KỲ 2
Lão Tử
ĐẠO ĐỨC KINH
Chương 13-24
-----------
CHƯƠNG 13: YẾM SỈ
I. Kinh Văn:
1. 寵辱若驚, 貴大患若身.
2. 何謂寵辱若驚?
寵爲下, 得之若驚, 失之若驚,
是謂寵辱若驚.
3. 何謂貴大患若身?
吾所以有大患者, 爲吾有身,
及吾無身, 吾有何患?
4.
故貴以身爲天下, 若可寄天下;
愛以身爲天下, 若可託天下.
1/ Phiên âm:
1. Sủng, nhục nhược kinh.
Quý đại hoạn
nhược thân.
2. Hà vị sủng nhục nhược kinh?
Sủng vi hạ, đắc chi nhược kinh; thất chi nhược kinh.
Thị vị sủng, nhục nhược kinh.
3. Hà vị quý đại hoạn nhược thân?
Ngô sở dĩ hữu đại hoạn giả, vị ngô hữu thân.
Cập ngô vô thân, ngô hữu hà hoạn?
4. Cố quý dĩ thân vi thiên hạ, nhược khả ký thiên hạ;
Ái dĩ thân vi thiên hạ, nhược khả thác thiên hạ.
2/ Diễn ca
13:
1. Nhục, vinh
đều cũng sợ lo,
Họa do tôn quí như do thân mình.
Tại sao sợ nhục, lo vinh?
-Bỡi vinh hoa lắm đắm mình càng sâu.
Được thì lo
giữ cho lâu,
Mất thì lại bị buồn rầu, rẻ khinh,
Cho nên sợ nhục, lo vinh.
3. Đại họa tôn
quí sao mình phải mang?
- Bỡi ta có một tấm thân,
Cho nên phải chịu gánh phần họa tai.
Nếu ta không có thân này,
Lấy chi mà phải đọa đày lầm than.
4.Muốn cho
quốc thái dân an,
Thương người như thể thương thân của của minh.
3/ Nghĩa:
1.Vinh , nhục đều là lo sợ. Tôn quý là tai hoạ
lớn như tai họa có thân.
2. Tại sao gọi vinh, nhục đều là lo sợ?
Vinh hoa gây trầm trệ , được nó thì lo giữ , mất nó thì sợ bị nhục.
Vì vậy mới gọi vinh, nhục đều là lo sợ .
3.Tại sao gọi tôn quí là hoạ lớn như cái thân?
-Sở dĩ ta có các tai họa vì ta có thân quý giá , Nếu không có thân, ta có hoạn nạn gì đâu?
4. Vậy, người nào quý
trọng thiên hạ
như quý thân mình , có thể gửi thiên hạ cho họ. Người nào thương yêu thiên hạ như yêu thân mình, có thể giao thiên hạ cho
họ.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Mang thân làm người là cao quý, nên con người mới bị đau
khổ.
2. Được tôn vinh hay bị hạ nhục đều làm cho con người đột phát vui buồn
gây ra rối loạn tâm thần có hại . Vinh hoa cũng chỉ là cái gì thấp , bỡi có nó thì chịu gian khổ,
mất nó lại bị ưu phiền.
3. Tôn quí hay họan nạn đều khổ như thân khổ. do vì qui chiếu chúng về một điểm gốc, là thân , là “Ngã vị”. Cho nên vô ngã cũng là một cách giúp con người giải thoát đau khổ.
4. Quý trọng dân như quý thân mình, thương yếu dân như yêu thân
mình. Đó là cách để nhân biết giá trị
tín nhiệm của một chế độ, triều đại.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau - 13
1.Favor and disgrace are things that startle; High rank is, like one's
body, a source of great trouble.
2. What is meant by saying favor and disgrace are things that startle?
Favor when it is bestowed on a subject serves to startle as much as when it is
withdrawn.
This is what is meant by saying that favor and disgrace are things that startle.
3. What is meant by saying that high rank is, like one's body, a source
of great trouble?
The reason I have great trouble is that I have a body.
When I no longer have a body, what trouble have I?
4. Hence he who values his body more than dominion over the
empire (1) can be entrusted with the empire(1).
He who loves his body more than dominion over the empire (1) can be
given the custody of the empire (1).
----------------
(1) all the people
2/ Julien - 13
1. Le sage redoute la gloire comme l'ignominie ; son corps lui pèse
comme une grande calamité.
2. Qu'entend-on par ces mots : il redoute la gloire comme l'ignominie ?
La gloire est quelque chose de bas. Lorsqu'on l'a obtenue, on est comme rempli
de crainte ; lorsqu'on l'a perdue, on est comme rempli de crainte.
C'est pourquoi l'on dit : il redoute la gloire comme l'ignominie.
3. Qu'entend-on par ces mots : son corps lui pèse comme une grande
calamité ?
Si nous éprouvons de grandes calamités, c'est parce que nous avons un corps.
Quand nous n'avons plus de corps (quand nous nous sommes dégagés de notre
corps), quelles calamités pourrions-nous éprouver ?
4. C'est pourquoi, lorsqu'un homme redoute de gouverner lui-même
l'empire , on peut lui confier l'empire ; lorsqu'il a regret de gouverner
l'empire, on peut lui remettre le soin de l'empire (1).
----------------
(1) traduction de
cette dernière phrase n'a pas le mot "corps" . Y
aurait-il un problème?
--------------
3/ Wilhelm - 13
1. Gnade ist beschämend wie ein Schreck. Ehre ist ein großes Übel wie
die Person.
2. Was heißt das : Gnade ist beschämend wie ein Schreck?
Gnade ist etwas Minderwertiges. Man erlangt sie und ist wie erschrocken.
Man verliert sie und ist wie erschrocken.
Das heißt: Gnade ist beschämend wie ein Schreck.
3.Was heißt das: Ehre ist ein großes Übel wie die Person?
Der Grund, warum ich große Übel erfahre, ist daß ich eine Person habe.
Habe ich keine Person, was für Übel konnte ich dann erfahren?
4. Darum: Wer in seiner Person die Welt ehrt, dem kann man wohl die Welt
anvertrauen.
Wer in seiner Person die Welt liebt,dem kann man wohl die Welt übergeben.
)()(
CHƯƠNG 14
: TÁN
HUYỀN
I. Kinh Văn:
1. 視之不見名曰夷。
聽之不聞名曰希。
摶 之不得名曰微。
此三者不可致詰,
故混而為一。
2.其上不皦,其下不昧,
繩繩不可名,
復歸於無物。
是謂無狀之狀,
無物之象, 是謂惚恍。
迎之不見其首,
隨之不見其後。
3. 執古之道以御今之有。
能知古始,是謂道紀。
1/ Phiên âm:
1.Thị chi bất kiến, danh viết Di;
thính chi bất văn, danh viết Hi;
bác chi bất đắc, danh viết Vi .
Thử tam giả bất khả trí cật.
Cố hỗn nhi vi nhất.
2. Kì thượng bất kiểu, kì hạ bất muội.
Thằng thằng bất khả danh.
Phục quy ư vô vật.
Thị vị vô trạng chi trạng,
vô vật chi tượng. Thị vị hốt hoảng.
Nghinh chi bất kiến kỳ thủ,
tuỳ chi bất kiến kỳ hậu.
3. Chấp cổ chi đạo, dĩ ngự kim chi
hữu.
Năng tri cổ thuỷ, thị vị đạo kỉ.
2/ Diên ca 14
1. Vật nhìn
không thấy là Di.
Lắng không nghe được gọi Hi, im
lìm.
Rờ không xúc chạm cứng, mềm
Đó ià vô thể, ẩn
tàng, huyền Vi.
Cả ba không thể liễu tri,
Làm thành đơn nhất đều vì thể không.
2. Bên trên nó
chẳng sáng trong;
Bên dưới nó chẳng tối tăm, mù mờ.
Không tên, không thể
xưng hô,
Trên đường nó lại trở về tánh
không.
Nó là thể trạng huyền linh,
Đó là vô vật, vô hình, rỗng rang.
Phất phơ, hốt hoảng,
mang mang.
Đón không thấy mặt, theo
càng khuất lưng.
3. Nhân xưa giũ Đạo thẳng ngay,
Cho nên quả trổ ngày nay
tốt lành.
Cội nguồn rõ biết
rành
rành,,
Là giềng mối Đạo đã thành
nơi ta .
3/ Nghĩa:
1. Nhìn không thấy, gọi là Di, hay vô sắc
Lắng tai không nghe, gọi là Hi; hay vô thanh
Nắm bắt
không
được, gọi là Vi. vô thể
Ba thứ đó không thể biết đến cùng ,
Vì thể
tánh không chúng làm thành một.
2.Trên nó không sáng; dưới nó không
tối,
Dằng
dặc mà không thể gọi tên.
Lại trở về chỗ không có vật.
Ấy là hình sắc vô
sắc,
Hiện tướng vô tướng
Ấy gọi là "hốt hoảng".
Đón nó chẳng thấy mặt,
theo nó chẳng thấy lưng .
3. Nắm vững Đạo
thời xưa để ứng đối cái hiện ra thời nay.
Hay
biết được cội nguồn là
nắm được giềng mối Đạọ
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1.Di, Hi, Vi, hay vô sắc, vô thanh, vô thể là cách nói về “ Thể Tánh Không”
của Đạo. Khái
niệm “ Hiệp nhất” là nói về Đạo không thể biết bằng trí phân biệt.
2. Đạo
không lệ thuộc phương vị không gian và hạn kỳ thời gian .Mọi sự đo lường, tính toán, suy nghĩ đều không thể xác định được Đạo.
3. Khảo sát cái cũ để hiểu rõ cái mới là phương
pháp đối chiếu nhận thức trọn vẹn, coi biến dịch là dòng nhân quả liên tục, bất
khả đoạn diệt. Hiện tại là quả của nhân quá khứ, đồng thời là nhân của quả tương lai. Quá khứ không còn, tương lai
chưa có, chỉ có hiện tại hiện hữu mà thôi.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Waley –
14:
1. Because the eye gazes but can catch no glimpse of it, It is called
elusive (1).
Because the ear listens but cannot hear it, It is called the rarefied.
Because the hand feels for it but cannot find it, It is called the
infinitesimal.
These three, because they cannot be further scrutinized,
Blend into one,
2. Its rising brings no light; Its sinking, no darkness.
Endless the series of things without name
On the way back to where there is nothing.
They are called shapeless shapes;
Forms without form Are called vague semblance.
Go towards them, and you can see no front;
Go after them, and you see no rear.
3. Yet by seizing on the Way that was, You can ride the things that are
now.
For to know what once there was, in the Beginning, This is called the essence
of the Way.
----------------
(1) colorless
2/ Julien -14 :
1.Vous le regardez (le Tao) et vous ne le voyez pas : on le dit
incolore.
Vous l'écoutez et vous ne l'entendez pas : on le dit aphone.
Vous voulez le toucher et vous ne l'atteignez pas : on le dit incorporel.
Ces trois qualités ne peuvent être scrutées à l'aide de la parole (1).
C'est pourquoi on les confond en une seule.
2. Sa partie supérieure n'est point éclairée ; sa partie inférieure
n'est point obscure.
Il est éternel et ne peut être nommé.
Il rentre dans le non-être.
On l'appelle une forme sans forme,
une image sans image.On l'appelle vague, indéterminé.
Si vous allez au-devant de lui, vous ne voyez point sa face ;
si vous le suivez vous ne voyez point son dos.
3. C'est en observant le Tao des temps anciens qu'on peut gouverner les
existences d'aujourd'hui.
Si l'homme peut connaître l'origine des choses anciennes, on dit qu'il tient le
fil du Tao.
----------------
(1) sensibilité
3/ Wilhelm - 14
1. Man schaut nach ihm und sieht es nicht: Sein Name ist Keim (1)
Man horcht nach ihm und hört es nicht: Sein Name ist Fein.
Man faßt nach ihm, und fühlt es nicht, Sein Name ist Klein.
Diese drei kann man nicht trennen,
darum bilden sie vermischt Eines.
2. Sein Oberes ist nicht licht,
sein Unteres ist nicht dunkel.
Ununterbrochen quellend, kann man es nicht nennen.
Er kehrt wieder zurück zum Nichtwesen.
Das heißt die gestaltlose Gestalt,
das dinglose Bild. Das heißt das dunkel Chaotische.
Ihm entgegengehend sieht man nicht sein Antlitz,
ihm folgend sieht man nicht seine Rückseite.
3. Wenn man festhält den SINN(2) des Altertums,
um zu beherrschen das Sein von heute,
so kann man den alten Anfang wissen.
Das heißt des SINNS (2) durchgehender Faden.
----------------
(1) farblos
(2) Tao oder Weg
)()(
CHƯƠNG 15 : HIỂN ĐỨC
第 一 十 五 章: 顯 德
I. Kinh Văn
1. 古之善為士者,
微妙玄通,
深不可識。
夫唯不可識,
故強為之容。
2. 豫兮若冬涉川;
猶兮若畏四鄰;
儼兮其若容;
敦兮其若樸;
曠兮其若谷;
混兮其若濁;
渙兮若冰之將釋;
3. 孰能濁以靜之徐清。
孰能安以動之徐生 4. 保 此 道 者, 不 欲 盈.
夫 唯 不盈,
故 能 蔽, 不 新 成.
1/ Phiên
âm:
1. Cổ chi thiện vi sĩ giả,
vi diệu huyền thông,
thâm bất khả thức.
Phù duy bất khả thức,
cố cưỡng vi chi dung.
2. Dự hề nhược đông thiệp xuyên;
Do hề nhược úy tứ lân;
Nghiễm hề kỳ nhược khách;
Hoán hề nhược băng chi tương thích;
Đôn hề kỳ nhược phác;
Khoáng hề kỳ nhược cốc;
Hỗn hề kỳ nhược trọc.
3. Thục năng trọc dĩ tĩnh
chi từ thanh?
Thục năng an dĩ động chi từ sinh?
4. Bảo thử Đạo giả bất dục
doanh.
Phù duy bất doanh,
cố năng tế, bất tân thành.
2/ Diễn ca 15:
1. Ngày xưa hièn
sĩ thiện nhân,
Tinh thông,huyền diệu,uyên thâm khôn lường.
Chỉ vì không biết tỏ tường,
Cho nên tạm tả đôi đường hình dung :
2. Lần dò như lội
qua sông;
Rụt rè như sợ mich lòng lân gia;
Kính cung như
khách phương xa ;
Tràn đày chan
chứa như là băng tan;
Thật thà, mộc
mạc, sơ hoang;
Trống như hang động rỗng rang bốn bề ;
Trộn hòa như thẻ
đục mờ;
3. Ai hay tĩnh, đục dần về trong thanh?
Ai hay động, tĩnh lại sanh ?
4. Tâm người giữ Đạo đã không cầu toàn.
Chỉ vì không được đầy tràn.
Nên hay che
chở, tân trang chẳng cần.
3/ Nghĩa:
1.Thiện sĩ ngày xưa,
Tinh tế nhiệm mầu, siêu huyền thông suốt.
Thâm sâu không thể biết được.
Bởi không biết được ,
Chỉ tạm tả hình dung.
2. Thận trọng như qua sông mùa đông;
E dè như sợ láng giềng bốn phía;
Nghiêm kính như khách lạ;
Chan chứa như băng tan;
Chất phác như chưa đẽo gọt;
Trống rộng như hang động;
Hỗn trộn như nước đục.
3. Ai hay lấy tĩnh làm cho đục dần trong ?
Ai hay lấy động làm cho yên tĩnh dần sống động ?
4. Kẻ giữ Đạo thì không cầu toàn.
Chỉ vì không đầy,
Cho nên hay che chở sửa chữa chứ không bỏ cái vơi cũ để lấy cái đầy mới.
----------------
II. Khái Niệm
Liên Hệ:
1.
Ngày xưa không có tiêu chuẩn khách quan nào để xác định thế nào là bậc Thiện sĩ hay người gần với Đạo.
2. Tuy nhiên cũng có thể hình dung qua các hành vi đức tính mà họ thể
hiện:
- Cẩn trọng và tỉnh thức mọi nơi mọi lúc,
- Giản dị dễ hiểu, không lập dị,
- Quảng đại bao dung
- Không cố chấp, vượt bỏ “ sở tri chướng “. Tiến trình sở tri giống như từ nước
lỏng cố kết thành băng đặc; và phá bỏ sở tri giống như từ tảng băng đặc tan rã
thành nước lỏng buổi đầu.
3. Khái niệm động - tĩnh , đục-trong, yên lặng-sống động chỉ các trạng
thái và phẩm tính của thực tại trong biến dịch đối đãi hai mặt hay biện chứng
hai bước của sự sống.
4. Người có
Đạo tâm vững chắc không mong toàn hảo, cho nên không đem lại cái gì mới lạ, chỉ nhắc lại những gì tốt đẹp chưa được làm đầy đủ.
---------------
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau - 15
1. Of old he who was well versed in the way
Was minutely subtle, mysteriously comprehending,
And too profound to be known.
It is because he could not be known
That he can only be given a makeshift description:
2. Tentative, as if fording a river in winter,
Hesitant, as if in fear of his neighbors;
Formal like a guest;
Falling apart like the thawing ice
Thick like the uncarved block;
Vacant like a valley;
Murky like muddy water.
3. Who can be muddy and yet, settling, slowly become limpid?
Who can be at rest and yet, stirring, slowly come to life?
4. He who holds fast to this way, desires
not to be full.
It is because he is not full
That he can be worn and yet newly made.
2/ Julien – 15 :
1. Dans l'Antiquité, ceux qui excellaient à pratiquer le Tao
étaient déliés et subtils, abstraits et pénétrants.
Ils étaient tellement profonds qu'on ne pouvait les connaître.
Comme on ne pouvait les connaître,
je m'efforcerai de donner une idée (de ce qu'ils étaient).
2. Ils étaient timides comme celui qui traverse un torrent en
hiver.
Ils étaient graves comme un étranger (en présence de l'hôte).
Ils s'effaçaient comme la glace qui se fond.
Ils étaient rudes comme le bois non travaillé.
Il étaient vides comme une vallée.
Ils étaient troubles comme une eau limoneuse.
3. Qui est-ce qui sait apaiser peu à peu le trouble (de son cœur)
en le laissant reposer ?
Qui est-ce qui sait naître peu à peu (à la vie spirituelle) par un calme
prolongé ?
4. Celui qui conserve ce Tao ne désire pas
d'être plein
Il n'est pas plein (de lui-même),
c'est pourquoi il garde ses défauts (apparents), et ne désire pas (d'être jugé)
parfait.
3/ Wilhelm – 15:
1. Die vor alters tüchtig waren als Meister,
waren im Verborgenen eins mit den unsichtbaren Kräften
Tief waren sie, so daß man sie nicht kennen kann.
Weil man sie nicht kennen kann,
darum kann man nur mit Mühe ihr Äußeres beschreiben.
2. Zögernd, wie wer im Winter einen Fluß
durchschreitet,
vorsichtig, wie wer von allen Seiten Nachbarn fürchtet,
zurückhaltend wie Gäste,
vergehend wie Eis, das am Schmelzen ist,
einfach, wie unbearbeiteter Stoff,
weit waren sie, wie das Tal,
undurchsichtig waren sie, wie das Trübe.
3. Wer kann (wie sie) das Trübe durch Stille
allmählich klären?
Wer kann (wie sie) die Ruhe durch Dauer (1) allmählich erzeugen?
4. Wer diesen SINN bewahrt, begehrt nicht
Fülle.
Denn nur weil er keine Fülle hat,
darum kann er gering sein, das Neue meiden und die Vollendung erreichen.
----------------
(1) Veränderung
)()(
CHƯƠNG 16;
QUI CĂN
I. Kinh Văn:
1.致虛極守靜篤。
2. 萬物並作,吾以觀復。
夫物芸芸各復歸其根。
3. 歸根曰靜,是謂復命;
復命曰常,
4. 知常曰明。
不知常,妄作凶。
5. 知常容,容乃公,
公乃全(1),全乃天,
天乃道,道乃久,
沒身不殆.
1/ Phiên âm:
1. Chí hư cực, thủ tĩnh đốc.
2. Vạn vật tịnh tác, ngô dĩ quan
phục.
Phù vật vân vân, các phục
qui kỳ căn.
3. Qui căn viết tĩnh, tĩnh viết phục mạng; phục mạng viết thường.
4. Tri thường viết minh.
Bất tri thường, vọng tác,
hung.
5. Tri thường dung. Dung nãi
công.
Công nãi toàn (1). Toàn
nãi thiên.
Thiên nãi Đạo. Đạo nãi
cửu.
Một thân bất đãi .
------------------
(1) Có bản ghi là “vương, 王 “
Các bản dịch Anh, Pháp,
Đức dưới đay đều dịch là “Vương”
------------------
2/ Diễn ca 16:
1. Hư không tĩnh lặng vô cùng.
2. Vật
sinh, ta thấy quay vòng hồi qui.
Vật sinh
trưởng đã đến kỳ,
Ô kìa , mỗi vật
lại quay về
nguồn !
3. Về
nguồn là tĩnh , là yên,
Tĩnh là phục mệnh, thuận
thiên Đạo thường.
4. Tri thường
trí huệ sáng trong .
Bất tri
thường tạo hiểm hung cho mình.
5. Tri thường
tâm mới bao dung;
Bao dung mới được chí công mọi đàng .
Chí công mọi
sự vẹn toàn,
Đó là trọn hảo,
toàn năng Đạo Trời,
Đạo Trời mới được lâu dài,
Mãn thân cho
đến trọn đời không nguy.
3/ Nghĩa:
1. Cùng cực hư không là tĩnh lặng; .
2. Mọi vật sinh
ra, ta thấy chúng đều trở về
cội nguồn.
Ôi, muôn vật sinh trưởng đủ đầy, mỗi vậti đều trở về cội nguồn .
3. Trở về cội nguồn gọi là tĩnh lặng, tĩnh lặng là phục
mệnh; phục mệnh là thường hằng.
4. Biết đạo thường gọi là
sáng suốt.
Không biết đạo thường, mà làm quấy
sẽ gây hung họa.
5. Biết đạo thường thì bao
dung. Bao dung thì công chính.Công chính thì toàn ven .Toàn vẹn là trời.Trời là Đạo. Đạo thì lâu dài.Mãn đời chẳng nguy.
II. Khái Niệm Liên
Hệ:
1. Người ta buông bỏ
mọi tư dục, mọi sở tri kiến để cho tâm hư minh tĩnh lặng sẽ thấy rõ luật “ qui
căn “ hay
phản phục của vũ trụ.
2, 3, 4. Mọi vật sinh ra, lớn lên đều trở về căn
cội của nó . Tức là , từ Vô sinh Hữu , rồi từ Hữu
trở về Vô. Đây là qui luật phản phục khách quan, thường đều người ta nên biết để
tránh tai họa.
5. Qui luật phản phục thường đều có tính phổ quát khách quan đúng cho mọi trường hợp diễn ra trong không
gian và thời gian. Có thể đối chiếu với khái niệm Niết bàn : Thường, Lạc , Ngã, Tịnh trong Phạt giáo.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/
Waley – 16
1. Push far enough towards the
Void,
Hold fast enough to Quietness,
2. And of the ten thousand things none but
can be worked on by you.
I have beheld them, whither they go back.
See, all things howsoever they flourish
Return to the root from which they grew.
3. This return to the root is called
Quietness;
Quietness is called submission to Fate;
What has submitted to Fate has become part of the
always so.
4. To know the always-so is to be Illumined;
Not to know it, means to go blindly to disaster.
5. He who knows the always-so has room in
him for everything;
He who has room in him for everything is without
prejudice.
To be without prejudice is to be kingly;
To be kingly is to be of heaven;
To be of heaven is to be in Tao.Tao is forever and
he that possess it,
Though his body ceases, is not destroyed.
2/ Julien - 16
1.Celui qui est parvenu au comble du vide
garde fermement le repos.
2. Les dix mille êtres naissent ensemble ;
ensuite je les vois s'en retourner.
Après avoir été dans un état florissant, chacun
d'eux revient à son origine.
3. Revenir à son origine s'appelle être en
repos.
Être en repos s'appelle revenir à la vie.
Revenir à la vie s'appelle être constant.
4. Savoir être constant s'appelle être
éclairé.
Celui qui ne sait pas être constant s'abandonne au
désordre et s'attire des malheurs.
5. Celui qui sait être constant a une âme
large.
Celui qui a une âme large est juste.
Celui qui est juste devient roi.
Celui qui est roi s'associe au ciel.
Celui qui s'associe au ciel imite le Tao.
Celui qui imite le Tao subsiste longtemps ; jusqu'à
la fin de sa vie, il n'est exposé à aucun danger.
3/ Wilhelm - 16
1.Schaffe Leere bis zum Höchsten!
Wahre die Stille bis zum Völligsten!
2. Alle Dinge mögen sich dann zugleich
erheben.
Ich schaue, wie sie sich wenden.
Die Dinge in all ihrer Menge,
ein jedes kehrt zurück zu seiner Wurzel.
3. Rückkehr zur Wurzel heißt Stille.
Stille heißt Wendung zum Schicksal.
Wendung zum Schicksal heißt Ewigkeit.
4. Erkenntnis der Ewigkeit heißt Klarheit.
Erkennt man das Ewige nicht,
so kommt man in Wirrnis und Sünde.
5. Erkennt man das Ewige,
so wird man duldsam.
Duldsamkeit führt zur Gerechtigkeit.
Gerechtigkeit führt zur Herrschaft.
Herrschaft führt zum Himmel.
Himmel führt zum SINN.
SINN führt zur Dauer.
Sein Leben lang kommt man nicht in Gefahr.
)()(
CHƯƠNG 17 : THUẦN PHONG
I. Kinh Văn:
1. 太上,不 (1) 知有之。
2. 其次親而譽之。
3. 其次畏之。
4. 其次侮之。
信不足焉,
有不信焉。
5. 悠兮其貴言,
功成事遂,
百姓皆謂我自然。
1/ Phiên âm:
1. Thái thượng, bất (1) tri hữu chi.
2. Kỳ thứ, thân nhi dự chi.
3. Kỳ thứ, úy chi.
4. Kỳ thứ, vũ
chi. Tín bất túc yên, hữu bất tín yên.
5. Du hề, kỳ quí ngôn.
Công thành, sự toại,
bách tính vị ngã tự
nhiên.
-----------------
(1)
Có sách ghi là «Hạ bất tri hữu chi» 下 不 知 有 之 , hoặc 下, không có chữ 不.Các bản Anh, Pháp dịch theo
nghĩa chữ 下 mà thôi.
-----------------
2/ Diên ca 17:
1. Các
vua trị nước bậc cao,
Khiến cho trăm họ ngỡ rằng
không vua !
2. Bậc trung dân quí, dân ưa,
Được dân tôn kính là vua của minh.
3. Thấp hơn là
hạng dân kinh,
Thấy vua sợ
phạt, nép mình lánh thân.
4. Sau
cùng là hạng mị dân,
Bỡi vua thất
tín khiến dan chê cười.
5. Vua xưa cẩn trọng giữ lời,
Hoàn thành mọi việc trên đời giúp dân.
Nhưng dân lại cứ ngỡ rằng:
Mọi điều tốt đẹp do dân mà thành.
3/ Nghĩa:
1. Vua hạng giỏi nhất thì dân không
biết có vua,
2. Kế đó là hạng được dân yêu
quí và ca ngợi;
3. Hạng thấp hơn là khiến cho
dân sợ;
4. Hạng thấp nhất thì bị dân
khinh chê.Vua không đủ thành tín nên dân không còn tin nữa
5. Vua bậc cao nhất thì quí trọng và giữ gìn lời nói. Hoàn thành mọi việc cho dân,nhưng dân không hay biết , cho nên cho rằng:” Tự nhiên, mọi việc do dân mà được như vậyi.”
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1,2, 3, 4. Trị quốc an dân có 4 hạng:
- Hạng giỏi nhất: Làm cho
dân sống trong cảnh thái bình thịnh vượng, dân tự điều khiển mọi nền nếp xã hội
tốt đẹp mà không cần biết đến người cai trị.
- Hạng thứ nhì: Thương
dân mà phải hy sinh phục vụ cho dân, nên được dân yêu quí ca ngợi.
- Hạng thứ ba: Áp dụng
luật lệ trừng phạt, răn đe để cho dân sợ mà làm theo.
- Hạng thứ tư: Là hạng mị dân, giữa dân và người cai trị
không còn tin nhau nữa.
5. Thánh nhân trị quốc an dân theo hạng thứ
nhất: Quí trọng và
giữ gìn lời nói , hoàn thành công việc giúp dan, nhưng dân không hề
hay biết, cứ nghĩ rằng tự mình làm nên mà thôi.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Waley - 17
1. Of the highest the people
merely know that such a one exists;
2. The next they draw near to
and praise.
3. The next they shrink from,
intimidated; but revile.
4.Truly, “It is by not believing
people that you turn them into liars”.
5. But from the Sage it is so
hard at any price to get a single word
That when his task is accomplished, his
work done,
Throughout the country every one says:
“It happened of its own accord”.
2/ Julien - 17
1.Dans la Haute Antiquité, le
peuple savait seulement qu'il avait des rois.
2. Les suivants, il les aima et
leur donna des louanges.
3. Les suivants il les craignit.
4. Les suivants, il les méprisa.
Celui qui n'a pas confiance dans les
autres n'obtient pas leur confiance.
5. (Les premiers) étaient graves
et réservés dans leurs paroles.
Après qu'ils avaient acquis des mérites
et réussi dans leurs desseins,
les cent familles disaient : Nous
suivons notre nature.
3/ Wilhelm - 17
1. Herrscht ein ganz Großer,so
weiß das Volk kaum, daß er da ist.
2. Mindere werden geliebt und
gelobt,
3. noch Mindere werden
gefürchtet,
4 noch Mindere werden verachtet
(1).
Wie überlegt muß man sein in seinen
Worten!
5. Die Werke sind vollbracht,
die Geschäfte gehen ihren Lauf,
und die Leute denken alle:
Wir sind frei.
------------
(1) König ist nicht treu genug Leute
nicht glauben.
)()(
CHƯƠNG 18 :
TỤC BẠC
I. Kinh Văn:
1. 大道廢有仁義;
2. 慧智出有大偽;
3. 六親不和有孝慈;
4. 國家昏亂有忠臣。
1/ Phiên âm:
1. Đại đạo phế, hữu nhân nghĩa.
2. Trí tuệ xuất, hữu đại ngụy.
3. Lục thân bất hòa, hữu hiếu từ.
4. Quốc gia hôn loạn, hữu trung thần.
2/ Diễn ca 18:
1. Trong khi đạo đức mất dần;
Người ta nói đến
nghĩa nhân càng nhiều.
2. Sinh
ra trí huệ cao siêu;
Thì phương xảo ngụy cũng theo tiếp liền.
3. Trong nhà
chia rẽ không yên;
Mói sinh hiếu tử can khuyên thuận hòa.
4. Trong cơn rối
loạn nước nhà;
Thương dân, yêu
nước sinh ra trung thần.
3/ Nghĩa:
1.Đạo suy tàn rồi có nhân nghĩa;
2. Trí khôn sinh ra rồi mới có trá
ngụy;
3. Cha mẹ, anh em, vợ chồng bất hòa rồi mới có hiếu kính, thương yêu;
4. Nước nhà rối loạn mới có người yêu nước thương dân.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Mùa đông thì người ta chú ý đến
chăn mền, mùa hè thì chú ý đến quạt lạnh. Cũng vậy, trong thời đạo đức hưng
thịnh, tất nhiên người ta không bỏ nhau, không tranh cướp nhau, nên không ai
nói đến nhân nghĩa làm gì. Khi đạo đức suy đồi, người ta không còn tình thương,
nhưng lại ganh ghét, xung đột nhau. Do đó người ta thường nói đến và ca tụng nhân nghĩa.
2. Có vi phạm giao thông là do có đối chiếu hành vi với bảng qui
định giao thông. Cũng vậy, có ngụy biện là do có sự hiểu biết. Không biết một
sự việc thì không thể nói dối về việc đó. Để chống ngụy biện, Socrate nói rằng:
“ Cuối cùng tôi chỉ biết một điều, là tôi chẳng biết gì cả.”
3, 4. Vào phòng tối người ta mới cần đèn, mặt trăng chỉ hiện rõ vào ban
đêm. Cũng vậy, nhà nghèo mới biết con có hiếu, nước loạn mới biết người yêu
nước thương dân.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau - 18
1. When the great way falls into disuse
There are benevolence and rectitude;
2. When
cleverness emerges
There is great hypocrisy;
3. When the six relations
are at variance
There are filial children;
3. When the state is benighted
There are loyal ministers.
2/
Julien - 18
1.Quand la grande Voie eut dépéri, on vit paraître l'humanité et la
justice.
2. Quand la prudence et la perspicacité se furent montrées, on vit
naître une grande hypocrisie.
3. Quand les six parents eurent cessé de vivre en bonne harmonie, on vit
des actes de piété filiale et d'affection paternelle.
4. Quand les États furent tombés dans le désordre, on vit des sujets
fidèles et dévoués.
3/ Wilhelm - 18
1. Geht der große SINN zugrunde,
so gibt es Sittlichkeit und Pflicht.
2. Kommen Klugheit und Wissen auf,
so gibt es die großen Lügen.
3. Werden die Verwandten uneins,
so gibt es Kinderpflicht und Liebe.
4. Geraten die Staaten in Verwirrung,
so gibt es die treuen Beamten.
)()(
CHƯƠNG 19 :
HOÀN THUẦN
I. Kinh Văn:
1. 絕聖棄智,民利百倍;
2. 絕仁棄義,民復孝慈;
3. 絕巧棄利,盜賊無有;
4.此三者,以為文不足。
5. 故令有所屬,
見素, 抱樸, 少私,寡欲。
1/ Phiên âm:
1. Tuyệt thánh, khí trí dân lợi bách bội;
2. Tuyệt nhân, khí nghĩa dân phục hiếu từ;
3. Tuyệt xảo, khí lợi đạo tặc vô hữu.
4. Thử tam giả, dĩ vi văn bất túc.
5. Cố lệnh hữu sở thuộc:
Kiến tố, bão phác, thiểu tư, quả dục.
2/ Diễn ca
19:
1. Bỏ đi
trí thánh thượng tầng,
Là tăng ích lợi
trăm phần cho dân.
2. Bỏ đi cách lối
nghĩa nhân,
Thật thà, chất phác khiến dân hiếu từ
3. Bỏ đi xảo
lợi riêng tư,
Khiến phường
trộm cướp hại người tự tan.
4. Ba điều
chưa được vẹn toàn,
Chỉ dùng để
nói liên quan bề ngoài.
5. Dạy dân làm
những điều nay:
Vô tham, vô ngã, thật thà, trong thanh.
2/ Nghĩa:
1. Dứt thánh, bỏ trí dân lợi trăm phần;
2. Dứt nhân, bỏ nghĩa dân lại hiếu từ;
3. Dứt xảo, bỏ lợi trộm cướp không có.
4. Ba điều đó (thánh trí, nhân nghĩa, xảo lợi) chỉ là văn vẻ bên ngoài,
chẳng đủ vào đâu.
5. Nên khiến dân chú trọng điều này:
Sống thanh sạch, thật thà chất phác, giảm lòng tư riêng, bỏ tham
dục.
II. Khái
Niệm Liên Hệ:
1, 2, 3. Các hiện tướng đạo đức xã hội tích cực như: thánh trí,
nhân nghĩa, xảo lợi luôn là bề nổi của các tiềm tướng tiêu cực như ngu mê, ác
nghịch, trộm cướp. Chúng là những cặp đối tướng xuất hiện tùy theo hoàn cảnh
thời đại và xã hội. Giống như diễn viên đi trên một sợi dây căng, phải
giữ thế cân bằng. Càng nghiêng về phía thánh trí, nhân nghĩa, xảo lợi thì vô
tình càng chấp nhận sự cần thiết đối trọng của ngu mê, ác nghịch, trộm cướp.
Theo qui luật này thì thường nhân khi phạm lỗi cũng tầm thường, và vĩ nhân khi
mắc tội lại càng to lớn
hơn.
4, 5. Các tiêu chuẩn đạo đức xã hội thánh trí, nhân nghĩa, xảo lợi chỉ
là thể hiện bề ngoài nên chúng rất bấp bênh, phải tùy thuộc các đối trọng ngu
mê, ác nghịch, trộm cướp. Vì vậy , cần chú trọng nuôi dưỡng, phát triển
các nhân tố tốt tự nhiên vốn có bên trong con người là : thanh
tịnh, thành thật , vô ngã, vô dục .
III. Các Bản Dịch:
1/ Lau – 19:
1. Exterminate the sage, discard the wise,
And the people will benefit a hundredfold;
2. Exterminate benevolence, discard rectitude,
And the people will again be filial;
3. Exterminate ingenuity, discard profit,
And there will be no more thieves and bandits.
4. These three, being false adornments, are not enough
5. And the people must have something to which they can attach
themselves:
Exhibit the unadorned and embrace the uncarved block,
Have little thought of self and as few desires as possible.
2/ Julien - 19
1. Si vous renoncez à la sagesse et quittez la prudence, le peuple sera cent
fois plus heureux.
2. Si vous renoncez à l'humanité et quittez la justice, le peuple
reviendra à la piété filiale et à l'affection paternelle.
3. Si vous renoncez à l'habileté et quittez le lucre, les voleurs et les
brigands disparaîtront.
4. Renoncez à ces trois choses et persuadez-vous que l'apparence ne
suffit pas.
5. C'est pourquoi je montre aux hommes ce à quoi ils doivent s'attacher.
Qu'ils tâchent de laisser voir leur simplicité, de conserver leur pureté,
d'avoir peu d'intérêts privés et peu de désirs.
3/ Wilhelm - 19
1. Tut ab die Heiligkeit, werft weg das Wissen,
so wird das Volk hundertfach gewinnen.
2. Tut ab die Sittlichkeit, werft weg die Pflicht,
so wird das Volk zurückkehren zu Kinderpflicht und Liebe.
3. Tut ab die Geschicklichkeit, werft weg den Gewinn, so wird es Diebe und Räuber
nicht mehr geben.
4. In diesen drei Stücken
ist der schöne Schein nicht ausreichend.
5. Darum sorgt, daß die Menschen sich an etwas halten können,
Zeigt Einfachheit, haltet fest die Lauterkeit!
Mindert Selbstsucht, verringert die Begierden!
Gebt auf die Gelehrsamkeit!
So werdet ihr frei von Sorgen.
)()(
CHƯƠNG
20 : DỊ TỤC
I. Kinh Văn:
1. 絕學無憂,唯之與阿,
相去幾何﹖善之與惡,
相去若何﹖
2. 人之所畏,
不可不畏。荒兮其未央哉!
3. 眾人熙熙如享太牢
如春登臺。我獨泊兮其未兆,
如嬰兒之未孩;
儽儽兮若無所歸。
4. 眾人皆有餘,而我獨若遺。
我愚人之心也哉!
沌沌兮俗人昭昭。
我獨昏昏;
俗人察察,
我獨悶悶。
眾人皆有以,
而我獨頑且鄙。
5. 我獨異於人,
而貴食母。
1/ Phiên âm:
1. Tuyệt học vô ưu, dụy chi dữ a,
tương khứ kỷ hà?
Thiện chi dữ ác. tương khứ nhược hà ?
2. Nhân chi sở úy, bất khả bất úy.
Hoang hề kỳ vị ương tai!
3. Chúng nhân hi hi như hưởng thái lao,
như xuân đăng đài.
Ngã độc bạc hề kỳ vị triệu, như anh nhi
Luy luy hề nhược vô sở
qui.
4. Chúng nhân giai hữu dư, nhi ngã độc nhược di.
Ngã ngu nhân
chi tâm dã tai!
Độn độn hề, tục nhân chiêu chiêu, ngã độc
hôn hôn.
Tục nhân sát
sát, ngã
độc muộn muộn.
Đạm hề
kỳ nhược hải. Liêu hề nhược vô
chỉ.
Chúng nhân giai hữu dĩ, nhi ngã độc
ngoan thả
bỉ.
5. Ngã độc dị ư nhân, nhi quí thực mẫu.
2/ Diễn ca 20:
1. Dứt học cũng hết lo âu,
“Dạ! ”, và “ơi ! “ có khác nhau chỗ nao ?
Dữ, lành khác
biệt ra sao?
2. Những gì
người sợ, ta nào chẳng kiêng.
Rộng thay, vô tận vô biên!
3. Người vui
như tiệc, như lên xuân đài.
Duy ta nín lặng không lời,
Như trẻ thơ chửa biết cười làm vui.
Bơ phờ, lặng lẽ,, lui cui,
Lững lờ như chẳng có nơi để về.
4. Người ta đầy đủ dư thừa,
Riêng ta thiêu thốn mọi bề trước sau.
Lòng ta ngu muội
biết bao !
Người đời sáng tỏ,
ta sao mơ màng.
Người đời phân biệt rõ ràng,
Riêng ta sầu
muộn, bất an rối bời.
Quạnh hiu như giữa biển khơi,
Vi vu như gió thổi hoài không ngưng.
Người ta đều có chỗ dùng;
Riêng ta thô thiển với cùng ngu ngoan.
5. Chỉ ta khác với người đời,
Bỡi ta tôn quý muôn loài mẹ nuôi.
3/ Nghĩa:
1. Dứt học, hết lo, dạ với ơi khác nhau bao nhiêu?
Thiện với ác khác nhau thế nào?
2. Cái người sợ, ta há chẳng sợ.
Rộng lớn thay, không sao đến được!
3. Người đời hớn hở, như hưởng yến tiệc, như lên đài xuân.
Riêng ta lặng lẽ, chẳng lộ ý tình, như đứa trẻ thơ chưa biết mỉm cười,
lãng đãng , bơ phờ như chẳng nơi về.
4. Người đời dư đủ , ta như thiếu sót.
Lòng ta mê muội biết bao!.
Người đời sáng tỏ, riêng ta mù mờ.
Người đời rành rẽ mọi điều, riêng ta bối rối, ưu phiền..
Vắng vẻ như biển khơi, vi vu như gió không
ngừng thổi.
Mọi người đều hữu dụng, riêng ta ngu ngoan, thô thiển.
5. Ta khác mọi người, vì ta tôn quí
mẹ nuôi muôn loài.
II. Khái
Niệm Liên Hệ:
1. Sự tồn tại tương đối giữa các khái niệm đạo đức và phi đạo đức là do
hoàn cảnh tập thành.
2. Sự nể sợ của thường nhân và đạo nhân tuy bên ngoài giống nhau nhưng
bên trong không thể nào so sánh được, bỡi phẩm tính và bản chất của đạo là vô hạn lượng.
3. Động thái tình cảm của đạo nhân không lệ thuộc sự kích thích của hoàn cảnh. Đạo là tuyệt đối
nên không có phương vị và đích điểm.
4. Động thái của thường nhân giống như người lội xuôi dòng nước nên khó
rửa sạch ô uế. Cách sống của đạo nhân
như kẻ lội ngược dòng nước nên càng lúc thân tâm càng trong sạch. Vì vậy, hạnh ” Hằng thuận chúng sanh” không
phải là việc dễ làm .
5. Đạo tâm tôn trọng và tùy thuận lực hiếu sinh trong trời đất nên không
thể thõa mãn cho tâm thế gian trong các xã hội bị lôi cuốn bỡi tham dục và hiếu sát.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau – 20:
1.Between yea and nay
How much difference is there?
Between good and evil
How great is the distance?(1)
2. What others fear
One must also fear (2).
3. The multitude are joyous
As if partaking of the offering
Or going up to a terrace in spring.
I alone am inactive and reveal no signs,
And wax without having reached the limit.
Like a baby that has not yet learned to smile,
Listless as though with no home to go back to.
4. The multitude all have more than enough.
I alone seem to be in want.
My mind is that of a fool - how blank!
Vulgar people are clear.
I alone am drowsy.
Vulgar people are alert.
I alone am muddled.
Calm like the sea;
Like a high wind that never ceases.
The multitude all have a purpose.
I alone am foolish and uncouth.
5. I alone am different from others
And value being fed by the mother.
---------------
(1) Renounce the study, and you will be
free of sorrow (絕學無憂)
(2) Không
dịch : Hoảng hề kỳ vị ương tai ! (荒兮其未央哉!)
-------------------------
2/ Julien – 20 :
1. Renoncez à l'étude, et vous serez exempt de
chagrins.
Combien est petite la différence de weï (un oui
bref) et de o (un oui lent) !
Combien est grande la différence du bien et du mal
!
2. Ce que les hommes craignent, on ne peut
s'empêcher de le craindre.
Ils s'abandonnent au désordre et ne s'arrêtent
jamais.
3. Les hommes de la multitude sont exaltés
de joie comme celui qui se repaît de mets succulents, comme celui qui est
monté, au printemps, sur une tour élevée.Moi seul je suis calme : (mes
affections) n'ont pas encore germé.
Je ressemble à un nouveau-né qui n'a pas encore
souri à sa mère.
Je suis détaché de tout, on dirait que je ne sais
où aller.
4. Les hommes de la multitude ont du
superflu ; moi seul je suis comme une homme qui a perdu tout.
Je suis un homme d'un esprit borné, je suis
dépourvu de connaissances.
Les hommes de la multitude sont remplis de lumières
; moi seul je suis comme plongé dans les ténèbres.
Les hommes du monde sont doués de pénétration ; moi
seul j'ai l'esprit trouble et confus.
Je suis vague comme la mer ; je flotte comme si je
ne savais où m'arrêter.
Les hommes de la multitude ont tous de la capacité
; moi seul je suis stupide ; je ressemble à un homme rustique.
5.Moi seul je diffère des autres hommes
parce que je révère la mère qui nourrit (tous les êtres).
3/ Wilhelm –
20:
(1)
1. Zwischen Gewiß und Jawohl:
was ist da für ein Unterschied?
Zwischen Gut und Böse:
was ist da für ein Unterschied?
2. Was die Menschen ehren, muß man ehren
(2).
O Einsamkeit, wie lange dauerst Du?
3. Alle Menschen sind so strahlend(3),
als ginge es zum großen Opfer,
als stiegen sie im Frühling auf die Türme.
Nur ich bin so zögernd, mir ward noch kein Zeichen,
wie ein Säugling, der noch nicht lachen kann,
unruhig, umgetrieben als hätte ich keine Heimat.
4. Alle Menschen haben Überfluß;
nur ich bin wie vergessen.
Ich habe das Herz eines Toren, so wirr und dunkel.
Die Weltmenschen sind hell, ach so hell;
nur ich bin wie trübe.
Die Weltmenschen sind klug, ach so klug;
nur ich bin wie verschlossen in mir,
unruhig, ach, als wie das Meer,
wirbelnd, ach, ohne Unterlaß.
Alle Menschen haben, ihre Zwecke;
nur ich bin müßig wie ein Bettler.
5. Ich allein bin anders als die Menschen:
Doch ich halte es wert,
Nahrung zu suchen bei der Mutter(4).
------------
(1)
Verzichten die Studie, und Sie werden frei von Leid sein, (絕學無憂)
(2) Befürchten
(3) froh
(4) weil ich verehre die Mutter Fütterung (alle Wesen).
)()(
CHƯƠNG 21 : HƯ TÂM
I. Kinh Văn:
1. 孔德之容惟道是從。
2. 道之為物,惟恍惟惚。
惚兮恍兮其中有象。
恍兮惚兮其中有物。
窈兮冥兮其中有精。
其精甚真。其中有信。
3. 自古及今,
其名不去以閱眾甫。
4. 吾何以知眾甫之狀哉? 以此。
1/ Phiên âm:
1. Khổng đức chi dung, duy Đạo thị tùng.
2. Đạo chi vi vật, duy hoảng duy hốt.
Hốt hề, hoảng hề, kỳ trung hữu tượng.
Hoảng hề, hốt hề kỳ trung hữu vật;
Yểu hề minh hề, kỳ trung hữu tinh.
Kỳ tinh thậm chân, kỳ trung hữu tín.
3. Tự cổ cập kim,
kỳ danh bất khứ, dĩ duyệt chúng phủ.
4. Ngô hà dĩ tri chúng phủ chi trạng tai,
dĩ thử.
2/ Diễn ca 21
1.Dung nghi đức lớn
con
người,
Mỗi hình, mỗi vẻ đều từ Đạo ra.
2. Đạo sinh muôn vạt chỉ là,
Lờ mờ, thấp thoáng, nhưng mà bên trong
Có vật thể, có
hình dung.
Sâu xa, mờ mịt, bên trong tinh thành.
Tinh thành chân thật vô cùng,
Niềm tin lại ở bên trong tinh thành.
3. Xưa nay Đạo vẫn còn danh,
Tên không hề mất
tạo sanh muôn loài,
Do đâu ta biết điều này?
Căn nguyên hình trạng
trình bày như tren.
3/ Nghĩa:
1. Dung nghi đức lớn tùy theo
Đạo.
2. Đạo sinh muôn vật, chỉ lờ mờ thấp thoáng.Thấp thoáng lờ mờ trong có
hình tượng. Lờ mờ thấp thoáng trong có vật thể. Mờ mịt sâu xa trong có tinh thành. Tinh thành chân thực trong có niềm tín.
3. Đạo vốn xưa nay,Tên vẫn còn, để tạo sinh muôn vật.
4. Do đâu ta biết bản nguyên hình
trạng vạn vật? Do như vậy đó !
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Đạo là cội rễ nên khó thấyi, đức là đạt đạo
hiện ra thấy qua dung nghi.
2, 3. "Cái khó thấy nhất, là cái trước- mắt.
Cái tìm không gặp, là cái khắp- nơi.
Cái chỉ để chơi, là sự phân biệt.
Cái gì cũng biết, xa lánh đạo trời.
Khó nhất trên đời, tự biết mình vậy."
4. Đạo ở khắp nơi cho nên tự biết mình là biết đạo vậy.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Lau - 21
1. In his every movement a man of great virtue
Follows the way and the way only.
2. As a thing the way is Shadowy and indistinct.
Indistinct and shadowy,Yet within it is an image;
Shadowy and indistinct,Yet within it is a substance.
Dim and dark,Yet within it is an essence.
This essence is quite genuine
And within it is something that can be tested.
3. From the present back to antiquity,
Its name never deserted it.
It serves as a means for inspecting the fathers of the multitude.
4.How do I know that the fathers of the multitude are like that?
By means of this.
2/ Julien – 21 :
1. Les formes visibles de la grande Vertu émanent uniquement du Tao.
2. Voici quelle est la nature du Tao. Il est vague, il est confus.
Qu'il est confus, qu'il est vague ! Au-dedans de lui, il y a des images.
Qu'il est vague, qu'il est confus ! Au-dedans de lui il y a une essence
spirituelle.
Cette essence spirituelle est profondément vraie.
Au-dedans de lui, réside le témoignage infaillible (de ce qu'il est) ;
3. depuis les temps anciens jusqu'à aujourd'hui,
son nom n'a point passé. Il donne issue (naissance) à tous les êtres.
4. Comment sais-je qu'il en est ainsi de
tous les êtres ? (Je le sais) par le Tao.
3/ Wilhelm – 21:
1. Des großen LEBENS Inhalt folgt ganz dem SINN (1).
2. Der SINN bewirkt die Dinge so chaotisch, so dunkel.
Chaotisch, dunkel sind in ihm Bildes.
Dunkel, chaotisch sind in ihm Dinge.
unergründlich finster ist in ihm Same.
Dieser Same ist ganz wahr.
In ihm ist Zuverlässigkeit.
3. Von alters bis heute
sind die Namen nicht zu entbehren, um zu überschauen alle Dinge.
4.Woher weiß ich aller Dinge Art? Eben durch sie.
------------
(1) Weg
)()(
CHƯƠNG 22 : ÍCH KHIÊM
第二十 二 章 : 益 謙
I. Kinh Văn:
1. 曲則全,枉則直,
窪則盈,敝則新,
少則得,多則惑。
2. 是以聖人抱一,
為天下式。
不自見 故明;
不自是故彰;
不自伐故有功;
不自矜故長.
3. 夫唯不爭,
故天下莫能與之爭。
4. 古之所謂: 曲則全者,
豈虛言哉!
誠全而歸之。
1/ Phiên
âm:
1. Khúc tắc toàn,uổng tắc trực,
Oa tắc doanh, tệ tắc tân,
Thiểu tắc đắc,đa tắc hoặc.
2. Thị dĩ thánh nhân bão nhất,
Vi thiên hạ thức.
Bất tự hiện, cố minh;
Bất tự thị, cố chương;
Bất tự phạt cố hữu công;
Bất tự căng, cố trưởng.
3. Phù duy bất tranh,
Cố thiên hạ mạc năng dữ chi tranh.
4. Cổ chi sở vị: Khúc tắc toàn
giả,
Khởi hư ngôn tai!
Thành toàn nhi qui chi.
2/ Diễn ca 22:
1.Khuyết
rồi tất phải vẹn toàn,
Quanh co tất phải trở thành thẳng ngay.
Lũng sâu
ắt trở nên đầy,
Cũ mà tu sửa
mỗi ngày mới ra.
Không tham, Đạo
ở nơi ta;
Tham nhiều, muốn lắm hóa ra mê
lầm.
2.Thánh nhân hiệp nhất Đạo tâm,
Để làm gương sáng
thế nhân soi cùng.
Không khoe nên được thanh trong ;
Không xưng mình
phải, nên thông sáng nhiều;
Công lao
chẳng kể, chẳng kêu,
Cho nên mới trở thành người có công;
Tự cao, tự đại cũng không,
Cho nên là lớn ở
trong hàng đầu.
3. Không tranh
hơn thiệt cùng ai,
Nên không thể có ai tranh được mình.
4. Lời xưa đã nói
rõ ràng:
“ Khuyết rồi ắt phải
trở thành toàn nguyên.”
Há đâu lời nói hảo huyền !
Thành công tức thị qui nguyên vẹn toàn.
3/ Nghĩa:
1. Khiếm khuyết trở nên toàn vẹn , tà vạy trở nên ngay thẳng,
Trung sâu trở nên cao đầy, cũ trở nên mới, Ít thì dễ
đạt được ,nhiều thì dễ mê lầm.
2.
Cho nên, thánh nhân giữ lấy Đạo tâm hiệp nhất để làm
mẫu mực cho thiên hạ.
Không coi mình là sáng nên sáng;
Không xưng mình là phải nên rõ;
Không kể công nên có công;
Không tự cao, tự đại nên đứng đầu.
3. Ôi, chỉ vì không tranh với ai,
Nên không ai tranh được với mình.
4. Lời người xưa nói: Cái gì khuyết thì toàn vẹn. Há phải là câu nói
suông đâu? Thành là trở về cái trọn vẹn.
II. Khái Niệm Liên Hệ:
1. Các khái niệm đối biên như khuyết-tròn, cong-ngay, lưng-đầy,
cũ-mới,…có tính tương đối phụ thuôc định nghĩa và gốc qui chiếu.
2. “ Cái một ” ở đây có thể hiểu qua cảm trạng hiệp nhất không bị chi
phối bỡi nhận thức phân biệt.
3.. Cái toàn vẹn là một, là đơn nhất nên không
còn có gì để so sánh với nó nữa.
4. Hồi qui là sự toàn vẹn. Thành công ở trên
đường về.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/ Wayley – 22:
1. “To remain whole, be twisted!”
To become straight, let yourself be bent.
To become full, be hollow.
Be tattered, that you may be renewed.
Those that have little, may get more,
Those that have much, are but perplexed.
2.Therefore the ; Sage
Clasps the Primal Unity,
Testing by it everything under heaven.
He does not show himself; therefore he’s seen everywhere.
He does not define himself, therefore he is distinct.
He does not boast of what he will do, therefore he succeeds.
He is not proud of his work, and therefore it endures.
3. He does not contend,
And for that very reason no one under heaven can contend with him.
4. So then we see that the ancient saying “To remain whole, be
twisted!”
was no idle word?
For true wholeness can only be achieved by return.
2/ Julien – 22:
1. Ce qui est incomplet devient entier.
Ce qui est courbé devient droit.
Ce qui est creux devient plein.
Ce qui est usé devient neuf.
Avec peu (de désirs) on acquiert le Tao ; avec beaucoup (de désirs) on s'égare.
2. De là vient que le saint homme conserve
l'Unité (le Tao),
et il est le modèle du monde. Il ne se met pas en lumière, c'est pourquoi
il brille.
Il ne s'approuve point, c'est pourquoi il jette de l'éclat.
Il ne se vante point, c'est pourquoi il a du mérite.
Il ne se glorifie point, c'est pourquoi il est le supérieur des autres.
3. Il ne lutte point,
c'est pourquoi il n'y a personne dans l'empire(1) qui puisse lutter contre lui.
4. L'axiome des anciens : Ce qui est incomplet devient entier,
était-ce une expression vide de sens ?
Quand l'homme est devenu véritablement parfait, (le monde) vient se soumettre à
lui.
---------
(1) dans le monde
3/ Wilhelm – 22:
1. Was halb ist, wird ganz werden.
Was krumm ist, wird gerade werden.
Was leer ist, wird voll werden.
Was alt ist, wird neu werden.
Wer wenig hat, wird bekommen.
Wer viel hat, wird benommen.
2. Also auch der Berufene:
Es umfaßt das Eine
und ist der Welt Vorbild.
Er will nicht selber scheinen,
darum wird er erleuchtet.
Er will nichts selber sein,
darum wird es herrlich.
Er rühmt sich selber nicht,
darum vollbringt er Werke.
Er tut sich nicht selber hervor,
darum wird es erhoben.
3. Denn wer nicht streitet,
mit dem kann niemand auf der Welt streiten.
4. Was die Alten gesagt: Was halb ist, soll
voll werden, ist fürwahr kein leeres Wort. Alle wahre Vollkommenheit
ist darunter befaßt.
)()(
CHƯƠNG 23 : HƯ VÔ
第二十三章 : 虛 無
I Kinh
Văn:
1.希言自然。
2. 故飄風不終朝,
驟雨不終日。
孰為此者?天地。
天地尚不能久,
而況於人乎?
3. 故從事於道者,
道者, 同於道;
德者,同於德;
失者,同於失。
同於道者,道亦樂得之;
同於德者,德亦樂得之;
同於失者,失亦樂得之。
4. 信不足焉,有不信焉。
1/ Phiên âm:
1. Hi ngôn tự nhiên.
2. Cố, phiêu phong bất chung triêu,
Sậu vũ bất chung nhật.
Thục vi thử giả ? Thiên địa.
Thiên địa thượng bất năng cửu,
Nhi huống ư nhân hồ?
3. Cố tòng sự ư đạo giả.
Đạo giả đồng ư đạo.
Đức giả đồng ư đức.
Thất giả đồng ư thất.
Đồng ư đạo giả, đạo diệc lạc đắc chi.
Đồng ư đức giả, đức diệc lạc đắc chi;
Đồng ư thất giả, thất diệc lạc đắc chi.
4. Tín bất túc yên, hữu bất tín yên.
2/ Diễn ca 23:
1. Tự nhiên ít
nói là hay.
2. Cho nên gió
lốc không đầy buổi mai;
Mưa rào không thể trọn ngày.
Người làm ra những điều này là ai ?
- Đất trời.
Đất trời còn chẳng lâu dài,
Huống chi là chuyện của người thế gian ?
3. Nên người
có đạo rõ ràng:
Cùng đồng với đạo vẹn toàn trong tâm;
Có đức cùng đức hiệp thông,
Tán thất đạo đức ác nhân buộc ràng .
Có đạo, đạo cũng vui an,
Có đức ,đức
cũng hân hoan vui mừng;
Thất tán đạo đức cũng trong
Vui cũng
thất tán ác nhân buộc ràng.
4. Tin mà không được vẹn toàn ,
Lại còn suy tính
nên càng không tin.
3/ Nghĩa:
1. It nói thì hợp với tự nhiên
2.Cũng vậy, gió lốc không thổi suốt
buổi sáng, Mưa rào không mưa suốt một ngày.
Ai làm những điều ấy? Trời đất.
Việc trời đất còn không thể lâu dài ,
Huống chi việc của con người?
3. Cho nên người tùy theo đạo thì:
Đồng với đạo.
Theo đức thì đồng với đức.
Theo mất (đạo đức) thì đồng với mất.
Đồng với đạo,đạo cũng vui .
Đồng với đức , đức cũng vui .
Đồng với mất (đạo đức) thì vui cho mất
4. Không đủ tin , sẽ không tin.
II. Khái Niệm Liên
Hệ:
1. Miệng lưỡi có thể
nói hoặc nín, nhưng tai luôn mở ra để nghe. Vì vậy nghe nhiều hợp tự nhiên hơn
nói nhiều. Trước và sau khi nói là im
lặng, vậy im lạng là cái nền tự nhiên của nói.
2. Tự nhiên là thường đều và lâu
dài, những gì bất thường là trái với tự nhiên nên không thể lâu dài được.
3. Sự sống diễn tiến theo đà của nó,
tùy theo lợi thú mà đà sống này tạo
thành thói quen hay tập tính rất khó thay đổi nơi mỗi cá thể. Ý này gần gũi
với khái niệm “ biệt nghiệp” trong Phật giáo.
4. Tri thức dựa trên phân biệt nên có tính đa tạp, có thể đạt các mức độ
khác nhau. Tin tưởng là hiệp thông nên c ó tính đơn nhất, toàn vẹn, không có mức độ lưng
chừng,
chỉ có tin hoặc không tin mà thôi.
III. Các Bản Dịch Khác:
1/
Lau - 23:
1.To use words but rarely Is to be natural.
2. Hence a
gusty wind cannot last all morning,
and a sudden downpour cannot last all day.
Who is it that produces these? Heaven and earth.
If even heaven and earth cannot go on forever,
much less can man.
3. That is why one
follows the way.
A man of the way conforms to the way;
A man of virtue conforms to virtue;
A man of loss conforms to loss.
He who conforms to the way is gladly accepted by the way;
He who conforms to virtue is gladly accepted by virtue;
He who conforms to loss is gladly accepted by loss.
4. When there is not enough faith, there is lack of
good faith.
2/ Julien – 23:
1. Celui qui (12) ne parle pas (arrive au)
non-agir.
2. Un vent rapide ne dure pas toute la matinée;
une pluie violente ne dure pas tout le jour.
Qui est-ce qui produit ces deux choses ? Le ciel et la terre.
Si le ciel et la terre même ne peuvent subsister longtemps (13).
à plus forte raison l'homme !
3. C'est
pourquoi si l'homme se livre au Tao,
il s'identifie au Tao ;
s'il se livre à la vertu, il s'identifie à la vertu ;
s'il se livre au crime, il s'identifie au crime.
4. (1).
---------------------
(1) Quand il n'y
a pas assez de foi, il y a un manque de bonne foi.
(12). (13). Có ghi
chú nhận xét, nhưng dài nên không ghi lại
-------------------
3/ Wilhelm – 23:
1. Macht selten die Worte,dann geht alles
von selbst.
2. Ein Wirbelsturm dauert keinen Morgen lang.
Ein Platzregen dauert keinen Tag.
Und wer wirkt diese? Himmel und Erde.
Was nun selbst Himmel und Erde nicht dauernd vermögen,
wieviel weniger kann das der Mensch?
3. Darum:
Wenn du an dein Werk gehst mit dem SINN (1),
so wirst du mit denen, so den SINN haben, eins im SINN,
mit denen, so das LEBEN (2) haben, eins im LEBEN,
mit denen, so arm sind, eins in ihres Armut.
Bist du eins mit ihnen im SINN,so kommen dir die, so den SINN haben,auch
freudig entgegen.
Bist du eins mit ihnen im LEBEN,so kommen dir die, so das LEBEN haben,auch
freudig entgegen.
Bist du eins mit ihnen in ihrer Armut,so kommen dir die, so da arm sind, auch
freudig entgegen.
4.Wo aber der Glaube nicht stark genug ist,
da findet man keinen Glauben.
------------
(1) Weg
(2) Tugend
)()(
CHƯƠNG
24 ; KHỔ ÂN
第二十 四 章 ; 苦 恩
I. Kinh Văn:
1.企者不立, 跨者不行。
自見者不明; 自是者不彰。
自伐者無功; 自矜者不長。
2.其 於道也曰:餘食贅 行。
物或惡之,故有道者不處。
1/ Phiên âm:
1. Xí giả bất lập; khóa giả bất hành.
Tự hiện giả bất minh; tự thị giả bất chương.
Tự phạt giả vô công; tự căng giả bất trường.
2. Kỳ ư Đạo dã viết : Dư
thực chuế hành.
Vật hoặc ố chi, cố hữu đạo giả bất xử.
2/ Diễn ca
24:
1. Nhón
gót đứng chẳng vững vàng;
Kiễng chân không
thể dễ dàng đi nhanh.
Khoe mình nên
chẳng trong thanh ;
Tự xưng mình phải, trở thành quấy sai;
Công lao kể
lể, kêu nài,
Cho nên mới trở thành người vô công;
Kiêu căng, tự đại cuồng ngông,
Chẳng phải là lớn sánh cùng người ta.
2/ Nói theo có
đạo, đó là:
Cơm thừa việc thải đâu ra ích gì !
Vật mà ai cũng
khinh khi,
Nên người có đạo bỏ đi không dùng.
2/
Nghĩa:
1. Nhón gót lên thì đứng không vững; xoạc chân ra thì đi không mau;
Tự khoe mình sáng thì không sáng.
Tự xưng mình phải nên mê mờ.
Coi mình có công nên không công. Kiêu
căng , tự đại thì không thể
làm lớn. .
2. Nói theo đạo thì: Đó là đồ ăn dư, việc làm thừa. ai cũng khinh ghét, vì vậy người có đạo không dùng đến.
II. Khái Niệm Liên hệ:
1. Hành động mất chánh niêm, do dục tâm áp đặt, không tập trung vào thực tiễn hoàn
cảnh, dễ trở thành quái dị, gây tổn hại hơn là phúc lơi.
2. Người giữ đạo không làm điều quái dị để
được chú ý.
III. Các bản dịch khác:
1/ Lau - 24
1. He who tiptoes cannot stand; he who strides cannot walk.
He who shows himself is not conspicuous;
He who considers himself right is not illustrious;
He who brags will have no merit;
He who boasts will not endure.
2. From the point of view
of the way these are 'excessive food and useless excresences'.
As there are Things that detest them, he who has the way does not abide in
them.
2/ Julien – 24 :
1. Celui qui se dresse sur ses pieds ne peut se tenir droit ; celui qui
étend les jambes ne peut marcher.
Celui qui tient à ses vues n'est point éclairé.
Celui qui s'approuve lui-même ne brille pas.
Celui qui se vante n'a point de mérite.
Celui qui se glorifie ne subsiste pas longtemps.
2. Si l'on juge cette conduite selon le Tao, on la compare à un
reste d'aliments ou à un goitre hideux
qui inspirent aux hommes un constant dégoût.C'est pourquoi celui qui possède le
Tao ne s'attache pas à cela.
3/ Wilhelm – 24:
1. Wer auf den Zehen steht, steht nicht fest.Wer mit gespreizten Beinen
geht,kommt nicht voran.
Wer selber scheinen will,wird nicht erleuchtet.
Wer selber etwas sein will,wird nicht herrlich.
Wer selber sich rühmt,vollbringt nicht Werke.
Wer selber sich hervortut,wird nicht erhoben.
2. Er ist für den SINN wie
Küchenabfall und Eiterbeulen.
Und auch die Geschöpfe alle hassen ihn.Darum: Wer den SINN(1)
hat,weilt nicht dabei.
----------------
(1)
Tao oder Pfad.
(Xem tiếp kỳ 3)
Phú Yên, Tháng Hai, Ất Tỵ - 2o25
------------------------------------------------
Đàm Khánh Hỷ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét