lại càng to lớn
hơn.
  4, 5. Các tiêu chuẩn đạo đức xã hội thánh trí, nhân nghĩa, xảo lợi chỉ là thể hiện bề ngoài nên chúng rất bấp bênh, phải tùy thuộc các đối trọng ngu mê, ác nghịch, trộm cướp. Vì vậy , cần chú trọng nuôi dưỡng, phát triển các nhân tố tốt tự nhiên vốn có bên trong con người là :  thanh tịnh, thành thật , v
ô ngã,  vô dục .

    III. Các Bản Dịch:

    1/ Lau – 19:
  1. Exterminate the sage, discard the wise,
And the people will benefit a hundredfold;
  2. Exterminate benevolence, discard rectitude,
And the people will again be filial;
  3. Exterminate ingenuity, discard profit,
And there will be no more thieves and bandits.
  4. These three, being false adornments, are not enough
  5. And the people must have something to which they can attach themselves:
Exhibit the unadorned and embrace the uncarved block,
Have little thought of self and as few desires as possible.

 

    2/ Julien - 19
  1. Si vous renoncez à la sagesse
 et quittez la prudence, le peuple sera cent fois plus heureux.
  2. Si vous renoncez à l'humanité et quittez la justice, le peuple reviendra à la piété filiale et à l'affection paternelle.
  3. Si vous renoncez à l'habileté et quittez le lucre, les voleurs et les brigands disparaîtront.
  4. Renoncez à ces trois choses et persuadez-vous que l'apparence ne suffit pas.
  5. C'est pourquoi je montre aux hommes ce à quoi ils doivent s'attacher.
Qu'ils tâchent de laisser voir leur simplicité, de conserver leur pureté, d'avoir peu d'intérêts privés et peu de désirs.
 

    3/ Wilhelm - 19
  1. Tut ab die Heiligkeit, werft weg das Wissen,
so wird das Volk hundertfach gewinnen.
  2. Tut ab die Sittlichkeit, werft weg die Pflicht,
so wird das Volk zurückkehren zu Kinderpflicht und Liebe.
  3. Tut ab die Geschicklichkeit, werft weg den Gewinn,
so wird es Diebe und Räuber nicht mehr geben.
  4. In diesen drei Stücken
ist der schöne Schein nicht ausreichend.
  5. Darum sorgt, daß die Menschen sich an etwas halten können,
Zeigt Einfachheit, haltet fest die Lauterkeit!
Mindert Selbstsucht, verringert die Begierden!
Gebt auf die Gelehrsamkeit!
So werdet ihr frei von Sorgen.

                                )()(

 

             CHƯƠNG  20 :  DỊ  TỤC

                第 二 十 章 : 異  俗

     I. Kinh Văn:


  1. 絕學無憂,唯之與阿,
相去幾何﹖善之與惡,
相去若何﹖

  2. 人之所畏,
不可不畏。荒兮其未央哉!
  3. 眾人熙熙如享太牢
如春登臺。我獨泊兮其未兆,
如嬰兒之未孩;
儽儽兮若無所歸。
  4. 眾人皆有餘,而我獨若遺。
我愚人之心也哉!
沌沌兮俗人昭昭。
我獨昏昏;
俗人察察,
我獨悶悶。
眾人皆有以,
而我獨頑且鄙。
  5. 我獨異於人,
而貴食母。

 

1/  Phiên âm: 

  1. Tuyệt học vô ưu, dụy chi dữ a, 

tương khứ kỷ hà?
Thiện chi dữ ác. tương khứ nhược hà ?
  2. Nhân chi sở úy, bất khả bất úy.
Hoang hề kỳ vị ương tai!
  3. Chúng nhân hi hi như hưởng thái lao,

như xuân đăng đài.
Ngã độc bạc hề kỳ vị triệu, như anh nhi

 chi vị hài. 

Luy luy hề nhược vô sở qui.
  4. Chúng nhân giai hữu dư, nhi ngã độc nhược di.
Ngã ngu nhân chi tâm dã tai!
Độn độn hề, tục nhân chiêu chiêu, ngã độc hôn hôn.
Tục nhân sát sát, ngã độc muộn muộn.
Đạm hề kỳ nhược hải. Liêu hề nhược vô chỉ.
Chúng nhân giai hữu dĩ, nhi ngã độc ngoan thả bỉ.
  5. Ngã độc dị ư nhân, nhi quí thực mẫu.
 

    2/ Diễn ca 20:

  1.  Dứt học cũng  hết lo âu,

 “Dạ! ”, và  “ơi ! “ có khác nhau chỗ nao ?

 Dữ, lành khác biệt ra sao?

  2. Những gì người sợ, ta nào chẳng kiêng.

Rộng thay, vô tận vô biên!

  3. Người vui như tiệc, như lên xuân đài.

Duy ta nín lặng  không lời,

Như trẻ thơ chửa biết cười làm vui.

Bơ phờ, lặng lẽ,, lui cui,

Lững lờ  như  chẳng có nơi để về.

4. Người ta đầy đủ dư thừa,

Riêng ta thiêu thốn mọi bề trước sau.

Lòng ta ngu  muội biết bao !

Người đời  sáng tỏ,  ta sao mơ màng.

Người đời phân biệt rõ  ràng,

Riêng ta  sầu muộn, bất an rối bời.

Quạnh hiu như giữa  biển khơi,

Vi vu như gió thổi hoài không ngưng.

Người ta đều có chỗ dùng;

Riêng ta thô thiển với cùng ngu ngoan.

  5. Chỉ  ta khác với người đời,

Bỡi ta tôn quý muôn loài mẹ nuôi.

 

    3/ Nghĩa:
  1. Dứt học, hết lo, dạ với ơi khác nhau bao nhiêu?
Thiện với ác khác nhau thế nào?
  2. Cái người sợ, ta há chẳng sợ.

Rộng lớn thay, không sao đến được!
  3. Người đời hớn hở, như hưởng yến tiệc, như lên đài xuân.
Riêng ta lặng lẽ, chẳng lộ ý tình, như đứa trẻ thơ chưa biết mỉm cười,
lãng đãng
, bơ phờ như chẳng nơi về.
  4. Người đời
   dư đủ , ta như thiếu sót.
Lòng ta mê muội biết bao!.
Người đời sáng
tỏ, riêng ta  mù mờ.
Người đời rành rẽ mọi  điều, riêng ta bối rối, ưu   phiền..

Vắng vẻ như biển khơi, vi vu như gió không ngừng thổi.
Mọi người đều hữu dụng, riêng ta ngu ngoan
, thô thiển.
  5. Ta kh
ác mọi người, vì ta tôn quí mẹ nuôi muôn loài.

    II. Khái Niệm Liên Hệ:

  1. Sự tồn tại tương đối giữa các khái niệm đạo đức và phi đạo đức là do hoàn cảnh tập thành.
  2. Sự nể sợ của thường nhân và đạo nhân tuy bên ngoài giống nhau nhưng bên trong không thể nào so sánh được
,  bỡi phẩm tính và  bản chất của đạo là vô hạn lượng.
  3. Động thái tình cảm của đạo nhân không
lệ  thuộc  sự kích thích của hoàn cảnh. Đạo là tuyệt đối nên không có phương vị và đích điểm.
  4. Động thái của thường nhân giống như người lội xuôi dòng nước nên khó rửa sạch
ô uế. Cách sống của đạo nhân như kẻ lội ngược dòng nước nên càng lúc thân tâm càng trong sạch. Vì vậy, hạnh ” Hằng thuận chúng sanh”     không phải là việc  dễ làm .
  5. Đạo tâm tôn trọng và tùy thuận lực hiếu sinh trong trời đất nên không thể thõa mãn cho tâm thế gian trong các xã hội bị lôi cuốn bỡi tham dục
và hiếu sát.

 

    III. Các Bản Dịch Khác:

    1/ Lau – 20:

  1.Between yea and nay
How much difference is there?
Between good and evil
How great is the distance?(1)
  2. What others fear
One must also fear (2).
  3. The multitude are joyous
As if partaking of the offering
Or going up to a terrace in spring.
I alone am inactive and reveal no signs,
And wax without having reached the limit.
Like a baby that has not yet learned to smile,
Listless as though with no home to go back to.
  4. The multitude all have more than enough.
I alone seem to be in want.
My mind is that of a fool - how blank!
Vulgar people are clear.
I alone am drowsy.
Vulgar people are alert.
I alone am muddled.
Calm like the sea;
Like a high wind that never ceases.
The multitude all have a purpose.
I alone am foolish and uncouth.
  5. I alone am different from others
And value being fed by the mother.
---------------
(1) Renounce the study, and you will be free of sorrow 
(絕學無憂)

(2) Không dịch : Hoảng hề kỳ vị ương tai !  (荒兮其未央哉!)

-------------------------

 

    2/ Julien – 20 : 

1. Renoncez à l'étude, et vous serez exempt de chagrins.

Combien est petite la différence de weï (un oui bref) et de o (un oui lent) !

Combien est grande la différence du bien et du mal !

  2. Ce que les hommes craignent, on ne peut s'empêcher de le craindre.

Ils s'abandonnent au désordre et ne s'arrêtent jamais.

  3. Les hommes de la multitude sont exaltés de joie comme celui qui se repaît de mets succulents, comme celui qui est monté, au printemps, sur une tour élevée.Moi seul je suis calme : (mes affections) n'ont pas encore germé.

Je ressemble à un nouveau-né qui n'a pas encore souri à sa mère.

Je suis détaché de tout, on dirait que je ne sais où aller.

  4. Les hommes de la multitude ont du superflu ; moi seul je suis comme une homme qui a perdu tout.

Je suis un homme d'un esprit borné, je suis dépourvu de connaissances.

Les hommes de la multitude sont remplis de lumières ; moi seul je suis comme plongé dans les ténèbres.

Les hommes du monde sont doués de pénétration ; moi seul j'ai l'esprit trouble et confus.

Je suis vague comme la mer ; je flotte comme si je ne savais où m'arrêter.

Les hommes de la multitude ont tous de la capacité ; moi seul je suis stupide ; je ressemble à un homme rustique.

  5.Moi seul je diffère des autres hommes parce que je révère la mère qui nourrit (tous les êtres). 

 

   3/ Wilhelm – 20:

 (1) 

  1. Zwischen Gewiß und Jawohl:

was ist da für ein Unterschied?

Zwischen Gut und Böse:

was ist da für ein Unterschied?

  2. Was die Menschen ehren, muß man ehren (2).

O Einsamkeit, wie lange dauerst Du?

  3. Alle Menschen sind so strahlend(3),

als ginge es zum großen Opfer,

als stiegen sie im Frühling auf die Türme.

Nur ich bin so zögernd, mir ward noch kein Zeichen,

wie ein Säugling, der noch nicht lachen kann,

unruhig, umgetrieben als hätte ich keine Heimat.

  4. Alle Menschen haben Überfluß;

nur ich bin wie vergessen.

Ich habe das Herz eines Toren, so wirr und dunkel.

Die Weltmenschen sind hell, ach so hell;

nur ich bin wie trübe.

Die Weltmenschen sind klug, ach so klug;

nur ich bin wie verschlossen in mir,

unruhig, ach, als wie das Meer,

wirbelnd, ach, ohne Unterlaß.

Alle Menschen haben, ihre Zwecke;

nur ich bin müßig wie ein Bettler.

  5. Ich allein bin anders als die Menschen:

Doch ich halte es wert,

Nahrung zu suchen bei der Mutter(4).

------------ 

(1) Verzichten die Studie, und Sie werden frei von Leid sein, (絕學無憂)

(2) Befürchten

(3) froh

(4) weil ich verehre die Mutter Fütterung (alle Wesen).

 

                                  )()(

              CHƯƠNG  21 :  HƯ  TÂM

                    第 二 十 一章 : 虛 心           

   

    I. Kinh Văn:

    1. 孔德之容惟道是從。

    2. 道之為物,惟恍惟惚。

惚兮恍兮其中有象。

恍兮惚兮其中有物。

窈兮冥兮其中有精。

其精甚真。其中有信。

  3. 自古及今,

其名不去以閱眾甫。

  4. 吾何以知眾甫之狀哉? 以此。

    1/
 Phiên âm:
  1. Khổng đức chi dung, duy Đạo thị tùng.
  2. Đạo chi vi vật, duy hoảng duy hốt.
Hốt hề, hoảng hề, kỳ trung hữu tượng.
Hoảng hề, hốt hề kỳ trung hữu vật;
Yểu hề minh hề, kỳ trung hữu tinh.
Kỳ tinh thậm chân, kỳ trung hữu tín.
  3. Tự cổ cập kim,
kỳ danh bất khứ, dĩ duyệt chúng phủ.
  4. Ngô hà dĩ t
ri chúng phủ chi trạng tai, dĩ thử.

 

    2/ Diễn ca 21

  1.Dung nghi   đức lớn  con  người,

Mỗi hình, mỗi vẻ đều từ Đạo ra.

2. Đạo sinh muôn vạt chỉ là,

Lờ mờ, thấp thoáng, nhưng mà bên trong

Có  vật thể, có hình dung.

Sâu xa, mờ mịt, bên trong tinh thành.

Tinh thành chân thật vô cùng,

Niềm tin lại ở bên trong tinh thành.

 3.  Xưa nay Đạo vẫn còn danh,

Tên   không  hề  mất tạo sanh muôn loài,

Do đâu ta biết   điều này?

Căn nguyên hình trạng  trình bày như tren.

 

     3/ Nghĩa:
  1. Dung nghi đức lớn  tùy theo Đạo.
  2. Đạo sinh muôn vật, chỉ lờ mờ thấp thoáng.Thấp thoáng lờ mờ trong có hình tượng.
Lờ mờ thấp thoáng trong có vật thể. Mờ mịt sâu xa trong có tinh thành. Tinh thành  chân thực trong có niềm tín.
  3.
 Đạo vốn xưa nay,Tên vẫn  còn, để tạo sinh  muôn vật.
  4. Do đâu ta biết bản nguyên
hình trạng vạn vật? Do như vậy đó !

 

    II. Khái Niệm Liên Hệ:
  1. Đạo  là cộ
i rễ  nên khó thấyi, đức là  đạt đạo hiện ra  thấy qua dung nghi.
  2, 3. "Cái khó thấy nhất,
là cái trước- mắt.
Cái tìm không gặp, là cái khắp- nơi.
Cái chỉ để chơi, là sự phân biệt.
Cái gì cũng biết, xa lánh đạo trời.
Khó nhất trên đời, tự biết mình vậy."

  4. Đạo ở khắp nơi cho nên tự biết mình  là biết đạo vậy.
 

    III. Các Bản Dịch Khác:

    1/ Lau - 21
  1. In his every movement a man of great virtue
Follows the way and the way only.
  2. As a thing the way is Shadowy and indistinct.
Indistinct and shadowy,Yet within it is an image;
Shadowy and indistinct,Yet within it is a substance.
Dim and dark,Yet within it is an essence.
This essence is quite genuine
And within it is something that can be tested.
  3. From the present back to antiquity,
Its name never deserted it.
It serves as a means for inspecting the fathers of the multitude.
  4.How do I know that the fathers of the multitude are like that?
By means of this.

    2/ Julien – 21 :
  1. Les formes visibles de la grande Vertu émanent uniquement du Tao.
  2. Voici quelle est la nature du Tao. Il est vague, il est confus.
Qu'il est confus, qu'il est vague ! Au-dedans de lui, il y a des images.
Qu'il est vague, qu'il est confus ! Au-dedans de lui il y a une essence spirituelle.
Cette essence spirituelle est profondément vraie.
Au-dedans de lui, réside le témoignage infaillible (de ce qu'il est) ;
  3. depuis les temps anciens jusqu'à aujourd'hui,
son nom n'a point passé. Il donne issue (naissance) à tous les êtres.

  4. Comment sais-je qu'il en est ainsi de tous les êtres ? (Je le sais) par le Tao.

    3/ Wilhelm – 21:
  1. Des großen LEBENS Inhalt folgt ganz dem SINN (1).
  2. Der SINN bewirkt die Dinge so chaotisch, so dunkel.
Chaotisch, dunkel sind in ihm Bildes.
Dunkel, chaotisch sind in ihm Dinge.
unergründlich finster ist in ihm Same.
Dieser Same ist ganz wahr.
In ihm ist Zuverlässigkeit.
  3. Von alters bis heute
sind die Namen nicht zu entbehren, um zu überschauen alle Dinge.
  4.Woher weiß ich aller Dinge Art? Eben durch sie.

------------

(1) Weg  

                                   )()(

 

         CHƯƠNG 22 : ÍCH  KHIÊM

             第二十  二 章 :  益  謙

 

     I. Kinh Văn:         

  1. 曲則全,枉則直,

窪則盈,敝則新,

少則得,多則惑。

 

  2. 是以聖人抱一,

為天下式。

不自見 故明;

不自是故彰;

不自伐故有功;

不自矜故長.

 

  3. 夫唯不爭,

故天下莫能與之爭。

 

  4. 古之所謂: 曲則全者,

豈虛言哉!

誠全而歸之。

 

    1/ Phiên âm:

 

  1. Khúc tắc toàn,uổng tắc trực, 
Oa tắc doanh, tệ tắc tân,
Thiểu tắc đắc,đa tắc hoặc.
    2. Thị dĩ thánh nhân bão nhất,
Vi thiên hạ thức.
Bất tự hiện, cố minh;
Bất tự thị, cố chương;
Bất tự phạt cố hữu công;
Bất tự căng, cố trưởng.
 3. Phù duy bất tranh,
Cố thiên hạ mạc năng dữ chi tranh.
  4. Cổ chi sở vị: Khúc tắc toàn giả,
Khởi hư ngôn tai!
Thành toàn nhi qui chi.

 

    2/ Diễn ca  22:

  1.Khuyết rồi tất phải vẹn toàn,

Quanh co tất phải trở thành thẳng ngay. 

Lũng  sâu ắt  trở nên  đầy,

Cũ mà  tu  sửa  mỗi ngày mới ra.

Không tham,  Đạo ở nơi ta;

Tham nhiều, muốn  lắm hóa ra mê  lầm. 

  2.Thánh nhân hiệp nhất Đạo tâm,

Để làm gương  sáng thế nhân soi cùng.

Không khoe nên được thanh trong ;

 Không xưng mình phải, nên thông sáng nhiều;

    Công lao chẳng kể, chẳng kêu,

Cho nên mới trở thành người có công;

Tự cao, tự đại  cũng không,

Cho nên là lớn  ở trong hàng đầu.

  3. Không tranh hơn thiệt cùng ai,

Nên   không thể có  ai tranh được mình.

  4. Lời xưa đã nói rõ ràng:

“ Khuyết rồi ắt phải  trở thành toàn nguyên.”

Há đâu lời nói hảo huyền !

Thành công tức thị qui nguyên vẹn toàn.

 
     3/ Nghĩa:

  1. Khiếm khuyết trở nên toàn  vẹn , tà vạy trở nên ngay thẳng,
 Trung sâu trở nên cao đầy, cũ trở nên mới, Ít  thì dễ đạt  được ,nhiều  thì dễ  mê lầm. 

   2. Cho nên, thánh nhân giữ lấy Đạo tâm hiệp nhất để làm mẫu mực cho thiên hạ.

Không coi mình là sáng nên sáng;
Không
xưng mình là phải nên rõ;
Không kể công
nên có công;
Không
tự cao, tự đại nên đứng đầu.
 

  3. Ôi, chỉ vì không tranh với ai,
Nên không ai tranh được với mình.

  4. Lời người xưa nói: Cái gì khuyết thì toàn vẹn. Há phải là câu nói suông đâu?
Thành là trở về cái trọn vẹn.

    II. Khái Niệm Liên Hệ:

  1. Các khái niệm đối biên như khuyết-tròn, cong-ngay, lưng-đầy, cũ-mới,…có tính tương đối phụ thuôc định nghĩa và gốc qui chiếu.
  2. “ Cái một ” ở đây có thể hiểu qua cảm trạng hiệp nhất không bị chi phối bỡi nhận thức phân biệt.
 
3.. Cái toàn  vẹn là một, là đơn nhất nên không còn có gì để so sánh với nó nữa.

 4. Hồi qui là sự toàn vẹn. Thành công ở trên đường  về.

    III. Các Bản Dịch Khác:

    1/ Wayley – 22:

  1. “To remain whole, be twisted!”
To become straight, let yourself be bent.
To become full, be hollow.
Be tattered, that you may be renewed.
Those that have little, may get more,
Those that have much, are but perplexed.

  2.Therefore the ; Sage
Clasps the Primal Unity,
Testing by it everything under heaven.
He does not show himself; therefore he’s seen everywhere.
He does not define himself, therefore he is distinct.
He does not boast of what he will do, therefore he succeeds.
He is not proud of his work, and therefore it endures.

  3. He does not contend,
And for that very reason no one under heaven can contend with him.

  4. So then we see that the ancient saying “To remain whole, be twisted!”
was no idle word?
For true wholeness can only be achieved by return.

    2/ Julien – 22:

  1. Ce qui est incomplet devient entier.
Ce qui est courbé devient droit.
Ce qui est creux devient plein.
Ce qui est usé devient neuf.
Avec peu (de désirs) on acquiert le Tao ; avec beaucoup (de désirs) on s'égare.

  2. De là vient que le saint homme conserve l'Unité (le Tao),
et il est le modèle du monde. Il ne se met pas en lumière, c'est pourquoi il brille.

Il ne s'approuve point, c'est pourquoi il jette de l'éclat.
Il ne se vante point, c'est pourquoi il a du mérite.
Il ne se glorifie point, c'est pourquoi il est le supérieur des autres.

  3. Il ne lutte point,
c'est pourquoi il n'y a personne dans l'empire(1) qui puisse lutter contre lui.

  4. L'axiome des anciens : Ce qui est incomplet devient entier,
était-ce une expression vide de sens ?
Quand l'homme est devenu véritablement parfait, (le monde) vient se soumettre à lui.
---------
(1) dans le monde

    3/ Wilhelm – 22:
  1. Was halb ist, wird ganz werden.
Was krumm ist, wird gerade werden.
Was leer ist, wird voll werden.
Was alt ist, wird neu werden.
Wer wenig hat, wird bekommen.
Wer viel hat, wird benommen.

  2. Also auch der Berufene:
Es umfaßt das Eine
und ist der Welt Vorbild.

 Er will nicht selber scheinen,
darum wird er erleuchtet.
Er will nichts selber sein,
darum wird es herrlich.
Er rühmt sich selber nicht,
darum vollbringt er Werke.
Er tut sich nicht selber hervor,
darum wird es erhoben.

  3. Denn wer nicht streitet,
mit dem kann niemand auf der Welt streiten.

  4. Was die Alten gesagt: Was halb ist, soll voll werden, ist fürwahr kein leeres Wort. Alle wahre Vollkommenheit ist darunter befaßt.   
                                     )()(

                CHƯƠNG 23
:  HƯ  VÔ

                   第二十三章 :  虛  無

I Kinh Văn:

  1.希言自然。

   2. 故飄風不終朝,

驟雨不終日。

孰為此者?天地。

天地尚不能久,

而況於人乎?

  3. 故從事於道者,

道者, 同於道;

德者,同於德;

失者,同於失。

同於道者,道亦樂得之;

同於德者,德亦樂得之;

同於失者,失亦樂得之。

  4. 信不足焉,有不信焉。

 

     1/  Phiên âm:
 
  1. Hi ngôn tự nhiên. 

  2. Cố, phiêu phong bất chung triêu,
Sậu vũ bất chung nhật.
Thục vi thử giả
? Thiên địa.
Thiên địa thượng bất năng cửu,
Nhi huống ư nhân hồ? 

  3. Cố tòng sự ư đạo giả.
Đạo giả đồng ư đạo.
Đức giả đồng ư đức.
Thất giả đồng ư thất.
Đồng ư đạo giả, đạo diệc lạc đắc chi.
Đồng ư đức giả, đức diệc lạc đắc chi;
Đồng ư thất giả, thất diệc lạc đắc chi. 

  4. Tín bất túc yên, hữu bất tín yên.

 

    2/ Diễn ca 23:

  1. Tự nhiên ít nói là hay.

  2. Cho nên gió lốc không đầy buổi mai;

Mưa rào không thể trọn  ngày.

Người làm ra những điều  này là ai ?

  - Đất trời.

Đất trời còn chẳng lâu dài,

 Huống chi  là chuyện của  người thế gian ?

  3. Nên người có đạo rõ ràng:

Cùng đồng với đạo vẹn toàn trong tâm;

Có đức cùng đức hiệp thông,

Tán thất đạo đức  ác nhân buộc ràng .

Có đạo, đạo cũng  vui an,

Có  đức ,đức cũng  hân hoan vui mừng; 

Thất tán đạo đức cũng trong

 Vui cũng thất  tán  ác nhân buộc ràng.

  4. Tin mà  không được vẹn toàn  ,

Lại còn suy tính  nên càng  không tin.

 

     3/ Nghĩa:

  1. It nói thì hợp với tự nhiên

  2.Cũng vậy, gió lốc không thổi suốt buổi sáng, Mưa rào không mưa suốt một ngày.
Ai làm những điều ấy? Trời đất.
Việc trời đất còn không thể lâu dài ,
Huống chi việc của
con  người?
  3. Cho nên
người tùy  theo đạo thì:
Đồng với đạo.
Theo đức thì đồng với đức.
Theo mất
(đạo đức) thì đồng với mất.
Đồng với đạo,
đạo cũng vui  .
Đồng với đức ,
đức cũng vui  .
Đồng với mất (đạo đức)
thì vui cho  mất 
  4. Không đủ tin , sẽ không tin.

    II. Khái Niệm Liên Hệ:

  1. Miệng lưỡi có thể nói hoặc nín, nhưng tai luôn mở ra để nghe. Vì vậy nghe nhiều hợp tự nhiên hơn nói nhiều. Trước và sau khi nói là im lặng, vậy im lạng là cái nền tự nhiên của nói.
  2. Tự nhiên là
thường đều và lâu dài, những gì bất thường là trái với tự nhiên nên không thể lâu dài được.

  3. Sự sống diễn tiến theo đà của nó, tùy theo lợi thú mà đà sống này tạo thành thói quen hay tập tính rất khó thay đổi nơi mỗi cá thể. Ý này gần gũi với khái niệm “ biệt  nghiệp” trong Phật giáo.
  4. Tri thức dựa trên phân biệt nên có tính đa tạp, có thể đạt các mức độ khác nhau. Tin tưởng là hiệp thông nên c ó tính đơn nhất,
toàn vẹn, không có mức độ lưng chừng, chỉ có tin hoặc không tin mà thôi.

 

     III. Các Bản Dịch Khác:

    1/ Lau - 23:  

  1.To use words but rarely Is to be natural. 

   2. Hence a gusty wind cannot last all morning,
and a sudden downpour cannot last all day.
Who is it that produces these? Heaven and earth.
If even heaven and earth cannot go on forever,
much less can man.

   3. That is why one follows the way.
A man of the way conforms to the way;
A man of virtue conforms to virtue;
A man of loss conforms to loss.
He who conforms to the way is gladly accepted by the way;
He who conforms to virtue is gladly accepted by virtue;
He who conforms to loss is gladly accepted by loss. 

  4. When there is not enough faith, there is lack of good faith.

    2/ Julien – 23:

 1. Celui qui
(12) ne parle pas (arrive au) non-agir. 

 2. Un vent rapide ne dure pas toute la matinée;
une pluie violente ne dure pas tout le jour.
Qui est-ce qui produit ces deux choses ? Le ciel et la terre.
Si le ciel et la terre même ne peuvent subsister longtemps
(13).
à plus forte raison l'homme ! 

 3. C'est pourquoi si l'homme se livre au Tao,
il s'identifie au Tao ;
s'il se livre à la vertu, il s'identifie à la vertu ;
s'il se livre au crime, il s'identifie au crime.

   4.  (1).

---------------------

(1) Quand il n'y a pas assez de foi, il y a un manque de bonne foi.

  (12). (13). Có ghi chú nhận xét, nhưng dài nên không ghi lại

-------------------

    3/ Wilhelm – 23:

  1. Macht selten die Worte,dann geht alles von selbst.

  2. Ein Wirbelsturm dauert keinen Morgen lang.
Ein Platzregen dauert keinen Tag.
Und wer wirkt diese? Himmel und Erde.
Was nun selbst Himmel und Erde nicht dauernd vermögen,
wieviel weniger kann das der Mensch? 

  3. Darum: Wenn du an dein Werk gehst mit dem SINN (1),
so wirst du mit denen, so den SINN haben, eins im SINN,
mit denen, so das LEBEN (2) haben, eins im LEBEN,
mit denen, so arm sind, eins in ihres Armut.
Bist du eins mit ihnen im SINN,so kommen dir die, so den SINN haben,auch freudig entgegen.
Bist du eins mit ihnen im LEBEN,so kommen dir die, so das LEBEN haben,auch freudig entgegen.
Bist du eins mit ihnen in ihrer Armut,so kommen dir die, so da arm sind, auch freudig entgegen.

   4.Wo aber der Glaube nicht stark genug ist,
da findet man keinen Glauben.
------------
(1) Weg
(2) Tugend

                             

                   )()(

        CHƯƠNG 24 
; KHỔ  ÂN                         

            第二十 四 章 ;  苦  恩

     

    I. Kinh Văn:

  1.企者不立, 跨者不行。
自見者不明; 自是者不彰。
自伐者無功; 自矜者不長。

  2.
其  於道也曰:餘食贅 行。
物或惡之,故有道者不處。


      1/
Phiên âm:
   1. Xí giả bất lập; khóa giả bất hành.
Tự hiện giả bất minh; tự thị giả bất chương.
Tự phạt giả vô công; tự căng giả bất trường.

    2. Kỳ ư Đạo dã viết : Dư thực chuế hành.
Vật hoặc ố chi, cố hữu đạo giả bất xử.

 

    2/ Diễn ca  24:

  1. Nhón gót đứng chẳng vững vàng;

Kiễng  chân không thể  dễ dàng đi nhanh.

Khoe mình  nên chẳng  trong thanh ;

Tự xưng mình  phải, trở thành quấy  sai;

Công lao  kể lể,  kêu nài,

Cho nên mới trở thành người vô công;

Kiêu căng, tự đại cuồng ngông,

Chẳng phải là lớn sánh cùng người ta.

  2/ Nói theo có đạo, đó là:

Cơm thừa việc thải đâu ra ích  gì !

Vật mà ai cũng  khinh khi,

Nên người có đạo bỏ đi không dùng.  

 

    2/ Nghĩa:
  1. Nhón gót lên thì đứng không vững; xoạc chân ra thì đi không mau;
Tự
khoe mình  sáng thì không sáng.
Tự x
ưng  mình phải nên mê mờ.
Coi mình có công nên không công.
Kiêu căng , tự đại thì không thể làm lớn. .
 2. Nói theo đạo thì:
Đó là đồ ăn dư, việc làm thừa. ai cũng khinh ghét, vì vậy người có đạo không dùng đến.

    II. Khái Niệm Liên hệ:
  1
. Hành động mất chánh niêm, do dục tâm áp đặt, không tập trung vào thực tiễn hoàn cảnh, dễ  trở thành quái dị,  gây tổn hại hơn là phúc lơi.

  2. Người giữ đạo không làm điều quái dị để được chú ý.  

    III. Các bản dịch khác:

      1/ Lau - 24
  1. He who tiptoes cannot stand; he who strides cannot walk.
He who shows himself is not conspicuous;
He who considers himself right is not illustrious;
He who brags will have no merit;
He who boasts will not endure.

  2. From the point of view of the way these are 'excessive food and useless excresences'.
As there are Things that detest them, he who has the way does not abide in them.

    2/ Julien – 24 :
  1. Celui qui se dresse sur ses pieds ne peut se tenir droit ; celui qui étend les jambes ne peut marcher.
Celui qui tient à ses vues n'est point éclairé.
Celui qui s'approuve lui-même ne brille pas.
Celui qui se vante n'a point de mérite.
Celui qui se glorifie ne subsiste pas longtemps.

  2. Si l'on juge cette conduite selon le Tao, on la compare à un reste d'aliments ou à un goitre hideux
qui inspirent aux hommes un constant dégoût.C'est pourquoi celui qui possède le Tao ne s'attache pas à cela.

    3/ Wilhelm – 24:

  1. Wer auf den Zehen steht, steht nicht fest.Wer mit gespreizten Beinen geht,kommt nicht voran.
Wer selber scheinen will,wird nicht erleuchtet.
Wer selber etwas sein will,wird nicht herrlich.
Wer selber sich rühmt,vollbringt nicht Werke.
Wer selber sich hervortut,wird nicht erhoben.

  2. Er ist für den SINN wie Küchenabfall und Eiterbeulen.
Und auch die Geschöpfe alle hassen  ihn.Darum: Wer den SINN(1)  hat,weilt nicht dabei.

----------------
(1) Tao oder Pfad.

        (Xem tiếp kỳ 3)

  Phú Yên, Tháng Hai, Ất Tỵ - 2o25

------------------------------------------------

                      Đàm Khánh Hỷ

 

                               

                                       

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét