CĂN DO VÀ Ý NGHĨA HIẾU HẠNH
Đàm Khánh Hỷ
)()(
Kỳ V
V.- Ý NGHĨA SINH HỌC VÀ GIÁ TRỊ SỐNG CỦA HIẾU HẠNH
Về tính thực dụng và giá trị nhân văn thì từ bi tâm và hiếu tâm giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sự sống và phát triển các giá trị nhân văn.
V1- Biểu Tượng Tình Yêu Thương Và Sự Hóa Giải Thiện Ác
V1- Biểu Tượng Tình Yêu Thương Và Sự Hóa Giải Thiện Ác
H40. Sư cho và nhận cái tốt và cái xấu trong
tình yêu so với chức năng chuyển vận
và hoá giải máu đỏ và máu đen của
tim và phổi trong tuần hoàn huyết.
V11- Trái tim trong mỗi cá thể sống có chức năng tự nhiên là cấp máu đỏ cho các cơ quan, đồng thời nhận máu đen từ các cơ quan đem về để đưa lên phổi tái chế. Do vậy người ta thường dùng hình ảnh trái tim làm biểu tượng cho tình yêu thương, hiểu theo nghĩa đem cái tốt, cái hữu dụng đến cho người khác, đồng thời nhận cái xấu, cái vô dụng của người ấy về cho mình. Nếu ví từ bi tâm như chức năng của trái tim thì ta có thể nói rằng: “Khi tay trái của ta cho ai cái gì tốt đẹp, thì đồng thời tay phải của ta hãy nhận lấy cái không tốt của người ấy về cho mình.” Mỗi nhịp đập của trái tim đều cho máu đỏ và nhận máu đen về nó. Để tiếp tục cho đi cái tốt và nhận về cái xấu, điều quan trọng ở đây chính là khả năng chuyển hóa được cái xấu thành cái tốt. Khi trái tim nhận máu đen về, nó phải chuyển máu đen đến phổi để từ đó chuyển hóa thành máu đỏ. Vậy cơ quan chuyển hóa chính là phổi, chứ không phải là tim, trái tim chỉ có chức năng vận chuyển. Do đó người ta nói: Tình yêu là sự chuyển tải, nối kết giữa các đối cực, giữa các thế giới khác nhau.
V12- Nếu không có sự hóa giải để biến máu đen thành máu đỏ ở phổi thì trái tim không thể tiếp tục nhận máu đen từ các cơ quan nữa. Cũng vậy, tình yêu nơi một người không thể tiếp tục được, nếu người ấy không thể hóa giải được cái xấu hay tội lỗi của người khác họ đã nhận về. Người yêu thương và người được yêu thương đều sống bằng chất liệu tốt hay thiện hạnh, không ai sống bằng phế liệu hay bằng ác hạnh. Các cơ quan thải máu đen cho tim, và chính trái tim cũng đều phải nuôi dưỡng sống bằng máu đỏ, không tế bào nào sống được bằng máu đen. Phổi cũng sống bằng máu đỏ, nhưng đặc biệt nó là cơ quan chủ trì bộ máy hô hấp, chuyển hóa máu đen thành máu đỏ.
V13- Cơ cấu phổi có gì đặc biệt mà nó chuyển hóa được máu đen thành máu đỏ? Ai cũng biết rằng phổi là chủ trì bộ máy hô hấp. Vận hành hô hấp là thao tác trên chất khí, là dạng vật chất ở tướng nhẹ. Phổi là cơ quan nội thể thông với thế giới bên ngoài bằng mũi qua khí quản. Trong quá trình hô hấp, phổi nạp nhận oxygene và thải khí carbonic (CO2) ra môi trường ngoài. Do sự trao đổi khí này mà phổi đã chuyển hóa được máu đen từ tim đưa đến và trả lại cho tim bằng máu đỏ. Tình yêu thương, có thể hóa giải cái xấu thành cái tốt, cái vô dụng thành cái hữu dụng như phổi được không? Theo quan điểm duy lý sáng tạo(rationalistic genesis) như Descarte thì trả lời: “Không”. Bỡi lẽ, cái toàn hảo không thể do cái bất toàn hảo sinh ra. Con người không thể xây dựng nên Thượng Đế. Trái lại các nhà tiến hóa (evolutionists) tin tưởng vào đẳng cấp tiến hóa của sự sống mà sinh vật đã trải qua, từ đơn giản đến phức tạp, từ sinh hồn, giác hồn, đến linh hồn. Hơn nữa một số tôn giáo không chủ trương tiến hóa, nhưng cũng tin tưởng vào sự hóa giải thiện ác trên tiến trình hồi qui hiệp nhất. Chẳng hạn, Cơ Đốc giáo cho rằng Chúa Giê-su dùng tình yêu thương để hóa giải tội lỗi của loài người. Phật giáo Đại thừa cho rằng Bồ Tát dùng đại từ bi tâm vào luân hồi để hóa giải ác nghiệp của chúng sanh. Trong đời sống thường ngày người ta cũng thấy cha mẹ có thể xin lỗi, bảo lãnh và nhận tội cho đứa con mắc tội khỏi bị trừng phạt.
V14- Trong các trường hợp khả thể hóa giải ta chú ý đến các điều:
(1) Người được người khác chịu tội, hay chịu thay ác nghiệp, phải phản tỉnh hồi qui, cải tà qui chánh tức là thực hiện hiếu thuận trở về bản nguyên thiện thì việc chịu tội thay mới có hiệu lực.
(2) Phải có niềm tin rằng bản nguyên con người vốn là thiện hảo không bao giờ bị mất. Tuy nhiên, khi sinh ra đời con người bị ảnh hưởng bỡi các điều kiện hoàn cảnh, lớn lên tập thành các thói quen ác. Thiện tính là bổn nguyên nên không bị mất, ác tính do nhiễm tập nên có thể tẩy rửa, tiêu trừ.
(3) Nếu không có môi trường ngoài thì phổi không thể thực hiện được sự trao dổi khí để biến máu đen thành đỏ. Cũng vậy, niềm tin cho rằng vũ trụ gồm nhiều cõi hay thế giới (maniworld), tuy chúng vận hành theo chương trình khác nhau nhưng có thể trao đổi và nâng đỡ nhau để tồn tại. Đó là niềm tin chính đáng để lý giải sự chuyển hóa cái không tốt thành cái tốt. Nếu không có nhà máy tái chế thì không ai thu gom phế liệu, rác rưởi làm gì.
Tóm lại, người ta nói tình yêu phải đi đôi với niềm tin “ tội lỗi có thể chuyển hóa” thì mới có tác dụng bền vững. Tha tội là một hình thức thừa nhận sự tồn tại của cái thiện hảo. Trong tiến trình sống luôn có sự trao đổi chất diễn ra bên trong và bên ngoài cơ thể dưới dạng cho đi và nhận về, nhờ vậy mới có sự chuyển hóa đồng bộ vận hành trong vũ trụ. Hiện tượng này nhìn trên quan điểm xã hội người ta gọi là quan hệ tuần hoàn giữa tình thương của cha mẹ và hiếu tâm của con cái giúp cho các giá trị đạo đức xã hội ở thế bền trong chuyển động của đà sống ( momentum of the vitality)
V2- Từ Bi Tâm, Hiếu Tâm, Và Dục Tâm Thế gian.
H41. Gia đình 3 thế hệ, 6 họ có mặt:Đàm, Nguyễn
Trương, Phạm, Lâm, và Albertsmeier.
V21- Từ tâm là nguyên động lực tâm linh có tính thường xuyên và phổ quát, nó là tiềm năng duy trì sự sống và thúc đẩy hiện thực bi tâm. Nói chung, người có từ tâm khổ trong cái khổ của người khác, vui trong cái vui của người khác. Người có từ tâm muốn đem lại an vui cho người khác. Bi tâm là hiện thực của từ tâm để đáp ứng nhu cầu hiện trạng. Tác dụng của bi tâm nhằm cải thiện điều kiện sống nên nó có tính vô ngại, không lệ thuộc không gian, thời gian . Do từ tâm thúc đẩy khiến người ta dùng mọi khả năng, phương tiện cứu giúp người bị nạn thoát khỏi nguy hiểm, ta gọi đó là bi tâm. Khi đứa bé mới sinh ra thân hình nhỏ xíu, cựa quậy, la khóc, cha mẹ nhìn thấy, trong lòng bối rối, bất an đó là tướng của từ tâm. Liền sau đó, cha mẹ vội lấy tã khăn che lót, không cho rớt té, không cho côn trùng chích đốt, giữ gìn cho nó nằm ấm êm, sau đó cho uống nước, uống sữa, đáp ứng mọi nhu cầu sống của nó mà không so đo, mưu cầu gì, đó là bi tâm của cha mẹ. Từ bi tâm là thiện tâm giúp đời sống an lành, không lo sợ bị hư mất.
V22- Hiếu tâm:
V12- Nếu không có sự hóa giải để biến máu đen thành máu đỏ ở phổi thì trái tim không thể tiếp tục nhận máu đen từ các cơ quan nữa. Cũng vậy, tình yêu nơi một người không thể tiếp tục được, nếu người ấy không thể hóa giải được cái xấu hay tội lỗi của người khác họ đã nhận về. Người yêu thương và người được yêu thương đều sống bằng chất liệu tốt hay thiện hạnh, không ai sống bằng phế liệu hay bằng ác hạnh. Các cơ quan thải máu đen cho tim, và chính trái tim cũng đều phải nuôi dưỡng sống bằng máu đỏ, không tế bào nào sống được bằng máu đen. Phổi cũng sống bằng máu đỏ, nhưng đặc biệt nó là cơ quan chủ trì bộ máy hô hấp, chuyển hóa máu đen thành máu đỏ.
V13- Cơ cấu phổi có gì đặc biệt mà nó chuyển hóa được máu đen thành máu đỏ? Ai cũng biết rằng phổi là chủ trì bộ máy hô hấp. Vận hành hô hấp là thao tác trên chất khí, là dạng vật chất ở tướng nhẹ. Phổi là cơ quan nội thể thông với thế giới bên ngoài bằng mũi qua khí quản. Trong quá trình hô hấp, phổi nạp nhận oxygene và thải khí carbonic (CO2) ra môi trường ngoài. Do sự trao đổi khí này mà phổi đã chuyển hóa được máu đen từ tim đưa đến và trả lại cho tim bằng máu đỏ. Tình yêu thương, có thể hóa giải cái xấu thành cái tốt, cái vô dụng thành cái hữu dụng như phổi được không? Theo quan điểm duy lý sáng tạo(rationalistic genesis) như Descarte thì trả lời: “Không”. Bỡi lẽ, cái toàn hảo không thể do cái bất toàn hảo sinh ra. Con người không thể xây dựng nên Thượng Đế. Trái lại các nhà tiến hóa (evolutionists) tin tưởng vào đẳng cấp tiến hóa của sự sống mà sinh vật đã trải qua, từ đơn giản đến phức tạp, từ sinh hồn, giác hồn, đến linh hồn. Hơn nữa một số tôn giáo không chủ trương tiến hóa, nhưng cũng tin tưởng vào sự hóa giải thiện ác trên tiến trình hồi qui hiệp nhất. Chẳng hạn, Cơ Đốc giáo cho rằng Chúa Giê-su dùng tình yêu thương để hóa giải tội lỗi của loài người. Phật giáo Đại thừa cho rằng Bồ Tát dùng đại từ bi tâm vào luân hồi để hóa giải ác nghiệp của chúng sanh. Trong đời sống thường ngày người ta cũng thấy cha mẹ có thể xin lỗi, bảo lãnh và nhận tội cho đứa con mắc tội khỏi bị trừng phạt.
V14- Trong các trường hợp khả thể hóa giải ta chú ý đến các điều:
(1) Người được người khác chịu tội, hay chịu thay ác nghiệp, phải phản tỉnh hồi qui, cải tà qui chánh tức là thực hiện hiếu thuận trở về bản nguyên thiện thì việc chịu tội thay mới có hiệu lực.
(2) Phải có niềm tin rằng bản nguyên con người vốn là thiện hảo không bao giờ bị mất. Tuy nhiên, khi sinh ra đời con người bị ảnh hưởng bỡi các điều kiện hoàn cảnh, lớn lên tập thành các thói quen ác. Thiện tính là bổn nguyên nên không bị mất, ác tính do nhiễm tập nên có thể tẩy rửa, tiêu trừ.
(3) Nếu không có môi trường ngoài thì phổi không thể thực hiện được sự trao dổi khí để biến máu đen thành đỏ. Cũng vậy, niềm tin cho rằng vũ trụ gồm nhiều cõi hay thế giới (maniworld), tuy chúng vận hành theo chương trình khác nhau nhưng có thể trao đổi và nâng đỡ nhau để tồn tại. Đó là niềm tin chính đáng để lý giải sự chuyển hóa cái không tốt thành cái tốt. Nếu không có nhà máy tái chế thì không ai thu gom phế liệu, rác rưởi làm gì.
Tóm lại, người ta nói tình yêu phải đi đôi với niềm tin “ tội lỗi có thể chuyển hóa” thì mới có tác dụng bền vững. Tha tội là một hình thức thừa nhận sự tồn tại của cái thiện hảo. Trong tiến trình sống luôn có sự trao đổi chất diễn ra bên trong và bên ngoài cơ thể dưới dạng cho đi và nhận về, nhờ vậy mới có sự chuyển hóa đồng bộ vận hành trong vũ trụ. Hiện tượng này nhìn trên quan điểm xã hội người ta gọi là quan hệ tuần hoàn giữa tình thương của cha mẹ và hiếu tâm của con cái giúp cho các giá trị đạo đức xã hội ở thế bền trong chuyển động của đà sống ( momentum of the vitality)
V2- Từ Bi Tâm, Hiếu Tâm, Và Dục Tâm Thế gian.
H41. Gia đình 3 thế hệ, 6 họ có mặt:Đàm, Nguyễn
Trương, Phạm, Lâm, và Albertsmeier.
V21- Từ tâm là nguyên động lực tâm linh có tính thường xuyên và phổ quát, nó là tiềm năng duy trì sự sống và thúc đẩy hiện thực bi tâm. Nói chung, người có từ tâm khổ trong cái khổ của người khác, vui trong cái vui của người khác. Người có từ tâm muốn đem lại an vui cho người khác. Bi tâm là hiện thực của từ tâm để đáp ứng nhu cầu hiện trạng. Tác dụng của bi tâm nhằm cải thiện điều kiện sống nên nó có tính vô ngại, không lệ thuộc không gian, thời gian . Do từ tâm thúc đẩy khiến người ta dùng mọi khả năng, phương tiện cứu giúp người bị nạn thoát khỏi nguy hiểm, ta gọi đó là bi tâm. Khi đứa bé mới sinh ra thân hình nhỏ xíu, cựa quậy, la khóc, cha mẹ nhìn thấy, trong lòng bối rối, bất an đó là tướng của từ tâm. Liền sau đó, cha mẹ vội lấy tã khăn che lót, không cho rớt té, không cho côn trùng chích đốt, giữ gìn cho nó nằm ấm êm, sau đó cho uống nước, uống sữa, đáp ứng mọi nhu cầu sống của nó mà không so đo, mưu cầu gì, đó là bi tâm của cha mẹ. Từ bi tâm là thiện tâm giúp đời sống an lành, không lo sợ bị hư mất.
V22- Hiếu tâm:
Một đứa con có lòng ái kính, phụng sự cha mẹ mà không mưu cầu gì cho riêng mình, tận tâm lo cho cha mẹ còn hơn cho mình, ta nói người con ấy có hiếu tâm. Từ bi tâm và hiếu tâm đều được nuôi dưỡng bằng đức hiếu sinh, nhưng đối tượng của từ bi tâm phổ quát, không phân biệt thế hệ và chủng tộc, nó coi mọi vật có đời sống trên trái đất như là kẻ đồng cư, phải được cứu vớt mỗi khi lâm nạn. Đối tượng của hiếu tâm hướng đến các thế hệ đi trước, hướng đến cội nguồn, nó tìm cách nâng cao giá trị sức sống.
Hiếu tâm cũng là thiện tâm, nó giúp cho người ta biết tự hổ thẹn với mình, và hổ thẹn với người khác mỗi khi thấy mình không xứng đáng, không làm tròn bổn phận. Hiếu tâm xác định giá trị làm người, vì vậy người biết hổ thẹn và sỉ nhục là người có hiếu tâm. Nếu đức hiếu sinh là căn bản của đạo trời đất, nhân nghĩa là đầu mối của đạo làm người, thì hiếu tâm căn bản của đạo làm con. Trong gia đình có thực hiện đạo làm con thì ra xã hội mới đạt đạo làm người, và có ái kính sự sống thì mới tham nhập cùng đạo trời đất. Từ đó mà một người có hiếu tâm cũng hay lo việc đền ơn đáp nghĩa, và không ưa thích sự hiếu sát muôn loài.
Khuynh hướng của hiếu tâm là hồi qui hướng thượng(upward feedback). Quan niệm ơn đền, nghĩa trả đã xác định hướng hồi qui của hiếu tâm. Ở đây xin nhắc lại việc làm của lá phổi: Tuy nhận máu đen từ tim theo động mạch phổi về, nhưng phổi luôn trả lại bằng máu đỏ theo tĩnh mạch phổi mà về tim. Phổi làm được việc này vì phổi câu thông với thế giới bên ngoài. Cũng vậy, hiếu tâm được nuôi dưỡng bằng đức hiếu sinh trong trời đất nên hướng hồi qui của nó luôn nâng cao, hướng thiện, không phải hồi qui theo cách ơn đền, oán trả. Quan niệm ơn đền, oán trả cũng là hồi qui nhưng chỉ đúng theo luật nhân quả tự nhiên, không có sự can thiệp của thiện nghiệp do con người tạo nên. Vì không có sự can thiệp của đức hiếu sinh trong hiếu tâm nơi người nên hướng của “ơn đền, oán trả” là hồi qui hướng hạ ( downward feedback). Hậu quả của hồi qui hướng hạ là làm sa đọa giá trị người xuống các đẳng cấp thấp hơn. Vì vậy, không kể các trường hợp người bị sa đọa vào ác tính, điều rõ ràng là các động vật cấp dưới chỉ biết trả thù, ít biết đền ơn, và không hề có khả năng lấy ân báo oán như ở chủng loại người.
Tóm lại, lấy cái tốt đẹp hiện thời kết nối với nguồn phát sinh ra nó, tạo nên dòng tích lũy thiện hảo liên tục của con người, đó là con đường chánh đáng, vì nó hướng thiện và bất đoạn diệt. Hướng thiện vì luôn nâng cao giá trị, bất đoạn diệt bỡi hồi qui, giữ được đường về. Đó là nhân đạo đi từ hiếu tâm, từ cái thiện hảo đến cái toàn hảo mà con người có thể đạt tới được.
V23- Dục tâm:
Nếu cha mẹ làm những việc như nói trên (m. V22) để giúp đỡ đứa trẻ bỡi vui thích ham muốn và nghĩ rằng: Đó là con mình sinh ra nên phải bảo vệ nuôi dưỡng để hoàn thành nghĩa vụ, để không bị người ta chê trách, để sau này lớn lên nó sẽ trả hiếu, đền ơn cha mẹ, để có người nối dõi, .. Các tư niệm phân biệt như vậy là khởi phát dục tâm. Dục tâm là một dạng của sở biệt cảnh tâm mà các sinh linh trong cõi dục đều có. Nó biệtnhận đối cảnh , và duyên theo sự ưa thích, ham muốn của mình mà hành động. Do hành động theo dục tâm mà cha mẹ siêng năng, thường hay chăm sóc đứa con là điều tốt. Nhưng dục tâm duyên theo sự ưa thích ham muốn mà hành động nên nó không bảo đảm cho sự phát triển lâu dài của đứa trẻ cũng như hạnh phúc của cha mẹ, một khi đứa con có những phẩm chất nằm ngoài ý muốn của cha mẹ. Dục tâm thế gian tuy là động lực giúp cho người ta ham thích đời sống, siêng năng làm việc, nhưng cũng dễ rơi vào phiền não khi cha mẹ đặt sự phát triển của đức con theo ý muốn không chánh đáng hay sai trái của mình.
Hiếu tâm cũng là thiện tâm, nó giúp cho người ta biết tự hổ thẹn với mình, và hổ thẹn với người khác mỗi khi thấy mình không xứng đáng, không làm tròn bổn phận. Hiếu tâm xác định giá trị làm người, vì vậy người biết hổ thẹn và sỉ nhục là người có hiếu tâm. Nếu đức hiếu sinh là căn bản của đạo trời đất, nhân nghĩa là đầu mối của đạo làm người, thì hiếu tâm căn bản của đạo làm con. Trong gia đình có thực hiện đạo làm con thì ra xã hội mới đạt đạo làm người, và có ái kính sự sống thì mới tham nhập cùng đạo trời đất. Từ đó mà một người có hiếu tâm cũng hay lo việc đền ơn đáp nghĩa, và không ưa thích sự hiếu sát muôn loài.
Khuynh hướng của hiếu tâm là hồi qui hướng thượng(upward feedback). Quan niệm ơn đền, nghĩa trả đã xác định hướng hồi qui của hiếu tâm. Ở đây xin nhắc lại việc làm của lá phổi: Tuy nhận máu đen từ tim theo động mạch phổi về, nhưng phổi luôn trả lại bằng máu đỏ theo tĩnh mạch phổi mà về tim. Phổi làm được việc này vì phổi câu thông với thế giới bên ngoài. Cũng vậy, hiếu tâm được nuôi dưỡng bằng đức hiếu sinh trong trời đất nên hướng hồi qui của nó luôn nâng cao, hướng thiện, không phải hồi qui theo cách ơn đền, oán trả. Quan niệm ơn đền, oán trả cũng là hồi qui nhưng chỉ đúng theo luật nhân quả tự nhiên, không có sự can thiệp của thiện nghiệp do con người tạo nên. Vì không có sự can thiệp của đức hiếu sinh trong hiếu tâm nơi người nên hướng của “ơn đền, oán trả” là hồi qui hướng hạ ( downward feedback). Hậu quả của hồi qui hướng hạ là làm sa đọa giá trị người xuống các đẳng cấp thấp hơn. Vì vậy, không kể các trường hợp người bị sa đọa vào ác tính, điều rõ ràng là các động vật cấp dưới chỉ biết trả thù, ít biết đền ơn, và không hề có khả năng lấy ân báo oán như ở chủng loại người.
Tóm lại, lấy cái tốt đẹp hiện thời kết nối với nguồn phát sinh ra nó, tạo nên dòng tích lũy thiện hảo liên tục của con người, đó là con đường chánh đáng, vì nó hướng thiện và bất đoạn diệt. Hướng thiện vì luôn nâng cao giá trị, bất đoạn diệt bỡi hồi qui, giữ được đường về. Đó là nhân đạo đi từ hiếu tâm, từ cái thiện hảo đến cái toàn hảo mà con người có thể đạt tới được.
V23- Dục tâm:
Nếu cha mẹ làm những việc như nói trên (m. V22) để giúp đỡ đứa trẻ bỡi vui thích ham muốn và nghĩ rằng: Đó là con mình sinh ra nên phải bảo vệ nuôi dưỡng để hoàn thành nghĩa vụ, để không bị người ta chê trách, để sau này lớn lên nó sẽ trả hiếu, đền ơn cha mẹ, để có người nối dõi, .. Các tư niệm phân biệt như vậy là khởi phát dục tâm. Dục tâm là một dạng của sở biệt cảnh tâm mà các sinh linh trong cõi dục đều có. Nó biệtnhận đối cảnh , và duyên theo sự ưa thích, ham muốn của mình mà hành động. Do hành động theo dục tâm mà cha mẹ siêng năng, thường hay chăm sóc đứa con là điều tốt. Nhưng dục tâm duyên theo sự ưa thích ham muốn mà hành động nên nó không bảo đảm cho sự phát triển lâu dài của đứa trẻ cũng như hạnh phúc của cha mẹ, một khi đứa con có những phẩm chất nằm ngoài ý muốn của cha mẹ. Dục tâm thế gian tuy là động lực giúp cho người ta ham thích đời sống, siêng năng làm việc, nhưng cũng dễ rơi vào phiền não khi cha mẹ đặt sự phát triển của đức con theo ý muốn không chánh đáng hay sai trái của mình.
Tóm lại, từ tâm là tiềm lực duy trì sự sống, đem sự vui mừng đến cho người khác. Bi tâm thể hiện bằng hành động vô tư niệm, không phân biệt đối tượng, đáp ứng cho tình huống có vấn đề nhằm cứu thoát khổ nạn, Cả hai dạng từ và bi gọi chung là từ bi tâm, trên quan hệ huyết thống trực tiếp gọi là tình mẫu tử hay tình phụ tử giúp duy trì sự sống. Hiếu tâm thể hiện nơi con cái là xu hướng hồi qui hướng thượng giúp nâng cao giá trị người. Dục tâm là tâm biệt nhận đối tượng đúng theo ý muốn của mình, nhờ ưa thích nên nó làm cho người ta siêng năng, cần mẫn, nhưng vì có sở ý ham thích nên cũng dễ rơi vào phiền não, khi gặp trở lực ngoài ý muốn.
V3- Từ Bi Tâm Và Hiếu Tâm Giúp Ổn Định Sự Sống
H41. Tình mẫu tử: Trong khi tập cho én con bay,
én mẹ không quên mớm mồi cho con
V31- Về chiều hướng.
Trong vận hành tuần hoàn của sự sống, lực hồi qui giúp cá thể giữ được sự liên tục ngược chiều với lực phát dẫn, nhờ đó chuyển động luôn đạt được thế cân bằng bền.Trong quá trình sống, lực hồi qui tác động sau khi xảy ra sự trao đổi chất tại cơ quan nhận (receptor) nhằm tái lập sự ổn định đến cơ quan cho (donor). Chẳng hạn, sau khi sự trao đổi khí xảy ra ở phổi để hóa đỏ máu đen, lực hồi qui sẽ có tác dụng chuyển máu đỏ này theo tĩnh mạch phổi mà về tim, giữ cho tim luôn trong tình trạng sống ổn định. Trên phương diện tâm lý xã hội, lực phát dẫn của từ bi tâm thúc đẩy cha mẹ nuôi dưỡng, bảo vệ đứa con một cách vô vị lợi. Tuy nhiên, nếu cha mẹ làm việc này do theo dục tâm ham thích của mình thì rất dễ gặp trở ngại khi phải giải quyết những vấn đề ngoài ý muốn. Lực hồi qui hướng thượng của hiếu tâm nơi đứa con thúc đẩy nó giải quyết các vấn đề nhằm chuyển hóa các điều kiện bất lợi trở thành thuận lợi, giúp cho quan hệ cha mẹ-con cái giữ sự cân bằng bền trong quá trình sống.
Chiều hồi qui có tác dụng cân bằng, hướng hồi qui có tác dụng củng cố hoặc phá vỡ sự tiến hóa của đà sống (momentum living). Hồi qui hướng thượng (upward feedback) là tiến hóa của đà sống, cụ thể trong sinh hoạt của con người thể hiện qua hành vi “lấy ân báo oán.” Hồi qui hướng hạ (downward feedback) là thoái hóa của đà sống, cụ thể là hoạt động bản năng nơi động vật dưới người dễ biết báo thù, khó biết trả ơn. Và, khởi điểm thoái hóa nơi người là hành vi “ơn đền oán trả”, và cao điểm của sa đọa thoái hóa nơi người là sự giết người hàng loạt trong các các cuộc thế chiến, và sự xâm lược của các đế quốc dưới các nhãn hiệu ý thức hệ và tôn giáo.
V32- Về chức năng.
Từ bi tâm đặt trên quan hệ huyết thống là tình thương của cha mẹ, ông bà đối với con cháu giống như việc làm của trái tim, đem cái tốt đến cho mọi cơ quan. Hiếu tâm của con cháu giống như việc làm của hai lá phổi, tái lập cái tốt cho tim. Về cấu trúc nên để ý rằng: Phổi thực hiện được chức năng chuyển hóa máu qua sự trao đổi khí là nhờ cấu trúc của nó câu thông giữa hai môi trường, hai thế giới bên trong và bên ngoài cơ thể. Cũng vậy, chức phận “con” giữ vai trò nối liền để chuyển hóa giữa các đối cực, giữa các cõi. Cha và mẹ chỉ giữ chức năng duy trì, không giữ chức năng kết nối đương thời, nên mỗi ngôi vị là đồng nhất phái tính, hoặc nam hoặc nữ. Khác đi, chức phận con là nối kết và điều giải nên nó bao gồm cả hai phái tính, con trai và con gái. Vận hành tuần hoàn của sự sống tiếp tục được là nhờ lực hồi qui hướng thượng của hiếu tâm cân bằng với lực phát dẫn hướng hạ của tình thương hay từ bi tâm.
Cũng cần chú ý, nếu một đứa con mong muốn có cha mẹ và nhận ra cha mẹ đó đúng như ý nó mong muốn, ưa thích, từ đó nó phải siêng năng chăm sóc phụng dưỡng, hết lòng hiếu kính, như vậy là đứa con đã hành động theo sở biệt cảnh tâm ái dục của mình. Dục tâm sở biệt này giúp nó siêng năng phụng dưỡng cha mẹ do lòng ưa thích, nhưng không giúp nó giải quyết các vấn đề xảy ra ngoài ý muốn trong mối quan hệ với cha mẹ. Do đó, dục tâm chỉ là xúc tác chứ không thể thay cho chức năng của hiếu tâm.
Tóm lại trong cả hai trường hợp, cha mẹ và con cái, không nên hành động, ứng xử theo dục tâm của mình, bỡi nó chỉ giúp cho người ta thích thú trong việc làm chứ không giúp giải quyết vấn đề phát sinh ngoài ý muốn. Để sự sống bền vững tốt đẹp, trong tương quan cha mẹ-con cái nên lấy thiện tâm làm cơ sở, đối với cha mẹ là tình thương hay từ bi tâm xuôi dòng thế hệ, đối với con cái là hiếu tâm hay từ bi tâm ngược dòng thế hệ. Trong mọi chiều hướng từ bi tâm đều được nuôi dưỡng bỡi đức hiếu sinh.
( Còn nữa )
Mời thưởng thức Mẹ Cửu Long, Phi Nhung hát


Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét