Thứ Hai, 4 tháng 5, 2020

Kỳ 18.: Đọc Lại Đạo Đức Kinh



                                    










(Quê Ngoại - Rừng Xép Đá Bia)
                                 Lão Tử
                              ĐẠO  ĐỨC  KINH
                                            老子 

                                    道 德 經


                                           Kỳ 18
                                     Chương :  61 -  67
                                        ---------------   
                                
                                Chương 61
                              KHIÊM ĐỨC

                       第 六 十 一 章: 謙 德

                                         ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn
 
1. 大國者下流, 天下之交, 天下之牝。
2.
 牝常以靜勝牡, 以靜為下。
故大國以下小國,則取小國。
小國以下大國,則取大國。
故或下以取,或下而取。
大國不過欲兼畜人。
小國不過欲入事人。
夫兩者各得所欲,
大者宜為下。

    2/ Âm
1. Đại quốc giả hạ lưu, thiên hạ chi giao, thiên hạ chi tẫn. 


2. Tẫn thường dĩ tĩnh thắng mẫu, dĩ tĩnh vi hạ.
Cố đại quốc dĩ hạ tiểu quốc tắc thủ tiểu quốc;
Tiểu quốc dĩ hạ đại quốc tắc thủ đại quốc. 
Cố hoặc hạ dĩ thủ,  hoặc hạ nhi thủ.
 Đại quốc bất quá dục kiêm súc nhân;
Tiểu quốc bất quá dục nhập sự nhân.
 Phù lưỡng giả các đắc sở dục,
Đại giả nghi hạ.

    3/ Nghĩa
1. Nước lớn    ở chỗ thấp, là nơi  qui tụ của  mọi người ,  là nơi giống  như giống cái của mọi loài.

2. Giống cái (nữ) thường  dùng yên tĩnh mà thắng giống đực (nam),  thường lấy yên tĩnh mà  làm chỗ thấp.
Cho nên,  nước lớn  mà khiêm hạ với   nước nhỏ, ắt sẽ được   nước nhỏ tín thuận.
Nước nhỏ mà khiêm hạ với nước lớn ắt sẽ được   nước lớn bảo vệ.   
Cho nên, hoặc khiêm hạ để được tin thuận, hoặc khiêm hạ để được bảo vệ .
Nước lớn  chẳng  gì hơn  là muốn nuôi dưỡng     người;
Nước nhỏ chẳng gì hơn  là muốn phục vụ   người.
Nhờ khiêm  hạ mà cả hai đều được như mong muốn,
Nhưng,  lớn phải  khiêm hạ là  hợp lẽ tự nhiên .

     II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Lời thoán quẻ Khiêm nói: “Khiêm, hanh. Thiên đạo hạ tế nhi quang minh; địa đạo ti nhi thượng hành.” ( Khiêm nhu, hanh thông. Đạo trời giúp bên dưới mà được sáng tỏ; đạo đất chịu ở dưới thấp mà được lên cao.)
    Và,  “ Thiên đạo khuy doanh nhi ích Khiêm. Địa đạo biến doanh nhi lưu Khiêm. Quỷ thần hại doanh nhi phúc Khiêm. Nhân đạo ố doanh nhi hiếu Khiêm. Khiêm tôn nhi quang, ti nhi bất khả du, quân tử chi chung dã.” ( Đạo trời bớt chỗ dư đầy mà thêm cho nơi khiêm nhu. Đạo đất   chuyển biến  chỗ dư đầy mà trôi đắp vào nơi khiêm nhu. Quỉ thần làm hao hại chỗ dư đầy mà đem   phúc lợi  cho nơi khiêm nhu. Đạo con người ghét chỗ đầy dẫy mà yêu chuộng nơi khiêm nhu. Khiêm nhu thì cao mà sáng, thấp nhưng không thể vượt qua, đó là chung  cuộc tốt lành của người có đức khiêm nhu.)
2. Nước lớn khiêm hạ để được tín thuận; nước nhỏ khiêm hạ để được bảo vệ. Nhưng nước lớn phải  khiêm hạ là đúng cách.
   
     III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
    1/ English  - Lau 61

1. A large state is the lower reaches of a river:
The place where all the streams of the world unite.

2. In the union of the world,
The female always gets the better of the male by stillness.

Being still, she takes the lower position.

Hence the large state, by taking the lower position, annexes the small state;
The small state, by taking the lower position, affiliates itself to the large state.

Thus the one, by taking the lower position, annexes;
The other, by taking the lower position, is annexed.
All that the large state wants is to take the other under its wing;
All that the small state wants is to have its services accepted by the other.
If each of the two wants to find its proper place,
It is meet that the large should take the lower position.

2/ Français - Julien 61
1. Un grand royaume    doit s'abaisser comme les fleuves et les mers, où se réunissent  toutes les eaux de  l'empire.
Dans le monde, tel est le rôle de la femelle.
2. En restant en repos, elle triomphe constamment du mâle. Ce repos est une sorte d'abaissement.
C'est pourquoi, si un grand royaume s'abaisse devant les petits royaumes, il gagnera les petits royaumes.
Si les petits royaumes s'abaissent devant un grand royaume, ils gagneront le grand royaume.
C'est pourquoi les uns s'abaissent pour recevoir, les autres s'abaissent pour être reçus.
Ce que désire uniquement un grand royaume, c'est de réunir et de gouverner les autres hommes.
Ce que désire uniquement un petit royaume, c'est d'être admis à servir les autres hommes.
Alors tous deux obtiennent ce qu'ils désiraient.
Mais les grands doivent s'abaisser !

    3/ Deutsch - Wilhelm  61

1. Indem ein großes Reich sich stromabwärts hält,
wird es die Vereinigung der Welt.Es ist das Weibliche der Welt.


2. Das Weibliche siegt immer durch seine Stille über das Männliche. Durch seine Stille hält es sich unten.
Wenn so das große Reich sich unter das kleine stellt,
so gewinnt es dadurch das kleine Reich.
Wenn das kleine Reich sich unter das große stellt,
so wird es dadurch von dem großen Reich gewonnen.
So wird das eine dadurch, daß es sich unten hält, gewinnen,
und das andere dadurch, daß es sich unten hält, gewonnen.
Das große Reich will nichts anderes als die Menschen vereinigen und nähren.
Das kleine Reich will nichts anderes als sich beteiligen am Dienst der Menschen.
So erreicht jedes, was es will;
Aber das große muß unten bleiben.

                                           )()(

                                    Chương  62                                                                               

                                      VI  ĐẠO

                          第 六 十 二 章:  為 道 

                                            ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn
1.  道者萬物之奧。
善人之寶,
不善人之所 保。


2. 美言可以市尊。
美行可以加人。
人之不善,何棄之有?


3. 故立天子、置三公,
雖有拱璧以先駟馬,
不如坐進此道。


  4. 古之所以貴此道者何?
不曰:求以得,
有罪以免邪﹖
故為天下貴。
    2/ Âm
1. Đạo giả vạn vật chi áo,
Thiện nhân chi bảo,
Bất thiện nhân chi sở bảo.

2. Mỹ ngôn khả dĩ thị tôn,
Mỹ hành khả dĩ gia nhân.
Nhân chi bất thiện, hà khí chi hữu?

3. Cố lập thiên tử, trí tam công,
Tuy hữu củng bích, dĩ tiên tứ mã,
 Bất như toạ tiến thử đạo. 


4. Cổ chi sở dĩ quí thử đạo giả hà?
 Bất viết: Cầu dĩ đắc,
 Hữu tội dĩ miễn da?
Cố vi thiên hạ quí.
  
    3/ Nghĩa
1. Đạo là nơi  ẩn tàng   muôn vật;
Là báu vật của người tốt ;
Là chỗ  dựa  của người không tốt.

2. Lời nói hay có thể làm cho người khác tôn  trọng,
Viêc làm tốt có thể làm cho mình trội vượt hơn người khác,  
Nhưng  làm thế nào  mà     bỏ người không tốt   đi được?

3. Cho nên, lập ngôi vua, đặt để tam công
Tuy  tay cầm ngọc bích, thân ngồi xe tứ mã,
Cũng không bằng ngồi   mà được  đạo.
4. Người xưa vì sao quí đạo ?   
Há chẳng như lời nói : Có  cầu đạo thì  có được,
Có    sám hối  thì có miễn  tội hay sao ?
Cho nên   đạo là  quí nhất  của mọi người .
   
    II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Người tốt coi đạo là báu vật liền thân cho nên họ đem đạo vào đời, làm cho đời yên vui. Đằng khác, người không tốt coi đạo   là chỗ  dựa cho nên mỗi  khi gặp thất bại  họ đến nhờ  đạo giúp, đó là đem đời vào đạo, làm cho đạo rắc rối. Nói gọn, đời theo đạo thì đời thịnh; đạo theo đời thì đạo suy.
2. Con người do từ đấng sáng tạo hoàn hảo, cho nên hiện thể  của nó là khiếm khuyết , nhưng tiềm thể của nó là hoàn hảo. Vậy đạo không bỏ người xấu, và người xấu tu đạo sẽ thành tốt
 3. Ngôi vị thế tục do  phước báu thế gian,  Đạo quả tu hành là công đức xuất thế gian .
4. “ Hữu cầu tắt ứng”, có tìm có gặp, đó là hiệu quả của lòng tin. Người không có lỗi chỉ là người đã nhận lỗi và sửa đổi.  Vậy,  cái quý giá là từ  tín tâm , và cái tốt lành  là sự qui nguyên.
 III. Các Bản Dịch Anh, Pháp Đức
1/ English - Lau 62
1. The way is the refuge for the myriad creatures.
It is that by which the good man protects,
And that by which the bad is protected.

2. Beautiful words when offered will win high rank in return;
Beautiful deeds can raise a man above others.

Even if a man is not good, why should he be abandoned?

3. Hence when the emperor is set up and the three ducal ministers are appointed,
He who makes a present of the way without stirring from his seat is preferable to
 One who offers presents of jade disks followed by a team of four horses.


4. Why was this way valued of old?
Was it not said that  by means of it one got what one wanted And escaped the consequences when one transgressed?

Therefore it is valued by the empire.

2/ Français - Julien 62
1. Le Tao est l'asile de tous les êtres ;
c'est le trésor de l'homme vertueux
et l'appui du méchant.


2. Les paroles excellentes peuvent faire notre richesse,
 les actions honorables peuvent nous élever au-dessus des autres.
Si un homme n'est pas vertueux, pourrait-on le repousser avec mépris ?


3. C'est pour cela qu'on avait établi un empereur et institué trois ministres.
Il est beau de tenir devant soi une tablette de jade, ou d'être monté sur un quadrige ;
Mais il vaut mieux rester assis pour avancer dans le Tao.
4. Pourquoi les anciens estimaient-ils le Tao ?
N'est-ce pas parce qu'on le trouve naturellement sans le chercher tout le jour ?
 N'est-ce pas parce que les coupables obtiennent par lui la liberté et la vie ?
C'est pourquoi (le Tao) est l'être le plus estimable du monde.

    3/ Deutsch Wlihelm 62

1. Der SINN ist aller Dinge Heimat,
der guter Menschen Schatz,
der nichtguten Menschen Schutz.


2. Mit schöne Worten kann man zu Markte gehen.
Mit ehrenhaftem Wandel kann man sich vor andern hervortun.
Aber die Nichtguten unter den Menschen, warum sollte man die wegwerfen?


3. Ob man auch Zepter von Juwelen hätte,
um sie im feierlichem Viererzug zu übersenden,
Nicht kommt das des Gabe gleich,wenn man diesen SINN
auf seinen Knien dem Herrscher darbringt.


4. Warum hielten die Alten diesen SINN so wert?
Ist es nicht deshalb, daß es von ihm heißt:
Wer bittet, der empfängt;
Wer Sünden hat, dem werden sie vergeben?
Darum ist er das Köstlichste auf Erden.

                                  )()(

 

                                    Chương  63                                                                               

                                    TƯ  THỦY

                   第 六 十 三 章:  思 始
                               ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn
 1. 為無為,事無事,味無味。
大小多少,報怨以德。


2. 圖難於其易,
為大於其細。
天下難事必作於易。
天下大事必作於細。
是以聖人 終不為大,
故能成其大。


3. 夫輕諾必寡信。
多易必多難。
是以聖人 猶難之,
故終無難矣。
    2/ Âm
  1.  Vi vô vi, sự vô sự, vị vô vị.
Đại tiểu đa thiểu, báo oán dĩ đức. 


2. Đồ nan ư kỳ dị;
Vi đại ư kỳ  tế.
Thiên hạ nan sự tất tác ư dị,
 Thiên hạ đại sự tất tác ư tế. 
Thị dĩ thánh nhân chung bất vi đại,
Cố năng thành kỳ đại.

3. Phù khinh nặc tất quả tín,
Đa dị tất đa nan.
Thị dĩ thánh nhân do nan chi,
Cố chung vô nan hỹ.

     2/ Nghĩa
1. Thực hành đạo   theo cách; Làm mà không làm  gì, dụng sự không có sự gì, ý vị  sâu đậm  mà  chẳng có ý  vị gì;
Xem cái lớn từ cái nhỏ,  xét cái nhiều từ cái ít. Lấy  ân đức mà đáp lại  oán thù.
2. Giải quyết việc khó từ khi còn dễ  ;
Làm nên việc lớn từ việc  nhỏ.
Trong thiên hạ, việc khó ắt phải làm từ chỗ dễ,
Việc lớn ắt làm từ chỗ nhỏ.
Do đó  thánh nhân trước sau   không làm việc  gì lớn,
Cho nên    hoàn thành được việc lớn.
3. Lời  hứa  càng dễ thốt ra  thì càng khó  tin nhận.
Việc gì cũng cho là dễ ắt  gặp nhiều điều  khó.
Do vậy  thánh nhân  việc gì cũng coi như khó,
Cho nên cuối cùng chẳng có gì  khó khăn.

II. Khái Niệm Liên Hệ
1. a/  Lấy đức báo oán - thuộc  thiện tâm sở “hành xả, bất hại”  - làm cho oán hận tiêu tan. Trái lại lấy oán báo oán - thuộc tùy phiền não tâm sở  “ phẩn, hận, cuồng,  hại,…” - làm cho oán chất chồng.
b/  “ Vả, nếu các ngươi tha lỗi cho người ta, thì Cha các ngươi ở trên trời cũng sẽ tha thứ các ngươi. Song nếu không tha lỗi cho người ta, thì Cha các ngươi cũng sẽ không tha lỗi cho các ngươi.” (Kinh Thánh; Ma-thi-ơ 6:14-15 ).
Vậy,  nếu có một người nào đó  mà bạn không thể nào tha thứ thì người đó chính là bạn.
2. Quá trình sinh trưởng tự nhiên là đi từ ít đến nhiều,   từ đơn giản đến phức tạp, từ cụ thể đến trừu tượng, ,,,. Quá trình phân hủy  thì ngược lại,
3.  a/  Cổ Học Tinh Hoa, chuyện  “Bán mộc, bán giáo”  ghi rẳng:  “ Có người nước Sở làm nghề vừa bán mộc ,  vừa bán giáo. Ai hỏi mua mộc, thì anh ta khoe rằng:
- Mộc này thật chắc, không gì đâm thủng được. Ai hỏi mua giáo thì anh ta khoe rằng:
- Giáo này thật sắc,  đâm  gì cũng thủng.
Có người nghe nói vậy  hỏi rằng: “Thế bây giờ lấy giáo của bác đâm vào mộc của bác thì thế nào?”
Anh ta không làm sao đáp được.”  
b/  Chim đang   bay mà phát tiếng kêu, càng lên cao càng khó  nghe . Người tâm  động    mà  phát  ra lời hứa,  càng  tin vào  thì  càng  vô vọng.

 III.Các Bản dịch Anh, Pháp, Đức

1/ English - Lau 63
1. Do that which consists in taking no action; pursue that which is not meddlesome; savor that which has no flavor.

Make the small big and the few many; do good to him who has done you an injury.

2. Lay plans for the accomplishment of the difficult before it becomesdifficult;
Make something big by starting with it when small.

Difficult things in the word must needs have their beginnings in the  easy;
Big things must needs have their beginnings in the small.

Therefore it is because the sage never attempts to be great that he  succeeds in becoming great.

3. One who makes promises rashly rarely keeps good faith;
One who is in the habit of considering things easy meets with frequent  difficulties.

Therefore even the sage treats some things as difficult.
That is why in the end no difficulties can get the better of him.

2/ Français - Julien 63
1. (Le sage) pratique le non-agir, il s'occupe de la non-occupation, et savoure ce qui est sans saveur.
Les choses grandes ou petites, nombreuses ou rares, (sont égales à ses yeux). Il venge ses injures par des bienfaits.

2. Il commence par des choses aisées, lorsqu'il en médite de difficiles ;
 Par de petites choses, lorsqu'il en projette de grandes.
Les choses les plus difficiles du monde ont  nécessairement commencé par être aisées.
Les choses les plus grandes du monde ont nécessairement commencé par être petites.
De là vient que, jusqu'à la fin, le Saint ne cherche point à faire de grandes choses ;
C'est pourquoi il peut accomplir de grandes choses.


3. Celui qui promet à la légère tient rarement sa parole.
Celui qui trouve beaucoup de choses faciles éprouve nécessairement de grand difficultés.
De là vient que le Saint trouve tout difficile ;
c'est pourquoi, jusqu'au terme de sa vie, il n'éprouve nulles difficultés.
  
    3/ Deutsch - Wilhelm 63
1. Wer das Nichthandeln übt,
sich mit Beschäftigungslosigkeit beschäftigt,
Geschmack findet an dem, was nicht schmeckt:
der sieht das Große im Kleinen und das Viele im Wenigen.
Er vergilt Groll durch LEBEN.
2. Plane das Schwierige da, wo es noch leicht ist !
Tue das Große da, wo es noch klein ist !
Alles Schwere auf Erden beginnt stets als Leichtes.
Alles Große auf Erden beginnt stets als Kleines.
Darum: Tut der Berufene nie etwas Großes,
so kann es seine großen Taten vollenden.


3. Wer leicht verspricht, hält sicher selten Wort.
Wer vieles leicht nimmt, hat sicher viele Schwierigkeiten.
Darum: Bedenkt der Berufene die Schwierigkeiten,
So hat er nie Schwierigkeiten.
                                             )()(
                                  Chương  64                                                                               

                                          THỦ  VI
                           第 六 十  四 章:  守微
                                     ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn

1. 
其安易持,
其未兆易謀。
其脆易泮,
其微易散。
為之於未有,
治之於未亂。


2.合抱之木生於毫末。
九層之台起於累土。
千里之行始於足下。


3. 為者敗之,
執者失之。
是以聖人無為故無敗,
無執故無失。


4.民之從事常於幾成而敗之。
慎終如始則無敗事。


5. 是以聖人欲不欲,
不貴難得之貨。
學不學,
復眾人之所過,
以輔萬物之自然而不敢為。

   2/ Âm

1. Kỳ an dị trì,
Kỳ vị triệu dị mưu,
Kỳ thuý dị phán;
Kỳ vi dị tán.
 Vi chi ư vị hữu,
trị chi ư vị loạn. 


2. Hợp bão chi mộc, sinh ư hào mạt.
Cửu tằng chi đài, khởi ư luỹ thổ;
Thiên lí chi hành, thuỷ ư túc hạ. 


3. Vi giả bại chi,
 Chấp giả thất chi.
  Thị dĩ thánh nhân vô vi cố vô bại,
Vô chấp cố vô thất.


4. Dân chi tòng sự, thường ư cơ thành nhi bại chi.
Thận chung như thuỷ, tắc vô bại sự.

5. Thị dĩ thánh nhân dục bất dục,
 Bất quí nan đắc chi hoá,
Học bất học;
Phục chúng nhân chi sở quá,
Dĩ phụ vạn vật chi tự nhiên nhi bất cảm vi.

    3/ Nghĩa
1. Vật  nằm yên   dễ nắm   giữ,
Việc  chưa tới  dễ lo toan,
Vật    mỏng nhẹ   dễ phân chia,
Vật bé nhỏ dễ  thất tán.
Khởi làm  sự việc   khi  nó chưa thành hình,
Trị an tình huống  khi nó chưa thành loạn. 

2. Cây lớn một  ôm khởi sinh từ cái  mầm nhỏ,
Đài cao chín tầng khởi từ một mô  đất thấp .
Đường xa ngàn dặm khởi   từ một bước chân.

3. Cố ý  làm     thì    hỏng   ,
Cố  ý giữ    thì   mất   .
Do vậy,  thánh nhân làm mà  không làm nên không hỏng việc,
Giữ mà không giữ nên không bị mất gì .

4. Người ta  làm việc thường bị  thất bại lúc sắp   thành công.
Nếu trước sau đều cẩn  trọng  ắt không   hỏng việc.

5. Cho nên thánh nhân   muốn  điều không  muốn,
Không quí   của   hiếm hoi,
Học  điều không học,
Sửa   đổi lỗi lẩm    để  chúng nhân trở về đạo
 Giúp muôn vật phát triển theo  tự nhiên chứ  không dám  tạo   điều mới lạ .
  
      II. Khái Niệm Liên Hệ
1. a/ Nước lặng trong dễ thấy cá; tâm thanh tịnh dễ nhận ra tánh, Định tĩnh và trí huệ không tách rời.
b/ Hiện tại là quả của quá khứ, là nhân của tương lai. Muốn biết tương lai hãy nhìn vào hiện tại.
2. Từ nhỏ đến  lớn, từ thấp đến cao, từ gần đến xa là tiến trình tăng trưởng tự nhiên của van vật.
3. a/  Hữu vi dụng  sự thì hại cho tự nhiên, dùng vào việc nghĩa thì trái lòng nhân, dùng vào vật chất thì hại tinh thần.
b/   Vô vi vô hai, vô chấp vô thất.
4.  Thận trọng lúc đầu vì “ Sai một ly đi một dặm.”; thận trọng lúc cuối vì: “ Một con sâu làm rầu nồi canh.”
5. Thánh nhân không  đem  luật lệ     mới   đến cho   thế gian , nhưng  đến để nhắc lại  cho con người  luất lệ tốt lành  đã có, đó là đạo tự nhiên vô dục , vô vi,  vô sở đắc thất.
  
     III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
    1/ English - Lau 64

1. It is easy to maintain a situation while it is still secure;
It is easy to deal with a situation before symptoms develop;
It is easy to break a thing when it is yet brittle;
It is easy to dissolve a thing when it is yet minute.
Deal with a thing while it is still nothing;
Keep a thing in order before disorder sets in.

2. A tree that can fill the span of a man's arms grows from a downy tip;
A terrace nine storeys high rises from hodfuls of earth;
A journey of a thousand miles starts from beneath one's feet.

3. Whoever does anything to it will ruin it;
Whoever lays hold of it will lose it.
Therefore the sage, because he does nothing, never ruins anything;
And, because he does not lay hold of anything, loses nothing.

4. In their enterprises the people
Always ruin them when on the verge of success.
Be as careful at the end as at the beginning
And there will be no ruined enterprises.

5. Therefore the sage desires not to desire, 
And does not value goods which are hard to come by;
Learns to be without learning, 
And makes good the mistakes of the multitude
In order to help the myriad creatures to be natural and to refrain from daring to act.

    2/ Français - Julien 64

1. Ce qui est calme est aisé à maintenir ;
 Ce qui n'a pas encore paru est aisé à prévenir ;
 Ce qui est faible est aisé à briser ;
Ce qui est menu est aisé à disperser.
Arrêtez le mal avant qu'il n'existe ;
Calmez le désordre avant qu'il n'éclate.


2. Un arbre d'une grand circonférence est né d'une racine aussi déliée qu'un cheveu ;
Une tour de neuf étages est sortie d'une poignée de terre ;
Un voyage de mille lis à commencé par un pas !


3. Celui qui agit échoue,
Celui qui s'attache à une choses la perd.
De là vient que le Saint n'agit pas, c'est pourquoi il n'échoue point.
Il ne s'attache à rien, c'est pourquoi il ne perd point.


4. Lorsque le peuple fait une chose, il échoue toujours au moment de réussir.
Soyez attentif à la fin comme au commencement, et alors vous n'échouerez jamais.


5. De là vient que le Saint fait consister ses désirs dans l'absence de tout désir.
 Il n'estime point les biens d'une acquisition difficile.
Il fait consister son étude dans l'absence de toute étude,
Et se préserve des fautes des autres hommes.
Il n'ose pas agir afin d'aider tous les êtres à suivre leur nature.

    3/ Deutsch - Wilhelm 64
1. Was noch ruhig ist, läßt sich leicht ergreifen.
Was noch nicht hervortritt, läßt sich leicht bedenken.
Was noch zart ist läßt sich leicht zerbrechen.
Was noch klein ist läßt sich leicht zerstreuen.
Man muß wirken auf das, was noch nicht da ist.
Man muß ordnen, was noch nicht in Verwirrung ist.


2. Ein Baum von einem Klafter Umfang entsteht aus einem haarfeinem Hälmchen.
Ein neun Stufen hoher Turm entsteht aus einem Häuflein Erde.
Eine tausend Meilen weite Reise beginnt vor deinen Füßen.


3. Wer handelt, verdirbt es.
Wer festhält, verliert es.
Also auch der Berufene:Er handelt nicht, so verdirbt er nichts.
Er hält nicht fest, so verliert er nichts.


4. Die Leute gehen an ihre Sachen, und immer wenn sie fast fertig sind, so verderben sie es.
Das Ende ebenso in acht nehmen wie den Anfang,
dann gibt es keine verdorbenen Sachen.

5. Also auch der Berufene: Er wünscht Wunschlosigkeit.
Er hält nicht wert schwer zu erlangende Güter.
Er lernt das Nichtlernen.
Er wendet sich zu dem zurück, an dem die Menge vorüber geht.
Darum fördert er den natürlichen Lauf der Dinge und wagt nicht zu handeln.
                                           )()(
                                       Chương  65                                                                               

                                 THUẦN ĐỨC

                             第 六 十  五 章:  淳德 

                                              ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn
 1. 古之善為道者,
非以明民,
將以愚之。


2. 民之難治,以其智多。
故以智治國,國之賊。
不以智治國,國之福。


3. 知此兩者,亦稽 (*)式。
常知稽 (*) 式,是謂玄德。
玄德深矣、遠矣!與物反矣。
然後乃至大順。
-----------------------
(*) Có bản ghi là 楷 (Khải: Khuôn mẫu)
    2/ Âm
1. Cổ chi thiện vi đạo giả,
Phi dĩ minh dân,
tương dĩ ngu chi.

2. Dân chi nan trị, dĩ kỳ trí đa.
Cố dĩ trí trị quốc, quốc chi tặc,
Bất dĩ trí trị quốc, quốc chi phúc.

3. Tri thử lưỡng giả, diệc kê (*)  thức.
 Thường tri kê (*) thức, thị vị huyền đức.
 Huyền đức thâm hỹ, viễn hỹ, dữ vật phản hỹ!
Nhiên hậu nãi chí đại thuận.

       3/ Nghĩa
1. Người xưa   khéo dùng đạo
 Không làm  cho dân xảo ngụy tinh ranh ,
Nhưng giúp cho dân hiền lành chất phác.

2. Dân khó trị  an  bỡi  nhiều    trí xảo.
Cho nên dùng  trí  xảo trị nước là gây họa cho nước;
Không dùng   trí  xảo trị nước là tạo phúc cho nước.

3. Thấu  rõ  hai điều  đó, tức là biết cách tu thân trị quốc.
Luôn thấu hiểu  phép tắc ấy là đức của trời.
Đức của trời  rất sâu xa, khác  với muôn vật !
Nhưng cuối cùng   tất cả đồng   thuận.
 II. Khái Niệm Liên Hệ
1.   Nói về  người hiền hậu thật thà , Việt Nam dùng thuật ngữ : “Hiền như cục đất “. Kinh Thánh ,   Sáng thế ký cũng nói:  Đức Chúa Trời tạo ra con người từ đất.   Ba chân lý của Phật nói về  thế gian  là Khổ, Vô thường, Vô ngã ,trong đó  đất chỉ  cho tánh vô ngã. Như vậy bản nguyên con người vốn là hiền lành, không vị ngã  kiêu căng  .

2.  Truyện thần thoại nói:     Lucifer  là  thiên thần được  tạo ra từ  ngọn lửa, biểu thị        trí  sáng  lanh khôn,  nhưng có   tánh    tự cao tự đại, Lucifer  không chịu   hạ  mính dưới quyền chỉ đạo  của    con người,  theo như xếp đặt  của  Đức Chúa  Trời,   bỡi  lý do   con người  được tạo  ra  từ bụi đất.  Lucifer  nổi loạn gây chiến tranh Thiên đàng nhằm đoạt quyền tối cao, nhưng sau đó bị đánh bại. Vậy,  trí mà không đức sẽ thành loạn; đức mà không trí sẽ thành mê. Tán loạn và   mê hoặc là phiền não tâm sở trái với chánh giác chánh tri .

3. Huyền đức  hay đức của trời sâu xa mầu nhiệm , thoạt nhìn như trái sự thường,  thật ra là thuận đạo tự nhiên. Các ngôi sao và ngọn lửa ở trên cao nhưng lửa cháy  thì các tro bụi, nham thạch rơi xuống bồi đắp  cho đất. Cũng vậy ,  trí tuệ khôn lanh không phải   để chiếm ngôi vị  trên cao,  nhưng là để tùy thuận phục vụ tình thương và    đức   khiêm nhu ở dưới đất. Tánh nước    hướng  xuống; tánh lửa hướng lên, nhưng nước có khả năng  dập tắt lửa. Cũng vậy, vô ngã khiêm hạ thắng vượt vị  ngã  tự cao.

       III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
    1/ English - Lau 65
1.Of old those who excelled in the pursuit of the way
Did not use it to enlighten the people,
 But to hoodwink them.

2. The reason why the people are difficult to govern is that they are  too clever.

Hence to rule a state by cleverness will be to the detriment of the state;
Not to rule a state by cleverness will be a boon to the state.


3. These two are models. Always to know the models
Is known as mysterious virtue.
Mysterious virtue is profound and far-reaching,
But when things turn back it turns back with them.

Only then is complete conformity realized.

    2/ Français - Julien 65
1. Dans l'Antiquité, ceux qui excellaient à pratiquer le Tao
Ne l'employaient point à éclairer le peuple ; ils l'employaient à le rendre simple et ignorant.


2. Le peuple est difficile à gouverner parce qu'il a trop de prudence.
Celui qui se sert de la prudence pour gouverner le royaume est le fléau du royaume.
Celui qui ne se sert pas de la prudence pour gouverner le royaume fait le bonheur du royaume.


3. Lorsqu'on connaît ces deux choses, on est le modèle (de l'empire).
Savoir être le modèle (de l'empire), c'est être doué d'une vertu céleste.
Cette vertu céleste est profonde, immense, opposée aux créatures.
Par elle on parvient à procurer une paix générale.


    3/ Deutsch - Wilhelm 65
1. Die vor alters tüchtig waren im Walten nach dem SINN,
Taten es nicht durch Aufklärung des Volkes,
Sondern dadurch, daß sie das Volk töricht hielten.


2. Daß das Volk schwer zu leiten ist, kommt daher, daß es zuviel weiß.
Darum: Wer durch Wissen den Staat leitet, ist der Räuber des Staats.
Wer nicht durch Wissen den Staat leitet, ist das Glück des Staats.


3. Wer diese beiden Dinge weiß, der hat ein Ideal.
Immer dies Ideal zu kennen, ist verborgenes LEBEN.
Verborgenes LEBEN ist tief, weitreichend, anders als alle Dinge;
aber zuletzt bewirkt es das große Gelingen.

                                           )()(
                                       Chương  66                                                                                                            
                                          HẬU  KỶ
                                 第 六 十  六 章: 後 己

 

                                              ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn

1. 江海之所以能為百谷王者,
以其善下之,
故能為百谷王。


2. 是以聖人欲上民,必以言下之。
欲先民,必以身後之。
是以聖人處上而民不重,
處前而民不害。
是以天下樂推而不厭。
以其不爭,
故天下莫能與之爭。

    2/ Âm

1. Giang hải sở dĩ năng vi bách cốc vương giả,
 Dĩ kỳ thiện hạ chi.
 Cố năng vi bách cốc vương.
2. Thị dĩ thánh nhân dục thượng dân tất dĩ ngôn hạ chi.
Dục tiên dân tất dĩ thân hậu chi.
Thị dĩ thánh nhân xử thượng nhi dân bất trọng,
Xử tiền nhi dân bất hại.
Thị dĩ thiên hạ lạc thôi nhi bất yếm,
 Dĩ kì bất tranh,
 Cố thiên hạ mạc năng dữ chi tranh.



    3/ Nghĩa
1. Sông, biển được coi như vua của trăm khe, suối.
Bỡi  khéo chọn chỗ ở thấp hơn khe, suối,
Cho nên sông, biển có thể làm vua trăm khe, suối.
2. Do vậy mà thánh nhân muốn ở trên dân,  ắt phải  dùng lời khiêm hạ đối với dân;
Muốn  ở trước dân, ắt phải đặt thân mình sau dân.
Do vậy thánh nhân ở trên dân mà dân không cho là gánh nặng,
Dẫn trước dân mà dân không   bị  hại.
Vì vậy mọi người  luôn vui vẻ  tin chọn mà không chán bỏ.
Do không tranh với ai,
Cho nên  không ai có thể tranh với thánh nhân.

      II. Khái Niệm Liên Hệ

1. Sông biển dưới thấp  tích chứa  được     nguồn nước  của khe suối    trên cao là  do   trong lòng nó sâu rộng. Cũng vậy,     phẩm tính  tối cao  của người  an dân trị  nước là khả năng  tích hợp (integrity)bao dung     của  đức   khiêm nhu  ,  hư tâm và  vô ngã vị .
2. a/  Ở trên   cao   là để phục vụ     dưới thấp, ở phía trước là để bảo vệ   phía sau, cho nên quan chức  phải phục vụ   và    bảo vệ dân thì dân không chán bỏ.
b/ Tranh nhau làm việc  thiện không phải là thiện. Người  hiền lành   không tranh với ai nên không ai tranh nổi với mình.
    
    III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
  1/ English - Lau 66
1. The reason why the River and the Sea are able to be king of the hundredvalleys
Is that they excel in taking the lower position.
Hence they are able to be king of the hundred valleys.

2. Therefore, desiring to rule over the people,
One must in one's words humble oneself before them;
And, desiring to lead the people,One must, in one's person, follow behind them.

Therefore the sage takes his place over the people yet is no burden;
Takes his place ahead of the people yet causes no obstruction.
That is why the empire supports him joyfully and never tires of doing so.

It is because he does not contend
That no one in the empire is in aposition to contend with him.
2/ Français - Julien 66
1. Pourquoi les fleuves et les mers peuvent-ils être les rois de toutes les eaux ?
Parce qu'il savent se tenir au dessous d'elles.
C'est pour cela qu'ils peuvent être les rois de toutes les eaux.


2. Aussi lorsque le Saint désire d'être au-dessus du peuple, il faut que, par ses paroles, il se mette au-dessous de lui.
Lorsqu'il désire d'être placé en avant du peuple, il faut que, de sa personne, il se mette après lui.
De là vient que le Saint est placé au-dessus de tous et il n'est point à charge au peuple ;
 Il est placé en avant de tous et le peuple n'en souffre pas.
Aussi tout l'empire aime à le servir et ne s'en lasse point.
Comme il ne dispute pas (le premier rang),
Il n'y a personne dans l'empire qui puisse le lui disputer.

    3/ Deutsch - Wilhelm 66
1. Daß Ströme und Meere Könige alles Bäche sind,
Kommt daher, daß sie sich gut unten halten können.
Darum sind sie die Könige aller Bäche.


2. Also auch der Berufene:
Wenn er über seinen Leuten stehen will, so stellt es sich in seinem Reden unter sie.
Wenn er seinen Leuten voran sein will, so stellt es sich in seiner Person hintan.
Also auch: Er weilt in der Höhe, und die Leute werden durch ihn nicht belastet.
Er weilt am ersten Platze, und die Leute werden von ihm nicht verletzt.
Also auch: Die ganze Welt ist willig, ihn voranzubringen,
und wird nicht unwillig.
Weil er nicht streitet,
Kann niemand auf der Welt mit ihm streiten.

                                           )()(
                                     Chương  67                                                                             
                                  TAM  BẢO
                       第 六十七 章: 三 寶
                               ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn

1. 
天下皆謂我道大, 似不肖。
夫唯大故似不肖。
若肖 久矣!其細也夫。


2. 我有三寶持而保之:
一曰慈, 
二曰儉,
三曰不敢為天下先。
慈故能勇,
儉故能廣,
不敢為天下先故能成器長。


3. 今舍慈且勇,
舍儉且廣,
舍後且先,
死矣!


4. 夫慈以戰則勝,以守則固。
天將救之以慈衛之。
    2/ Âm
1. Thiên hạ giai vị ngã đạo đại, tựa bất tiếu.
 Phù duy đại, cố tựa bất tiếu.
Nhược tiếu cửu hỹ,  kỳ tế dã phù. 

2. Ngã hữu tam bảo, trì nhi bảo chi:
Nhất viết từ;
Nhị viết kiệm;
 Tam viết bất cảm vi thiên hạ tiên.
Từ cố năng dũng;
 Kiệm cố năng quảng,
Bất cảm vi thiên hạ tiên, cố năng thành khí trưởng.

3. Kim xá từ thả dũng,
Xá kiệm thả quảng,
Xá hậu thả tiên,
Tử hỹ ! 
4. Phù từ, dĩ chiến tắc thắng, dĩ thủ tắc cố.
Thiên tương cứu chi, dĩ từ vệ chi.
 
3/ Nghĩa
1. Thiên hạ  đều nói đạo của ta  là  rộng lớn  ,  mà  như không     rộng lớn .
Bỡi chỉ   nó rộng lớn,   nên  không có gì giống,
Nếu    giống   cái gì ,  thì từ lâu nó là nhỏ nhoi.
2. Ta có ba báu vật, giữ mà tự vệ  :
Thứ nhất là nhân  từ  ,
Thứ hai là tiết  kiệm  ,
Thứ ba là  không dám đứng  đầu   thiên hạ.
Nhân  từ   mới có dũng cảm để không sợ sệt ,
Tiết kiệm mới có  quảng đại  sung túc ,
 Không dám đứng trước thiên hạ mới  có thể dẫn đầu thiên hạ.
3. Người đời nay bỏ nhân  từ   mà dùng vũ lực,
Bỏ  tiết kiệm    mà   theo cách phung phí ,
Bỏ chỗ    đằng  sau để tranh chỗ đứng trước,
Làm như vậy ắt  đi vào chỗ chết !

4. Dùng từ tâm mà tiến  đi  thì tất  thắng, dùng từ tâm mà cố  thủ ắt bền vững.
Trời muốn cứu ai thì  giúp  người ấy có từ tâm  để tự   bảo vệ .
 .   
    II. Khái Niêm Liên Hệ
  1. Giống nhau, khác nhau là các khái niệm về tương dối tính , đa tạp và cá biệt ; không giống cũng không khác là khái niệm về tuyệt đối tính,  dơn nhất và phổ quát. Đạo là nguồn của tạo vật,,   là tuyệt đối tính,  đơn nhất và phổ quát tính. Do đó không thể nói đạo lả cái  gì, hoặc giống hay khác cái gì.
2. Tam bảo nơi mỗi người là:(1) Từ bi tâm hay lòng thương xót, (2) Cần kiệm trong cuộc sống, (3) Khiêm nhu trông ứng xử.
3.   -Từ bi tâm hay lòng thương xót để cứu giúp mình và cứu giúp sanh linh.
- Tiết độ , cần kiệm, bất phóng dật  để nuôi dưỡng và  bảo vệ sự sống.
 - Khiêm hạ,  nhu mì  để   thăng tiến thuận thiên ,
4. Tình thương và trí linh   hay   từ bi   và trí  huệ  giúp     con người giải thoát đau khổ,  phiền não,  trở lại  bản nguyên an lạc, thường hằng . Đại đạo huyền đức   cũng nhắc lại:  Từ tâm nơi mỗi người chính là lực lượng bảo vệ an toàn nhất cho  người ấy.   
       III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
     1/ English - Lau 67
1. The whole world says that my way is vast and resembles nothing.
It is because it is vast that it resembles nothing.
If it resembled anything, it would, long before now, have become small.

2. I have three treasures which I hold and cherish.
The first is known as compassion,
The second is known as frugality,
The third is known as not daring to take the lead in the empire;
Being compassionate one could afford to be courageous,
Being frugal one could afford to extend one's territory,
Not daring to take the lead in the empire one could afford to be lord  over the vessels.

3. Now, to forsake compassion for courage,
To forsake frugality for expansion,
To forsake the rear for the lead,
 Is sure to end in death.

4. Through compassion, one will triumph in attack and be impregnable in defence.
What heaven succours it protects with the gift of compassion.

      2/ Francais - Julien 67
1. Dans le monde tous me disent éminent, mais je ressemble à un homme borné.
C'est uniquement parce que je suis éminent, que je ressemble à un homme borné.
Quand à (ceux qu'on appelle) éclairés, il y a longtemps que leur médiocrité est connue !
2. Je possède trois choses précieuses : je les tiens et les conserve comme un trésor.
La première s'appelle l'affection ;
 La seconde s'appelle l'économie ;
La troisième s'appelle l'humilité, qui m'empêche de vouloir être le premier de l'empire.
J'ai de l'affection, c'est pourquoi je puis être courageux.
J'ai de l'économie, c'est pourquoi je puis faire de grandes dépenses.
Je n'ose être le premier de l'empire, c'est pourquoi  je puis devenir le chef de tous les hommes.

3. Mais aujourd'hui on laisse l'affection pour s'abandonner au courage ;
On laisse l'économie pour se livrer à de grandes dépenses ;
On laisse le dernier rang pour rechercher le premier :
Voilà qui conduit à la mort.
4. Si l'on combat avec un cœur rempli d'affection, on remporte la victoire ;  si l'on défend (une ville), elle est inexpugnable.
Quand le ciel veut sauver un homme, il lui donne l'affection pour le protéger.

     3/ Deutsch - Wilhelm 67
1. Alle Welt sagt, mein SINN sei zwar groß, aber sozusagen unbrauchbar.
Gerade weil er groß ist, deshalb ist er sozusagen unbrauchbar.
Wenn er brauchbar wäre, so wäre er längst klein geworden.
2. Ich habe drei Schätze, die ich schätze und wahre.
Der eine heißt: die Liebe;
Der zweite heißt: die Genügsamkeit;
Der dritte heißt: nicht wagen, in des Welt voranzustehen.
Durch Liebe kann man mutig sein, durch Genügsamkeit kann man weitherzig sein.
Wenn man nicht wagt, in der Welt voranzustehen,
kann man das Haupt der fertigen Menschen sein.
3. Wenn man nun ohne Liebe mutig sein will,
wenn man ohne Genügsamkeit weitherzig sein will,
wenn man ohne zurückzustehen vorankommen will:
Das ist der Tod.
4. Wenn man Liebe hat im Kampf so siegt man. Wenn man sie hat bei der Verteidigung, so ist man unüberwindlich.
Wen der Himmel retten will, den schützt er durch die Liebe.
                                    (Xem tiếp kỳ 19)
    Phú Yên Tháng Tư Canh Tý - 2020
                                    Đàm Khánh  Hỷ




Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét