Kỳ VI
CĂN DO VÀ Ý NGHĨA HIẾU HẠNH
Đàm Khánh Hỷ
)()(
VI- TỪ BI TÂM, HIẾU TÂM, VÀ ĐỨC HIẾU SINH
VI1- Bản Chất Và Sự Phát Triển Từ Bi Tâm
VI11- Từ bi tâm xét theo huyết hệ hay yếu tố di truyền, là tình thương cùng chủng loại, thể hiện qua sự bảo vệ của thế hệ trước đối với thế hệ sau. Nó như là một bản năng duy trì nòi giống, có sẵn nơi mọi động vật, điều này thấy rõ nơi con mẹ thương yêu bảo vệ con con. Ở mức độ cao, có tập thành và thể hiện trong mọi phạm vi, thì từ bi tâm là tình thương biểu lộ bằng hành vi của cá nhân đầy đủ các điều kiện về thể chất và tinh thần cứu giúp cá nhân yếu kém thoát khỏi hoạn nạn, trở lại bình an, không sợ hãi. Đối với các loài động vật dưới người, ta gọi động lực thúc đẩy hành vi này là tình thương đồng loại. Đối với con người ta gọi là từ bi tâm.
Một người trẻ tự nguyện giúp một người già yếu đi qua đường an toàn, hành động này là do tình thương hay từ bi tâm của người trẻ. Nhưng, làm như vậy đối với cha mẹ thì ta gọi là hiếu tâm của người con trẻ. Hiếu tâm là hành vi tốt của người trẻ đối với người già theo quan hệ huyết thống. Tuy nhiên, không kể đến có liên hệ huyết thống hay không, người ta thấy có những người có xu hướng thương yêu giúp đỡ người già hơn là người trẻ, ta nói người đó có xu hướng ôn cố, lưu giữ những cái có trước. Và, ngược lại có những người ưu tiên giúp đỡ thương yêu người trẻ hơn người già, ta nói người đó có xu hướng tri tân, tìm hiểu và đón nhận những cái mới đến. Người xưa nói: Để biết được cái mới cần phải học ở cái cũ ( Ôn cố nhi tri tân ). Cũng vậy, mặc dầu xu hướng tâm lý mỗi cá thể mỗi khác, nhưng muốn có tình thương và bảo vệ con cháu thực sự, một người không thể không hiếu kính và chăm sóc ông bà, cha mẹ mình. Nói gọn, để có từ bi tâm người ta không thể không có hiếu tâm. Và, như đã nói, từ bi tâm có các thuộc tính của thiện tâm, đó là: tâm vô tham, vô sân, vô si, tâm khinh an, bất phóng dật, tâm bất hại, và hành xả.
VI12- Quan sát cho thấy tình thương ưu tiên nhằm đối tượng trong cùng chủng loại, và các cá thể càng non yếu càng kích cảm tình thương mạnh hơn. Phần lớn động vật ăn thịt chỉ ăn khác loài. Ví dụ: chó sói ăn cọp. cọp ăn chồn. chồn ăn cá, cá ăn giun…Hai con mèo cấu xé nhau nhưng chúng không cắn các mèo con của nhau. Không sát hại đồng loại để ăn thịt, và các cá thể non yếu dễ gây lòng trắc ẩn, dễ thương hại hơn đối với kẻ thù cùng loài, điều này cho thấy tình thương thuộc bản năng hơn là tập thành. Nhìn một con gà con bao giờ cũng dễ thương hơn một con gà trống, Nhìn một đứa trẻ bao giờ ta cũng cảm thấy gần gũi ưa thích hơn nhìn một người lớn. Hiện tượng sơ nguyên thiện hảo này do từ các cá thể non trẻ phản ảnh những nét gần gũi với đời sống tự nhiên hơn là các cá thể đã trải qua kinh nghiệm tập thành. Tuy nhiên, đứng trước một người già yếu ăn xin, hoặc một trẻ em khuyết tật người ta dễ động lòng trắc ẩn hơn là trước một kẻ lành mạnh. Từ bi tâm có thể phát triển tốt, hoặc bị cấm chỉ do hoàn cảnh và sự tập thành. Các tu sĩ chân chính có thể có từ bi tâm mạnh, ưu thế hơn người thường, và các sát thủ có từ bi tâm yếu hơn hoặc bị cấm chỉ, không thể xuất hiện được.
VI13- Với cấu trúc phức tạp của não bộ, hệ thần kinh và tuyến nội tiết, con người dễ dàng học tập các kỹ năng có giá trị, nhưng cũng rất dễ tập thành các hành vi độc ác hơn các chủng loại khác. Thực tế cho thấy các động vật thuộc loài ăn thịt sát hại nhau phần lớn là do cơn đói bức bách. Các loài muông thú hầu hết không sát hại đồng loại để ăn thịt, và chúng chỉ ăn thịt một số loài khác nhất định. Hoặc do cường độ hiếu sát giảm xuống khi no, hoặc do muốn để dành thịt sống, nên nếu không bị cơn đói thúc giục thì chúng không cần sát hại nữa. Các loài thú hoang dã cũng có thể sát hại đồng loại để tranh giành lãnh địa, làm chủ bầy đàn, hoặc tranh giành phái tính, chúng chỉ tấn công trực tiếp vào đối thủ, không trả thù gián tiếp vào bầy con, không giết hại bầy đàn của kẻ địch. do tự nó đặt ra
VI14- Từ các quan sát nêu trên, so sánh với trường hợp con người thì rõ ràng mức độ tiêu diệt sự sống của loài người lớn gấp nhiều lần so với bất kỳ một loài động vật nào trên trái đất. Con người giết nhiều loài động vật khác nhau hoặc để ăn thịt, hoặc để thu các món lợi dưỡng khác, kể cả để tiêu khiển, giải trí! Đồng thời con người cũng sát hại đồng loại của mình không phải vì đói để ăn thịt, nhưng vì để thỏa sự tức giận, để giành quyền sở hữu, để tranh danh giành lợi, để trả thù,…Con người không chỉ sát hại trực tiếp đối thủ cá biệt mà còn trả thù gián tiếp vào tập thể gia đình và xã hội. Con người nguỵ biện cho tập tính hiếu sát của mình bằng các lý do thế quyền và thần quyền mơ hố, bất chính do tự nó đặt ra. Con ngưòi tự cho mình là linh khôn hơn mọi loài nên có quyền bắt các loài khác phục vụ cho con người, kể cả mạng sống bị giết để ăn thịt, giết để cúng tế thần linh, cho đến giết để giải trí !...
VI15- Sự sát sinh của con người là ở mức vĩ mô và tàn bạo. Vĩ mô hay số lượng sát hại quá lớn. Bỡi vì con người không chỉ dùng móng vuốt tự thân như các động vật ăn thịt khác, nhưng nguy hiểm hơn, nó còn dùng các loại vũ khí ngoại thân để giết hại hàng loạt, hoặc giết chết tức thì, hoặc giết chết dần qua nhiều thế hệ. Tàn bạo vì con người sát hại sự sống không phải do sự thúc bách của cơn đói hay do tự vệ, nhưng vì sự tức giận và trả thù, kể cả trả thù gián tiếp, và trả thù vào tập thể. Nói chung, sự sát sanh của con người là rộng lớn và tàn bạo vì nó vận dụng ưu thế trí não của nó vào việc sát hại sự sống . Cũng chính vì con người đã sử dụng trí khôn vào việc sát hại sự sống, tức là giết hại có ý thức cố ý chứ không phải do bị thúc đẩy bỡi bản năng mù quáng, nên vụ án sát sanh tự con người phải chịu trách nhiệm hậu quả, kể cả thần linh, Thượng Đế không ai chịu tội thay trong việc này. Con người đã biến trí khôn của mình thành một loại vũ khí siêu hạng để sát hại sự sống!
Đẳng cấp tiến hoá của con người ở vào thế đỉnh điểm: Giữa thiên thần và quỷ dữ, giữa linh khôn trí huệ cõi trời và tam ác đạo ngu si : ngạ quỉ, địa ngục, súc sanh. Con người rất dễ đạt các quả vị tốt đẹp nhờ sử dụng tánh linh trí tuệ của mình để bảo vệ sự sống, bồi đắp cho đức hiếu sinh. Nhưng, cũng rất dễ bị đoạn diệt đoạ ác đạo do sử dụng trí óc của mình để sát hại muôn loài, và tự làm sụp đổ chính mình. Ác tâm hiếu sát làm cho loài người trở thành kẻ thù của muôn loài và của chính mình. Do vậy, cần phải có các biện pháp giáo dục thiện hảo, các tổ chức tu học phát triển đức hiếu sinh, và pháp luật xã hội ràng buộc, ngăn chặn các hành vi hiếu sát thì mới có hy vọng tránh khỏi nguy cơ loài người sớm bị diệt chủng.

H43. Quả cầu lửa do từ trái bom nguyên tử Mỹ
thả xuống Hiroshima 1945
VI15- Gia đình là một hình thức tổ chức sống tập thể dựa trên huyết thống, gồm các thành phần chính: cha, mẹ, và con cái. Lý thuyết xã hội học thừa nhận gia đình là tế bào căn bản tự nhiên của xã hội, và là mô hình xã hội sớm nhất. Liên hệ huyết thống càng gần thì tương quan gia đinh càng chặt chẽ. Trong các gia đình theo chế độ nhiều vợ, nhiều chồng (polygamy), và đông con thì mối quan hệ giữa các thành phần lỏng lẻo hơn các gia đình một vợ, một chồng (monogamy), và ít con.
Điều kiện chủ yếu cho các thành phần sống chung trong gia đình là sự ràng buộc về tình cảm. Tình cảm tốt đẹp của cha mẹ là từ tâm, của con cái là hiếu tâm. Mức độ tình cảm của cha mẹ biến chuyển theo giai đoạn phát triển của đứa con. Đứa con một khi đã lớn lên, càng học tập được nhiều kinh nghiệm, càng trưởng thành thì tình thương yêu chăm sóc của cha mẹ đối với nó càng giảm. Khi đứa con đã lập gia đình và sinh ra thế hệ thứ 3, thứ 4 thì tình thương của cha mẹ đối với con cái lúc đầu chuyển di thành tình thương của ông bà đối với cháu chắt.
Do sự suy giảm và chuyển di tình thương của thế hệ 1, và sự phát triển của thế hệ 2 - vừa là con vừa là cha mẹ - đồng thời với sự gia tăng các nhu cầu vật chất và tinh thần do tập thành của các thành phần gia đình, nếu con cháu không phát triển được hiếu tâm, và cha mẹ không chuyển di tình thương nối tiếp thì sự xung đột giữa cha mẹ và con cái rất dễ phát sinh. Do vậy việc xây dựng nền nếp giáo dục gia đình, gia lễ, gia huấn, gia phong không ngoài mục đích phát triển thiện tâm và ngăn chặn ác tâm, giúp các thành viên trong gia đình qua các thế hệ phát triển các giá trị tốt đẹp. Trong các ngày kỵ giỗ, lễ tết, ngoài việc tỏ lòng kính hiếu tổ tiên, cũng là dịp để mọi người trong đại gia đình gặp nhau thăm viếng, trao đổi chuyện trò làmtăng thêm tình cảm quyến thuộc tốt đẹp.
VI16-Tóm lại, tình thương của cha mẹ đối với con cái trong gia đình chỉ là một trường hợp đặc trưng của tình cảm phổ quát có sẵn trong mọi sinh vật, vốn là chủng hữu tình. Tình cảm yêu thương này có tác dụng thuận chiều từ trên xuống dưới, con mẹ thương yêu bảo vệ con con, nhờ đó các chủng loại duy trì được nòi giống của mình qua nhiều thế hệ. Nơi con người dạng tình cảm tốt đẹp này phát xuất từ tâm từ và tâm bi là những thiện tâm. “Thiện tâm bất hại, thần lực bất sát. “ cho nên nếu con người là “linh ư vạn vật” thì đẳng cấp cao đó không phải do nó sát hại các chủng loại hữu tình mà có được.

H44 Sát nghiệp làm cho con người trở thành
kẻ thù của muôn loài.
VI2- Bản Chất Và Sự Phát Triển Hiếu Tâm
VI21- Những loài động vật nào mà cá thể của thế hệ sau có mẫu hành vi tình cảm đặc biệt tỏ ra nhường nhịn, mến thích thế hệ trước? Người ta ít khi thấy trong các loài gia súc hay động vật hoang dã, các con con tự nguyện nhường thức ăn, chỗ ở cho con mẹ, con già. Quan sát thực tế thấy rằng: Các loài động vật ở mức độ tiến hoá càng cao, càng có nhiều trí khôn thì mẫu hành vi tình cảm đặc biệt vừa nêu càng thể hiện rõ hơn. Hiếm khi thấy các lợn con, gà con, chuột con… rõ ràng buồn bã, thương tiếc, khi chúng thấy con mẹ bị chết. Trái lại các khỉ con, chó con, ngựa con tỏ ra sợ hãi, âu sầu, buồn nãn khi thấy con mẹ bị giết chết. Trong tình huống như vậy, đối với người mẫu hành vi tình cảm tiêu cực này là rất rõ ràng, phổ biến . Trên quan điểm đạo đức, thế hệ trẻ có hành vi tự nguyện phụng sự, ái kính thế hệ già trong gia đình gọi là hiếu hạnh, trong xã hội gọi là lễ độ, kính lão. Hiếu hạnh là hành vi thể hiện hiếu tâm. Hiếu tâm cũng là tình thương nhưng nó ngược dòng, hướng về quá khứ, nên sự phát triển của nó phụ thuộc nhiều vào hoàn cảnh giáo dục. Do xu hướng hồi qui hướng thượng và bản chất của nó phản ánh giá trị đặc trưng về mức tiến hóa trí năng nên hiếu tâm nơi người có các thuộc tính của thiện tâm. Đó là: tín tâm, tâm tàm quý, và các đặc tính của từ bi tâm đã nói trên.Trong các nét đặc trưng, hiếu tâm nổi bật ở sự tôn kính, vì vậy người có tự ngã, tự cao khó phát triển được hiếu tâm của mình.
VI22- Như đã nói ở VI13, trong số các loài động vật đồng cư trên trái đất, giải phẩu tâm sinh lý học và giáo dục học đã cho biết con người là động vật nhờ cấu trúc não bộ, hệ thần kinh phức tạp, và tuyến nội tiết nên nó có khả năng học tập nhiều nhất, và phát triển trí năng đến mức độ cao hơn so với các động vật khác. Con người chẳng những kính trọng, thương yêu, chăm sóc cha mẹ, ông bà, nhưng nó cũng học tập được cách kính nhường, giúp đỡ những người lớn tuổi, già yếu, tuy không thân thuộc với nó. Phải chăng có sự tương quan giữa trình độ phát triển trí năng và xu hướng nhớ lại cái đã qua? Rõ ràng khả năng nhận thức sự vật có liên hệ với hoạt động ký ức trong tiến trình liên hợp đối tượng hiện tại với các ảnh tượng, hoài niệm của quá khứ. Như vậy ý hướng hồi qui của tâm thức là điều kiện thuận lợi cho tri thức. Thực ra, chưa có một chỉ số thực nghiệm nào nói lên tương quan giữa xu hương hiếu kính và khả năng trí tuệ. Tuy nhiên qua quan sát và đối chiếu, người ta thấy rằng:
(1) Các học sinh học giỏi ở trường phần lớn cũng là các đứa con, cháu có hiếu trong gia đình.
(2) Lịch sử cho biết các bậc vĩ nhân, hiền thánh đều là người có hiếu với cha mẹ. Và,
(3) các dân tộc có ưu thế về trí năng rất tôn trọng lịch sử và nguồn gốc của tổ tiên mình.
VI23- Nhận thức luận (epistemology) theo phương pháp tâm lý nội quan (introspective psychological method ) cho rằng: Ý thức (conscience) có khả năng nhị trùng hóa (self-duplication), và tư duy(thinking) là quá trình phản tỉnh của ý thức trên chính mình. Các khả năng tâm lý tham gia vào quá trình nhận thức như: Ký ức, hoài niệm, liên tưởng đều có liên hệ đến sự nhớ lại quá khứ trong nhận thức.Platon cho rằng : “ Nhận thức chỉ là sự nhớ lại các ý niệm tiên nghiệm (priori idea).” Tuy nhiên, sự tương quan giữa trình độ trí năng và xu hướng truy tìm cái tốt có sẵn chỉ có giá trị về mặt lý luận triết học. Thực ra, người ta chỉ tìm kiếm cái gì đã có nhưng bị đánh mất, hay bị quên; không ai tìm kiếm cái hoàn toàn chưa hề xảy ra, chưa hề có ý tưởng gì về nó.Theo quan điểm triết học này thì khoa học chỉ là truy tìm để phát hiện cái đã có, không phải xây dựng sáng tạo cái gì mới mẻ (only research and discovering, but not create and generating anything).
Như vậy, theo lý thuyết nhận thức tiên nghiệm, khuynh hướng tìm lại hay hồi qui trong hoạt động của ý thức có liên hệ với mẫu hành vi tình cảm ái kính cha mẹ, tổ tiên, gọi theo đạo đức học là hiếu tâm nơi người. Hiếu tâm phát triển tốt đẹp đến mức độ cao, như ở các trường hợp hiền triết, thánh nhân, thiện tri thức đều là các tấm gương hiếu kính. Ngược lại, cũng có thể do hoàn cảnh giáo dục sai lầm, hiếu tâm có thể bị ức chế, cấm chỉ dẫn đến sự phá bỏ gia đình, bất kính cha mẹ, người trẻ khỏe khinh chê, ngược đãi người già yếu. Hậu quả của xu hướng suy thoái nhân tính khởi đầu từ việc phá bỏ hiếu tâm trong gia đình. Từ đó sẽ đưa đến các tai họa to lớn cho con người như phá bỏ lịch sử nhân loại, tiêu diệt các nền văn minh lâu đời trên thế giới. Đó là các kinh nghiệm đã từng xảy ra trong lịch sử con người.
Tóm lại, trong quá trình tiến hóa sinh học, khái niệm mở rộng của từ bi tâm và hiếu tâm có thể hình dung như sự vận hành theo đường xoắn ốc. Trong đó từ bi tâm hay tình thương là năng lượng sống phát sinh (genesis energy), và hiếu tâm là năng lượng sống hồi qui hướng thượng (feedback upward energy). Từ bi tâm hay tình thương giúp cho các chủng động vật duy trì và tăng trưởng nòi giống, hiếu tâm hay sinh lực hồi qui giúp cho động vật phát triển các giá trị tinh thần, từ sinh hồn của thực vật, giác hồn của động vật, cho đến trí linh hay linh hồn nơi người.
VI3- Đức hiếu sinh ( virtue of wishing to live)
Trước hết cần phân biệt nghĩa từ Hán-Việt, chữ “ hiếu” trong từ “ hiếu sinh “ có nghĩa là: tốt, ham muốn,ưa thích ( gồm có chữ “nữ” bên trái và chữ “tử” bên phải ghép lại, còn đọc là “hảo”) . Hiếu sinh là muốn sống (wish to live), ưa thích sự sống. Khác đi, chữ “hiếu” trong từ “hiếu tâm” có nghĩa là tôn kính người lớn, người già ( gồm chữ “lão” bên trên và chữ “tử” bên dưới). Hiếu tâm (filial mind) là có lòng tôn kính, phụng dưỡng cha mẹ, ông bà, tổ tiên của mình. Đức hiếu sinh là kết quả tốt đạt được do hành động tôn trọng, yêu thích, bảo vệ và làm tăng trưởng sự sống. Tiềm lực hiếu sinh là sức sống tiềm tàng, là bản năng ham sống sợ chết có sẵn trong mọi sinh vật.
H45. Đức hiếu sinh không phân biệt chủng tộc
VI31- Xét về phương vị có thể nói: Từ bi tâm hay tình thương bẩm sinh có chiều tác động từ trên xuống dưới, từ thế hệ trước đến thế hệ sau ; hiếu tâm hay tình thương tập thành có chiều tác động ngược lại. Tuy nhiên, xét về mặt nguyên động lực thì từ bi tâm và hiếu tâm đều được thúc đẩy bỡi hấp lực sống ( attractive living energy), gọi theo giá trị đạo đức là “đức hiếu sinh.” Từ đó người ta thấy rằng: Người có nhiều tình thương cũng là người có hiếu tâm mạnh. Một người không thể gọi là có lòng từ bi rộng lớn mà lại không ái kính, không phụng dưỡng cha mẹ mình. Và ngược lại, người có hiếu tâm cũng là người có nghĩa cử tình thương rộng lớn. Một người không thể gọi là có hiếu tâm khi chỉ biết tôn trọng, phụng dưỡng cha mẹ mình mà chẳng hề động lòng trắc ẩn trước cảnh thương tâm của người khác. Trong kinh nghiệm lịch sử, khi Nguyễn Phi Khanh bị giặc Minh bắt giải về Tàu, con là Nguyễn Trải vì lòng hiếu kính, thương xót không nỡ rời cha nên cứ theo than khóc cho đến biên ải Việt - Trung. Người cha dạy rằng: “ Nếu con có hiếu với cha thì đừng bi lụy mà hãy trở về tìm cách cứu nước, cứu dân thoát cảnh nô lệ đau thương.” Nguyễn Trãi vốn là người con có hiếu, vâng lời cha trở về giúp vua Lê Lợi đánh đuổi giặc Minh ra khỏi bờ cõi Việt Nam, đem lại thái bình, hạnh phúc cho dân, cho nước. Hấp lực của năng lượng sống (attractive living energy), hay xu hướng ham sống sợ chết của sinh vật là tác dụng của đức hiếu sinh trong thiên nhiên quan sát được qua các hiện tượng sau đây:
VI32- Sinh quyển trái đất và đức hiếu sinh.
Sinh quyển (biosphere) trái đất là phần không gian bao quanh trái đất gồm tầng trên của thạch quyển,toàn bộ thủy quyển, tầng bình lưu và tầng đối lưu của khí quyển. Mọi sinh vật trên trái đất dều ở trong tầng sinh quyển. Năng lượng sống cần cho sinh vật thực hiện các chức năng: lớn lên, di chuyển, bài tiết, và sinh sản đều được cung cấp từ một nguồn năng lượng bên ngoài sinh quyển, dưới dạng bức xạ mặt trời (visible radiation). Bức xạ điện từ này (electromagnetic radiation) được thu nạp và tích trử dưới dạng các hợp chất hữu cơ do cây xanh thực hiện qua tiến trình quang hợp (photosynthesis). Trái đất là môi trường sống, và sự sống của nó tập trung ở sinh quyển. Bầu sinh quyển bên trên được bảo vệ bỡi tầng Ozone để tránh bị phá huỷ bỡi sự bức xạ quá mạnh của các tia tử ngoại mặt trời (ultraviolet rays of the sun). Và, mái nhà xanh (greenhouse) của các tầng thực vật, ngoài việc cung cấp lương thực, còn có tác dụng điều hoà nhiệt độ và độ ẩm để giữ gìn sự sống trên trái đất.
Cấu trúc và vận hành tự nhiên của sự sống trên trái đất được ổn định bền vững theo qui luật bảo toàn năng lượng qua các quá trình tuần hoàn trao đổi chất giữa các thành phần bên trong, và bên ngoài sinh quyển. Tuy nhiên, nếu các chủng loại sinh vật, nhất là con người vì thiếu hiểu biết hoặc do lòng tham mà có các hoạt động không tôn trọng đức hiếu sinh, mặc nhiên trở thành tập tính hiếu sát thì bầu sinh quyển với cơ cấu bảo vệ của nó cùng các hệ sinh thái sẽ rất dễ bị phá vỡ từ bên trong. Đó là báo động của khoa học môi trường ngày nay.
H46. Sinh quyển của trái đất chứa sự sống
VI33- Đức hiếu sinh thể hiện qua nguyên tắc cứu cánh sinh học.
Các nguyên tắc hàng đầu trong nhận thức trực tiếp chân lý không qua suy luận gồm có: Nguyên tắc đồng nhất, nguyên tắc túc lý, nguyên tắc nhân quả, và nguyên tắc cứu cánh. Trong số, đó nguyên tắc cứu cánh chi phối rõ nhất trong đời sống sinh vật. Nội dung nguyên tắc cứu cánh đầu tiên do Aristote và St. Thomas nêu ra, và về sau được Teilhard de Chardin, trong tác phẩm The Phenomenon of Man, sửa đổi và áp dụng để giải thích tiến hóa của sự sống. Nguyên tắc cứu cánh về vật thể của Aristote lúc đầu có nội dung như sau:
“Mỗi vật thể tác động bỡi các khuynh hướng nội tại nhằm đạt đến các mục đích nhất định”.Chẳng hạn, kim loại có xu hướng trở thành sợi dài và lá mỏng liền lạc, gỗ đá có xu hướng bể vụn, nước có xu hướng len lỏi ngấm thấu…Các khuynh hướng này căn bản nhằm tiến tới mục đích có liên hệ đến cá thể hay chủng loại của cá thể đó. Trên lĩnh vực sinh học, kết quả quan sát chỉ có thể giải thích được ý nghĩa các động thái hoặc cảm ứng của sinh vật bằng cách dựa vào nguyên tắc cứu cánh mà mục đích sau cùng của chúng là duy trì sự sống. Các hiện tượng nêu dưới đây minh chứng cho điều này.
(1)- Khi một sinh vật bị tổn thương tại một phần của cơ thể thì chức năng tăng trưởng và phát triển của sinh vật đó tạm thời dừng lại, và mọi hoạt động tập trung vào việc làm lành vết thương để duy trì sự sống cho sinh vật. Sau đó chức năng phát triển sẽ bắt đầu trở lại.
(2) - Rễ của cây xanh cho dù bị ngăn chặn, bẻ cong chúng vẫn luôn tìm cách phát triển hướng về vùng có nước và chất dinh dưỡng để lấy thức ăn nuôi sống cho cây.
(3)- Các cành lá cây xanh cho dù bị buộc vào chỗ tối chúng cũng luôn tìm cách hướng ra phia ánh sáng tốt nhất cho sự quang hợp của lá. Một số loại lá cây ban ngày thì mở ra để lấy ánh sáng mặt trời, ban đêm thì khép lại để tránh thoát hơi nước và sâu bọ phá hoại. Các rừng cây xứ lạnh mùa thu-đông lá rụng để tránh thoát hơi nước và giữ ấm cho gốc, đến xuân-hạ thì đâm chồi ra lá để quang hợp. Các loài cây vùng nhiệt đới để tránh thoát hơi nước chúng có dạng lá hẹp hoặc biến thành gai như bàn chải, xương rồng… Nói chung, các động thái đáp ứng này đều có mục đích bảo vệ và phát triển sự sống của cây.
(4)- Các tế bào sinh vật đều có phản ứng né tránh môi trường độc hại để bảo đảm sự sống.
(5)- Đức hiếu sinh trong tổ chức xã hội:
Đặc biệt nơi các chủng loại có mức tiến hóa cao, hành động nhằm mục đích bảo vệ sự sống cho cá thể và chủng loại thấy rõ khi chúng tổ chức thành bầy đàn để chống lại sự sát hại của kẻ thù. Đối với xã hội người, đức hiếu sinh thể hiện trong nguyên tắc đạo đức của ngành y học, của các tổ chức từ thiện, và các hoạt động cứu sinh. Mục đích tối hậu của các hoạt động này là cứu sống, không phân biệt đối tượng đang lâm nạn là ai, Đức hiếu sinh với mục đích cứu khổ trong Phật giáo cũng thể hiện qua lời dạy của Phật Thích Ca. Khi có người hỏi Phật về nguồn gốc và ý nghĩa của vũ trụ, Ngài đáp rằng:
- Giả như có người bị mũi tên bắn, việc trước hết là phải tập trung băng bó vết thương, chữa lành cho người đó, hay tìm hiểu ai bắn, bắn lúc nào, từ đâu, và tại sai lại bắn?
- Việc ưu tiên là phải băng bó vết thương để cứu sống người đó. - Mục đích của Pháp Phật cũng vậy, đó là cách nhằm giúp chúng sanh giải thoát đau khổ bức bách trong cuộc sống của chúng sinh chứ không phải để tìm hiểu nguồn gốc và ý nghĩa vũ trụ này làm gì.
Nói chung mọi cá thể trong các loài sinh vật từ đơn bào nguyên thủy đến đa bào tiến hóa cao đều hấp dẫn bỡi sự sống, và né tránh sự chết. Động thái tiếp cận sự sống và né tránh sự chết này là đức hiếu sinh thể hiện qua nguyên tắc cứu cánh.
VI34- Đức hiếu sinh thể hiện qua luật cảm giác tự nhiên thân thể.
Đức hiếu sinh bảo dưỡng sự sống thể hiện qua cảm giác thân thể quan sát được trong các trường hợp khoái cảm hoặc khổ cảm sau đây:
(1)- Đối với phần lớn động vật hay con người trong tình trạng bình thường, không bị đau bệnh hay thương tật gì, đa số thực phẩm có lợi cho sức khỏe hay sự sống, khi ăn vào sẽ gây khoái cảm, ngon miệng, dễ chịu. Ngược lại các chất độc hại cho sự sống khi ăn nhằm sẽ gây khổ cảm, đau đớn khó chịu hoặc ói mửa. Để duy trì nòi giống, các loài cây sinh sản bằng hạt khi già chín thường có thịt quả ngon để hấp dẫn động vật ăn và phát tán hạt đi nơi xa. Tuy nhiên cũng có một số trường hợp đặc biệt các chất bổ dưỡng, có lợi cho sự sống lại gây cảm giác khó chịu, như các dược liệu trị bệnh. Ngược lại các chất độc hại cho sự sống lại hấp dẫn khoái cảm, gây nghiện và đưa đến tử vong, như độc dược, và thuốc an thần, rượu, thuốc lá, ma túy…
(2)-Để duy trì nòi giống, trong quá trình sinh sản tự nhiên của động vật có phái tính, động thái giao phối đi kèm khoái cảm dễ chịu hơn là khổ cảm khó chịu cho cá thể. Tuy nhiên cũng có các trường hợp ngoại lệ, giao phối áp đặt gây khổ cảm, nhưng vẫn đưa đến hậu quả sinh sản ngoài ý muốn, và các cá thể mất khả năng sinh sản không phải là hoàn toàn mất khả năng giao cảm tích cực.
(3)- Khi lâm vào tình trạng có hại cho sự sống như bị đau bệnh, đụng phải vật bén nhọn, tiếp xúc nguồn nóng lạnh cực đoan, bị té ngã…hoặc rơi vào tình trạng tâm lý tiêu cực như buồn nãn, tức giận, sợ hãi…cá nhân thụ nhận khổ cảm, đau đớn, rên la. Ngược lại người khoẻ mạnh bình thường sẽ thấy khoái cảm, dễ chịu, tươi vui, khoan khoái.
Tóm lại, luật cảm giác tự thân đau khổ hay khoái lạc giúp cho động vật sinh sản, duy trì và phát triển nòi giống, giúp ngăn ngừa, tránh né các nguồn có tác hại đến sự sống của chúng. Đức hiếu sinh thể hiện trong luật cảm giác tự thân về khoái cảm và khổ cảm làm cho sự sống hấp dẫn đối với sinh vật. Đặc biệt con người phải nhận ra qui luật này,và sử dụng đúng mục đích tự nhiên của nó là để bảo vệ và tăng cường sức sống chứ không phải để tìm khoái lạc mà làm tổn hại sự sống. Con người cũng không nên vì để thỏa mãn khoái cảm trong sự sống của mình mà giết hại hoặc làm tổn thương đến sự sống của người và của các sinh vật khác, bỡi vì xu hướng ham sống, sợ chết tuy ở mức độ và hình thức khác nhau nhưng mọi loài đều có chung nguồn sống từ đức hiếu sinh mà ra.
H47. Trung quốc hiện thời là nước có lượng khí CO2
lớn nhất thế giới thải vào sinh quyển.
VI4- Đức hiếu sinh nuôi dưỡng từ bi tâm và hiếu tâm.
VI41- Từ bi tâm và hiếu tâm thực ra là các mẫu hành động thể hiện đức hiếu sinh của người này đối với người khác. Một người nếu không ưa thích sự sống, tức là không có đức hiếu sinh thì không thể cứu giúp người khác đang lâm nạn. Một người con không thể gọi là có hiếu tâm khi chỉ biết giúp cho cha mẹ mình có thêm sức sống mà không thể hiện được đức hiếu sinh đối với người và các sinh vật khác. Nguyên tắc cứu cánh sinh học (the principle of the biofinality) cho biết mọi hoạt động của sinh vật đều vì mục đích sau cùng là sự sống, nhưng sự sống còn chi phối bỡi nguyên tắc đồng nhất, và nguyên tắc nhân quả với ý nghĩa tóm lượt như sau:
(1) Nguyên tắc đồng nhất hay nguyên tắc không mâu thuẫn cho rằng: Cái tốt sinh ra từ cái tốt chứ không thể sinh ra từ cái xấu. Dùng phương tiện bất hảo không thể đạt đến mục đích thiện hảo. Vì phương tiện không thể mâu thuẫn với mục đích nên không thể lấy sự chết của kẻ khác để xây dựng sự sống của mình, cũng như câu nói thường nghe là: “ Không ai xây dựng lâu đài trên cát.” . Như vậy, không thể làm chuyện xấu ác để phụng dưỡng cha mẹ mà gọi là có hiếu tâm được.
(2) Nguyên tắc nhân quả cho rằng: Hành động hiện tại do từ một nguyên nhân và sẽ đưa đến hậu quả của nó. Trong nhân có quả, trong quả chứa nhân. Hiếu sinh sẽ dẫn đến sự sống, trong sự sống có chứa nhân chiêu cảm sống hay khoái cảm. Hiếu sát sẽ đưa đến sự chết, trong sự chết có chứa nhân chiêu cảm sự chết, hay khổ cảm. Nói cách khác, tướng của sự sống là dễ chịu, khoan khoái, tướng của sự chết là đau đớn, khổ cảm.
VI42- Sát hại động vật để làm thức ăn cho người không phải là nhu cầu cần thiết
VI421- Con người không phải là động vật ăn thịt ( carnivorous animal )
Từ Thượng cổ cho đến thời hiện tại, không kể các vị giáo chủ của các tôn giáo lớn, một số các triết gia, khoa học gia nổi tiếng trên thế giới như Pythagore, J.J. Rousseau, Albert Einstein, Mohanda Gandhi… đều là người ăn chay và bênh vực cho thực phẩm từ nguồn thực vật. Mới đây, một trang sách giáo khoa của Ấn Độ cho rằng: Nên ăn chay và không ăn hương liệu tẩm ướp để tránh “ nói dối, thất hứa, nói nhảm, trộm cắp, bạo lực và phạm tội tình dục”.
Hậu quả nghiêm trọng do từ sự phát triển tính hiếu sát của của con người đã trình bày ở các mục VI11-VI15 bên trên. Hành động sát sanh vĩ mô và tàn bạo được con người được biện minh bỡi nhiều lý do, trong đó có lý do giết hại để ăn thịt thường được nêu ra như là tạo hóa sinh ra muôn loài để con người ăn thịt chúng để sống là diều tự nhiên!
Bây giờ ta dựa trên các bằng chứng giải phẩu sinh lý cơ thể học (Anatomical physiology), và kết quả nghiên cứu hệ thống sinh vật ( systema naturae ) của nhà sinh học nổi tiếng Carl Linnaeus (1707-1778) để so sánh cơ thể động vật ăn thịt, động vật ăn cỏ, và cơ thể người có các đặc điểm gì là thuận lợi đối với các loại thức ăn tự nhiên của chúng:
VI422- Bảng So Sánh Đối Chiếu Bộ Máy Tiêu Hóa Và
Vận Động Cơ Thể Của Động Vật Ăn Thịt- Người,
Và Đông Vật Ăn Thảo Mộc
***
Động vật ăn thịt : Da không có lỗ chân lông.
Tiết mồ hôi bằng lưỡi
Người, và động vật ăn thảo mộc: Da có hằng triệu lỗ chân lông.
Tiết mồ hôi bằng da.
(2)- RĂNG VÀ HÀM :
Động vật ăn thịt : Có răng nanh bén, chắc để
(2)- RĂNG VÀ HÀM :
Động vật ăn thịt : Có răng nanh bén, chắc để
xé thịt động vật.
Người, và động vật ăn thảo mộc: Răng cửa và răng nanh
không đủ bén,chắc để xé thịt sống.
(3)- TUYẾN NƯỚC BỌT :
Động vật ăn thịt : Tuyến nước bọt nhỏ, không
quan trọng.
Nước miếng có tính acid, không có
Nước miếng có tính acid, không có
ptyalin cho sự tiêu hóa trước thức ăn
trong miệng (predigestion).
trong miệng (predigestion).
Người, và động vật ăn thảo mộc: Tuyến nước bọt rất phát triển để tiêu
hóa trước hạt ở miệng.
Nước miếng có tính kiềm với
Nước miếng có tính kiềm với
số lượng lớn ptyalin.
(4)- DẠ DÀY VÀ RUỘT :
Động vật ăn thịt : Dạ dày hình túi chứa số lượng muối
(4)- DẠ DÀY VÀ RUỘT :
Động vật ăn thịt : Dạ dày hình túi chứa số lượng muối
acid (acid chlohydric)
rất lớn, gấp 10 lần so với dạ dày người,
rất lớn, gấp 10 lần so với dạ dày người,
để tiêu hóa xương và thịt.
Ruột dài hơn chiều dài cơ thể
Ruột dài hơn chiều dài cơ thể
3 lần và mặt trong trơn ,
nhờ vậy ruột thải nhanh các cặn bã
nhờ vậy ruột thải nhanh các cặn bã
xương thịt thối rữa trong ruột,
tránh nhiễm khuẩn đường ruột.
Người, và đông vật ăn thảo mộc: Số lượng muối acid chlohydric
chứa trong bao tử ít hơn 10 lần
so với động vật ăn thịt.
Ruột dài hơn chiều dài cơ thể
Ruột dài hơn chiều dài cơ thể
gấp 6 lần,ruột rộng. Rau quả
có thể phân rã lâu trong ruột.
( Với cơ cấu dạ dày và ruột này
không thể tiêu hóa và
VI53- Sự sát sanh đối với người ăn chay
H48. Hạt lúa chín vàng đầy chất dinh dưỡng
vào thời kỳ cây lúa già chết.
Người ăn thịt là cắt ngang sự sống của sinh vật, khi mà tim và phổi của chúng còn đang hoạt động theo qui luật tự nhiên của tình thương và sự sống. Do vậy các chủ thể ăn thịt không thuận lợi để phát triển từ bi tâm và hiếu tâm. Đối với người ăn rau, quả hay ăn chay cũng can dự vào sát sanh vì ăn hạt là mầm của sự sống. Tuy nhiên sự can dự này xảy ra ở cuối chu kỳ sống nên nó không phải là nguyên nhân của cái chết của cây mẹ, và cây con ở thế hệ 2 chưa xuất hiện nên cũng không thể kết tội là trực tiếp sát sanh. Hơn nữa sự vận chuyển nhựa nguyên và nhựa luyện trong ngành thực vật chưa biểu hiện rõ ràng qui luật tình thương và sự sống tự nhiên như tim và phổi ở động vật. Thực vật cũng chưa có hệ thần kinh cảm giác rõ ràng như động vật cho nên khoái cảm và khổ cảm của chúng nếu có cũng không bị ảnh hưởng nhiều do việc dùng chúng làm thức ăn.
Nói chung từ bi tâm và hiếu tâm được nuôi dưỡng và phát triển nhờ đức hiếu sinh, nó là xu hướng hành động vì sự sống. Do tham dục và trí năng hạn chế mà nhiều loài động vật ăn thịt, nhất là loài người, đã xây dựng sự sống của mình bằng sự chết của các cá thể chủng loại khác. Vì vậy đức hiếu sinh là nguồn sống càng ngày càng cạn kiệt. Cũng cần chú ý, luật cảm giác tự thân về khoái cảm hay khổ cảm chỉ là tác dụng của đức hiếu sinh để bảo vệ sự sống, vì vậy không nên lạm dụng để truy tìm khoái lạc hoặc gây đau đớn cho cá thể khác.
Sự sống của mỗi động vật ăn thịt, nhất là người tuy không phải là loài ăn thịt tự nhiên, được xây dựng bỡi nhiều sự chết của nhiều động vật khác, cho dù có sự luân hồi sinh tử đi nữa thì bầu sinh quyển cho đến hiện tại đã chứa sự chết gấp nhiều lần lớn hơn sự sống. Đó là lý do tại sao sống trong bâu sinh quyển này con người khó bằng lòng với hạnh phúc, nhưng lại dễ chán nãn khi gặp đau khổ.
Và ,theo nguyên tắc đồng nhất, và nhân quả có thể nói rằng: Con đường dẫn tới cõi Sống Vĩnh Hằng không thể xây dựng bằng xác chết của muôn loài, cũng như chiếc xe đi về cõi Vô Lượng Thọ không thể kéo bằng oan hồn của các sinh linh bị giết cho sự khoái khẩu của con người.
VI6- Sự chuyển di đối tượng và thăng hóa của từ bi tâm và hiếu tâm
VI61- Sự chuyển di đối tượng của tình thương cha mẹ.
Nhu cầu được trở thành cha mẹ, ông bà để yêu thương, vui sống với con cháu là một nhu cầu căn bản phải được đáp ứng trong đời sống của mỗi người. Tuy nhiên, trong các trường hợp dặc biệt như: Ông bà, cha mẹ không còn con cháu sống trên đời, những người vô sinh, những người sống độc thân, các tu sĩ không lập gia đình, … vậy thì nhu cầu yêu thương con cháu nơi họ còn tồn tại không? Nếu tồn tại thì nó được đáp ứng bằng cách nào? Quan sát thực tế các cá nhân thuộc các trường hợp đặc biệt vừa nêu, người ta thấy rằng tình thương cuả họ đối với con trẻ không bị mất đi. Và, nhu cầu được làm cha mẹ đáp ứng theo cách chuyển di đối tượng (transferring object). Sự chuyển di này có giá trị đạo đức trong các hoạt động xã hội có tính thiện nguyện như: nhận con nuôi, chăm sóc trẻ em mồ côi, phục vụ trong các cô nhi viện, các tổ chức phục vụ trẻ em khuyết tật…Tình thương của thế hệ già đối với thế hệ trẻ, của người từng trải kinh nghiệm đối với người non yếu, nói rộng hơn là tình thương của loài người đối với các loài động vật bên dưới giúp duy trì sự sống của mọi sinh vật trên địa cầu.
Tình thương chủng loại và từ bi tâm của con người đối với mọi chủng loại là động thái tình cảm thúc đẩy bỡi khuynh hướng ưa thích tìm đến sự sống và ghê sợ, né tránh sự chết. Nơi người, đối tượng của của mô thức hành vi này mở rộng từ phạm vi sở hữu gia đình gắn bó theo huyết thống, cho đến các hoạt động từ thiện trong xã hội, và kể cả các chủng loại khác đồng cư trên trái đất.
Các giới luật cấm sát sanh, cấm tự tử của các tôn giáo, luật pháp bảo vệ nhân quyền, quyền được sống, quyền được tự vệ, luật cấm giết người, và trách nhiệm cứu nạn của nhà nước,… cho đến các tổ chức bảo vệ động, thực vật, cấm sát sanh giết mổ bừa bãi, khuyến cáo ăn chay, bảo vệ môi trường sống… tất cả các hoạt động này đều có giá trị nuôi dưỡng và phát triển đức hiếu sinh, là điều kiện sống còn của bầu sinh quyển trái đất.
VI62- Sự chuyển di đối tượng của hiếu tâm.
Phát triển bình thường của một người là được sinh ra trong một gia đình có cha có mẹ, được cha mẹ thương yêu, và được thương yêu phụng dưỡng cha mẹ . Đó là nhu cầu căn bản phải được đáp ứng như các nhu cầu được hít thở, ăn uống, ngủ nghỉ để sống của một người . Thực tế có những trường hợp: con cái bị thất lạc cha mẹ vì một biến cố nào đó, những trẻ mồ côi trong cô nhi viện, những người bị phiêu dạt từ thuở nhỏ, những người chưa kịp báo hiếu thì cha mẹ đã qua đời…. Trong các hoàn cảnh như vậy thì nhu cầu được thương yêu giúp đỡ cha mẹ, hay nhu cầu được làm người con có hiếu của một người sẽ được đáp ứng như thế nào? Trước khi giải đáp vấn đề, chung ta nhắc lại nội dung và ý nghĩa của khái niệm hiếu tâm:
VI621- Hiếu tâm là cái tâm ái kính, thương yêu giúp đỡ của con cháu đối với cha mẹ, ông bà. Hiếu tâm theo nghĩa rộng là cái tâm biết tôn kính, bảo vệ giá trị của những thế hệ đi trước, của quá khứ,cội nguồn lịch sử của con người. Hiếu tâm là thuộc tính thiện tâm, gồm tín tâm, tâm tàm quý, tâm bất phóng dật, tâm hành xả, và tâm bất hại. Một người có hiếu phải có tín tâm bỡi không được quên công ơn cha mẹ và phải lo cách đền đáp. Người có hiếu biết hổ thẹn với chính mình và với người khác khi thấy mình tỏ ra bất hiếu với cha mẹ, đó là tâm tàm quý. Người có hiếu không thể sống buông lung phóng dật, nhưng phải luôn tham chiếu vào giá trị quá khứ để xây dựng giá trị cho mình. Người có hiếu không tự cao, tự ngã , không kể công lao, phải hành xả và tôn kính cha mẹ, ông bà. Và sau cùng người có hiếu có tâm bất hại vì hiếu tâm là thiện tâm bất sát, là cách thể hiện của đức hiếu sinh.
Như đã nêu trên, hành vi hiếu kính chỉ rõ nhất nơi loài người, nó là nguồn gốc của mọi đức hạnh khác (Bách hạnh hiếu vi tiên). Theo một nghĩa nào đó, có thể nói rằng con người xứng đáng đứng trên muôn loài không phải vì nó có trí năng cao, nhưng vì nó có hiếu tâm mà các chủng loại khác không thể có được. Điều đó cũng hàm ý rằng: Hiếu hạnh như một tấm thẻ “Nhân Quyền” có giá trị nhất, nó xác nhận quyền làm người vì chỉ nhờ nó mới có thể phân biệt được người với các động vật khác.
VI622- Hiếu tâm là động thái tình cảm ở trình độ cao có sự can thiệp của trí năng, nhưng được thúc đẩy bỡi lực hiếu sinh là, bản năng ưa thích sự sống và né tránh sự chết. Hiếu sinh là xu hướng tiểm tàng ham thích sự sống của sinh vật, vì vậy chúng luôn tìm cách hiện thực hóa nó vào hiện tại cuộc sống, vì vậy hiếu sinh trở thành sức sống. Điều này cũng là lý do để giải thích tại sao một số người rất đầy đủ phương tiện để sống nhưng lại chịu đầu hàng thần chết. Và ngược lại, một người lâm nạn rất thiếu thốn phương tiện sống nhưng lại vượt qua được sự chết. Điều quan trọng ở đây là có hiện thực hoá đức hiếu sinh để trở thành sức sống hiện tại cho mình hay không. Tình thương yêu là sức sống mở vào tương lai cho nên mọi loài đều thương yêu con cháu, hiếu tâm là sức sống mở vào quá khứ, tham chiếu vào nguồn sống, với sự can thiệp của trí năng để nâng cao giá trị sự sống, vì vậy sức sống này thấy rõ ở loài người.
Đối với những người không còn có cha mẹ, ông bà như các trưòng hợp như nêu trên, không phải vì hoàn cảnh như vậy mà họ không có hiếu tâm, và để rồi không xứng đáng làm người. Hiếu tâm là sức sống hiện tại tích luỹ vào nguồn sống đã xây dựng trong quá khứ. Sức sống này được nuôi dưỡng bỡi xu hướng hiếu sinh, là bản năng ham sống, do vậy điều kiện hoàn cảnh bất lợi có thể ức chế hiếu tâm chứ không thể tiêu diệt nó. Và, để đáp ứng nhu cầu, giải toả ức chế cho cá nhân, hiếu tâm có thể hiện thực dưới các dạng gián tiếp, hoặc chuyển di đối tượng của hiếu tâm.
VI623- Thực ra không ai muốn tự bản thân mình là một người con bất hiếu, ngỗ nghịch. Không ai tự trong thâm tâm mình không cảm thấy xấu hổ, buồn rầu khi lỡ lời hoặc có hành dộng làm tổn thương cha mẹ. Thương yêu và giúp đỡ cha mẹ là một nhu cầu vừa là tình cảm vừa là đạo đức, nó là nhu cầu căn bản cho sự sống của con người. Chẳng may một người gặp phải hoàn cảnh bất lợi như: không còn có cha mẹ, nhất thời xung đột đối kháng với cha mẹ, có quan niệm giáo dục sai lầm, coi thường quan hệ gia đình,..Do các tình huống như vậy mà nhu cầu làm con có hiếu không được đáp ứng theo cách bình thường. Hậu quả sẽ làm cho cá nhân rơi vào tình trạng ức chế tâm lý.
Nhu cầu căn bản này tuy bị ức chế,vẫn tồn tại và luôn tìm cách đáp ứng để giải tỏa tâm lý cho cá nhân ấy. Các hình thức đáp ứng thông thường là:
(1)- Chuyển di đối tượng hiếu kính, bằng các hoạt động như: tổ chức viện dưỡng lão, nhận cha mẹ nuôi, các tổ chức phụng sự xã hội, nâng cao tuổi thọ, chính sách và phong tục ưu tiên cho hạng kỳ lão…Xu hướng hồi quy do hiếu tâm thúc đẩy còn thấy mở rộng vào các hoạt động giá trị như: bảo vệ các di tích lịch sử, phong trào về nguồn, đền ơn đáp nghĩa, phát huy các giá trị truyền thống của tổ tiên, cho đến việc không tàn phá rừng già và cây cổ thụ, không sát hại động vật quí hiếm, bảo tàng cổ vật…
(2)-Tìm cơ hội phá bỏ lực ức chế vốn không cho hiếu tâm hiện thực. Các áp lực ức chế như: tác động của giáo dục đầu độc, bất tùng cha mẹ, khinh chê giá trị gia đình, bất kính tổ tiên, coi thường giá trị lịch sử dân tộc, hoặc cá nhân bị bao vây bỡi điều kiện kinh tế làm cho cá nhân:
“ Khó khăn mất thảo, mất ngay,
Ơn cha cũng bỏ, nghĩa thầy cũng quên!”
Một khi lực ức chế được dỡ bỏ thì lực hồi quy của hiếu tâm lại phát động. Vì vậy, ta thấy có những người bỏ bê cha mẹ, bất kính tổ tiên, nhưng đến một thời điểm thăng hoa nào đó lại phản tỉnh hồi quy trở thành người con rất có hiếu. Hoặc cũng có người trước đó đỗ lỗi sự bỏ bê cha mẹ của mình là do hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Nhưng, khi phản tỉnh thì họ thấy rằng càng nghèo khổ bao nhiêu lại càng thương mẹ kính cha bấy nhiêu. Cũng có người vì bị giáo dục, huấn luyện đầu độc đi đến khinh chê các giá trị văn hóa lịch sử của dân tộc đất nước mình, đến một thời điểm bừng tỉnh, họ lại quay về trở thành người yêu nước thương dân thực sự. Trong các trường hợp như vậy đều nhờ lực hồi quy của hiếu tâm không bị mất theo điều kiện hoàn cảnh nên nó giúp cho con người có được cơ hội hồi đầu hướng thiện, để xây dựng giá trị thành công tốt đẹp của mình.
Tóm lại, từ bi tâm, hiếu tâm, và đức hiếu sinh không phải chỉ là những khái niệm trừu tượng có tính đạo dức và tôn giáo, nhưng chúng là nền tảng cụ thể thực tiễn trong sinh học, trong tâm sinh lý học, và giáo dục xã hội. Đức hiếu sinh là nguyên động lực ham sống, sợ chết có sẵn nơi mọi sinh vật, Từ bi tâm là động lực bảo vệ sự sống ở các loài động vật đã có tuyến nội tiết, hệ thần kinh, và cấu trúc não bộ sơ đẳng, tức là đã có hoạt động tình cảm.Hiếu tâm là lực nâng cao giá trị cuộc sống, thể hiện rõ nơi người. Từ bi tâm và hiếu tâm được nuôi dưỡng bỡi đức hiếu sinh, và chịu ảnh hưởng nhiều bỡi các điều kiện hoàn cảnh.
"Ăn" là một trong các nhu cầu căn bản nhất của đời sống. Vì vậy, từ xưa đến nay “Ăn” là chủ đề được nói đến nhiều nhất vì nó liên hệ đến nhiều lĩnh vực với các tiêu chuẩn giá trị khác nhau. Chỉ xét về việc chọn thực phẩm có lợi cho sức khỏe và phát triển sự sống cũng đã có khá nhiều tranh luận thông nhất về việc: Con người nên ăn chay hay ăn thịt, cá? Có rất nhiều lý do để biện minh về việc chọn lựa thức ăn cho mình .
Nếu hỏi: “Con người ăn được thứ gì?” Câu trả lời sẽ là: “Con người ăn được mọi thứ mà các động vật khác đã ăn, nhưng ngược lại một số động vật không ăn được một số thực phẩm của con người. Lý do vì con người có khả năng dùng lửa và chế biến thực phẩm mà các động vật khác không có.”
Nhưng, nếu hỏi: “Con người nên ăn thứ gì?” Câu trả lời có thể là: “ Con người nên chọn thức ăn trong các loài thực vật. Lý do: Con người có thể tìm thức ăn để nuôi sống mình dễ hơn các động vật khác, vì con người có trí khôn cao hơn và biết dùng lửa. Ít ra thì các thức ăn từ nguồn thực vật cũng không trực tiếp ảnh hưởng bất lợi cho sự phát triển đức hiếu sinh, từ bi tâm, và hiếu tâm là các giá trị cao quý mà thiên nhiên và xã hội như đã mặc định cho con người.
( Còn nữa )
Mời thưởng thức " Về Quê "
Saxophone : Trần Mạnh Tuấn
có thể phân rã lâu trong ruột.
( Với cơ cấu dạ dày và ruột này
không thể tiêu hóa và
thải nhanh chất thối rữa
của xương thịt để tránh
nhiễm bệnh từ ruột.)
(5)- TỨ CHI :
Động vật ăn thịt: Có móng vuốt cứng sắt để
tóm chắc con mồi.
Dưới bàn chân có phần đệm
Dưới bàn chân có phần đệm
cơ động để im lặng đi lại
rình mồi.
Phản xạ chạy, phóng xa
Phản xạ chạy, phóng xa
để chụp mồi.
Người, và động vật ăn thảo mộc: Không có móng vuốt sắt bén.
Không có phần đệm co dãn
Người, và động vật ăn thảo mộc: Không có móng vuốt sắt bén.
Không có phần đệm co dãn
để giấu móng vuốt đi lại.
Phản xạ chạy nhảy chậm hơn ,
Phản xạ chạy nhảy chậm hơn ,
không phóng xa tự nhiên.
(6)- MẮT, MŨI :
Động vật ăn thịt: Mắt có thể nhìn rõ trong tối
(6)- MẮT, MŨI :
Động vật ăn thịt: Mắt có thể nhìn rõ trong tối
để săn mồi ban đêm.
Mũi đánh hơi tinh nhạy.
Người, và động vật ăn thảo mộc: Không thấy rõ trong bong tối.
Đánh hơi chậm hơn.
Kết quả so sánh dựa vào đa số trường hơp nêu trên cho thấy không phải thiên nhiên định sẵn cho con người là động vật ăn thịt. Con người ăn thịt là theo ý muốn của mình chứ không phải theo ý muốn tạo hóa. Người ăn thịt là một trong các nguyên làm con người trở thành kẻ thù của nhiều loài sống quanh mình. Nếu không bị bức bách phản ứng mù quáng bỡi cơn đói, các động vật dù là ác thú cũng đều né tránh con người, có lẽ vì con người có tướng “sát thủ”! Tuy nhiên, nếu chuyển hóa sát nghiệp để phát triển tròn đầy đức hiếu sinh thì các động vật kể cả dã thú hung dữ đều qui phục và gần gũi với con người, vì đã dùng trí khôn để cứu giúp sự sống của chúng. Đối với chính mình, những người ăn thịt, vì bộ máy tiêu hóa không phù hợp, cũng dễ gây hại cho thận, gây nên các bệnh thấp khớp (rhumatise), thống phong (goutte), và nhất là ung thư (cancer).
VI43- Con người ăn thịt từ khi biết dùng lửa.
Con người phát hiện ra lửa cách nay chừng 1 triệu năm. Biết sử dụng lửa con người làm cho đời sống trở nên phong phú. Họ có thể kéo dài thời gian hoạt động vào ban đêm, mở rộng lãnh địa sống vào những khu vực lạnh lẽo, xua đuổi kẻ thù và thú dữ, nấu chín thức ăn nhất là thịt động vật,… Vào khoảng sau năm 5000 BC, con người dùng lửa để chế tạo công cụ, vũ khí, cơ giới, và khuôn đúc chữ viết. Các nhà khảo cổ học nhân chủng học cho biết niên đại của các mẫu đá, xử lý bằng phương pháp potassium-argon, để lại dấu tích của giống người sớm nhất Zinjanthropus boisei ở thung lũng Great Rift của Tanganyika, Trung Phi khoảng 1.750.000 năm. Nếu thời điểm con người biết dùng lửa để nấu chín nhiều loại thức ăn là mốc đánh dấu loài người trở thành loài ăn tạp, thì trước đó hằng triệu năm con người đã là động vật chỉ ăn rau quả.
Nhà nhân chủng học Melville J. Herskovits (1895-1963) cho rằng : “ Món nợ của chúng ta đối với người tiền sử là rất sâu nặng. Thực tế, mọi khám phá cơ bản về kỹ thuật đánh dấu các mô thức ngày nay của đời sống và được phổ biến ở hiện tại– chỉ trừ ra ngành luyện kim, cơ giới, và điện năng – tất cả đều đã được thực hiện trong thời mà kinh tế của con người đặc trưng bỡi việc sử dụng khí cụ bằng đá.” (Melville J. Herskovits: “Man and His Works”). Tại sao bước vào kim khí thời đại từ khoảng 1500 BC cho đến nay, với lợi thế sử dụng được các nguồn năng lượng mới rất quan trọng , nhất là chữ viết mà con người ngày nay vẫn còn nợ nhiều ở người tiền sử trong thạch khí thời đại? Bên trên đã phân tích chứng minh sự bất lợi về mặt tiêu hóa và bệnh tật đối với con người ăn thịt, ở đây phải chăng có sự bất lợi trong tiến trình phát triển trí năng của con người ăn thịt?
Phân tích về lực hướng thượng hồi qui của hiếu tâm càng cho ta thấy rõ con người không ăn thịt càng gần gũi với nguồn gốc của tổ tiên mình hơn, và thuận lợi cho sự phát triển đời sống hài hòa với các qui luật tự nhiên.
VI5- Sự sống không xây dựng bằng sự chết
VI51- Đối với loài động vật:
Đa số các động vật có thể bị động vật ăn thịt ăn bất cứ lúc nào, tức là thịt của động vật non hay già đối với động vật ăn thịt nó đều ăn được. Ví dụ: Cọp có thể ăn nai tơ và nai mẹ. Mèo có thể ăn gà con và gà trống…Đối với người ăn thịt thì phải chọn lựa, tùy theo loại mà có thể ăn non hay già. Ví dụ: Người không ăn vịt con, gà con, nhưng ăn heo con, bò con. Hơn nữa có người không thể ăn một số loài thịt và loài cá nào đó vì không khoái khẩu. Các sự chọn lựa này cho thấy người ăn thịt không phải là cần thiết nhưng là muốn thoã mãn khẩu vị do tập thành.
VI52- Đối với loài thực vật:
Thiên nhiên thể hiện đức hiếu sinh ở chỗ:
(1)- Phần lớn các các cây lương thực hằng năm cho quả, hoặc củ ăn được ở cuối chu kỳ sống của chúng. Nghĩa là khi cây đã già thì quả hoặc củ mới chứa đầy chất dinh dưỡng, sau đó cây mẹ sẽ đi vào chu kỳ chết. Ví dụ: Lúa, ngô, khoai, sắn… Như vậy động vật có ăn quả hay củ của chúng thì cũng ăn vào cuối chu kỳ sống của cây mẹ, tức là không cắt ngang sự sống khi cây mẹ còn tươi trẻ.
(2)- Đối với cây thực phẩm lâu năm như xoài, mít khi chất dinh dưỡng đã đầy đủ thì quả cũng đã chín, dù cho động vật có ăn hay không ăn quả này thì nó cũng sẽ rụng và cũng chẳng giết chết cây mẹ.
(3)- Đối với loài thực vật cho thân, lá như rau hẹ, rau muống nếu chỉ cắt phần trên để ăn thì cây mẹ không chết và còn phát triển tươi tốt hơn. Đối với bí mướp nếu cắt quả ăn thì cây mẹ không chết và sẽ tiếp tục ra quả.
Mũi đánh hơi tinh nhạy.
Người, và động vật ăn thảo mộc: Không thấy rõ trong bong tối.
Đánh hơi chậm hơn.
Kết quả so sánh dựa vào đa số trường hơp nêu trên cho thấy không phải thiên nhiên định sẵn cho con người là động vật ăn thịt. Con người ăn thịt là theo ý muốn của mình chứ không phải theo ý muốn tạo hóa. Người ăn thịt là một trong các nguyên làm con người trở thành kẻ thù của nhiều loài sống quanh mình. Nếu không bị bức bách phản ứng mù quáng bỡi cơn đói, các động vật dù là ác thú cũng đều né tránh con người, có lẽ vì con người có tướng “sát thủ”! Tuy nhiên, nếu chuyển hóa sát nghiệp để phát triển tròn đầy đức hiếu sinh thì các động vật kể cả dã thú hung dữ đều qui phục và gần gũi với con người, vì đã dùng trí khôn để cứu giúp sự sống của chúng. Đối với chính mình, những người ăn thịt, vì bộ máy tiêu hóa không phù hợp, cũng dễ gây hại cho thận, gây nên các bệnh thấp khớp (rhumatise), thống phong (goutte), và nhất là ung thư (cancer).
Con người phát hiện ra lửa cách nay chừng 1 triệu năm. Biết sử dụng lửa con người làm cho đời sống trở nên phong phú. Họ có thể kéo dài thời gian hoạt động vào ban đêm, mở rộng lãnh địa sống vào những khu vực lạnh lẽo, xua đuổi kẻ thù và thú dữ, nấu chín thức ăn nhất là thịt động vật,… Vào khoảng sau năm 5000 BC, con người dùng lửa để chế tạo công cụ, vũ khí, cơ giới, và khuôn đúc chữ viết. Các nhà khảo cổ học nhân chủng học cho biết niên đại của các mẫu đá, xử lý bằng phương pháp potassium-argon, để lại dấu tích của giống người sớm nhất Zinjanthropus boisei ở thung lũng Great Rift của Tanganyika, Trung Phi khoảng 1.750.000 năm. Nếu thời điểm con người biết dùng lửa để nấu chín nhiều loại thức ăn là mốc đánh dấu loài người trở thành loài ăn tạp, thì trước đó hằng triệu năm con người đã là động vật chỉ ăn rau quả.
Nhà nhân chủng học Melville J. Herskovits (1895-1963) cho rằng : “ Món nợ của chúng ta đối với người tiền sử là rất sâu nặng. Thực tế, mọi khám phá cơ bản về kỹ thuật đánh dấu các mô thức ngày nay của đời sống và được phổ biến ở hiện tại– chỉ trừ ra ngành luyện kim, cơ giới, và điện năng – tất cả đều đã được thực hiện trong thời mà kinh tế của con người đặc trưng bỡi việc sử dụng khí cụ bằng đá.” (Melville J. Herskovits: “Man and His Works”). Tại sao bước vào kim khí thời đại từ khoảng 1500 BC cho đến nay, với lợi thế sử dụng được các nguồn năng lượng mới rất quan trọng , nhất là chữ viết mà con người ngày nay vẫn còn nợ nhiều ở người tiền sử trong thạch khí thời đại? Bên trên đã phân tích chứng minh sự bất lợi về mặt tiêu hóa và bệnh tật đối với con người ăn thịt, ở đây phải chăng có sự bất lợi trong tiến trình phát triển trí năng của con người ăn thịt?
Phân tích về lực hướng thượng hồi qui của hiếu tâm càng cho ta thấy rõ con người không ăn thịt càng gần gũi với nguồn gốc của tổ tiên mình hơn, và thuận lợi cho sự phát triển đời sống hài hòa với các qui luật tự nhiên.
VI5- Sự sống không xây dựng bằng sự chết
VI51- Đối với loài động vật:
Đa số các động vật có thể bị động vật ăn thịt ăn bất cứ lúc nào, tức là thịt của động vật non hay già đối với động vật ăn thịt nó đều ăn được. Ví dụ: Cọp có thể ăn nai tơ và nai mẹ. Mèo có thể ăn gà con và gà trống…Đối với người ăn thịt thì phải chọn lựa, tùy theo loại mà có thể ăn non hay già. Ví dụ: Người không ăn vịt con, gà con, nhưng ăn heo con, bò con. Hơn nữa có người không thể ăn một số loài thịt và loài cá nào đó vì không khoái khẩu. Các sự chọn lựa này cho thấy người ăn thịt không phải là cần thiết nhưng là muốn thoã mãn khẩu vị do tập thành.
VI52- Đối với loài thực vật:
Thiên nhiên thể hiện đức hiếu sinh ở chỗ:
(1)- Phần lớn các các cây lương thực hằng năm cho quả, hoặc củ ăn được ở cuối chu kỳ sống của chúng. Nghĩa là khi cây đã già thì quả hoặc củ mới chứa đầy chất dinh dưỡng, sau đó cây mẹ sẽ đi vào chu kỳ chết. Ví dụ: Lúa, ngô, khoai, sắn… Như vậy động vật có ăn quả hay củ của chúng thì cũng ăn vào cuối chu kỳ sống của cây mẹ, tức là không cắt ngang sự sống khi cây mẹ còn tươi trẻ.
(2)- Đối với cây thực phẩm lâu năm như xoài, mít khi chất dinh dưỡng đã đầy đủ thì quả cũng đã chín, dù cho động vật có ăn hay không ăn quả này thì nó cũng sẽ rụng và cũng chẳng giết chết cây mẹ.
(3)- Đối với loài thực vật cho thân, lá như rau hẹ, rau muống nếu chỉ cắt phần trên để ăn thì cây mẹ không chết và còn phát triển tươi tốt hơn. Đối với bí mướp nếu cắt quả ăn thì cây mẹ không chết và sẽ tiếp tục ra quả.
VI53- Sự sát sanh đối với người ăn chay
H48. Hạt lúa chín vàng đầy chất dinh dưỡng
vào thời kỳ cây lúa già chết.
Người ăn thịt là cắt ngang sự sống của sinh vật, khi mà tim và phổi của chúng còn đang hoạt động theo qui luật tự nhiên của tình thương và sự sống. Do vậy các chủ thể ăn thịt không thuận lợi để phát triển từ bi tâm và hiếu tâm. Đối với người ăn rau, quả hay ăn chay cũng can dự vào sát sanh vì ăn hạt là mầm của sự sống. Tuy nhiên sự can dự này xảy ra ở cuối chu kỳ sống nên nó không phải là nguyên nhân của cái chết của cây mẹ, và cây con ở thế hệ 2 chưa xuất hiện nên cũng không thể kết tội là trực tiếp sát sanh. Hơn nữa sự vận chuyển nhựa nguyên và nhựa luyện trong ngành thực vật chưa biểu hiện rõ ràng qui luật tình thương và sự sống tự nhiên như tim và phổi ở động vật. Thực vật cũng chưa có hệ thần kinh cảm giác rõ ràng như động vật cho nên khoái cảm và khổ cảm của chúng nếu có cũng không bị ảnh hưởng nhiều do việc dùng chúng làm thức ăn.
Nói chung từ bi tâm và hiếu tâm được nuôi dưỡng và phát triển nhờ đức hiếu sinh, nó là xu hướng hành động vì sự sống. Do tham dục và trí năng hạn chế mà nhiều loài động vật ăn thịt, nhất là loài người, đã xây dựng sự sống của mình bằng sự chết của các cá thể chủng loại khác. Vì vậy đức hiếu sinh là nguồn sống càng ngày càng cạn kiệt. Cũng cần chú ý, luật cảm giác tự thân về khoái cảm hay khổ cảm chỉ là tác dụng của đức hiếu sinh để bảo vệ sự sống, vì vậy không nên lạm dụng để truy tìm khoái lạc hoặc gây đau đớn cho cá thể khác.
Sự sống của mỗi động vật ăn thịt, nhất là người tuy không phải là loài ăn thịt tự nhiên, được xây dựng bỡi nhiều sự chết của nhiều động vật khác, cho dù có sự luân hồi sinh tử đi nữa thì bầu sinh quyển cho đến hiện tại đã chứa sự chết gấp nhiều lần lớn hơn sự sống. Đó là lý do tại sao sống trong bâu sinh quyển này con người khó bằng lòng với hạnh phúc, nhưng lại dễ chán nãn khi gặp đau khổ.
Và ,theo nguyên tắc đồng nhất, và nhân quả có thể nói rằng: Con đường dẫn tới cõi Sống Vĩnh Hằng không thể xây dựng bằng xác chết của muôn loài, cũng như chiếc xe đi về cõi Vô Lượng Thọ không thể kéo bằng oan hồn của các sinh linh bị giết cho sự khoái khẩu của con người.
VI6- Sự chuyển di đối tượng và thăng hóa của từ bi tâm và hiếu tâm
VI61- Sự chuyển di đối tượng của tình thương cha mẹ.
Nhu cầu được trở thành cha mẹ, ông bà để yêu thương, vui sống với con cháu là một nhu cầu căn bản phải được đáp ứng trong đời sống của mỗi người. Tuy nhiên, trong các trường hợp dặc biệt như: Ông bà, cha mẹ không còn con cháu sống trên đời, những người vô sinh, những người sống độc thân, các tu sĩ không lập gia đình, … vậy thì nhu cầu yêu thương con cháu nơi họ còn tồn tại không? Nếu tồn tại thì nó được đáp ứng bằng cách nào? Quan sát thực tế các cá nhân thuộc các trường hợp đặc biệt vừa nêu, người ta thấy rằng tình thương cuả họ đối với con trẻ không bị mất đi. Và, nhu cầu được làm cha mẹ đáp ứng theo cách chuyển di đối tượng (transferring object). Sự chuyển di này có giá trị đạo đức trong các hoạt động xã hội có tính thiện nguyện như: nhận con nuôi, chăm sóc trẻ em mồ côi, phục vụ trong các cô nhi viện, các tổ chức phục vụ trẻ em khuyết tật…Tình thương của thế hệ già đối với thế hệ trẻ, của người từng trải kinh nghiệm đối với người non yếu, nói rộng hơn là tình thương của loài người đối với các loài động vật bên dưới giúp duy trì sự sống của mọi sinh vật trên địa cầu.
Tình thương chủng loại và từ bi tâm của con người đối với mọi chủng loại là động thái tình cảm thúc đẩy bỡi khuynh hướng ưa thích tìm đến sự sống và ghê sợ, né tránh sự chết. Nơi người, đối tượng của của mô thức hành vi này mở rộng từ phạm vi sở hữu gia đình gắn bó theo huyết thống, cho đến các hoạt động từ thiện trong xã hội, và kể cả các chủng loại khác đồng cư trên trái đất.
Các giới luật cấm sát sanh, cấm tự tử của các tôn giáo, luật pháp bảo vệ nhân quyền, quyền được sống, quyền được tự vệ, luật cấm giết người, và trách nhiệm cứu nạn của nhà nước,… cho đến các tổ chức bảo vệ động, thực vật, cấm sát sanh giết mổ bừa bãi, khuyến cáo ăn chay, bảo vệ môi trường sống… tất cả các hoạt động này đều có giá trị nuôi dưỡng và phát triển đức hiếu sinh, là điều kiện sống còn của bầu sinh quyển trái đất.
VI62- Sự chuyển di đối tượng của hiếu tâm.
Phát triển bình thường của một người là được sinh ra trong một gia đình có cha có mẹ, được cha mẹ thương yêu, và được thương yêu phụng dưỡng cha mẹ . Đó là nhu cầu căn bản phải được đáp ứng như các nhu cầu được hít thở, ăn uống, ngủ nghỉ để sống của một người . Thực tế có những trường hợp: con cái bị thất lạc cha mẹ vì một biến cố nào đó, những trẻ mồ côi trong cô nhi viện, những người bị phiêu dạt từ thuở nhỏ, những người chưa kịp báo hiếu thì cha mẹ đã qua đời…. Trong các hoàn cảnh như vậy thì nhu cầu được thương yêu giúp đỡ cha mẹ, hay nhu cầu được làm người con có hiếu của một người sẽ được đáp ứng như thế nào? Trước khi giải đáp vấn đề, chung ta nhắc lại nội dung và ý nghĩa của khái niệm hiếu tâm:
VI621- Hiếu tâm là cái tâm ái kính, thương yêu giúp đỡ của con cháu đối với cha mẹ, ông bà. Hiếu tâm theo nghĩa rộng là cái tâm biết tôn kính, bảo vệ giá trị của những thế hệ đi trước, của quá khứ,cội nguồn lịch sử của con người. Hiếu tâm là thuộc tính thiện tâm, gồm tín tâm, tâm tàm quý, tâm bất phóng dật, tâm hành xả, và tâm bất hại. Một người có hiếu phải có tín tâm bỡi không được quên công ơn cha mẹ và phải lo cách đền đáp. Người có hiếu biết hổ thẹn với chính mình và với người khác khi thấy mình tỏ ra bất hiếu với cha mẹ, đó là tâm tàm quý. Người có hiếu không thể sống buông lung phóng dật, nhưng phải luôn tham chiếu vào giá trị quá khứ để xây dựng giá trị cho mình. Người có hiếu không tự cao, tự ngã , không kể công lao, phải hành xả và tôn kính cha mẹ, ông bà. Và sau cùng người có hiếu có tâm bất hại vì hiếu tâm là thiện tâm bất sát, là cách thể hiện của đức hiếu sinh.
Như đã nêu trên, hành vi hiếu kính chỉ rõ nhất nơi loài người, nó là nguồn gốc của mọi đức hạnh khác (Bách hạnh hiếu vi tiên). Theo một nghĩa nào đó, có thể nói rằng con người xứng đáng đứng trên muôn loài không phải vì nó có trí năng cao, nhưng vì nó có hiếu tâm mà các chủng loại khác không thể có được. Điều đó cũng hàm ý rằng: Hiếu hạnh như một tấm thẻ “Nhân Quyền” có giá trị nhất, nó xác nhận quyền làm người vì chỉ nhờ nó mới có thể phân biệt được người với các động vật khác.
VI622- Hiếu tâm là động thái tình cảm ở trình độ cao có sự can thiệp của trí năng, nhưng được thúc đẩy bỡi lực hiếu sinh là, bản năng ưa thích sự sống và né tránh sự chết. Hiếu sinh là xu hướng tiểm tàng ham thích sự sống của sinh vật, vì vậy chúng luôn tìm cách hiện thực hóa nó vào hiện tại cuộc sống, vì vậy hiếu sinh trở thành sức sống. Điều này cũng là lý do để giải thích tại sao một số người rất đầy đủ phương tiện để sống nhưng lại chịu đầu hàng thần chết. Và ngược lại, một người lâm nạn rất thiếu thốn phương tiện sống nhưng lại vượt qua được sự chết. Điều quan trọng ở đây là có hiện thực hoá đức hiếu sinh để trở thành sức sống hiện tại cho mình hay không. Tình thương yêu là sức sống mở vào tương lai cho nên mọi loài đều thương yêu con cháu, hiếu tâm là sức sống mở vào quá khứ, tham chiếu vào nguồn sống, với sự can thiệp của trí năng để nâng cao giá trị sự sống, vì vậy sức sống này thấy rõ ở loài người.
Đối với những người không còn có cha mẹ, ông bà như các trưòng hợp như nêu trên, không phải vì hoàn cảnh như vậy mà họ không có hiếu tâm, và để rồi không xứng đáng làm người. Hiếu tâm là sức sống hiện tại tích luỹ vào nguồn sống đã xây dựng trong quá khứ. Sức sống này được nuôi dưỡng bỡi xu hướng hiếu sinh, là bản năng ham sống, do vậy điều kiện hoàn cảnh bất lợi có thể ức chế hiếu tâm chứ không thể tiêu diệt nó. Và, để đáp ứng nhu cầu, giải toả ức chế cho cá nhân, hiếu tâm có thể hiện thực dưới các dạng gián tiếp, hoặc chuyển di đối tượng của hiếu tâm.
VI623- Thực ra không ai muốn tự bản thân mình là một người con bất hiếu, ngỗ nghịch. Không ai tự trong thâm tâm mình không cảm thấy xấu hổ, buồn rầu khi lỡ lời hoặc có hành dộng làm tổn thương cha mẹ. Thương yêu và giúp đỡ cha mẹ là một nhu cầu vừa là tình cảm vừa là đạo đức, nó là nhu cầu căn bản cho sự sống của con người. Chẳng may một người gặp phải hoàn cảnh bất lợi như: không còn có cha mẹ, nhất thời xung đột đối kháng với cha mẹ, có quan niệm giáo dục sai lầm, coi thường quan hệ gia đình,..Do các tình huống như vậy mà nhu cầu làm con có hiếu không được đáp ứng theo cách bình thường. Hậu quả sẽ làm cho cá nhân rơi vào tình trạng ức chế tâm lý.
Nhu cầu căn bản này tuy bị ức chế,vẫn tồn tại và luôn tìm cách đáp ứng để giải tỏa tâm lý cho cá nhân ấy. Các hình thức đáp ứng thông thường là:
(1)- Chuyển di đối tượng hiếu kính, bằng các hoạt động như: tổ chức viện dưỡng lão, nhận cha mẹ nuôi, các tổ chức phụng sự xã hội, nâng cao tuổi thọ, chính sách và phong tục ưu tiên cho hạng kỳ lão…Xu hướng hồi quy do hiếu tâm thúc đẩy còn thấy mở rộng vào các hoạt động giá trị như: bảo vệ các di tích lịch sử, phong trào về nguồn, đền ơn đáp nghĩa, phát huy các giá trị truyền thống của tổ tiên, cho đến việc không tàn phá rừng già và cây cổ thụ, không sát hại động vật quí hiếm, bảo tàng cổ vật…
(2)-Tìm cơ hội phá bỏ lực ức chế vốn không cho hiếu tâm hiện thực. Các áp lực ức chế như: tác động của giáo dục đầu độc, bất tùng cha mẹ, khinh chê giá trị gia đình, bất kính tổ tiên, coi thường giá trị lịch sử dân tộc, hoặc cá nhân bị bao vây bỡi điều kiện kinh tế làm cho cá nhân:
“ Khó khăn mất thảo, mất ngay,
Ơn cha cũng bỏ, nghĩa thầy cũng quên!”
Một khi lực ức chế được dỡ bỏ thì lực hồi quy của hiếu tâm lại phát động. Vì vậy, ta thấy có những người bỏ bê cha mẹ, bất kính tổ tiên, nhưng đến một thời điểm thăng hoa nào đó lại phản tỉnh hồi quy trở thành người con rất có hiếu. Hoặc cũng có người trước đó đỗ lỗi sự bỏ bê cha mẹ của mình là do hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Nhưng, khi phản tỉnh thì họ thấy rằng càng nghèo khổ bao nhiêu lại càng thương mẹ kính cha bấy nhiêu. Cũng có người vì bị giáo dục, huấn luyện đầu độc đi đến khinh chê các giá trị văn hóa lịch sử của dân tộc đất nước mình, đến một thời điểm bừng tỉnh, họ lại quay về trở thành người yêu nước thương dân thực sự. Trong các trường hợp như vậy đều nhờ lực hồi quy của hiếu tâm không bị mất theo điều kiện hoàn cảnh nên nó giúp cho con người có được cơ hội hồi đầu hướng thiện, để xây dựng giá trị thành công tốt đẹp của mình.
Tóm lại, từ bi tâm, hiếu tâm, và đức hiếu sinh không phải chỉ là những khái niệm trừu tượng có tính đạo dức và tôn giáo, nhưng chúng là nền tảng cụ thể thực tiễn trong sinh học, trong tâm sinh lý học, và giáo dục xã hội. Đức hiếu sinh là nguyên động lực ham sống, sợ chết có sẵn nơi mọi sinh vật, Từ bi tâm là động lực bảo vệ sự sống ở các loài động vật đã có tuyến nội tiết, hệ thần kinh, và cấu trúc não bộ sơ đẳng, tức là đã có hoạt động tình cảm.Hiếu tâm là lực nâng cao giá trị cuộc sống, thể hiện rõ nơi người. Từ bi tâm và hiếu tâm được nuôi dưỡng bỡi đức hiếu sinh, và chịu ảnh hưởng nhiều bỡi các điều kiện hoàn cảnh.
"Ăn" là một trong các nhu cầu căn bản nhất của đời sống. Vì vậy, từ xưa đến nay “Ăn” là chủ đề được nói đến nhiều nhất vì nó liên hệ đến nhiều lĩnh vực với các tiêu chuẩn giá trị khác nhau. Chỉ xét về việc chọn thực phẩm có lợi cho sức khỏe và phát triển sự sống cũng đã có khá nhiều tranh luận thông nhất về việc: Con người nên ăn chay hay ăn thịt, cá? Có rất nhiều lý do để biện minh về việc chọn lựa thức ăn cho mình .
Nếu hỏi: “Con người ăn được thứ gì?” Câu trả lời sẽ là: “Con người ăn được mọi thứ mà các động vật khác đã ăn, nhưng ngược lại một số động vật không ăn được một số thực phẩm của con người. Lý do vì con người có khả năng dùng lửa và chế biến thực phẩm mà các động vật khác không có.”
Nhưng, nếu hỏi: “Con người nên ăn thứ gì?” Câu trả lời có thể là: “ Con người nên chọn thức ăn trong các loài thực vật. Lý do: Con người có thể tìm thức ăn để nuôi sống mình dễ hơn các động vật khác, vì con người có trí khôn cao hơn và biết dùng lửa. Ít ra thì các thức ăn từ nguồn thực vật cũng không trực tiếp ảnh hưởng bất lợi cho sự phát triển đức hiếu sinh, từ bi tâm, và hiếu tâm là các giá trị cao quý mà thiên nhiên và xã hội như đã mặc định cho con người.
( Còn nữa )
Mời thưởng thức " Về Quê "
Saxophone : Trần Mạnh Tuấn




Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét