Thứ Sáu, 9 tháng 12, 2016

10. Luyện Tập Toán


                 


                            BÀI 10(93)
                                                         ***
        A. ĐỀ BÀI:
        Chứng minh rằng nếu các số nguyên  a và b thỏa cho hệ thức: 
                                                  2a2 + a = 3b2 + b        (1)                                  
thì  a – b  và  2a + 2b + 1   là các bình phương của những số nguyên.
  
      B. HƯỚNG DẪN
        I. Chuẩn Bị:
  1. Trong một tích nếu có ít nhất một thừa số bằng 0 thì giá trị của tích đó bằng 0.
  2. Chia các số cho ước số chung lớn nhất, nếu có, của chúng thì các số thương là các số nguyên tố với nhau.
  3. Các đặc tính cơ bản cộng, trừ,  nhân, và chia với số khác 0 trong một đẳng thức.Từ đó nhận ra tính chia hết của hai vế một dẳng thức cho một số khác 0.
  4. Một số không chia hết cho 3  có dạng a = 3m  ± 1  (m là số nguyên), nên  bình phương của nó chia 3    luôn dư 1.
   
     II. Trình Tự:
    1. Giả sử a = 0  để nhận ra  b = 0. Và, a – b = 0 ;  2a + 2b + 1 = 1. Đó là các bình phương số nguyên.
     2. Giả sử a ≠ 0 thì b ≠ 0   và  a ≠ b. 
         Đặt a, b dưới dạng a = da1 ;  b = db1            (2), 
d là USCLN của a và b, nên   a1 , b1   nguyên tố với nhau, và đặt   
                                                             b1 =   a1 + r        (3). 
a1 và  r   cũng nguyên tố với nhau.
     3.  Thay các giá trị a, b ở (2) vào hệ thức (1):
           2a2 + a = 3b2 + b rồi rút gọn  để có: 2da12 + a1 = 3db12 + b1. 
   Thay giá trị của b1 ở (3) vào đây rồi rút gọn để có:
                                                              da12 + 6da1r + 3dr2 + r = 0               (4).
      4. Khảo sát và lý luận tính chia hết của một tổng cho da12 và r 
trong dẳng thức (4) để nhận ra hoặc  r = d, hoặc r = - d.
    5. Phủ nhận r = d bằng cách thay d ở (4) rồi rút gọn để có: 
                                                                  3r2 + 6a1r +  a12 + 1 = 0             (5)
    Đây là một đẳng thức bất thành vì a12 + 1  không thể chia hết cho 3. Vậy r ≠ d.
     5. Xác định r  = - d  ở hệ thức (3) để có b1  =   a1 – d.   Nhân hai vế với d rồi rút gọn để có: da1 – db1 =   d.d                hay  a – b = d2                   (6)
      6. Biến đổi hệ thức (1) để có (a-b)(2a + 2b +1 ) =  b2 .     (7)
    Thay các giá trị ở hệ thức (2) và (6) vào đây để có: 
                                                                       2a + 2b + 1 =  b12         (8).
    Yêu cầu bài toán được chứng minh ở   (6) và   (8).

     C.BÀI GIẢI;
     
    Giả sử các số nguyên a và b thỏa cho hệ thức:  2a2 + a = 3b2 + b     (1) 
    1. Nếu a = 0, thì   2a2 + a = 3b2 + b    = b(3b +1) = 0. Từ đó  b = 0, bỡi vì 
dưới số nguyên b thì thừa số (3b + 1) ≠ 0. 
Kết quả là: a – b = 0 và  2a + 2b + 1 = 1. 
    Vậy khẳng định của bài toán là đúng.
   
    2.Trường hợp còn lại là a ≠ 0:
     Nếu a ≠ 0, thì từ hệ thức (1) mà  b ≠ 0   và  a ≠ b.
     Đặt d là ước số chung lớn nhất,    của a và b , tức là:
                                                                            a = da1 ;  b = db1    (2).
   Vì d là ước số chung lớn nhất nên   a1 và  b1     là các số nguyên tố lẫn  nhau.
    Áp dụng cho   a1 ≠  b1  , hay                     b1 =   a1 + r              (3),
  trong đó r ≠ 0 và là một số nguyên tố với a1.
   Từ các hệ thức (1) và (2) nhận được: 
                                        2(da1)2 + da1 = 3(db1)2 +   db1
    Rút gọn sẽ được :   2da12 + a1 = 3db12 + b1.
    Thay giá trị  b1 ở (3) vào đẳng thức sẽ có dạng: 
                                              2 da12 + a1 =  3d(a1+ r )2 + a1+ r .
 Khai triển  và rút gọn sẽ có:  da12 + 6da1r + 3dr2 + r  =  0       (4).
    
    Trong đẳng thức (4),  ba số hạng đầu chia hết cho d nên số hạng cuối r cũng chia hết cho d; ngược lại ba số hạng sau chia hết cho r nên số hạng đầu  da12   cũng chia hết cho r. Bỡi vì   a1  và r nguyên tố với  nhau nên a1 a1 = . a12   cũng nguyên tố với r, vậy thì  d chia hết cho r. 
    Tóm lại,  hoặc r  =  d, hoặc r  = - d.
     a) Nếu r = d, thì từ hệ thức (4) sẽ có:  ra12 + 6a1r2 + 3r3 + r = 0, 
hay  a12 + 6a1r + 3r2 + 1 = 0 ,    hay  3r2 + 6a1r +  a12 + 1 = 0             (5) .
      Đẳng thức (5) này   không thể thực hiện được, do hai số hạng đầu chia hết cho  3 còn lại tổng   a12 + 1  không thể chia hết cho 3. Bỡi vì:
    Nếu a1 chia hết cho 3 thì  a12 + 1  chia 3 dư 1; nếu   a1  không chia hết cho 3 thì a12 chia 3 luôn dư 1 ,  và  a12 + 1  chia 3 dư 2.
    
     b) Vậy thì,  r = - d .  Đưa vào hệ thức  (3) sẽ có:  b1 =   a1 + r    =   a1 – d, 
hay  db1 =  da1 – d.d,            tức là    a – b = d2                                         (6).
    Từ hệ thức (1): 2a2 + a = 3b2 + b,  mà  có   2a2 - 2b2 + a -  b =  b2    (7)
    Hay:          (a-b)(2a + 2b +1 ) =  b2. 
   Thay các giá trị ở hệ thức (2) và (6) vào đây  sẽ có
                   d2(2da1 + 2db1 +1)  =  (db1)2, hay    2a + 2b + 1 =  b12     (8).
    
    Yêu cầu của bài toán đã chứng minh được ở hệ thức (6) và (8) . 

    Chú ý:
    Cũng có thể chứng minh rằng khi thực hiện được đẳng thức (1): 
                  2a2 + a = 3b2 + b , thì tổng 3a + 3b + 1  cũng là bình phương của một số nguyên.
    Thực vậy,  
biểu thức  (3a + 3b + 1)(a - b) = 3a2 + a – 3b2 – b = 3a2 + a – 2a2 – a =  a2 , 
 vì theo (1) thì 2a2 + a = 3b2 + b. 
     Từ các hệ thức  (2): a = da1 ;  b = db1    và (6) :   a – b = d2     mà ở đây sẽ có:
           (3a + 3b + 1) = a2 /(a - b) = (da1)2 / d2 = a12. 
    Và nếu a = b = 0 thì 3a + 3b + 1 = 1.
     Vậy khẳng định trên  đã được chứng minh  khi a ≠ 0.

                                                 

 Phú Yên, Tháng Mười Một Bính Thân - 2016
                              ______________
                                     Đ. Kh. Hỷ 



Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét