BÀI 10(93)
***
A. ĐỀ BÀI:
Chứng minh rằng nếu các số nguyên a và b thỏa cho hệ thức:
2a2 + a = 3b2 + b (1)
thì a – b và 2a + 2b + 1 là các bình phương của những số nguyên.
B. HƯỚNG DẪN
I. Chuẩn Bị:
1. Trong một tích nếu có ít nhất một thừa số bằng 0 thì giá trị của tích đó bằng 0.
2. Chia các số cho ước số chung lớn nhất, nếu có, của chúng thì các số thương là các số nguyên tố với nhau.
3. Các đặc tính cơ bản cộng, trừ, nhân, và chia với số khác 0 trong một đẳng thức.Từ đó nhận ra tính chia hết của hai vế một dẳng thức cho một số khác 0.
4. Một số không chia hết cho 3 có dạng a = 3m ± 1 (m là số nguyên), nên bình phương của nó chia 3 luôn dư 1.
II. Trình Tự:
1. Giả sử a = 0 để nhận ra b = 0. Và, a – b = 0 ; 2a + 2b + 1 = 1. Đó là các bình phương số nguyên.
2. Giả sử a ≠ 0 thì b ≠ 0 và a ≠ b.
Đặt a, b dưới dạng a = da1 ; b = db1 (2),
d là USCLN của a và b, nên a1 , b1 nguyên tố với nhau, và đặt
b1 = a1 + r (3).
a1 và r cũng nguyên tố với nhau.
3. Thay các giá trị a, b ở (2) vào hệ thức (1):
2a2 + a = 3b2 + b rồi rút gọn để có: 2da12 + a1 = 3db12 + b1.
Thay giá trị của b1 ở (3) vào đây rồi rút gọn để có:
da12 + 6da1r + 3dr2 + r = 0 (4).
4. Khảo sát và lý luận tính chia hết của một tổng cho da12 và r
trong dẳng thức (4) để nhận ra hoặc r = d, hoặc r = - d.
5. Phủ nhận r = d bằng cách thay d ở (4) rồi rút gọn để có:
3r2 + 6a1r + a12 + 1 = 0 (5)
Đây là một đẳng thức bất thành vì a12 + 1 không thể chia hết cho 3. Vậy r ≠ d.
5. Xác định r = - d ở hệ thức (3) để có b1 = a1 – d. Nhân hai vế với d rồi rút gọn để có: da1 – db1 = d.d hay a – b = d2 (6)
6. Biến đổi hệ thức (1) để có (a-b)(2a + 2b +1 ) = b2 . (7)
Thay các giá trị ở hệ thức (2) và (6) vào đây để có:
2a + 2b + 1 = b12 (8).
Yêu cầu bài toán được chứng minh ở (6) và (8).
C.BÀI GIẢI;
Giả sử các số nguyên a và b thỏa cho hệ thức: 2a2 + a = 3b2 + b (1)
1. Nếu a = 0, thì 2a2 + a = 3b2 + b = b(3b +1) = 0. Từ đó b = 0, bỡi vì
dưới số nguyên b thì thừa số (3b + 1) ≠ 0.
Kết quả là: a – b = 0 và 2a + 2b + 1 = 1.
Vậy khẳng định của bài toán là đúng.
2.Trường hợp còn lại là a ≠ 0:
Nếu a ≠ 0, thì từ hệ thức (1) mà b ≠ 0 và a ≠ b.
Đặt d là ước số chung lớn nhất, của a và b , tức là:
a = da1 ; b = db1 (2).
Vì d là ước số chung lớn nhất nên a1 và b1 là các số nguyên tố lẫn nhau.
Áp dụng cho a1 ≠ b1 , hay b1 = a1 + r (3),
trong đó r ≠ 0 và là một số nguyên tố với a1.
Từ các hệ thức (1) và (2) nhận được:
2(da1)2 + da1 = 3(db1)2 + db1
Rút gọn sẽ được : 2da12 + a1 = 3db12 + b1.
Thay giá trị b1 ở (3) vào đẳng thức sẽ có dạng:
2 da12 + a1 = 3d(a1+ r )2 + a1+ r .
Khai triển và rút gọn sẽ có: da12 + 6da1r + 3dr2 + r = 0 (4).
Trong đẳng thức (4), ba số hạng đầu chia hết cho d nên số hạng cuối r cũng chia hết cho d; ngược lại ba số hạng sau chia hết cho r nên số hạng đầu da12 cũng chia hết cho r. Bỡi vì a1 và r nguyên tố với nhau nên a1 a1 = . a12 cũng nguyên tố với r, vậy thì d chia hết cho r.
Tóm lại, hoặc r = d, hoặc r = - d.
a) Nếu r = d, thì từ hệ thức (4) sẽ có: ra12 + 6a1r2 + 3r3 + r = 0,
hay a12 + 6a1r + 3r2 + 1 = 0 , hay 3r2 + 6a1r + a12 + 1 = 0 (5) .
Đẳng thức (5) này không thể thực hiện được, do hai số hạng đầu chia hết cho 3 còn lại tổng a12 + 1 không thể chia hết cho 3. Bỡi vì:
Nếu a1 chia hết cho 3 thì a12 + 1 chia 3 dư 1; nếu a1 không chia hết cho 3 thì a12 chia 3 luôn dư 1 , và a12 + 1 chia 3 dư 2.
b) Vậy thì, r = - d . Đưa vào hệ thức (3) sẽ có: b1 = a1 + r = a1 – d,
hay db1 = da1 – d.d, tức là a – b = d2 (6).
Từ hệ thức (1): 2a2 + a = 3b2 + b, mà có 2a2 - 2b2 + a - b = b2 (7)
Hay: (a-b)(2a + 2b +1 ) = b2.
Thay các giá trị ở hệ thức (2) và (6) vào đây sẽ có
d2(2da1 + 2db1 +1) = (db1)2, hay 2a + 2b + 1 = b12 (8).
Yêu cầu của bài toán đã chứng minh được ở hệ thức (6) và (8) .
Chú ý:
Cũng có thể chứng minh rằng khi thực hiện được đẳng thức (1):
2a2 + a = 3b2 + b , thì tổng 3a + 3b + 1 cũng là bình phương của một số nguyên.
Thực vậy,
biểu thức (3a + 3b + 1)(a - b) = 3a2 + a – 3b2 – b = 3a2 + a – 2a2 – a = a2 ,
vì theo (1) thì 2a2 + a = 3b2 + b.
Từ các hệ thức (2): a = da1 ; b = db1 và (6) : a – b = d2 mà ở đây sẽ có:
(3a + 3b + 1) = a2 /(a - b) = (da1)2 / d2 = a12.
Và nếu a = b = 0 thì 3a + 3b + 1 = 1.
Vậy khẳng định trên đã được chứng minh khi a ≠ 0.

Phú Yên, Tháng Mười Một Bính Thân - 2016
______________
Đ. Kh. Hỷ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét