Thứ Năm, 27 tháng 3, 2014

Kỳ 21. Lược Khảo Kinh Dịch


                                                         Kỳ 21

                                                         Nhóm 8

   
                     LỮ-PHONG-HOÁN-TIẾT
                                         ***
   
    Mở Đầu
        Quẻ Lữ
          Nội dung
          Ý chung
      Quẻ Phong
        Nội dung
        Ý chung
      Quẻ Hoán
        Nội dung
        Ý chung
      Quẻ Tiết
        Nội dung
        Ý chung
    Kết Luận


    Mở Đầu 
    Sau khi tìm hiểu nội dung hai quẻ Khảm, Ly  về mặt vật thể chỉ cho hai nguồn năng lượng của sự sống là nước và lửa, về mặt phi vật thể chỉ cho hai trạng thái tâm lý tình cảm và tri thức. Trong kỳ 21 này, khảo luận sẽ tìm hiểu nhóm thứ 8 của 64 quẻ Dịch gồm có các quẻ Lữ, Phong, Hoán, và Tiết. Các quẻ này là các biến thể của  Khảm- Ly, theo quan hệ đối tướng và đối tánh chúng tạo nên  bộ 4 diễn tả các phẩm tính của sự tương tác  năng lượng dưới  các điều kiện hoàn cảnh khác nhau. Các thuộc tính này   tài liệu cũ chú giải  theo quan điểm giá trị xã hội  bằng các thuật ngữ: lữ khách, thịnh lớn, tan lìa, và tiết độ. Khảo luận sẽ mở rộng nội dung diễn giải vào các lĩnh vực mới   để ý nghĩa của chúng phong phú hơn. Theo chiều hướng đó các khái niệm có tính triết học sẽ được đưa vào ở các phần Ý chung và Tổng luận, do vậy các phần này sẽ mang tính chủ quan của tác giả nhiều hơn lphần Nội dung Kinh văn và dịch nghĩa của mỗi quẻ. Với sức hiểu biết hạn hẹp đối với Kinh Dịch là một tài liệu của lịch sử văn minh Thượng cổ  gắn bó  lâu đời với văn hóa dân tộc Việt, người viết  không sao tránh khỏi những sai lầm và thiếu sót người viết rất mong nhận được sự chỉ dẫn bổ sung quí giá. 

                                     23. LỮ

    Nội Dung :
    A.Quái đồ:                        


    AI.Quái từ:                      
  

 旅 : 小 亨 , 旅 貞,吉 .

    AII.Thoán:
  1.彖 曰 . 旅 . 小 亨 . 柔 得 中 乎 外 , 而 順 乎 剛 , 止 而 麗 乎 明 , 
是 以 小 亨.  旅 貞 吉 也 .
  2. 旅 之 時 義 大 矣 哉 !

   AIII. Đại tượng:
象 曰 :    山 上 有 火 , 旅 . 君 子 以 明 慎 用 刑 , 而 不 留  獄

    Âm và nghĩa:
    AI. Lời quẻ:
“Lữ: Tiểu hanh, lữ trinh, cát.” ( Lời quẻ: Lữ khách, hanh thông nhỏ, ra đi xa  nhà mà chính bền thì tốt.)

    AII. Thoán truyện:
  1. “ Lời Thoán: Lữ, Tiểu hanh. Nhu đắc trung hồ ngoại, nhi thuận hồ cương, chỉ nhi lệ hồ minh, thị dĩ tiểu hanh. Lữ trinh cát dã.” ( Lữ khách, hanh thông nhỏ. Nhu mềm ở giữa bên ngoài lại thuận với phần cứng mạnh [liên hệ giữa 3 hào của ngoại quái], ngừng lại mà phụ thuộc vào sự sáng[liên hệ giữa Cấn và Ly] cho nên được hanh thông nhỏ.)
2. “ Lữ chi thời nghĩa đại hỹ tai!” ( Thời lữ thứ nghĩa lớn lắm thay!)

     AIII. Đại tượng truyện:
“ Sơn thượng hữu hỏa, Lữ. Quân tử dĩ minh thận dụng hình, nhi bất lưu ngục.” (Lời tượng: Trên núi có lửa là tượng  lữ hành. Người quân tử coi đó sáng suốt cẩn thận khi dùng hình phạt, không lưu giữ lâu tù ngục [lửa cháy trên núi không ở một chỗ mà lan nhanh đến chỗ khác có chất cháy].)
    B. Hào
    I. Hào từ:

  1. 初 六 :  旅 瑣 瑣, 斯 其 所 取 災 .
  2. 六 二  : 旅 即 次 , 懷 其 資 , 得 童 僕,  貞 .
  3.  九 三 :   旅 焚 其 次, 喪 其 童 僕  , 貞 厲 .
  4. 九 四 :    旅 于 處 , 得 其 資 斧 , 我 心 不 快 .
  5. 六 五  :  射 雉 一 矢 亡 , 終 以 譽 命 .
  6. 上 九 : 鳥 焚 其 巢, 旅 人 先 笑 后 號 啕 . 喪 牛 于 易 . 凶 .

    II. Tiểu tượng:
  1. 象 曰 :  旅 瑣 瑣 . 志 窮 災 也 .
  2. 象 曰 :   得 童 仆 貞 . 終 無 尤 也 .
  3. 象 曰  : 旅 焚 其 次 , 亦 以 傷 矣 . 以 旅 與 下 , 其 義 喪 也 .
  4. 象 曰 :  旅 于 處 , 未 得 位 也 . 得 其 資 斧 , 心 未 快 也 .
  5. 象 曰:    終 以 譽 命 . 上 逮 也 .
  6. 象 曰 :  以 旅 在 上 , 其 義 焚 也 . 喪 牛 于 易 , 終 莫 之 聞 也 .

    Âm và nghĩa:
    BI. Lời hào:
  1.” Sơ Lục: Lữ tỏa tỏa, tư kỳ sở thủ tai.” (Hào 1 âm: Lữ khách mà bận tâm làm những việc nhỏ nhặt là chuốt lấy những tai hại vậy.)
  2. “ Lục nhị: Lữ tức thứ, hoài kỳ tư, đắc đồng bộc, trinh.” (Hào 2 âm: Lữ khách đến chỗ trọ an lành, giữ được của riêng, được người tớ trẻ, tin cẩn chính bền.)
  3. “ Cửu tam: Lữ phần kỳ thứ, táng kỳ đồng bộc, trinh lệ.” ( Hào 3 dương: Lữ khách đốt quán trọ, mất người tớ trẻ , có chính bền cũng nguy.)
  4. “ Cửu tứ: Lữ vu xử, đắc kỳ tư phủ, ngã tâm bất khoái.” ( Hào 4 dương: Đi đến chỗ ở, được khí dụng, lòng ta chưa thỏa mãn.)
  5. “Lục ngũ: Xạ trĩ. Nhất thỉ vong, chung dĩ dự dã.” (Hào 5 âm: : Bắn con chim trĩ, mất một mũi tên, sau được mệnh khen. )  
  6. “ Thượng cửu: Điểu phần kỳ sào, lữ nhân tiên tiếu hậu hào đào, táng ngưu vu dị, hung.” ( Hào 6 dương: Con chim làm cháy mất tổ, lữ khách trước cười, sau kêu khóc, bị mất con bò vì dễ dãi, xấu.)

    BII.Tiểu tượng truyện:

  1. “Tượng viết: Lữ tỏa tỏa, chí cùng tai dã.” (Lời tượng: Lữ khách đi xa quê nhà mà làm việc nhỏ nhen là chí đã cùng, tai hại vậy [Nhà ở của lữ khách là  con đường, nên gìn giữ phẩm tính năng lực bên trong hơn là chú ý những chuyện nhỏ nhặt dọc đường] .)
  2. “Tượng viết: Đắc đồng bộc trinh, chung vô vưu dã.” (Lời tượng: Được người tớ trẻ tốt, là về sau không oán trách. [Hào 2 âm chính vị, đắc trung là đúng vào chỗ ở, ứng với hào 5 âm bên trên cũng đắc trung nên được người chủ tiếp nhận, và giữ được giá trị tiền bạc như một đứa đầy tớ tốt].)
  3. “ Tượng viết: Lữ phần kỳ thứ, diệc dĩ thương hĩ. Dĩ lữ dữ hạ, kỳ nghĩa táng dã.” (Lời tượng: Lữ khách mà đốt quán trọ kể cũng tổn hại. Lấy việc xa quê nhà mà đối xử hung hăng kiêu ngạo v với kẻ khác là nghĩa đã mất rồi vậy [Hào 3 dương tuy chính vị nhưng bất trung, vị và thể đều dương ở trên nội quái cứng rắn quá nên bị tổn hại nhiều.])
  4. “Tượng viết: Lữ vu xử, vị đắc vị dã. Đắc kỳ tư phủ, tâm vị khoái dã.” (Lời tượng: Đi xa nhà đến nơi ở tạm là chưa đắc ngôi vị. Chỉ được tiền tài khí dụng là chưa hài lòng.[ Hào 4 tuy dương nhưng ở ngôi âm không đắc vị nên chưa ưng ý.])
  5. “ Tượng viết: Chung dĩ dự mệnh. thượng đãi dã.” (Lời tượng: Sau được mệnh khen là được bên trên thừa nhận. (Hào 5 âm giữa quẻ Ly có tượng văn minh đẹp đẽ như chim trỉ, tuy không chính vị nhưng đắc trung , khiêm nhu nên được khen ngợi và tiếp nhận trong lúc xa quê nhà.])
  6. “Tượng viết: Dĩ lữ tại thượng, kỳ nghĩa phần dã. Táng ngưu vu dị, chung mạc chi văn dã.” (Lời tượng: Dùng sự xa quê nhà để được địa vị cao, có  nghĩa như bị thiêu đốt vậy. Bị mất con bò là sau chẳng nghe biết gì cả.[Hào 6 dương cứng rắn mà ở ngôi vị cao nhất trong thời lữ thứ nên làm cháy chỗ trọ của mình, con bò chỉ cho đức tính khiêm nhu rất cần trong thời lữ thứ nhưng lại dễ dàng bị đánh mất.])

    Ý Chung:
    Trong quẻ bát thuần Ly khi hào 1 dương biến ra âm thì nó sẽ trở thành quẻ Lữ , với nội quái Cấn ngoại quái Ly, trên núi có lửa là tượng chỉ cho sự ra đi xa quê nhà, làm thân lữ khách. Ý tượng này  như đám cháy trên núi, không ở yên  một chỗ, lại  luôn cháy lan đến chỗ mới. Thân phận của người  rời xa quê nhà nếu  tốt lắm cũng chỉ là đạt đến những thành công nhỏ, không thể nào “thay trời đổi đất” làm nên đại sự được. Bỡi vì cấu trúc hạ tầng hay nền tảng bên dưới là sự ngưng chỉ (nội quái Cấn) tuy bên ngoài cứ tiến đi nhưng chỉ bám vào vật khác mà thôi. Tuy vậy,  ngoại quái Ly cũng nói lên điểm thuận lợi cho  kẻ tha phương nếu biết sử dụng đức tính khiêm nhu, thành thực của mình (hào 5 âm), cũng như ánh sáng trí tuệ dẫn đường( ngoại quái Ly) trên các bước đường nơi xứ lạ quê người.
   
   Chú giải thoán tượng dựa trên thứ vị và bản tánh âm dương của 6 hào nêu các ý chung như sau:
  Hào 1 âm: Trên đường tha phương người ta nên giữ gìn giá trị tinh thần bên trong hơn là bận tâm đến cái lợi nhỏ mọn bên ngoài, bỡi nó sẽ làm cho ý chí cùn nhụt mà bị tai họa.
  Hào 2 âm: Đức tính cần thiết giúp cho kẻ  rời xa quê nhà được người khác tiếp nhận và có chỗ tạm dung thân là phải khiêm nhu, trung chính và  thành thực.
  Hào 3: Kẻ lữ hành mà quá cứng rắn nóng vội sẽ tự đánh mất chỗ trọ, và cả  người tốt  đã giúp  mình.
  Hào 4: Trong thời rời bỏ quê nhà thì nhu cầu không phải tiền tài vật dụng, nhưng là  vị trí xứng đáng.
  Hào 5: Khiêm nhu, trung thực, và trí huệ sáng suốt là các đức tính quí giá giúp người xa quê nhà được đón nhận nơi xứ lạ.
  Hào 6: Quá cứng rắn và ở địa vị cao là  các điều bất lợi cho người lữ khách xa quê.
    Tóm lại, ý nghĩa chung của  quẻ Lữ  là nói đến sự vô thường, bấp bênh, cô đơn và cùng khốn của con người bỡi nó   rời bỏ quê hương an lành của nó. Trên bước đường lưu lạc đó, con người  phát huy  trí tuệ thông sáng, đức hạnh khiêm nhu và trung thực  để trở về  quê hương phong phú an lành của mình. Nói chung, Lữ là vô thường và bấp bênh,  cô đơn và thiếu thốn. Đâu là nơi đầy đủ an thường cho con người? Chúng ta hãy  tìm hiểu ý nghĩa quẻ Phong là đối tướng của Lữ sau đây.

                                                                        )()(

                                                         24.  PHONG 

       Nội Dung:
   A. Quái đồ:                                           

    AI. Quái từ:                                  

    豐 :亨 , 王 假 之 , 勿 憂 , 宜 日 中 .

    II. Thoán:
  1.彖 曰 : 豐, 大 也 . 明 以 動 , 故 豐 .
  2. 王 假 之 , 尚 大 也 . 勿 憂 宜 日 中 , 宜 照  天 下 也 .
  3. 日 中 則 昃 , 月 盈 則 食 . 天 地 盈 虛  與 時 消 息 而 況 人 於 人 乎 ?
 況 於 鬼 神 乎 ?

    III. Đại tượng:
象 曰 : 雷 電 皆 至, 豐 , 君 子 以 折 獄 致 刑 .

    Âm và nghĩa:
    AI. Lời quẻ:
“Phong: Hanh, vương cách chi, vật ưu, nghi nhật trung.” (Thịnh lớn: Hanh thông, vua đến thời cực thịnh, đừng lo, nên giữ đạo trung như mặt trời giữa ban trưa.)
    AII. Thoán truyện:
  1.”Phong, đại dã. Minh dĩ động, cố phong.” (Lời thoán: Phong là to lớn vậy. Thông sáng mà hoạt động cho nên thịnh lớn.)
  2.”Vương cách chi, thượng đại dã. Vật ưu nghi nhật trung, nghi chiếu thiên hạ dã.” (Nhà vua đạt đến thịnh vượng là quí chuộng sự  to lớn  vậy. Đừng lo, chỉ nên giữ đạo trung như mặt trời giữa trưa là để chiếu sáng mọi người vậy.)  3. “Nhật trung tắc trắc, nguyệt doanh tắc thực. Thiên địa doanh hư dữ thời tiêu tức nhi huống ư nhân hồ? Huống ư quỉ thần hồ? “ ( Mặt trời giữa trưa ắt sẽ xế chiều, mặt trăng tròn đầy  ắt sẽ khuyết. Trời đất đầy vơi theo thời mà co nở, huống chi là người? Huống chi là quỉ thần?) 

    AIII. Đại tượng truyện:
“ Lôi điện giai chí, Phong, quân tử dĩ triết ngục trí hình.” ( Lời tượng: Sấm vang  điện chớp cùng đến là tượng của sự thịnh lớn, người quân tử coi đó sáng suốt công bằng trong việc ngục hình.)

    B. Hào
  
  I. Hào từ: 
  1. 初 九:   遇 其 配 主 ,  雖 旬 無 咎 , 往 有 尚 .
  2. 六 二 :      豐 其 蔀 , 日 中 見 斗 . 往 得 疑 疾, 有 孚  發 若 , 吉 .
  3. 九 三 :      豐 其 沛, 日 中 見 昧 . 折 其 右 肱 ,  無 咎 .
  4. 九 四 :      豐 其  蔀  , 日 中 見 斗, 遇 其 夷 主 ,吉 .
  5. 六 五 :    來 章 . 有 慶 譽 . 吉 .
  6. 上 六 :     豐 其 屋,  蔀 其 家, 窺 其 戶, 闃 其 無 人 . 三 歲 不 覿, 凶 .

    II. Tiểu tượng:
  1. 象 曰 : 雖 旬 無 咎 , 過 旬 災 也 .
  2. 象 曰 :     有 孚 發 若 , 信 以 發 志 也 .
  3. 象 曰 :     豐 其 沛  不 可 大 事 也 . 折 其 右 肱   終 不 可 用 也 .
  4. 象 曰 :     豐 其 蔀 , 位 不 當 也 . 日 中 見 斗 , 幽 不 明 也 . 遇 其 夷 主 , 吉  行 也 .
  5. 象 曰 :     六 五 之 吉,  有 慶 也 .
  6. 象 曰 :     豐 其 屋, 天 際 翔 也 . 窺 其 戶, 闃  其 無 人, 自 藏 也 .

     Âm và nghĩa:
    BI. Lời hào:
  1. “Sơ Cửu: Ngộ kỳ phối chủ, tuy tuần vô cữu, vãng hữu thượng.” (Hào 1 dương: Gặp được chủ phối kết tốt, tuy cùng như nhau nhưng không có lỗi, tiến đi thì được điều tốt.)
  2. “Lục nhị: Phong kỳ bộ, nhật trung kiến đẩu. Vãng đắc nghi tật, hữu phu phát nhược, cát."( Hào 2 âm: Đầy sự che lấp, như giữa trưa mà thấy sao Bắc đẩu. Tiến đi thì bị nghi và ghét, lấy lòng thành mà cảm phát thì thuận, tốt)
  3. “Cửu tam: Phong kỳ bái, nhật trung kiến muội. Chiết kỳ hữu quăng, vô cữu.” ( Hào 3 dương: Màn che dày kín , như ban ngày mà thấy cả sao nhỏ. Gãy cánh tay phải, không có lỗi.)
  4. “Cửu tứ: Phong kỳ bộ, nhật trung kiến đẩu, ngộ kỳ di chủ, cát.” ( Hào 4 dương: Đầy sự che lấp, như ban trưa mà thấy sao Bắc đẩu, gặp được chủ cùng loại, tốt.)
  5.” Lục ngũ: Lai chương, hữu khánh dự, cát.” (Hào 5 âm: Đem ánh sáng lại, có phúc được khen, tốt. )
  6. “Thượng Lục: Phong kỳ ốc, bộ kỳ gia, khuy kỳ hộ, khuých kỳ vô nhân, tam tuế bất địch, hung.” (Hào 6 âm: Xây nhà to lớn nhưng che khuất chỗ ở , nhìn vào  ngõ vắng vẻ chẳng có ai, ba năm không thấy nhau, xấu.)

    BII. Tiểu tượng truyện:
  1. “ Tượng viết: Tuy tuần vô cữu, quá tuần tai dã.” (Lời tượng: Tuy cùng như nhau nhưng không lỗi, là vượt quá nhau thì tai hại. [Hào 1 dương của nội quái Ly ứng với hào 4 dương của ngoại quái Chấn, tuy cả hai đều dương nhưng điện  và sấm hay sự tri và hành  phối kết trong thời thịnh vượng là thích đáng.])
   2. “Tượng viết: Hữu phu phát nhược, tín dĩ phát chí dã.” ( Lời tượng: Lấy lòng thành tín mà cảm phát thì thuận, tức là dùng đức tin để phát động chí hướng. . [Hào 2 âm của nội quái Ly tuy đắc trung chính vị nhưng bị che lấp bỡi hào 5 âm bên trên của ngoại quái Chấn, vậy chỉ nên dùng tín lực để cải hóa sự mờ ám mà thôi.]) 
  3. “Tượng viết : Phong kỳ bái, bất khả đại sự dã. Chiết kỳ hữu quăng, chung bất khả dụng dã.” (Lời tượng: Đầy che lấp  là không thể làm được việc gì to lớn. Gãy mất cánh tay phải là sau không thể dùng được.[Hào 3 dương ở thế cực sáng ứng với hào 6 âm nên bị bao trùm che lấp , cuối cùng không làm gì được.])
  4. “Tượng viết: Phong kỳ bộ, vị bất đáng dã. Nhật trung kiến đẩu, u bất minh dã. Ngộ kỳ di chủ, cát hành dã.” (Lời tượng: Đầy che lấp là ngôi vị không đáng. Giữa trưa mà thấy sao Bắc đẩu là u tối không tỏ rõ. Gặp được chủ cùng loại là đi thì tốt vậy.[Hào 4 dương bị che bỡi hào 5 âm như giữa trưa mà thấy sao Bắc đẩu, tức là bị  tối tăm, nhưng nó ứng với hào 1 dương đắc vị nên tiến đi thì tốt.])
  5. “Tượng viết: Lục ngũ chi cát, hữu khánh dã.” (Lời tượng: Cái tốt của hào 5 âm là có phúc vậy. [Hào 5 âm là ngôi chủ tuy đắc trung nhưng bất đắc vị và âm nhu chẳng làm gì được, nhưng có phúc ở chỗ là có các hào dương 4 và 3 liền dưới trợ giúp nên sáng rõ đường lối hoạt động.])
  6. “Tượng viết: Phong kỳ ốc, thiên tế tường dã. Khuy kỳ hộ, khuých kỳ vô nhân, tự tàng dã.”

( Lời tượng: Làm nhà to lớn là như muốn tung lên cùng trời. Dòm vào ngõ vắng vẻ chẳng có ai là tự che lấp mình vậy.[Hào 6 âm ở ngôi cao nhất như nhà cao lớn, nhưng tánh âm như chỗ ở thấp. Âm nhu ở cao nhất trong thời thịnh lớn do tự phụ kỳ thị che lấp nên bị cô lập như chẳng thấy  người khác.])

    Ý chung:
    Phong là quẻ đời 6 của thuần Khảm, là đối tướng của quẻ Lữ. Quái đồ Phong gồm nội quái Ly, ngoại quái Chấn, trên sấm dưới chớp, hay bên trong sáng trí, bên ngoài năng động là tượng của sự  thịnh lớn. Phong là đỉnh cao của thời kỳ
 sung mãn giàu có, vị thế đỉnh điểm của nó như ngôi vua, như mặt trời giữa trưa cho nên đạo trung là cần thiết để phổ chiếu và hội tụ khắp mọi   phương. Sự biến dịch có tính tuần hoàn nên trong thời thịnh lớn luôn phải  canh chừng mầm họa phát sinh do  chia rẽ bên trong. 
Chú giải thoán, tượng dựa trên thứ vị và bản chất của các hào giải thích quẻ Phong theo các ý chung:
  Hào 1 dương: Bước đầu thời thịnh lớn, sự phối kết 
 cân bằng của các phần  dương bên trên và bên dưới, tức là hoạt tính trí năng (intellectual activity) và hoạt tính động năng (motivation activity) là cần thiết , tức là sự phối kết cân bằng giữa tri và hành phải có  từ bước đầu, ở đây chỉ bỡi hào 1 quẻ Ly với hào 1 quẻ Chấn. 

  Hào 2 âm: Trong thời thịnh lớn, có quan hệ bất lợi giữa  tính thụ động của tri và hành. Hành động bên  trên làm tổn hại tri thức bên dưới.  Để vượt trở ngại này,  bên dưới phải dùng đức tin mà cảm hóa bên trên thay vì dùng tri thức hiểu biết. 
  Hào 3 dương: Trong thời thịnh lớn, các thành phần tri, hành cực đoan không thể kết hợp  làm nên việc lớn.
  Hào 4 dương: Trong thời thịnh lớn, phần tửu  năng động  nhưng ở địa vị không chính đáng sẽ bị vị chủ trì hôn nhu bên trên cản trở. Để vượt qua phải nhờ sự hợp tác của các thành phần tri thức cương nghị bên dưới mới tiến hành tốt đẹp.
  Hào 5 âm: Làm chủ trong thời thịnh lớn, giàu có phải là thành phần âm, khiêm nhu, thông sáng, và trung dung. Thành công của nó là nhờ sự giúp sức của các thành phần chủ động tri, hành bên dưới . Thịnh vượng lớn mạnh là do hưởng phúc lợi của  tri thức bậc cao và lao động bậc thấp.
  Hào 6 âm: Cuối thời thịnh lớn, 
xuất hiện sự  phân rẽ, kỳ thị  làm cho người ta  tính toán, kiêu căng, tự che lấp mình trước mắt người khác. Đó là hiện tượng “tháp ngà” của  giai cấp tư sản trong  xã hội khép kín. Hậu quả của nó sẽ đưa đến sự tan rã, chấm dứt thời thịnh vượng. 

    Nói chung, quẻ Phong với quái đồ trong Ly, ngoài Chấn diễn tả sự thịnh  lớn do tri hành hợp nhất, trong biết ngoài làm. Đây là trạng thái  sung mãn, nhưng ở mỗi giai đoạn đều có trở lực do hành động hữu cầu (acting with the willing) cản trở bên ngoài, và trí thức chia rẽ(knowledge with distinction). Do đó,  tuy đạt đến thịnh lớn nhưng nó cũng chứa chấp mầm mống không tốt sẽ làm tan rã sự thịnh lớn. Sự tan rã, tách lìa có ý nghĩa gì? chúng ta hãy tìm hiểu quẻ Hoán, là đối tánh (substantial partner) của Phong dưới đây.

                                                            
)()(


                                    25. HOÁN
    Nội Dung:
    A. Quái đồ:                           
   
     I.  Quái từ:                        

 渙 : 亨 , 王 假 有 廟 . 利 涉 大 川 , 利貞 .

    II. Thoán:
  1. 彖 曰: 渙:  亨 , 剛 來 而 不 窮 , 柔 得 位 乎 外  而 上 同 . 
  2. 王 假 有 廟 , 王 乃 在 中 也 .
  3.  利 涉 大 川 , 乘 木 有 功 也 .

    III. Đại tượng:
象 曰: 風 行 水 上, 渙 . 先 王 以 享 于 帝 立 廟 .

    Âm và nghĩa:
    AI. Lời quẻ:
“ Hoán: Hanh, vương cách hữu miếu. Lợi thiệp đại xuyên, lợi trinh.” ( Rã tan: Hanh thông, vua đến nhà Thái miếu. Vượt qua sông lớn có lợi, thuận lợi chính bền.)
    AII. Thoán truyện:
  1. “ Hoán: Hanh, cương lai nhi bất cùng, nhu đắc vị hồ ngoại nhi thượng đồng.” ( Lời thoán: Rã tan: Hanh thông, phần cứng mạnh trở lại mà không cùng tận, phần yếu mềm được ngôi bên ngoài mà đồng với bên trên.[Quẻ Bỉ :::||| là bế tắc cùng khốn, nếu hào 2 âm và 4 hào 4 dương đổi chỗ nhau sẽ thành quẻ Hoán :|::|| là tan rã hay giải tỏa, tức hanh thông])
  2. “ Vương cách hữu miếu, vương nãi tại trung dã.” ( Nhà vua đến nhà Thái miếu là nhà vua ở bên trong hay là  tại tâm điểm.)  3. “ Lợi thiệp đại xuyên, thừa mộc hữu công dã.” (Vượt qua sông lớn có lợi là cưỡi thuyền gỗ mà đi thì hữu công vậy.)

    AIII. Đại tượng truyện
“ Phong hành thủy thượng, Hoán, tiên vương dĩ hưởng vu đế lập miếu.” (Lời tượng:
Gió thổi trên nước là tượng của sự rã tan, vua ngày xưa coi đó dựng nhà miếu
mà phối hưởng nơi Thiên đế.)


    B. Hào
    I. Hào từ:
    1. 初 六 :    用 拯 馬 壯, 吉 .
    2. 九 二:     渙,  奔 其 机 , 悔 亡 .
    3. 六 三 :     渙 其 躬 , 無 悔 .
    4. 六 四:      渙 其 群, 元 吉 . 渙 有 丘 , 匪 夷 所 思 .
    5. 九 五 :     渙 汗 其 大 號 . 渙 王 居,  無 咎 .
    6. 上 九:      渙 其 血 , 去 逖 出 . 無 咎 .

      II.Tiểu tượng:
   1. 象 曰 :      初 六 之 吉 . 順 也 .
     2. 象 曰:      渙, 奔 其 机, 得 愿 也 .
    3. 象 曰:      渙 其 躬, 志 在 外 也.
    4. 象 曰:      渙 其 群 . 元 吉 . 光 大 也
    5. 象 曰 :      王 居 無 咎 , 正 位 也 
    6. 象 曰 :     渙 其 血 ,遠 害 也 .

    Âm và nghĩa:
    BI. Lời hào:
  1. “Sơ Lục: Dụng chửng mã tráng, cát.” ( Hào 1 âm: Dùng con ngựa mạnh để cứu giúp, tốt. )
  2.” Cửu nhị: Hoán bôn kỳ kỷ, hối vong.” ( Hào 2 dương: Lúc rã tan, chạy đến dựa vào ghế ngồi, hối tiếc mất đi.)
  3. ” Lục tam:Hoán kỳ cung, vô hối.” (Hào 3 âm: Rã tan cá vị tư riêng
, không hối hận. )
  4. “ Lục tứ: Hoán kỳ quần, nguyên cát. Hoán hữu khâu, phỉ di sở tư.” (Hào 4 âm: Giải tán bè phái của mình, rất tốt. Tan rã rồi mới có đại chúng họp lại đông như gò đống, điều này người thường không thể nghĩ tới.)
  5. “ Cửu ngũ: Hoán hãn kỳ đại hiệu, hoán, vương cư vô cữu.” ( Hào 5 dương: Phát tán lệnh lớn như mồ hôi bốc ra khắp nơi, xả bỏ được cái xấu là do vua cư vị trung chính, không lỗi. )
  6. “ Thượng Cửu: Hoán kỳ huyết, khứ địch xuất, vô cữu.” ( Hào 6 dương: Giải trừ máu độc,
thoát ra xa cái hại, không lỗi.)


    BII. Tiểu tượng truyện:

  1. “ Tượng viết: Sơ Lục chi cát, thuận dã.” (Lời tượng: Sự tốt đẹp nơi hào 1 âm là do thuận theo vậy.[Hào 1 âm thuận theo hào 2 dương mạnh mẽ nơi nội quái Khảm nên tốt.])
  2. “ Tượng viết: Hoán, bôn kỳ kỷ, đắc nguyện dã.” ( Lời tượng: Lúc rã tan mà chạy lại chỗ ghế tựa là được như ý nguyện vậy.[Trong thời rã tan hào 2 dương đắc trung là chỗ tựa, là lý do để tiêu trừ ngã chướng.])
  3. “ Tượng viết: Hoán kỳ cung, chí tại ngoại dã.” (Lời tượng: Làm tan cá vị tư riêng là chí hướng vào bên ngoài vậy.[Hào 3 âm không đắc trung, không đắc vị, nên bãi bỏ  lợi kỷ mà hướng đến lợi tha là ứng với hào 6 dương bên trên.])
  4.” Tượng viết: Hoán kỳ quần, nguyên cát, quang đại dã.” ( Lời tượng: Giải tán bè đảng riêng, rất tốt là vì sáng suốt rộng lớn vậy. [Hào 4 âm chính vị liền dưới hào 5 dương đắc trung chính vị là chủ  thời rã tan, cho nên ứng kết giữa hào 4 âm với hào 1 âm tuy cùng phái tánh bè đảng nhưng  không quan trọng bằng tỉ kết với hào 5 dương.])
  5. “Tượng viết: Vương cư vô cữu, chính vị dã.” ( Lời tượng: Buông xả được cái xấu do chỗ của vua không lỗi, tức là ngôi vị trung chính vậy. [Hào 5 đắc trung, chính vị làm chủ thời tan rã, cho nên ban hành được luật lệ để giải trừ sai trái từ bên trong như mồ hôi toát ra giải bỏ chất độc để khôi phục  sức khỏe cho toàn  cơ thể.])
  6. “ Tượng viết: Hoán kỳ huyết, viễn hại dã.” (Lời tượng: Giải bỏ  độc cho máu là làm cho máu cách xa mầm  độc hại.[Hào 6 dương ở cuối thời tan loãng, hoàn toàn bãi bỏ các nhân tố độc hại không phải cho mình nhưng cho cả người thân, cùng huyết thống chủng loại.])

    Ý chung:
    Hoán là quẻ đời 6 của thuần Ly, với nội quái Khảm, ngoại quái Tốn, gió thổi trên nước là tượng của sự rã tan, như nước thể lỏng bên dưới tan thành hơi nước bên trên. Về ý tượng, quái đồ Hoán chỉ sự rã tan năng lượng,  ắt có sự nguy hiểm bên trong (nội quái Khảm). Tuy nhiên, xét quái đồ thì quẻ Hoán :|::|| do sự đổi chỗ của hai hào, 2 âm và 4 dương của quẻ Bỉ :::|||, vì vậy tan rã còn có nghĩa tích cực là giải tỏa bế tắc, tức là hanh thông. Cũng trong ý nghĩa này mà Hoán là đối tánh (opposite nature) của quẻ Phong,  vì Phong tuy là thịnh lớn nhưng chứa cái mầm  không tốt trong đó, cụ thể là ích kỷ và chia rẽ. Vậy, Hoán là  giải trừ ngã chướng đó để trở về thiên đạo, phối hưởng cùng cái Toàn Thiện.
    Chú giải thoán, tượng dựa trên quan hệ bản tánh và vị thứ các hào nêu ra các ý chung:
  Hào 1 âm: Chướng ngại chia rẽ  phải mạnh mẽ  giải bỏ ngay từ đầu.
  Hào 2 dương: Tình thương hiệp nhất hay bi tâm vô ngại ( nét liền bất đoạn của quẻ Khảm) là  sức mạnh vô biên để tiêu trừ ngã vị ích kỷ.
  Hào 3 âm: Muốn có vị tha  phải bỏ vị ngã. Để giải quyết khó khăn bên ngoài, người ta phải giải bỏ rào cản của “cái tôi” mới đủ sức mạnh thành công.
  Hào 4 âm: Để  làm việc phục vụ lợi phúc chung, người ta  phải giải tán các nhóm lợi ích riêng cùng bè đảng của nó. Không bỏ được  cái tập tánh
 hạn hẹp   thì không thể đến với cái rộng lớn mới lạ. 
  Hào 5 dương:  Giải trừ xấu ác phải từ trong ra ngoài, khởi từ sức mạnh của thành ý, chính tâm, dựa trên  niềm tin siêu nhiên thay vì  lo sợ hay do sự bắt buộc của quyền lực thế tục. 
  Hào 6 dương: Giải trừ tội lỗi, ác nghiệp không chỉ cho mình nhưng cho tất cả đồng chủng
    Tóm lại, về mặt xã hội thì quẻ Phong chỉ cho sự thịnh lớn, giàu có, bên trong văn minh bên ngoài hoạt động, hay hợp nhất tri hành. Đối tánh  Phong là quẻ Hoán chỉ cho sự rã tan theo nghĩa tích cực là giải bỏ cái xấu ác có mặt trong cái tốt lành. Khi con người muốn được điều tốt lành thì sự kêu cầu  siêu nhiên giúp đỡ không khẩn thiết bằng khi con người  muốn thoát khỏi điều xấu ác. Vì vậy, ta thấy ở quẻ Phong không nói gì đến yếu tố tín ngưỡng tôn giáo, nhưng ở quẻ Hoán thì đã  nói đến  nghi lễ tôn giáo khi nhà vua đến nhà Thái miếu.
    Con đường hành thiện khứ ác như thế nào ? Chúng ta hãy tìm hiểu ý nghĩa quẻ Tiết là đối tướng (opposite manifestion ) của quẻ Hoán dưới đây.


                                                               )()(

                                        26. TIẾT
         Nội Dung:
    A. Quái đồ:                            

    I. Quái từ:                                          
    節 : 亨 . 苦 節 不 可 貞 .
    II. Thoán:
  1.彖 曰 : 節 亨 , 剛 柔 分 而 剛 得 中 . 
  21. 苦 節 不 可 貞  其 道 窮 也 . 
  3. 說 以 行 險 ; 當 位 以 節;  中 正 以 通 . 
  4. 天 地 節 而 四 時 成 , 節 以 制 度 ,不 傷 財 , 不 害 民 .

    III. Đại tượng:
    象 曰 :  澤 上 有 水 : 節 . 君 子 以 制 數 度 , 議 德 行 .

    Âm và nghĩa:
    AI. Lời quẻ:
    “Tiết: Hanh, khổ tiết bất khả trinh.” ( Tiết chế : Hanh thông. Tiết chế quá  đến 
độ  khốn khổ thì không thể bền vững được.)

    AII. Thoán truyện:
  1. “Tiết hanh, cương nhu phân nhi cương đắc trung. “ ( Lời thoán: Tiết chế được hanh thông bỡi vì cương nhu  bằng nhau  và cương lại đắc trung.)
  2. “Khổ tiết bất khả trinh, kỳ đạo cùng dã.” (Tiết chế quá mức đến nỗi khốn khổ không thể bền vững được là đạo đã cùng rồi vậy.)
  3. “Duyệt dĩ hành hiểm; đáng vị dĩ tiết; trung chính dĩ thông.” (Vui vẻ thư thái  để làm việc khó; theo cượng vị thích đáng mà tiết chế; trung chính để thông suốt.)
  4. “Thiên địa tiết nhi tứ thời thành, tiết dĩ chế độ, bất thương tài, bất hại dân.” ( Trời đất có chừng mực tạo nên bốn mùa, tiết chế để tạo nên phép tắc, không tổn của, không hại dân.)
    AIII. Đại tượng truyện:
    “Trạch thượng hữu thủy: Tiết. Quân tử dĩ chế số độ, nghị đức hạnh.” ( Lời tượng: Trên đầm có nước là tượng trưng sự chừng mực. Người ưu tú nên coi đó mà lập ra độ số đo lường, nghị luận về đức hạnh.)

      B. Hào:
      I. Hào từ:
  
  1. 初 九 :     不 出 戶 庭 , 無 咎 .
  2. 九 二 :      不 出 門 庭 , 凶 .
  3. 六 三  :    不 節 若 , 則 嗟 若 , 無 咎 .
  4. 六 四   :    安 節 ,亨 .
  5. 九 五   :  甘 節 , 吉 . 往 有 尚 .
  6.    上 六:      苦 節 , 貞 凶 , 悔 亡 .

    II. Tiểu tượng:
  1. 象 曰 :     不 出 戶 庭 . 知 通 塞 也 .
  2. 象 曰 :     不 出 門 庭 凶 . 失 時 極 也 .
  3. 象 曰 :     不 節 之 嗟 , 又 誰 咎 也 .
  4. 象 曰  :     安 節 之 亨 , 承 上 道 也 .
  5. 象 曰 :    甘 節 之 吉 . 居 位 中 也 .
  6. 象 曰  :    苦 節 貞 凶 , 其 道 窮 也 .

    Âm và nghĩa:
    BI. Lời hào:
  1. “Sơ Cử: Bất xuất hộ đình, vô cữu.” (Hào 1dương:Không ra khỏi sân cửa , không lỗi.)
  2. “ Cửu nhị: Bất xuất môn đình, hung.” (Hào 2 dương: Không ra khỏi sân ngõ, xấu.)
  3.” Lục tam: Bất tiết nhược, tắc ta nhược, vô cữu.” ( Hào 3 âm: Không tiết chế, ắt phải than van, không đổ lỗi được. )  4. “Lục tứ: An tiết, hanh.” (Hào 4 âm: An vui tiết chế, hanh thông. )  5. “ Cửu ngũ: Cam tiết, cát. Vãng hữu thượng.” ( Hào 5 dương: Dịu dàng tiết chế, tốt. tiến đi được quí chuộng.)
  6. ”Thượng Lục: Khổ tiết, trinh hung, hối vong.” ( Hào 6 âm: Khốn khổ tiết chế, dẫu chính cũng xấu, hối hận mất đi.)

    BII. Tiểu tượng truyện:
  1. “Tượng viết: Bất xuất hộ đình, tri thông tắc dã.” (Lời tượng: Không ra khỏi sân cửa là biết lúc thông, lúc bí vậy. Hào 1 dương đắc vị, khởi đầu thời tiết chế, biết dừng lại đúng lúc trước cửa  nên giữ được sức mạnh của mình.)
  2.” Tượng viết: Bất xuất môn đình hung, thất thời cực dã.” (Lời tượng: Không ra khỏi sân ngõ, xấu là vì làm mất thời cơ . [Hào 2 dương bất chính nhưng đắc trung, ứng với hào 5 dương có thế mạnh nhưng không tiến được nên bị lỗi thời.])
  3. ” Tượng viết: Bất tiết chi ta, hựu thùy cữu dã.” ( Lời tượng: Không tiết chế nên phải than van lại còn đổ lỗi cho ai được.[Hào 3 âm bất trung, bất chính nằm trên 2 hào dương, không tiết chế mà tiến đến chỗ hiểm là ngoại quái Khảm.])
  4. “Tượng viết: An Tiết chi hanh, thừa thượng đạo dã.” ( Lời tượng: An vui mà tiết chế nên được hanh thông là vâng theo đường lối bên trên vậy. [Hào 4 âm chính vị theo tỉ ứng với hào 5 dương bên trên, nên an nhiên tiết chế mà hanh thông.])
  5. “Tượng viết: Cam tiết chi cát, cư vị trung dã.” ( Lời tượng: Cái tốt  dịu dàng tiết chế là ở ngôi vị trung chính.[Hào 5 dương đắc trung, chính vị làm chủ thời  tiết chế, nên kết quả êm dịu tốt đẹp.])
  6. ” Tượng viết: Khổ tiết, trinh hung, kỳ đạo cùng dã.” (Lời tượng: Tiết chế đến nỗi khốn khổ, dẫu cho chính đáng cũng xấu, là vì đạonhư vậy là  đã cùng rồi. [Hào 6 âm chính vị nhưng ở cực đỉnh của thời tiết chế đến nỗi khốn khổ, kiệt quệ nên xấu, sự hối hận sẽ mất đi nếu tiết chế là chỉ để trừ cái xấu ác.])

    
    Ý chung:

    Tiết là quẻ đời hai của thuần Khảm, là đối tướng của quẻ Hoán, với nội quái Đoài, ngoại quái Khảm, nước ở trên đầm là tượng chỉ cho sự tiết chế hay giới hạn, như sức chứa nước của các đầm hồ đều có giới hạn của nó. Ý nghĩa giới hạn của quẻ Tiết còn thấy ở điểm nào? Đó la sự cân bằng giữa các phần đối tánh âm dương,  3 hào âm và 3 hào dương, đồng thời hào dương đắc trung ở cả nội lẫn ngoại quái.

    Các điểm đặc trưng là:
  (1) Quái đồ quẻ Tiết ||::|: cho thấy sự  cân bằng âm dương , trong đó dương  chiếm trung cả ở nội quái lẫn ngoại quái,  giữ vai trò điều  hợp. Đối chiếu với quái đồ quẻ Lữ ::||:|  cũng âm dương  bằng nhau, nhưng âm chiếm trung, giữ vai trò phân rẽ . Tiết và Lữ là hai quẻ đối tánh. Tiết, là hài hoà hợp nhất dựa trên cái giống nhau, nên hanh thông. Lữ là tách biệt, phân rẽ dựa trên cái khác nhau, nên xa lạ, cô đơn cùng khốn.
  (2) Nếu tiết chế đến mức khổ hạnh hay áp đặt giới hạnh cực đoan sẽ làm tổn thương sự sống, rơi vào tình trạng đổ vỡ giữa chừng, "bán đồ nhi phế". Do đó khổ hạnh cực đoan cũng như phóng đãng vô cương đều trái với bản chất đặc trưng của quẻ Tiết là sự thường đều vừa đủ.
    Chú giải thoán, tượng nêu nội dung  theo các ý chung:
  Hào 1 dương: Khởi đầu làm một việc hay nói một điều, nếu chưa sẵn sàng, không đúng lúc phải kịp thời dừng lại ngay, ẩn dụ như còn ở trong nhà , không bước ra sân.Đây là giới hạn giữa tĩnh và động.
  Hào 2 dương: Đã làm việc rồi mà còn do dự, không dám tiến thêm, giống như đã bước ra sân mà không dám ra khỏi ngõ, điều đó là không tốt vì  hành động không kịp thời. Đây là sự co cụm cố chấp giới hạn.
  Hào 3 âm: Bị đắm mình trong khoái lạc con người sẽ không nhận ra đâu là giới hạn phải dừng để tránh nguy hại. Trường hợp này phải nhận ra sự sai trái của mình hơn là đỗ lỗi cho người khác. Đây là sự buông lung vượt quá giới hạn.
  Hào 4 âm: Khi đã thực hiện giới luật tiết chế thì nên yên tâm vui vẻ coi đó là tự nhiên chứ không do bị áp đặt. Như vậy sẽ tiết kiệm được năng lượng và thành công. Đây là sự thung dung trong pháp giới.
  Hào 5 dương: Tự mình thể hiện sự trung chính và áp dụng giữ gìn giới luật trước rồi mới ôn tồn kêu gọi người khác tuân theo. Tác dụng giới luật giáo dục từ trong ra ngoài, tự giác giác tha.
  Hào 6 âm: Áp đặt giới luật càng vượt sức chịu đựng thì càng đem lại kết quả xấu.  Kỷ luật nghiêm khắc chỉ cần thiết trong các trường hợp ngăn cản con người sa vào nguy hiểm và tội ác.
    Tóm lại, trong 64 quẻ thì Tiết là đối tướng (opposite manifestation) của quẻ Hoán, theo nghĩa Hoán là tan loãng tách lìa, còn Tiết là hạn chế chừng mực. Tiết còn là đối tánh (opposite nature) của quẻ Lữ, theo nghĩa Lữ là phân rẽ xa lạ cô độc, còn Tiết là hài hòa hợp nhất.

 

    Tổng Luận

    Bốn quẻ Lữ - Phong – Hoán – Tiết theo cấu trúc đối tánh và đối tướng nêu các  khái niệm về sự bất định bấp bênh, ổn định sung mãn, giải trừ trở lực, và định mức  điều hòa.
   

 1/ Quẻ Lữ  hình tượng hóa một cái gì cứ tiếp tục chuyển di bất định như ánh sáng đám lửa cháy trên núi cứ bám theo vật cháy mà lan  đi không định hướng. Ý tượng này chỉ cho thân phận lữ khách rời bỏ quê hương của mình, phiêu bạt nơi xứ lạ quê người, cô đơn vì thiếu vắng người thân.
    a/ Về vật chất cụ thể thì Lữ gợi lên khái niệm về các vật chất hiện diện dưới dạng năng lượng nhiệt chúng phát tán không  theo quỹ đạo  nhất định.
   
  b/ Lịch sử cho thấy nhiều anh hùng, vĩ nhân  phải chịu tha phương, lưu đày để hoàn thành sứ mạng thiêng liêng. Quan niệm “Sống gửi thác về” cũng nói lên tình trạng giả tạm bất định và cô đơn  của thân phận làm người.

    c/ Thực tế dẫu không rời bỏ quê hương, không  xa nhà, chung quanh vẫn có người thân thương , nhưng chúng ta  có cảm giác không an lòng vì  thiếu vắng một cái gì đó. Cảm giác thiếu vắng này là gì?  Platon cho rằng mọi hoạt động của con người chỉ nhằm tìm về cố hương an lành của mình, đó là bầu trời ý niệm lý tưởng mà nó đã rời bỏ. Triết học hiện sinh ( The Existentialism) gọi cảm giác xa lạ này là hiện tượng tự phóng chiếu hay vong thân (feeling self strange). Kẻ xa lạ nhất của một người chính là người đó.
 d/ Xu hướng tìm kiếm  triền miên của khoa học cho thấy con người như đánh mất một cái gì. Nhưng chúng ta không thể tìm ra cái xa lạ, cái mà chưa từng một lần nhìn thấy. Vậy những gì  khoa học tìm ra  là cái mới hay cái cũ? Nỗi khốn khổ của ý thức con người giống như thân phận của lữ khách rời bỏ quê nhà, trên mỗi bước đi chỉ thấy xa lạ và cô đơn.
    Tóm lại, quẻ Lữ với ngoại quái Ly chỉ cho ánh sáng ngọn lửa truyền đi, nhưng mọi ánh sáng đều tạo nên bóng mờ tự che khuất nó. Tri thức con người cũng thế, chỉ biết được cái gì khác nó, nó không tự biết mình. Vậy, đức hạnh khiêm cung với người, trung thực với mình mà quẻ Lữ nhắc đến,  dẫu chưa phải là thứ ánh sáng không bóng mờ  nhưng nó cũng giúp cho  kẻ lữ hành trên bước đường
 phiêu bạt  trở về với  quê hương giàu có mà mình đã rời bỏ. 


    2/ Quẻ Phong đối tướng của Lữ, với nội quái Ly, ngoại quái Chấn nói lên sự kết hợp giữa tri và hành thành thể thống nhất: trong biết ngoài làm sẽ đưa tới kết quả tốt đẹp. Sự phong túc thịnh lớn này là đỉnh cao của thời kỳ phát triển tốt đẹp.  Nhưng,  sự cao lớn cũng sinh ra những cái bóng đen che chắn nếu nó không đứng vững tại thiên đỉnh như mặt trời giữa trưa.

     a/ Kết hợp giữa Ly và Chấn hay tri và hành có hai trường hợp: (1) Phong |:||:: bên dưới sáng suốt bên trên làm việc, kết quả của nó là thịnh vượng đầy đủ, nhưng bao hàm trong đó mầm mống cái xấu làm hư hỏng cái thịnh lớn. (2)  Đối chiếu với Phệ Hạp |::|:| ,bên dưới làm việc bên trên sáng suốt, kết quả của nó là phá bỏ được sự ngăn ngại bên trong, hợp nhất biết và làm, kết quả hanh thông. Vấn đề nay sẽ nói đến trong quẻ Phệ Hạp. 
    b/ Về mặt vật chất cụ thể thì Phong liên hệ đến khái niệm tích vật chất, và trạng thái tích chứa  năng lượng, trong quá trình đó cũng có thể gây ra các tổn hại và chứa các nguy cơ nếu mục tiêu và cách sử dụng không tốt.
   c/  Ý nghĩa tiêu cực của các hào 2 âm, 3 dương, và 6 âm của quẻ Phong  để   lưu ý rằng trong thời thịnh vượng phải luôn đề phòng các nhân tố xấu trong  nó, đó sẽ là căn do làm sụp đổ sự thịnh lớn. Như vậy trong cái thịnh lớn, tốt lành đã chứa sẵn cái  suy bại, xấu ác
       d/ Để trừ bỏ cái xấu ác,  Lão Tử  bảo: “.Không trọng hiền tài, khiến cho dân không tranh;
Không quý của khó được, khiến cho dân không trộm cướp; Không phô bày cái gợi lòng ham muốn, khiến cho lòng dân không loạn.” (Đạo Đức Kinh: Ch. 3 ). Cách này có vẻ như trái với quan điểm của St. Augustine cho rằng: " Cái xấu ác là hành động từ bỏ cái cao đẹp để đến với cái thấp kém, chứ không phải cái thấp kém là xấu ác." (St. Augustine, The City of God. (trans. by G.G.Walsh et al. pp. 250-295) . Nhưng sâu xa thì Lão Tử giải quyết vấn đề xấu ác triệt để hơn, theo cách vô vi thì không nên  phân chia đẳng cấp cái tốt xấu, và hành động là  vô cầu, vô dục. Như vậy  sẽ không có hiện tượng chọn lựa để rơi từ cao xuống thấp nên xấu ác không phát sinh.

    3/ Quẻ Hoán đối tánh của Phong, nếu Phong là kết tụ thịnh lớn thì Hoán là tan rã, tản phân, giống như hiện tượng nước lỏng hóa hơi và bay đi. Quái đồ Hoán cho thấy gió (Tốn) thổi trên mặt ngước (Khảm) giúp cho nước bốc hơi bay đi dễ dàng. Các khái niệm liên hệ đến ý nghĩa quẻ Hoán:
    a/ Về mặt cụ thể vật chất quẻ Hoán liên hệ đến khái niệm  tan rã hay giải phóng  năng lượng,  quái đồ cho thấy trong quá trình đó có thể có sự nguy hiểm, nội quái Khảm.Ngoại quái  Tốn, nghĩa là thuận,  nhưng thuyết quái truyện còn nói là: “Ở gần chợ có lợi gấp ba lần” (vi cận lợi thị tam bội). Vậy Hoán là một tiến trình có lợi  lớn nhưng nó đó có chứa sự nguy hiểm bên trong.
    b/ Hướng trừ bỏ tiêu cực xấu ác là từ trong ra ngoài, từ gần đến xa, từ cá biệt đến tổng quát. Tiến trình này giống như  phát triển trí năng trong giáo dục học tập để phá bỏ vô minh.
    c/ Tâm điểm tích ác là 
 ngã vị cố chấp , nó tạo ra bỡi vô minh, được đẩy đi bỡi tham dục và sân hận . Con người tuy có trí linh tốt lành, nhưng nó hiện hữu qua thân xác vốn khả tử, dễ hư hoại. Vì vậy sức mạnh phá bỏ cái xấu ác tai họa  vượt quá trí lực và thiện chí của con người. Do đó phải dùng tình cảm  và đức tin vào sự giúp đỡ của thiện lực  siêu nhiên để con người không sa vào tai họa xấu ác.

    d/ Cái xấu ác không phải là một thực thể nhưng là một ý hướng cho nên vô niệm, vô cầu, vô ngã cũng là một trong các cách trừ khử mầm ác nghiệp. Mục này có vẻ như mâu thuẫn với mục c/ bên trên. Nhưng đây chỉ là hai cách  khác nhau để giải thoát ác xấu bằng tự lựchoặc bằng tha lực.

    4/ Quẻ Tiết với nội quái Đoài, ngoại quái Cấn liên hệ đến ý niệm  giới hạn, nó là đối tướng của quẻ Hoán nói về sự tan loãng, nó cũng là đối tánh của quẻ Lữ nói về sự vô hạn bất định. Quẻ Tiết liên hệ đến khái niệm thường đều hữu hạn, theo đó mà vũ trụ vận hành có quy củ. 

      a/ Về  năng lượng vật chất, quẻ Tiết liên hệ đến khái niệm " đủ hay no" (satiety) trong tiến trình cung cấp năng lượng cho các vận hành có chu kỳ,  hình tượng như   một cây tre liền lạc gồm nhiều tiết đốt.
    b/ Sự vận hành của vũ trụ là theo qui luật. Sự hoạt động của con người là theo qui ước. Hành động đạo đức của con người là tổng hợp của qui luật và qui ước gọi là giới luật. Vai trò của giới luật giống như một vị thầy chỉ đường cho con người hoàn thành giá trị của mình. 
    c/ Quẻ Tiết, nội quái Đoài, ngoại quái Khảm cũng cho thấy, chẳng những hành động  phải tuân theo giới hạn luật lệ, nhưng lời nói phát ra từ bên trong (nội quái Đoài) cũng phải biết  dừng lại  đúng lúc để không lâm vào nguy hiểm bên ngoài (ngoại quái Khảm). Người ta nói: Không kín miệng cũng là một tai họa cho mình và cho người khác.
    c/ Tiết chế, khổ hạnh quá mức sẽ đưa tới tình trạng "thiếu", không đủ điều kiện để hành động đạt tới mục đích. Ngược lại, vượt quá giới hạn sẽ lâm vào trạng thái "thừa", hành động sẽ bị lạc hướng, phát sinh tai họa, tự xóa bỏ mục đích. Hai trường hợp đó đều  không tốt, nhưng  thường thấy xảy ra trong xã hội: " Giàu sang hại do thừa; nghèo khổ hại do thiếu."
    d/ Con người sinh ra không phải để ra lệnh, cũng không phải để vâng lời. Nó như một tạo vật  chỉ được sinh ra nửa chừng, nhưng tạo hóa đặt trong nó khả năng hành động theo tự do và ý chí: Hoặc tiếp tục hoàn thiện cái nửa chưa xong, tức là tiếp cái hiện có. Hoặc là phủ nhận thân phận làm người, tức  phá bỏ cái hiện có. Sự chọn lựa đó là một thách đố của tự do và ý chí con người đối với cái thiện hảo và cái xấu ác.

    Tóm lại, nhóm bốn quẻ Lữ-Phong-Hoán-Tiết nói đến sự thiếu vắng, sung túc, tan rã,  và chừng mực. Đó là các thuộc tính phẩm chất trong các quan hệ tương đối của các dạng năng lượng hơn là các thực thể tự tại. Bốn quẻ này do từ biến thể của hai quẻ Khảm, Ly là hai nguồn năng lượng cơ bản nước lửa mà ra.
    Về mặt giá trị phi vật thể, giống như các quẻ khác, nội dung thoán, tượng còn lưu lại chỉ chú ý diễn giải về mặt đời sống xã hội, đó là đặc điểm  và ảnh hưởng  của truyền thống tư tưởng Trung Quốc: Con người sinh ra như chỉ bận tâm tìm cách để cai trị người khác sao cho tốt đẹp. 
    Ý nghĩa của bốn quẻ Lữ, Phong, Hoán, Tiết đã được phân tích   mở rộng như trên, cho thấy chúng có liên hệ đến các vấn đề triết học căn bản sâu xa hơn. Đó là các vấn đề về thân phân và sứ mệnh của con người, về tự do và qui luật, về con đường tích thiện khứ ác diễn ra như thế nào. Các vấn đề liên hệ đến phẩm tính năng lượng không dừng lại ở đây, chúng còn  được nói đến trong các quẻ Đỉnh, Cách, Mông, Truân là nhóm quẻ con tiếp theo của Khảm-Ly .

                                                                                                                                         Tháng 3-2014
                                                                                                                                         Đ.Kh.Hỷ































                            

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét