Thứ Tư, 22 tháng 4, 2020

Kỳ 17. Đọc Lại Đạo Đức Kinh






                                            













                                             Lão Tử
                                  ĐẠO  ĐỨC  KINH

                                            老子 

     道 德 經


                                            Kỳ 17
                             Chương 56, 57, 58, 59, 60
                                             
                                    ---------------
                                               
                                        Chương 56                                                                               

                  HUYỀN  ĐỨC
                         第 五 十 六 章: 玄 德

                                        ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn

1.
知者不言。
言者不知。

2. (*)
 挫其銳,解其紛,
和其光,同其塵,
是謂玄同。

3. 故不可得而親, 不可得而疏。
不可得而利, 不可得而害。
不可得而貴, 不可得而賤。
故為天下貴。
-------------
(*) Phần nhiều các bản đều có câu: 塞其兌, 閉其門.
Nguyên văn ở đây không ghi nhưng các bản dịch dưới đay đều có dịch câu này.
    2/ Âm
1. Tri giả bất ngôn;
 ngôn giả bất tri.

2.Tắc kỳ đoài, bế kỳ  môn (*),
 Toả kỳ nhuệ, giải kỳ  phân,
 Hoà kỳ  quang, đồng kỳ trần.
Thị vị huyền đồng. 

3.Cố bất khả đắc nhi thân, bất khả đắc nhi sơ;
 Bất khả đắc nhi lợi, bất khả đắc nhi hại;
Bất khả đắc nhi quí, bất khả đắc nhi tiện.
Cố vi thiên hạ quí.

   3/ Nghĩa
1. Người biết thì không nói;
Người nói thì không biết.

2. Ngậm  miệng, đóng  các cửa (*) ,
Làm cùn  sự  sắc bén  , giải bỏ mối phân  tranh,
Giảm    chói sáng , hòa  cùng   thế tục,
Đó gọi là  huyền đồng, cùng đồng  đạo trời.

3. Cho nên, không thể làm  thân, cũng không thể làm  sơ;
Không thể làm lợi, cũng không thể làm hại;
Không làm cho  cao quí, cũng không làm cho hèn hạ.
Đó là quí nhất trong thiên hạ.

  II. Khái Niệm Liên Hệ
 1. Đạo cần thực hành   hơn là  nói nhiều. Huyền đức vô ngôn.
2. Thiên đạo    bình đẳng và phổ độ vạn hữu, không   khu biệt chủng loại hay cá thể  đặc thù.
3. Người tu đạo  thực tánh giá trị tự tại   không thay đổi   theo   duyên khởi .

 III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức

1/ English - Lau 56

1. One who knows does not speak;
One who speaks does not know.

2. Block the openings; Shut the doors.
Blunt the sharpness; untangle the knots;
Soften the glare,  let your wheels move only along old ruts.
This is known as mysterious sameness.

3. Hence you cannot get close to it, nor can you keep it at arm's length;
You cannot bestow benefit on it, nor can you do it harm;
You cannot ennoble it, nor can you debase it.

Therefore it is valued by the empire.


    2/ Français - Julien 56

1. L'homme qui connaît (le Tao) ne parle pas ;
Celui qui parle ne le connaît pas.

2. Il clôt sa bouche, il ferme ses oreilles et ses yeux ;
il émousse son activité, il se dégage de tous liens ;
il tempère sa lumière (intérieure), il s'assimile au vulgaire.
 On peut dire qu'il ressemble au Tao.

3. Il est inaccessible à la faveur comme à la disgrâce,
Au profit comme au détriment,
Aux honneurs comme à l'ignominie.
C'est pourquoi il est l'homme le plus honorable de l'univers.
 
    3/ Deutsch - Wilhelm 56

1. Der Wissende redet nicht.
Der Redende weiß nicht.

2. Man muß seinen Mund schließen und seine Pforten zumachen,
Seinen Scharfsinn abstumpfen, seine wirren Gedanken auflösen,
Sein Licht mäßigen, sein Irdisches gemeinsam machen.
Das heißt verborgene Gemeinsamkeit (mit dem SINN).

3. Wer die hat, den kann man nicht beeinflussen durch Liebe
und kann ihn nicht beeinflussen durch Kälte.
Man kann ihn nicht beeinflussen durch Gewinn
und kann ihn nicht beeinflussen durch Schaden.
Man kann ihn nicht beeinflussen durch Herrlichkeit
und kann ihn nicht beeinflussen durch Niedrigkeit.
Darum ist er der Herrlichste auf Erden.

                                              )()(

                                       Chương 57                                                                              

                                    THUẦN PHONG
                             第 五 十 七 章: 淳 風
                                        ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn

1.
以正治國,
以奇用兵,
以無事取天下。

2. 吾何以知其然哉﹖
以此。
天下多忌諱而民彌貧。
民多利器國家滋昏。
人多伎巧奇物泫起。
法令滋彰盜賊多有。

3. 故聖人云
我無為而民自化。
我好靜而民自正。
我無事而民自富。
我無欲而民自樸。

2/ Âm

1. Dĩ chính trị quốc,
Dĩ kỳ dụng binh,
Dĩ vô sự thủ thiên hạ.


2. Ngô hà dĩ tri kỳ nhiên tai?
Dĩ thử:
Thiên hạ đa kỵ huý nhi dân di bần;
Dân đa lợi khí, quốc gia tư hôn;
Nhân đa xảo kỹ , kỳ vật tư khởi;
Pháp lệnh tư chương, đạo tặc đa hữu.


3. Cố thánh nhân vân:
Ngã vô vi nhi dân tự hoá,
Ngã hiếu tĩnh nhi dân tự chính,
Ngã vô sự nhi dân tự phú;
Ngã vô dục nhi dân tự phác.


3/ Nghĩa

1. Lấy công chính để trị nước,
Dùng mưu lược để điều binh,
Nhưng vô sự mới giữ được thiên hạ.

2. Do đâu ta biết được như vậy ?
Do thế này:
Trong nước càng nhiều cấm kỵ thì dân càng nghèo;
Dân nhiều lợi khí thì nhà nước càng u ám ,
Quan chức nhiều kỷ xảo thì quái tượng dị vật càng phát sanh ;
Pháp lệnh càng ban hành thì trộm cướp càng sinh ra .

3. Cho nên thánh nhân nói rằng:
Ta không cải hóa ai mà dân tự chuyển hóa;
Ta ưa thanh tĩnh mà dân tự trung chính;
Ta không lao dịch mà dân tự giàu ;
Ta không tham dục mà dân tự trở thành chất phác.


    II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Công chính để được chánh quyền; mưu lược để thắng giặc; nhưng vô sự , vô vi, vô ngã vị và không gây phiền não cho dân mới có tíhể trị quốc an dân.
2. Dùng nhiều lợi khí, kỹ xảo, lệnh cấm mà trái đạo thì sẽ thất đức, hậu quả là phước tận, tội sanh.
3. Thanh tịnh, vô vi, vô dục là các đức tánh cần cho người lãnh đạo.

III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
    1/ English - Lau 57
1. Govern the state by being straightforward;
Wage war by being crafty;
But win the empire by not being meddlesome.


2. How do I know that it is like that?
By means of this:
The more taboos there are in the empire the poorer the people;
The more sharpened tools the people have the more benighted the state;
The more skills the people have the further novelties multiply;
The better known the laws and edicts the more thieves and robbers there are.

3. Hence the sage says,
I take no action and the people are transformed of themselves;
I prefer stillness and the people are rectified of themselves;
I am not meddlesome and the people prosper of themselves;
I am free from desire and the people of themselves become simple like the uncarved block.

    2/ Français - Julien 57

1. Avec la droiture, on gouverne le royaume ;
avec la ruse, on fait la guerre ;
avec le non-agir, on devient le maître de l'empire  .

2. Comment sais-je qu'il en est ainsi de l'empire ?
 Par ceci.
Plus le roi multiplie les prohibitions et les défenses, et plus le peuple s'appauvrit ;
Plus le peuple a d'instruments de lucre, et plus le royaume se trouble ;
Plus le peuple a d'adresse et d'habileté, et plus l'on voit fabriquer d'objets bizarres ;
Plus les lois se manifestent, et plus les voleurs s'accroissent.

3. C'est pourquoi le Saint dit :
Je pratique le non-agir, et le peuple se convertit de lui-même.
J'aime la quiétude, et le peuple se rectifie de lui-même.
Je m'abstiens de toute occupation, et le peuple s'enrichit de lui-même.
Je me dégage de tous désirs, et le peuple revient de lui-même à la simplicité.
  
    3/ Deutsch - Wilhelm 57
1. Zur Leitung des Staates braucht man Regierungskunst,
Zum Waffenhandwerk braucht man außerordentliche Begabung.
Um aber die Welt zu gewinnen, muß man frei sein von Geschäftigkeit.

2. Woher weiß ich, daß es also mit der Welt steht?
Je mehr es Dinge in der Welt gibt, die man nicht tun darf,
desto mehr verarmt das Volk.
Je mehr die Menschen scharfe Geräte haben,
desto mehr kommen Haus und Staat ins Verderben.
Je mehr die Leute Kunst und Schlauheit pflegen,
desto mehr erheben sich böse Zeichen.
Je mehr die Gesetze und Befehle prangen,
desto mehr gibt es Diebe und Räuber.

3. Darum spricht ein Berufener:
Wenn wir nichts machen, so wandelt sich von selbst das Volk.
Wenn wir die Stille lieben, so wird das Volk von selber recht.
Wenn wir nichts unternehmen, so wird das Volk von selber reich.
Wenn wir keine Begierden haben, so wird das Volk von selber einfältig.  
 
                                              )()(

                                       Chương 58                                                                             
                                      
                                        THUẬN  HÓA
                                  第 五 十 八 章:  順 化
                               ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn

1.
其政悶悶,其民淳淳。
其政察察,其民缺缺。

2. 禍尚 (*)福之所倚。
福尚 (*)  禍之所伏。
孰知其極?
其無正。
正復為奇, 善復為妖。
人之迷其日固久。

3. 是以聖人方而不割。
廉而不劌。
直而不肆。
光而不燿。
-----------------
(*) Nhiều bản ghi là “hề”,  兮

2/ Âm
1. Kỳ chính muộn muộn, kỳ dân thuần thuần;
Kỳ chính sát sát, kỳ dân khuyết khuyết. 

2. Hoạ thượng(*)  phúc chi sở ỷ,
 Phúc thượng (*) hoạ chi sở phục.
Thục tri kỳ cực?  
Kỳ vô chính,
 Chính phục vi kỳ, thiện phục vi yêu.
Nhân chi mê, kỳ nhật cố cửu. 

3. Thị dĩ thánh nhân
 Phương nhi bất cát,
 Liêm nhi bất quế,
Trực nhi bất tứ,
Quang nhi bất diệu.

    3/ Nghĩa
  1. Chánh lệnh   lờ  mờ   thì    dân     chơn chất;
Chánh lệnh   rành rẽ    thì  dân    mánh khóe.

2. Họa là chỗ dựa của  phúc;
Phúc là chỗ núp  của  họa .
Ai  mà biết  được đến  cùng ?
Tự thân  bất chánh   thì,
Chân chánh lại  thành tà ngụy, lương thiện lại thành
    yêu ma !
Si  mê    của con người đã có  từ  lâu.

3.  Do đó thánh nhân ngay thẳng mà không làm thương tổn người ;
Liêm  khiết mà không hại ai;
Cương trực mà không xúc phạm người;
   Thông sáng   mà không làm  người  chói mắt.

    II. Khái Niệm Liên Hệ
  1. Giáo lệnh vô vi  khoan dụ cho nên dân tự giác sống lương thiện. Giáo lệnh  hữu vi cưỡng chế  cho nên dân tìm mánh khóe    tránh   luật mà làm  điều sai quấy.
2. . Phước đức  hữu vi không tách khỏi  họa hoạn. Phước đức vô vi thực tánh vô nên không chiêu cảm họa hoạn.   
   Kinh Kim Cang: ”…Thị phước đức tức phi phước đức tánh, thị cố Như Lai thuyết phước đức đa “ ( Chính phước đức tức không có  tánh phước đức,  cho nên Như  lai nói được nhiều phước đức.). Và,
 “….Nhược phước đức hữu thực, Như Lai bất thuyết đắc phước đức đa; dĩ phước đức vô cố, Như Lai thuyết đắc phước đức đa.” (Nếu phước đức  thực có - hữu vi -   Như lai ắt không nói được nhiều phước đức; bỡi phước đức là vô - vô vi - Như lai mới nói đươc nhiều phước đức.)
3.  Sửa đổi mình tức là sửa đổi thế gian. Đại đạo huyền đức thuận hóa mà   không gây trở lực chướng ngại.


II. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức

1/ English - Lau 58
1. When the government is muddled, the people are simple;
When the government is alert, the people are cunning.

2. It is on disaster that good fortune perches;
It is beneath good fortune that disaster crouches.

Who knows the limit? Does not the straightforward exist?
The straighforward changes again into the crafty,
And the good changes again into the monstrous.
Indeed, it is long since the people were perplexed.

3. Therefore the sage is square-edged but does not scrape,
Has corners but does not jab,
Extends himself but not at the expense of others,
Shines but does not dazzle.

2/ Français - Julien 58
1. Lorsque l'administration (paraît) dépourvue de lumières, le peuple devient riche.
Lorsque l'administration est clairvoyante, le peuple manque de tout.

2. Le bonheur naît du malheur,
 Le malheur est caché au sein du bonheur.
Qui peut en prévoir la fin ?
Si le prince n'est pas droit,
Les hommes droits deviendront trompeurs,
Et les hommes vertueux, pervers.
Les hommes sont plongés dans l'erreur, et cela dure depuis bien longtemps !

3. C'est pourquoi le Saint est juste et ne blesse pas (le peuple).
Il est désintéressé et ne lui fait pas de tort.
Il est droit et ne le redresse pas.
Il est éclairé et ne l'éblouit pas

    3/ Deutsch - Wilhelm 58

1. Wessen Regierung still und unaufdringlich ist, dessen Volk ist aufrichtig und ehrlich.
Wessen Regierung scharfsinnig und stramm ist, dessen Volk ist hinterlistig und unzuverlässig.

2. Das Unglück ist es, worauf das Glück beruht;
Das Glück ist es, worauf das Unglück lauert.
Wer erkennt aber, daß es das Höchste ist,
wenn nicht geordnet wird?
Denn sonst verkehrt die Ordnung sich in Wunderlichkeiten,
und das Gute verkehrt sich in Aberglaube.
Und die Tage der Verblendung des Volkes dauern wahrlich lange.

3. Also auch der Berufene:
Er ist Vorbild, ohne zu beschneiden,
Er ist gewissenhaft, ohne zu verletzen,
Er ist echt, ohne Willkührlichkeiten,
Er ist licht, ohne zu blenden.
                                             )()(

                                       Chương 59                                                                             
                                      
                                        THỦ  ĐẠO
                          第 五 十 九 章: 守 道
                            ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn

1.
治人事天莫若嗇。

2. 夫唯嗇是謂早服。
早服謂之重積德。
重積德則無不克。
無不克則莫知其極。
莫知其極可以有國。

3.有國之母可以長久。
是謂深根固柢,
長生久視之道。

    2/ Âm
1. Trị nhân, sự thiên mạc nhược sắc.

2. Phù duy sắc, thị dĩ tảo phục;
 Tảo phục vị chi trọng tích đức;
Trọng tích đức tắc vô bất khắc;
Vô bất khắc tắc mạc tri kì cực;
Mạc tri kì cực  khả dĩ hữu quốc;

3.  Hữu quốc chi mẫu, khả dĩ trường cửu,
 Thị vị thâm căn cố đế,
Trường sinh cửu thị chi đạo.
 
      3/ Nghĩa 
1.   Trị quốc an dân  , kính thuận    trời đất   không gỉ bằng   tiết độ.
2. Chỉ    tiết độ mới  sớm thuận đạo ;
Sớm thuận đạo  thì  tích đức  nhiều ;
Tích đức nhiều  thì không   gì là không  thắng vượt;
Không   gì không  thắng vượt thì   năng  lực mình không biết đến đâu mới  hết ;
Không biết  năng lực đến  đâu mới hết  là đạt đến đại  đạo vô cùng ,  là có   cách trị quốc an dân  .  
3. Có được gốc rễ  trị  quốc  an dân    thì có thể tồn tại lâu dài.
Đó gọi là  rễ sâu gốc  vững,
Là đạo    sống lâu  thấy mãi .  

  II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Kinh Dịch, quẻ Tiết, lời Thoán nói:  “ Thiên địa tiết nhi tứ thời thành; tiết dĩ chế độ; bất thương tài, bất hại dân. “ (Trời đất có tiết độ mới tạo nên bốn mùa; tiết độ để tạo nên  phép tắc, không tổn của, không hại dân.)
2. Thuận đạo   tích đức để có  khả năng vượt thắng chướng ngại, đoạn trừ phiền não,
3. Rễ sâu gốc vứng thì cây không ngã đỏ, đạo  đức sâu  dày là cội nguồn vô tận  của trường sinh hằng hữu.
    
 III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
1/ English - Lau 59
1. In ruling the people and in serving heaven it is best for a ruler to be sparing.

2. It is because he is sparing
That he may be said to follow the way from the start;
Following the way from the start he may be said to accumulate an abundanceof virtue;
Accumulating an abundance of virtue there is nothing he cannot overcome;
When there is nothing he cannot overcome, no one knows his limit;
When no one knows his limit, he can possess a state;

3. When he possesses the mother of a state, he can then endure.
This is called the way of deep roots and firm stems
By which one lives  to see many days.

    2/ Français - Julien 59
1. Pour gouverner les hommes et servir le ciel, rien n'est comparable à la modération.

2. La modération doit être le premier soin de l'homme.
Quand elle est devenue son premier soin, on peut dire qu'il accumule abondamment la vertu.
Quand il accumule abondamment la vertu, il n'y a rien dont il ne triomphe.
Quand il n'y a rien dont il ne triomphe, personne ne connaît ses limites.
Quand personne ne connaît ses limites, il peut posséder le royaume.
Celui qui possède la mère du royaume peut subsister longtemps.
C'est ce qu'on appelle avoir des racines profondes et une tige solide.
Voilà l'art de vivre longuement et de jouir d'une existence durable.

3/ Deutsch - Wilhelm 59

1. Bei der Leitung der Menschen und beim Dienst des Himmels
gibt es nichts Besseres als Beschränkung.

2. Denn nur durch Beschränkung kann man frühzeitig die Dinge behandeln.
Durch frühzeitiges Behandeln des Dinge sammelt man doppelt die Kräfte des LEBENS.
Durch diese verdoppelten Kräfte des LEBENS ist man jeder Lage gewachsen.
Ist man jeder Lage gewachsen, so kennt niemand unsere Grenzen.
Wenn niemand unsere Grenzen kennt, können wir die Welt besitzen.
3. Besitzt man die Mutter der Welt, so gewinnt man ewige Dauer.
Das ist der SINN der tiefen Wurzel, des festen Grundes,
Des ewigen Daseins und des dauernden Schauens.


                                        )()(                                         
                                
                                       Chương 60                                                                            
                                      
                                         CƯ  VỊ
                           第 六 十 章:  居 位
                                  ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn
1. 治大國若烹小鮮。

2. 以道蒞天下,其鬼不神。
非其鬼不神,其神不傷人。
非其神不傷人,聖人亦不傷人。
夫兩不相傷,
故德交歸焉。

    2/ Âm
 1. Trị đại quốc như phanh tiểu tiên.

2. Dĩ đạo lỵ   thiên hạ, kỳ quỉ bất thần.
 Phi ký quỉ bất thần, kỳ thần bất thương nhân.
Phi kỳ thần bất thương nhân, thánh  nhân diệc bất thương nhân.
Phù lưỡng bất tương thương,
 Cố đức giao qui yên.

3/ Nghĩa
1. Trị an một nước lớn - phải nhẹ nhàng -  giống như nấu  một con cá nhỏ.

2. Dùng đạo để trị an thiên hạ thì quỷ hết linh.
Chẳng những quỷ hết linh mà thần cũng không thể hại được người.
Chẳng những thần không hại được người mà thánh nhân cũng không thể hại người.
Hai bên đều không hại nhau,
Cho nên   tất cả đức  đều qui về bản nguyên.
 
    II. Khái Niêm Liên Hệ
1. Nấu   một con cá nhỏ  phải khéo  tay, nhẹ lửa,không động đậy nhiều để nó còn nguyên vẹn. Trị an  một nước lớn  cũng vậy, không nên mạnh tay cưỡng ép, không gây phiền hà  quấy nhiễu  nhân dân để nước không bị tán loạn.  Nguyên tắc vô vi cư vị cũng thấy ở    bánh xe quay,  nguyên động lực đặt tại tâm trục, là nơi ít di động nhất.
2. Thánh nhân dùng thanh tịnh vô vi an trị thiên hạ thì đại đạo phổ độ thế gian, đao binh chấm dứt, dịch bệnh tiêu tan,  cho nên quỷ không phá hại người vì tà không thắng chánh; thần  không trừng  phạt người vì người có phước đức chứ không có tội chướng;   thánh nhân thương yêu , bảo hộ  vì người tu đạo tích đức. Tất cả đều  định an phận vị,  tương sinh không tương sát, tức là, dương đức, âm đức,  vạn đức đồng qui.


    III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
   1/ English - Lau 60

1. Governing a large state is like boiling a small fish.

2. When the empire is ruled in accordance with the way, the spirits lose their potencies.
Or rather, it is not that they lose their potencies,
but that, though they have their potencies, they do not harm the people.
It is not only they who, having their potencies, do not harm the people, the sage, also, does not harm the people.
As neither does any harm,
Each attributes the merit to the other.

    2/ Français - Julien 60

1. Pour gouverner un grand royaume, (on doit) imiter (celui qui) fait cuire   un petit poisson.

2. Lorsque le prince dirige l'empire par le Tao, les démons ne montrent point leur puissance.
Ce n'est point que les démons manquent de puissance, c'est que les démons ne blessent point les hommes.
Ce n'est point que les démons ne (puissent) blesser les hommes, c'est que le Saint lui-même ne blesse point les hommes.
Ni le Saint ni les démons ne les blessent ;
C'est pourquoi il confondent ensemble leur vertu.


    3/ Deutsch - Wilhelm 60

1. Ein großes Land muß man leiten, wie man kleine Fischlein brät.

2. Wenn man die Welt verwaltet nach dem SINN, dann gehen die Abgeschiedenen nicht als Geister um.
Nicht, daß die Abgeschiedenen keine Geister wären, doch ihre Geister schaden den Menschen nicht.
Nicht nur die Geister schaden den Menschen nicht, auch der Berufene schadet ihnen nicht.
Wenn nun diese beiden Mächte einander nicht verletzen,
So vereinigen sich ihre LEBENSKRÄFTE in ihrer Wirkung.
                                (Xem tiếp kỳ 18)
                                       )()(
    Tuy Hòa, Tháng Ba, Canh Tý - 2020


                             Đàm Khánh Hỷ




Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét