Thứ Năm, 19 tháng 6, 2025

Ba Nguyên Tác Căn Bản Của Giáo Dục

                 BA NGUYÊN TẮC CĂN BẢN

CỦA MỘT NỀN GIÁO DỤC


                          ----------------------

Nền giáo dục của một nước đọc lạp thường dựa trên ba nguyên tắc căn bản là dân tộc, nhân bản, và khai phóng, trình bày khái quát như sau.

I. NGUYÊN TẮC DÂN TỘC (Principle of Nationality)

1/ Căn do:

Được sinh ra làm người không phải là dễ, cho nên công ơn cha mẹ là to lớn nhất, và nhớ ơn, đền ơn là một đức tánh cao quý nhất . Nhớ ơn, báo ơn cho cha, mẹ tất nhiên phải nhớ ơn ông , bà , tổ tiên ,.. Theo cách như vậy mà con người nối kết được cội nguồn dân tộc. Đó là lý do tại sao giáo dục con người phải dựa trên nguyên tắc dân tộc.

2 / Nội dung:

a) Giáo dục quốc gia dân tộc bảo tồn và phát huy truyền thống tinh hoa văn hóa dân tộc trên các lĩnh vực ngôn ngữ, lịch sử, phong tục tập quán, nghệ thuật , tín ngưỡng, tổ chức xã hội ,.. Nhà trường , gia đình, và các tổ chức giáo dục phải giúp cho mọi người dân nhận biết thấu đáo và sử dụng các giá trị này một cách hữu hiệu.

b) Phân biệt văn hóa và văn minh :

Văn hóa dân tộc (native culture) là nếp sống đặc trưng của người dân trong nước . Nó thể hiện tánh cá biệt , không phải là thước đo mức tiến bộ của một dân tộc . Tuy nhiên, một nền văn hóa mà khi thực hiện nó, sẽ được nhiều phúc lợi , an vui , không tạo gánh nặng, không gây phiền khổ cho dan, thì ta gọi đó là văn minh (civilisation ). Như vậy, giữa các dân tộc chỉ khác biệt về văn hóa , và hơn kếm nhau về trinh độ văn minh.

Một nền văn minh có thể bị suy vong, khi nó chỉ nhằm phục vụ quyền lợi cho dân tộc này mà hại đến các dân tộc khác. Và, một nền văn hóa dân tộc cũng có thể bị hoại diệt , nếu nó bị ngoại xâm đồng hóa. Ngược lại, tinh hoa văn hóa của một dân tộc có thể giúp dân tộc đó chống ngoại xâm, giải trừ nô lệ, và nâng cao trình độ văn minh.

3/ Hẹ quả:

Giáo dục quốc gia dựa trên nguyên tắc dân tộc giúp người dân đến với cội nguồn tổ tiên, nâng cao giá trị đạo đức nhớ ơn . Tinh hoa văn hóa dân tộc giúp dân tộc giải phóng nô lệ và nâng cao trình độ văn minh. Tuy nhiên, dân tộc tính cực đoan, và khi nó gắn bó với thế quyền quốc gia và thần quyền của một dân tộc thì dễ xảy ra tệ nạn kỳ thị chủng tộc, chiến tranh giữa các nước, con người không thể chung sống hòa bình , không thể an vui hạnh phúc với nhau . Do vậy, nguyên tắc dân tộc phải được mở rộng bỡi nguyên tắc nhân bản, như trình bày dưới đây.


ii. NGUYÊN TẮC NHÂN BẢN:

(Principle of Humanity)

1/ Căn do:

a) Để tránh tệ nạn kỳ thị chủng tộc và thảm họa chiến tranh xâm lược giữa các nước , nguyên tắc giáo dục quốc gia dân tọc phải được mở rộng bỡi nguyên tắc giáo dục nhân bản, tức lấy con người làm gôc qui chiếu cho mọi sự vật.


b) Về sự phát triển cơ thể , con người từ lúc nhập thai đến khi trưởng thành đã theo cách ặp lại các thời kỳ của tổ tiên sự sống : từ nước lên can, từ bò sát đến đứng thẳng , …, cho thấy hệ di truyền của loài người đã tích hợp được các đặc tánh cơ thể của các chủng loại khác, con người là gốc.

c) Về phương diện tâm trí, với ưu thế cấu trúc và chức năng của hê thần kinh não bộ , tâm trí của con người ở cấp tiến hóa cao hơn các chủng loại khác . Con người phải nhận biết mình trước khi biết mọi vật khác, do đó con người là gốc của sự nhận biết .

2/ Nội dung:

a) Nguyên tắc nhân bản thùa nhận mọi người đều có quyền tự do và bình đẳng trong cuộc sống , không phân biệt giới tinh, thành phần giai cấp, quốc gia, chủng tộc,… Mọi người lớn lên đều có quyền và có trách nhiệm thực hiện đời sống của mình thích ứng hài hòa với mọi người khác.

b) Giáo dục nhân bản tôn trọng quyền hạn và lợi ích cá nhân, bảo vệ và phát huy tiềm năng cá biệt của mỗi người.


Tóm lại nguyên tắc giáo dục nhân bản lấy giá trị con người làm gốc.Tôn trọng quyền tự do và bình đẳng của mọi người . Mỗi người đều có trách nhiệm xây dựng cuộc sống thích ứng với xã hội . Giáo dục nhân bản mở rông phạm vi tử quốc gia dân tộc đến nhân loại toàn cầu

Tuy nhiên, tôn sùng con người mà thiếu tình thương, đạo đức dễ dẫn đến vị ngã đôc tôn, hại đến sự sống thiên nhiên va các chủng loại khác .Do đó, giáo dục còn phải áp dụng nguyên tắc khai phóng như trình bày dưới đây.



III. NGUYÊN TẮC KHAI PHÓNG:

(Principle of Liberality)

1/ Căn do

a) Ba nguyên tắc dân tộc, nhân bản, và khai phóng phải được sử dụng đồng bộ trong giáo dục. Trong đó, “ Dân tộc” là một thực thể, “Nhân bản” là “ phẩm rính, và “ Khai phóng” là hành động. Vây, nguyên tắc khai phóng đem lại sức sống và giá trị cho một nền giao dục tiến bộ.

b) Con người có tự do nên có tính sáng tạo , tức là một thực thể luôn đang diên tiến , cho nên giáo dục không dừng lại, không nhồi sọ khép kín , mà phải luôn mở rộng, biến tác , khai thông.

z/ Nội dung:

Nguyên tắc giáo dục khai phóng nhằm phát triển con người toàn diện, tiến hành đồng bộ về các mặt trí, đức, thể dục ,và nghệ thuật ,thẩm mỹ.

a) Trí dục:


Giáo dục khai phóng nuôi dưỡng và phát triển trí năng dựa trên các nguyên tắc tâm, sinh, vật lý nơi con người . Phòng trừ các tác nhân tâm trí độc hại . Dùng chương trình riêng cho các trường hợp trí năng đặc biệt. Bảo vệ và hiện thực hóa tiềm năng trí tuệ của mỗi cá nhân.

Khai minh mở trí, phát triển khả năng ứng dụng khoa học chế tác công cụ và luyện tập kỹ năng sử dụng công cụ ngoại thân phục vụ đời sống hữu hiệu .


b) Đức dục

Bảo vệ và phát triển thiện căn , thiên hạnh, Nhận thức đúng và hiện thực hóa các giá trị: Đạo,Đức , Nhân, Nghĩa, Lễ , Pháp .Giáo dục về quyền lợi và bổn phận, về tự do và trách nhiệm của cá nhân, gia đình, tập thể xã hội.

Đạo đức khai phóng soi sáng bỡi trí năng nhưng vượt qua trí năng, cho nên hành động đạo đức không chỉ để khen chê, thưởng phạt, mà còn là điều kiện thiết yếu để phát triển trí năng sâu xa , và nuôi dưỡng tâm trí và thân thể .

c) Thể dục:

Bảo vệ và phát triển sức khỏe qua các chương trình lương thực thực phẩm, vệ sinh y tế . Phát triển môi trường sinh thái tốt.

Khai mở tiềm năng cơ thể qua các chương trình thể dục, thể thao. Khai thông, thanh lọc các nguồn năng lượng tôt cho cơ thể . Luyên tập kỹ năng sử dụng thân thể và điều khiển công cụ ngoại thân hữu hiệu.


d) Nghệ thuật, thẩm mỹ

Khai mở tiềm năng sáng tác, tạo dựng tác phẩm có giá trị chân, thiện, mỹ. Giải phóng các trói buộc do cảm năng tiêu cực, hoăc do thế quyền, thần quyền áp đặt trong sáng tác .


Sáng tạo thì không lặp lai, là làm nên cái khác nhau, nó thuộc về thời gian và cảm năng vô hạn, là con đường mở, thuộc tính khai phóng và giải thoát . Đằng khác, , chế tạo, sản xuất là lặp lại , làm nên cái giống nhau , nó thuộc về không gian và trí năng hữu hạn, là con đường khép kín có chu kỳ, quỹ đạo, thuộc tính tuần hoàn, trói buộc.

Chân, thiện, mỹ do từ chánh tín, chánh tri. Ngược lại, mê tin, tà kiến sẽ sinh ra sai lầm, ác hại , cuồng loạn . Giáo dục khai phóng trong nghệ thuật, thẩm mỹ phát huy giá trị chánh tín, chánh tri, giải trừ mê tín, tà kiến .

Tóm lại, giáo dục khai phóng phát triển con người toàn diện,và luôn thích ứng với sự thay đổi của hoàn cảnh . Quá trình khai phóng không giống như nhìn vật qua cửa sổ, nhưng là mở cửa và bước ra bên ngoài tiếp xúc với mọi vật. Hoặc giống như một người chỉ có một tên khai sanh, nhưng vì làm nhiều việc khác nhau , nên được gọi bằng nhiều tên khác nhau. Giáo dục khai phóng không phải học ngành nào chỉ làm việc ấy, nhưng tùy theo nhu cầu hoàn cảnh có thể hoàn thành các việc khác nhau.


KẾT LUẬN

Con người sinh ra với đú các phần thân thể và tâm trí vô cùng tinh vi và quý giá, nhưng không có kèm theo bảng hướng dẫn sử dụng, và cũng không có chứng nhận bảo hiểm, bảo hành. Tự động tính tốt lành của cơ thể và tâm trí con người dường như không thể bù đắp nổi cái xấu ác do nó gây ra, bỡi vì con người có tự do và sống trong thế giới đầy ham muốn và tham, sân, si. Do vậy, giáo dục là nhu cầu tất yếu của con người.

Trong cuộc sống, các chủng loại trên trái đất đều dùng thân thể như là công cụ nội thân , chỉ có loài người có cả công cụ nội thân lẫn ngoại thân. Thực tế, giáo dục và học tập đã giúp con người ché tạo số lượng rất lớn công cụ ngoại thân, được điều khiển bỡi công cụ nội thân, cho nên tầm hoạt động của con người ngày nay không còn giới hạn trên trái đát như thuở sơ khai. Vậy, con người đã tiến hóa rất xa trong việc sử dụng thân thể và tâm trí càng ngày càng hữu hiệu hơn , nó không phải tiến hóa theo kiểu: “Rụng mất cái đuôi vì chỉ đi hai chân, và mọc thêm hai cái sừng vì luôn đấu tranh .“

Nếu giáo dục không tốt, và công cụ ngoại thân trở thành tài sản cá nhân thì tầm hữu dụng của nó sẽ là mối đe dọa hạnh phúc an vui của con người . Do vây, phạm vi giáo dục càng ngày càng mở rộng, từ cá nhân, đén giai cấp, đến cộng đồng xã hội, quốc gia dân tộc, nhân loại toàn cầu, và ngày nay người ta nói đến giáo dục khai phóng để con người không mắc kẹt trong chính mình.

Giáo dục dựa trên nguyên tắc dân tộc giữ gìn và phát huy tinh hoa văn hóa, giải trừ hủ tục , dị đoan, giúp người dân trong nước nâng cao trình độ văn minh, chung sống hòa bình, an vui, hạnh phúc. Nhưng, khi dân tộc tính đi đến cực đoan và bị trói buộc vào quyền lợi quốc gia dân tộc , nó sẽ gây ra tệ nạn kỳ thị , thảm họa chiến tranh giữa các quốc gia.

Do đó, giáo dục còn phải dựa trên nguyên tắc nhân bản. Đó là nền giáo dục lấy con người làm gốc, làm thước do mọi vật . Nguyên tắc nhân bản giúp con người làm chủ mọi vật , chung sống hòa bình với nhau trên thế giới . Nhưng, khi con người tự cho mình là cao quý nhất, là trung tâm vũ trụ thì tính vị kỷ, vị ngã lên cao sinh ra kiêu căng, tham lam , với tầm sát hại rộng lớn của công cụ ngoại thân , con người đã tàn phá thiên nhiên ,giết hại các chủng loại đồng cư trên trái đất, và hậu quả là tự làm khốn khổ mình Đó là tai họa của trái đất ngày nay .

Để tránh thảm họa nói trên các nguyên tắc dân tộc và nhân bản của giáo dục phải áp dụng đồng bộ với nguyên tắc khai phóng.

Khai phóng không có nghĩa mở ra để nhận vào, nhưng là mở ra để xả ly , ví như gà con chui ra khỏi trứng , bỏ lại cái vỏ trứng trong tổ, để mà lớn lên, như lữ khách qua sông bỏ lại chiếc đò dưới bén để tiếp tục lộ trinh. Gà con không mang theo cái vỏ trứng mà lớn lên , lữ khách không vác chiếc đò trên vai mà đi xa được. Cho nên, dân tộc tính, nhân bản tíinh dẫu có thiêng liêng cao quý thì giá trị đó cũng chỉ tồn tại khi nó không cản trở bước tiến của con người. Giáo dục khai phóng giúp con người tự vượt qua chính mình, cùng sống cùng tồn tại an vui với tất cả ./-



Phú Yên, 20/6/2025

Đàm Khánh Hỷ ,


Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét