Chủ Nhật, 17 tháng 5, 2020

Kỳ 19 - Đọc Lại Đạo Đức Kinh




                                      











(Quê Ngoại - Bãi Gốc cửa sông Đà - Nông - Phú Lạc)


                                           Lão Tử
                                  ĐẠO  ĐỨC  KINH
                                              ------
                                                老子
                              
                                          道 德 經

                                                Kỳ 19
                                      Chương: 68  -  75.
                                              ---------------             
                                                

                                              Chương  68                                                               
                              PHỐI  THIÊN

                            第 六十八章: 配 天 
                                                     ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn

1.
善為士者不武。
善戰者不怒。
善勝敵者不與。

2. 善用人者為之下。
是謂不爭之德。
是謂用人之力。
是謂配天
古之極。
  
     2/ Âm
1. Thiện vi sĩ giả bất vũ,
Thiện chiến giả bất nộ,
 Thiện thắng địch giả bất dữ,

2. Thiện dụng nhân giả, vi chi hạ,
Thị vị bất tranh chi đức,
 Thị vị dụng nhân chi lực,
Thị vị phối thiên,
  Cổ chi cực.

    3/ Nghĩa
1. Tướng  giỏi    không  cần   vũ dũng ,
Thiện chiến binh  không  khởi  tâm phẩn hận ,
Người giỏi  thắng địch  không cần  giao tranh với địch.

2. Kẻ khéo dùng người thì tự hạ mình trước  người.
Đó là dụng  đức không phân tranh,
Là  biết cách dùng năng lực của người khác,
Là   hiệp thông  với trời,
Là  chỗ cao xa nhất của đạo đức   từ xưa.
     II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Vũ dũng, phẩn hận, và hiếu chiến là trái với  đạo pháp  dụng binh,
2. Khiêm hạ, tôn trọng người , và không phân tranh là hợp  đạo dùng năng   lượng con  người.
    Phối thiên hay hiệp thông với trời thì  năng lượng con người dược sử dụng hoàn chỉnh nhất.

      III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức

    1/ English - Lau 68
1. One who excels as a warrior does not appear formidable;
One who excels in fighting is never roused in anger;
One who excels in defeating his enemy does not join issue;

2. One who excels in employing others humbles himself before them.
This is known as the virtue of non-contention;
This is known as making use of the efforts of others;
This is known as matching the sublimity of heaven.

2/ Français - Julien 68

1.Celui qui excelle à commander une armée n'a pas une ardeur belliqueuse.
Celui qui excelle à combattre ne se laisse pas aller à la colère.
Celui qui excelle à vaincre ne lutte pas.

2. Celui qui excelle à emporter les hommes se met au-dessous d'eux.
C'est là ce qu'on appelle posséder la vertu qui consiste à ne point lutter.
C'est ce qu'on appelle savoir se servir des forces des hommes.
C'est ce qu'on appelle s'unir au ciel.
Telle était la science sublime des Anciens.

3/ Deutsch - Wilhelm 68
1. Wer gut zu führen weiß, ist nicht kriegerisch.
Wer gut zu kämpfen weiß, ist nicht zornig.
Wer gut die Feinde zu besiegen weiß,kämpft nicht mit ihnen.

2. Wer gut die Menschen zu gebrauchen weiß, der hält sich unten.
Das ist das LEBEN, das nicht streitet;
Das ist die Kraft, die Menschen zu gebrauchen;
Das ist der Pol, der bis zum Himmel reicht.
                                            )()(

                                            Chương  69                                                                              
                                  HUYỀN  DỤNG

                                第 六十九章: 玄 用 
                                              ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn
1. 用兵有言:
“
吾不敢為主而為客;
不敢進寸而退尺。”

2. 是謂 行無行。
攘無臂。扔無敵。執無兵。
禍莫大於輕敵。
輕敵幾喪吾寶。
故抗兵相加
哀者勝矣。
      2/ Âm
 1. Dụng binh hữu ngôn:
“Ngô bất cảm vi chủ nhi vi khách,
Bất cảm tiến thốn nhi thoái  xích”.
2.  Thị vị hành vô hành,
Nhương vô tí, nhưng vô địch, chấp vô binh.
3. Hoạ mạc đai ư khinh địch,
 Khinh địch cơ táng ngô bảo.
Cố kháng binh tương gia,
Ai giả thắng hỹ.
 
    3/ Nghĩa
1. Phép  dụng binh có câu:
“ Ta không dám làm chủ (khiêu chiến),chỉ làm khách (ứng chiến) mà thôi;
Ta không dám tiến một tấc, nhưng chịu lùi một thước.”
2. Đó gọi là tiến đi  mà   không thấy  tiến đi,
Ra tay mà không thấy  cánh   tay, phá  địch mà không thấy có địch, cầm binh khí  mà không thấy  có  binh khí .
3. Không họa nào lớn bằng khinh địch.
Khinh địch là đánh mất báu vật liền thân.
Cho nên khi    giao chiến,
Bên nào có lòng thương xót, bên đí sẽ thắng.

    ii. Khái Niệm Liên Hệ
1. Đạo pháp dụng binh là:
- Không khiêu chiến, chỉ nên ứng chiến.
- Bảo toàn lực lượng hơn là tiến công.
2. Không chì dùng binh lực  mà phải phối hợp nhiều mặt trận khác như kinh tế, chính trị, ngoại giao, tuyên truyền, …..
3. Trong khi tham chiến thì:
- Khinh địch   là rước họa vào thân,
- Từ tâm  hay lòng thương xót quyết  định thắng lợi. 

    III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
1/ English - Lau 69
1. The strategists have a saying,
I dare not play the host but play the guest,
I dare not advance an inch but retreat a foot instead.

2. This is known as marching forward when there is no road,
Rolling up one's sleeves when there is no arm,
Dragging one's adversary by force when there is no adversary,
And taking up arms when there are no arms.

3. There is no disaster greater than taking on an enemy too easily.
So doing nearly cost me my treasure.
Thus of two sides raising arms against each other,
It is the one that is sorrow-stricken that wins.
  
2/ Français - Julien 69

1. Voici ce que disait un ancien guerrier :
«  Je n'ose donner le signal, j'aime mieux le recevoir.
Je n'ose avancer d'un pouce, j'aime mieux reculer d'un pied. »

2. C'est ce qui s'appelle n'avoir pas de rang à suivre, de bras à étendre, d'ennemis à poursuivre, ni d'arme à saisir.

3. Il n'y a pas de plus grand malheur que de résister à la légère.
Résister à la légère, c'est presque perdre notre trésor.
Aussi, lorsque deux armées combattent à armes égales,
 C'est l'homme le plus compatissant qui remporte la victoire.

3/ Deutsch - Wilhelm 69

1. Bei den Soldaten gibt es in Wort:
„ Ich wage nicht, den Herrn zu machen, sondern mache lieber den Gast.
Ich wage nicht, einen Zoll vorzurücken, sondern ziehe mich lieber einen Fuß zurück.“

2. Das heißt gehen ohne Beine, fechten ohne Arme, werfen ohne anzugreifen, halten  ohne die Waffen zu gebrauchen.

3. Es gibt kein größeres Unglück, als den Feind zu unterschätzen.
Wenn ich den Feind unterschätze, stehe ich in Gefahr, meine Schätze zu verlieren.
Wo zwei Armeen kämpfend aufeinanderstoßen,
Da siegt der, der es schweren Herzens tut.
                                                      )()(

                                            Chương  70                                                                              
TRI  NAN

                                      第七十章: 知 難
                                              ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn

1.
吾言甚易知, 甚易行。
天下莫能知、莫能行。

2. 言有宗、事有君。

3. 夫唯無知,是以我不知。
知我者希,則我者貴。
是以聖人被褐懷玉。
 
    2/ Âm

  1. Ngô ngôn thậm dị tri, thậm dị hành.
Thiên hạ mạc năng tri, mạc năng hành. 

2. Ngôn hữu tông, sự hữu quân.

3. Phù duy vô tri, thị dĩ bất tri ngã. 
Tri ngã giả hy,  tắc ngã giả quí.
Thị dĩ thánh nhân bị hạt hoài ngọc.

  3/ Nghĩa
1. Lời ta nói   rất dễ hiểu, rất dễ làm,
Nhưng thiên hạ không   hiểu , không làm.

2. Lời   nói  có căn nguyên , việc làm   có phép tắc.

3. Chỉ vì thiên hạ không biết, nên không    hiểu  ta.
Kẻ  hiểu  ta  rất ít, nên người theo ta   là  quý hiếm.
Do vậy  thánh nhân  bận áo vải thô  mà chứa  ngọc quý bên trong.

II. Khái Niệm Liên Hệ
  1. Thông tin càng dễ tiếp nhận, dễ hiểu,  dễ đáp ứng thì càng có giá trị cao. Nói thật dễ hơn nói dối, nhưng   người ta nói dối nhiều hơn nói thật!
2.  Tâm   động    khởi  sanh niệm,   niệm  dẫn sinh  lời, lời nói dẫn đến hành động . Tông của lời  theo      tập  khí các  nghiệp ;  phép tắc của   việc làm   do khởi dụng của thành sở tác trí.
3. “ Rắn hóa   rồng    không đổi vảy; phàm  hóa thánh không đổi mặt, ”  Cho nên ngoại tướng không định được thánh hay phàm, Tịch diệt là thể của đạo, ly tướng là pháp của người tu,



  III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
   
  
1/ English - Lau 70
1. My words are very easy to understand and very easy to put into practice,
Yet no one in the world can understand them or put them into practice.

2. Words have an ancestor and affairs have a sovereign.

3. It is because people are ignorant that they fail to understand me.
Those who understand me are few;
Those who harm me are honoured.

Therefore the sage, while clad in homespun, conceals on his person a  priceless piece of jade.

2/ Français - Julien 70
1. Mes paroles sont très faciles à comprendre, très faciles à pratiquer.
Dans le monde personne ne peut les comprendre, personne ne peut les pratiquer.

2. Mes paroles ont une origine, mes actions ont une règle.
Les hommes ne les comprennent pas, c'est pour cela qu'ils m'ignorent.
Ceux qui me comprennent sont bien rares. Je n'en suis que plus estimé.
De là vient que le Saint se revêt d'habits grossiers et cache des pierres précieuses dans son sein.

    3/ Deutsch -  Wilhelm 70
1. Meine Worte sind sehr leicht  zu verstehen, sehr leicht auszuführen.
Aber niemand auf Erden kann sie verstehen, kann sie ausführen.

2. Die Worte haben einen Ahn. Die Taten haben einen Herrn.

3. Weil man die nicht versteht, versteht man mich nicht.
Eben daß ich so selten verstanden werde, darauf beruht mein Wert.
Darum geht der Berufene im härenen Gewand; aber im Busen birgt er ein Juwel.
                                        )()(

                                 Chương  71                                                                                                                    TRI  BỆNH
                 第七十 一章: 知 病
                                              ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn

1.知不知 上,
不知知  病。
2.
夫唯病病,是以不病 (1)。
3.
聖人不病,以其病病。
夫唯病病 (2),是以不病。
 
  2/ Âm
  °
1. Tri bất tri,  thượng;
Bất tri tri , bệnh.
2. Phù duy bệnh bệnh, thị dĩ bất bệnh(1).
3. Thánh nhân bất bệnh, dĩ kì bệnh bệnh.
Phù duy bệnh bệnh (2),  thị dĩ bất bệnh.
----------------
(1) Bản Wikisource không có tám chữ này 夫唯病病,是以不病 ở giữa
(2) Nhiều bản  không có bốn chữ này 夫唯病病 lặp lại ở hàng cuối. Các bản dịch Anh, Pháp, Đức dưới đây cũng không dịch bốn chữ này.

    2/ Nghĩa
  1. Biết  mà không cố ý  biết , là    cao trí ;
Không biết     điều    cần phải    biết  ,  là  đau bệnh  .  
2. Duy    bỡi  bệnh   bệnh , mà   không   bệnh .
Thánh nhân không bệnh, do bỡi bệnh bệnh.
3.  Đó là không  bệnh   .    
 
II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Biết mà không cố ý biết là biết theo cách vô vi, không biết mà không có gì là không biết. Cách biết này là do các chủng tử lưu trử ở  tảng thức hay vô ý thức   theo tập khí nghiệp lực của mối cá nhân mà xuất hiện lên ý thức. Thiện tri thức tu đạo  tích đức lưu trử hạt giống tốt có thể biết theo cách vô vi, không cần cố công gắng sức theo cách hữu vi.
“ Điều cần  phải  biết “ là những điều thiết thực  giúp con người giải thoát đau khổ hiện tại, nhưng người thiếu trí  không thể  biết các điều này. Để   tránh  đau khó, họ chỉ biết  nhắm mắt trước hiện tại và  sống với ảo ảnh   quá khứ và viễn vọng của tương lai, Đó gọi là tâm bệnh do   không biết diều cần phải  biết.
2. Nghèo khổ là cơ hội tốt cho người tu hành.  Ky Tô giáo bảo: Muốn phục sinh phải trải qua thánh giá.  Phật giáo dạy: Khổ - Tập - Diệt - Đạo. Phải    nhận  ra  đời sống là khổ, trải qua sự   khổ, tìm cách diệt khổ,  và đạo là con đường giải  trừ đau    khổ.
3. Phật Thích Ca dạy: “Nước bốn biển   mênh mông nhưng chỉ có một vị, đó là vị  mặn. Lời ta nói đã  nhiều nhưng cũng chỉ chứa một vị , đó là giải thoát đau khổ .”

 III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
1/ English - Lau 71

1. To know yet to think that one does not know is best;
Not to know yet to think that one knows will lead to difficulty.

2. It is by being alive to difficulty that one can avoid it.

3. The sage meets with no difficulty. It is because he is alive to it
That he meets with no difficulty.
2/ Francais - Julien 71
1. Savoir et (croire qu'on) ne sait pas, c'est le comble du mérite.
Ne pas savoir et (croire qu'on) sait, c'est la maladie (des hommes).
2. Si vous vous affligez de cette maladie vous ne l'éprouverez pas.
3. Le Saint n'éprouve pas cette maladie, parce qu'il s'en afflige.
Voilà pourquoi il ne l'éprouve pas.
 
3/ Deitsch Wilhelm 71
1. Die Nichtwissenheit wissen ist das Höchste.
Nicht wissen, was Wissen ist, ist ein Leiden.
2. Nur wenn man unter diesem Leiden leidet, wird man frei von Leiden.
3. Daß der Berufene nicht leidet, kommt daher, daß er an diesem Leiden leidet;
darum leidet er nicht.
                                                     )()(
                                               Chương  72                                                                             
ÁI  KỶ

       第七十 二章: 愛 己 
                                                       ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn
   1. 民不畏威,則大威至。
2.
無狎其所居,無厭其所生。
夫唯不厭,是以不厭。
3.
是以聖人自知, 不自見。
自愛不自貴。
故去彼取此。

    2/ Âm
1.  Dân bất uý uy,  tắc đại uy chí.
2. Vô hiệp kỳ sở cư, vô yếm kỳ sở sinh.
Phù duy bất yếm, thị dĩ bất yếm.
3. Thị dĩ thánh nhân tự tri,  bất tự kiến,
Tự ái , bất tự quí.
Cố khử bỉ thủ thử.
 
     3/ Nghĩa
1. Dân mà không oán ghét     áp bức,  ắt sự áp bức lớn hơn sẽ đến.
2. Không coi khinh  chỗ đang ở ; không chán bỏ đời đang sống.
Chỉ không chán  bỏ  , nên không bị chán bỏ.
3. Do vậy  mà   thánh  nhân   biết   mình mà  không có  thành kiến;
Thương    mình   mà không   kiêu căng .
Vậy là  chọn   điều trước    mà  bỏ điều sau.
     
II. Khái Niệm Liên Hệ
 1. Sợ cái   hại  nhỏ   để  bỏ  cái  hại  lớn.
2. Thời gian quan trọng nhất là hiện tại; nơi quan trọng nhất là nơi   đang có mình ; người quan trọng nhất là người đang giao tiếp với mình; việc quan trọng nhất làm cho người đang đối diện hợp tác với mình.
2. -  “ Trên đời việc khó nhất là tự biết mình, việc dễ nhất là khuyên người khác,” (Socrate) . Thiện tri thức tự tri, tự ái, tự trọng mà không có  ngã kiến, ngã mạn.

   III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức

1/ English - Lau 72

1. When the people lack a proper sense of awe, then some awful visitation  will descend upon them.

2. Do not constrict their living space;
Do not press down on their means of livelihood.

It is because you do not press down on them that they will not weary  of the burden.

3. Hence the sage knows himself but does not display himself;
Loves himself but does not exalt himself.

Therefore he discards the one and takes the other (*)
-----------------------
(*) discards the  other and takes the one   .

2/ Français - Julien 72
1. Lorsque le peuple ne craint pas les choses redoutables, ce qu'il y a de plus redoutable (la mort) vient fondre sur lui.

2. Gardez-vous de vous trouver à l'étroit dans votre demeure, Gardez-vous de vous dégoûter de votre sort.
Je ne me dégoûte point du mien, c'est pourquoi il ne m'inspire point de dégoût.

3. De là vient que le Saint se connaît lui-même et ne se met point en lumière ;
 Il se ménage et ne se prise point.
C'est pourquoi il laisse ceci et adopte cela.
---------------------------
(*) laisse  cela et adopte ceci  .

    3/ Deutsch - Wilhelm - 72

1. Wenn die Leute das Schreckliche nicht fürchten, dann kommt der große Schrecken.

2. Macht nicht eng ihre Wohnung, und nicht verdrießlich ihr Leben.
Denn nur dadurch, daß sie nicht in der Enge leben,
wird ihr Leben nicht verdrießlich.

3. Also auch der Berufene: Er erkennt sich selbst, aber er will nicht scheinen.
Er liebt sich selbst, aber er sucht nicht Ehre für sich.
Er entfernt das andere und nimmt dieses.
                                                     )()(
                                             Chương  73                                                                            
NHIỆM  VI

       第七十 三章:  任 為 
                                              ***
    I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn
 1. 勇於敢則殺;
勇於不敢則活。
此兩者或利或害。

2. 天之所惡, 孰知其故?
     (1)
3. 天之道不爭而善勝,
不言而善應,
不召而自來,
繟 然 (2) 而善謀。
天網恢恢疏而不失。
----------------------
(1)  Nhiều bản có câu:  是 以 聖 人 猶 難 之. Các bản Anh, Pháp, Đức đều có dịch câu này.
(2) Có bản ghi là 坦然 , hoặc 弹 然
    1/ Âm
 1. Dũng ư cảm  tắc sát;
Dũng ư bất cảm tắc hoạt.
Thử lưỡng giả hoặc lợi, hoặc hại.
 2. Thiên chi sở ố, thục tri kỳ cố?
Thị dĩ thánh nhân do nan chi. 

3. Thiên chi đạo bất tranh nhi thiện thắng,
Bất ngôn nhi thiện ứng,
Bất triệu nhi tự lai;
 Thiện nhiên nhi thiện mưu. 

4. Thiên võng khôi khôi, sơ nhi bất thất.
 
    2/ Nghĩa
1. Dũng cảm  mà dám  làm ắt  chết;
Dũng cảm để không dám  làm  ắt  sống.
Hai cách dũng cảm ấy một lợi, một hại.
2. Trời ghét điều nào , ai mà biết được căn cơ?
Đến như  thánh nhân   còn  khó phán đoán thay.
3. Đạo trời không tranh mà hay thắng,
Không hỏi mà có báo ứng,
Không kêu gọi mà tự đến.
Thản  nhiên mà khéo xếp đặt mọi việc.
4. Lưới trời lồng lộng thưa mà không lọt.
  
    II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Mạnh mẽ   lôi cuốn  theo hữu vi là trái đạo trời ắt  tự hại thân.
Mạnh mẽ  để không bị hữu vi cám dỗ, là  không trái đạo trời ắt sinh tồn.
2. Biết   ý trời để thuận thiên. Nhưng,  ai mà biết được ý trời ? Chúa  Giê-su trước khi bị bắt    cũng cầu nguyện: “ A-ba, lạy Cha, mọi việc Cha làm được cả; xin Cha cất chén nầy khỏi con; nhưng không theo điều con muốn, mà theo điều Cha muốn.” ( Ma-thi-ơ 26: 39;  Mác 14: 36; Luca 22: 42).
    Đại thi hào Nguyễn Du cũng nói tằng:
    “ Bắt phong trần phải phong trần;
    Cho thanh cao mới được phần thanh cao”
Nhưng, “ Có trời mà cũng có ta,
               Tu là cõi phúc tình là dây oan.”
Hay, “Khi nên trời cũng chiều người.”
    Vậy thì  trời dễ ý người hơn là  người    biết ý trời . Con người nên tạo  lấy thiện căn, tu tâm tích đức là hơn.

  3. Trời không tranh với người nhưng mọi  người đều tôn kính; người không hỏi nhưng luôn có báo ứng thiện, ác; không kêu gọi nhưng mọi người dều hướng về; thanh thản nhưng ngày đêm, bốn mùa , nắng mưa… vận hành   đều đặn.
4. Luật lệ  của mỗi chủng loại chỉ  nhằm   bảo vệ chủng loại đó, cho nên loài này có thể vi phạm luật  của loài kia mà không bị tội. Đằng khác luật của trời nhằm bảo vệ tất cả  các    loại chúng sanh , cho nên lưới rộng mà   không bỏ sót .         
  III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
    1/ English - Lau 73
1. He who is fearless in being bold will meet with his death;
He who is fearless in being timid will stay alive.
Of the two, one leads to good, the other to harm.

2. Heaven hates what it hates, who knows the reason why?
Therefore even the sage treats some things as difficult.

3. The way of heaven excels in overcoming though it does not contend,
In responding though it does not speak,
In attracting though it does not summon,
In laying plans though it appears slack.

4. The net of heaven is cast wide. Though the mesh is not fine, yet nothing ever slips through.

    2/ Français - Julien 73
1. Celui qui met son courage à oser, trouve la mort.
Celui qui met son courage à ne pas oser, trouve la vie.
De ces deux choses, l'une est utile, l'autre est nuisible.

2. Lorsque le ciel déteste quelqu'un, qui est-ce qui pourrait sonder ses motifs ?
C'est pourquoi le Saint se décide difficilement à agir.

3. Telle est la voie (la conduite) du ciel.
Il ne lutte point, et il sait remporter la victoire.
Il ne parle point, et (les êtres) savent lui obéir.
Il ne les appelle pas, et ils accourent d'eux-mêmes.
Il paraît lent, et il sait former des plans habiles.

4. Le filet du ciel est immense ; ses mailles sont écartées et cependant personne n'échappe.

    3/ Deutsch - Wilhelm 73
1. Wer Mut zeigt in Waghalsigkeiten, der kommt um.
Wer Mut zeigt, ohne waghalsig zu sein,des bleibt am Leben.
Von diesen beiden hat die eine Art Gewinn,die andre Schaden.

2. Wer aber weiß den Grund davon, daß der Himmel einen haßt?
Also auch der Berufene: Er sieht die Schwierigkeiten.

3. Des Himmels SINN streitet nicht und ist doch gut im Siegen.
Er redet nicht und findet doch gute Antwort.
Er winkt nicht, und es kommt doch alles von selbst.
Er ist gelassenund ist doch gut im Planen.

4. Des Himmels Netz ist ganz weitmaschig, aber er verliert nichts.
                                                      )()(
                                                 Chương  74                                                                           
CHẾ  HOẶC

       第七十 四章:  制 惑 
                                                        ***
        I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn

1.
民不畏死,
奈何以死懼之?

2. 若使民常畏死,
而為奇者,吾得執而殺之,
孰敢?

3. 常有司殺者殺。

4. 夫代司殺者殺,
是謂代大匠斲。
夫代大匠斲者,
希有不傷其手矣。
    2/ Âm
 1. Dân bất uý tử,
Nại hà dĩ tử cụ chi?

2. Nhược sử dân thường uý tử
Nhi vi kỳ giả, ngô đắc chấp nhi sát chi,
Thục cảm? 

3. Thường hữu ti sát giả sát.

4. Phù đại ti sát giả sát,
Thị vị đại đại tượng trác.
 Phù đại đại tượng trác giả,
Hi hữu bất thương kỳ thủ hĩ.
 

3/ Nghĩa
1. Dân đã   không sợ chết,
Thì làm sao lại dùng   tử hình để dọa dân   được?
2. Nếu     khiến dân   luôn biết  sợ chết,
Rồi  có người   phạm tội  thì    bắt và   giết   ,
Thì ai    dám  vi phạm ?
3.  Nhưng trời thường  có vị  “Ti sát”  lo việc  giết chết
Nếu  nay vua chúa thay  cho vị   Ti sát mà giết dân,     ,
Thì  giống như thường nhân  đẽo gỗ thay cho thợ khéo .
Kẻ đẽo gỗ thay cho thợ
                  Hiếm khi tránh khỏi bị đứt tay.

    II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Nếu chế độ  cai trị tàn  bạo  đến mức  dân không còn  ham sống, tức không sợ chết, lại  còn    dùng luật tử hình     để dân sợ   mà không dám phạm pháp, như vậy  tự mâu thuẫn  , là quân giặc  cướp,  giết hại  dân chứ không phải  là chánh quyền của dân.
2. Nếu không giáo dục dân tránh làm điều   ác hại  mà chỉ dùng luật pháp trừng phạt  để ngăn chặn ,  thì    giống như   giăng lưới bắt cá. Cá thấy  lưới thì tránh ,  kẻ  xấu chỉ tránh né  luật pháp chứ chẳng hề  tránh làm điều ác hại.  
3. Vị “Ti sát” lo việc  giết chết  là chỉ cho qui luật sinh diệt tự nhiên. Mỗi cá thể sinh vật đều có vòng đời, sinh - trưởng - hoại - diệt,   ngắn hay dài tùy theo chủng loại. Tuy nhiên, các  điều kiện hoàn cảnh  với hành vi của cá thể tạo thành   nghiệp thiện hay ác,  nghiêp riêng hay  chung,  đều   có thể chi phối đến vòng đời tự nhiên,   làm cho cá thể chết sớm hoặc sống lâu.
4.  a) Con người không thể  tạo sanh, thì  không nên  tạo sát: 
    Con người, với tiến bộ khoa học hiện nay,   có thể chế tạo phi thuyền,  tàu ngầm,  với nhiều thứ  máy  móc tinh vi , nhưng không thể tao ra một sinh vật cho dù nhỏ như một con kiến. Trong khi đó loài người đã giết chết không biết bao nhiêu là   sinh mạng, trong đó có cả con người. Nếu theo luật “ Giết mạng phải đền mạng “,  thì con người không thể tìm ra mạng sống ở đâu mà trả!  Con người không thể tạo   được bất cứ một mạng sống nào , nếu không dựa vào mạng sống có sẵn trong tự nhiên . Sát nghiệp của con  người đã lâu  đời và   trầm trọng.  
b) Con người có tự do, do vậy không nên   săn bắt, bẩy lưới mạng sống các loài.
   Ngoài việc giết chết mạng sống, con người cũng dùng mưu mẹo, khí cụ để săn bắt các loài sinh vật, trong đó có cả con người. Tuy rằng không giết chóc, nhưng săn bắt, lưới bẩy như vậy  là dùng bạo lực đối với  chủng loại  đồng cư,  và  tạo  ra nghiệp trộm cướp mạng sống.
    Hậu quả của sát sanh và đạo tặc là tự hại  thân và tự vào tù ngục.

III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
1/ English - Lau 74

1. When the people are not afraid of death, wherefore frighten them withdeath?

2. Were the people always afraid of death,
 And were I able to arrest and put to death those who innovate,
Then who would dare?

3. There is a regular executioner whose charge it is to kill.

4. To kill on behalf of the executioner
 Is what is described as chopping wood on behalf of the master carpenter.
In chopping wood on behalf of the master carpenter,
 There are few who escape hurting their own hands instead.

        2/ Français - Julien 74

1. Lorsque le peuple ne craint pas la mort,
 Comment l'effrayer par la menace de la mort ?

2. Si le peuple craint constamment la mort,
Et que quelqu'un fasse le mal, je puis le saisir et le tuer,
Et alors qui osera (l'imiter) ?

3. Il y a constamment un magistrat suprême qui inflige la mort.

4. Si l'on veut remplacer ce magistrat suprême, et infliger soi-même la mort,
 On ressemble à un homme (inhabile) qui voudrait tailler le bois à la place d'un charpentier.
Lorsqu'on veut tailler le bois à la place d'un charpentier,
 Il est rare qu'on ne se blesse pas les mains.

    3/ Deutsch - Wilhelm 74

1. Wenn die Leute den Tod nicht scheuen,
wie will ich sie dann mit dem Tode einschüchtern?

2. Wenn ich aber die Leute beständig in Furcht vor dem Tode halte,
Und wenn einer Wunderliches treibt, soll ich ihn ergreifen und töten?
Wer traut sich das?

3. Es gibt immer eine Todesmacht, die tötet.

4. Anstelle dieser Todesmacht zu töten,
Das ist, wie wenn man anstelle eines Zimmermanns
die Axt führen wollte.
Wer statt des Zimmermanns die Axt führen wollte,
Kommt selten davon, ohne das er sich die Hand verletzt.

                                                        )()(
                                                Chương  75                                                                          
THAM  TỔN

                            第七十 五章:  貪 損
                                                      ***
        I. Nội Dung
    1/ Nguyên văn
1. 民之饑以其上食稅之多,
是以饑。
2.
民之難治以其上之有為,
是以難治。
3.
民之輕死, 以其 (*) 求生之厚,
是以輕死。
4.
夫唯無以生為者,是賢於貴生。
-------------
(*) 上 .  Bản tiếng tiếng Đức của Wilhelm dưới đây có dịch chữ 上.
2/ Âm
1. Dân chi cơ, dĩ kỳ  thượng thực thuế chi đa,
Thị dĩ cơ. 
2. Dân chi nan trị, dĩ kỳ  thượng chi hữu vi,
Thị dĩ nan trị. 
3. Dân chi khinh tử, dĩ kỳ   cầu sinh chi hậu,
Thị dĩ khinh tử. 
4. Phù duy vô dĩ sinh vi giả,  thị hiền ư quí sinh.
 
3/ Nghĩa
1. Dân đói là  vì nhà cầm quyền thu thuế nặng quá,
Do vậy  mà  dân bị đói khổ.
2. Dân khó trị an là vì nhà cầm quyền   dùng chánh  lệnh  hữu vi  gây phiền hà quấy nhiễu dân,
Do vậy mà dân khó  trị an.
3. Dân coi nhẹ sự chết, là vì   lòng  tham truy cầu lợi danh  cho cuộc sống vinh quang đến nỗi phải đi vào tử địa.  
Do vậy  dân coi nhẹ sự chết.
4. Chỉ có người không lấy sự sống để  cầu lợi dưỡng   hữu vi mới   tốt lành   hơn kẻ quí  trọng sự sống chỉ  vì  thụ hưởng xa hoa.

 II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Trong một nước dân bị    tổn hạao, phải  đóng góp nhiều , sưu    thuế  càng cao,    dân   càng đói khổ thì tội lỗi của nhà cầm quyền càng nặng. Theo truyền thống Do Thái   người thu thuế biểu hiện cho kẻ có tội.
2. Con người có tự do nên phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Trong một nước càng nhiều luật lệ thì dân càng bị mất tự do, càng mất tự do thì càng không chịu trách nhiệm về các hành vi của mình. Do vậy mà nhà cầm quyền càng dùng nhiều luật lệ thì dân càng khó trị an.
3.  Chim tham ăn mắc bẩy, cá tham mồi dính câu, người ham lam truy cầu lợi dưỡng danh vọng   tự đưa mình   vào  tử địa mà bị thiệt thân.
4. Sự  sống phát triển theo nguyên tắc nhân quả và nguyên tắc cứu cánh (causal-effect principe and that of finallity).
    a) Theo nguyên tắc nhân quả thì sự sống hiên tại của mỗi cá thể  là kết  quả của các hành vi mà cá thể đã tạo ra trước đó, đồng thời   cũng làm  nguyên nhân cho sự sống trong tương lai của cá thể.
    b) Theo nguyên tắc cứu cánh thì  sự sống có định hướng và được tạo hóa bảo vệ    qua   hiện tượng khoái cảm và khổ cảm:
  - Trong tự nhiên,  đa số    đồ ăn  có lợi cho sự sống thì có mùi vị thơm ngon, nếu độc hại thì có  mùi hôi thối. Trừ một số trường hợp thuốc chữa bệnh hoặc  bả độc do con người.
  - Các hoạt động  và thao tác  nào  có lợi cho sự sống đều gây tin tưởng,  an tâm đễ chịu , nếu tổn  hại thì gây hoài nghi lo sợ,   bất an, đau đớn. Trừ một số thao tác tập luyện hay liệu pháp  y tế.
  - Các ý niệm,  tư tưởng    có lợi cho sự sống thì kích hoạt  tình cảm tích cực, lạc quan thích sống,  nếu độc hại thì gây khổ cảm, giận hờn, bi quan chán sống.
Nói chung, theo nguyên tắc cứu cánh thì cá thể đáp ứng lại các điều kiện hoàn cảnh theo cách  sao cho sự sống của cá thể có  lợi nhất . Đáp ứng đúng hay sai được báo hiệu bằng khoái cảm hay khổ cảm.
    Vậy, khoái lạc và đau khổ không phải là bản chất của sự sống , mà chỉ là   các tín hiệu giúp cá thể   phát triển và bảo vệ sự sống, Do đó con người không nên  truy cầu khoái lạc trong sự sống, cũng không nên né tránh đau khổ bằng cách hủy bỏ sự sống, mà chỉ nên  thay đổi hoạt động và suy nghĩ  của mình sao cho  thích ứng với cứu cánh tự nhiên của sự sống.

    III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức

1/ English - Lau 75
1. The people are hungry: It is because those in authority eat up too much in taxes
That the people are hungry.

2. The people are difficult to govern. It is because those in authority are too fond of action
That the people are difficult to govern.

3. The people treat death lightly: It is because the people set too much store by life
That they treat death lightly.

4. It is just because one has no use for life that one is wiser than the man who values life.

2/ Français - Julien 75
1. Le peuple a faim parce que le prince dévore une quantité d'impôts.
Voilà pourquoi il a faim.

2. Le peuple est difficile à gouverner parce que le prince  aime à agir.
Voilà pourquoi il est difficile à gouverner.

3. Le peuple méprise la mort parce qu'il cherche avec trop d'ardeur les moyens de vivre.
Voilà pourquoi il méprise la mort.

4. Mais celui qui ne s'occupe pas de vivre est plus sage que celui qui estime la vie.

3/ Deutsch - Wilhelm 75
1. Daß das Volk hungert, kommt davon her, daß seine Oberen zu viele Steuern fressen;
Darum hungert es.

2. Daß das Volk schwer zu leiten ist,
kommt davon her, daß seine Oberen zu viel machen,
Darum ist es schwer zu leiten.

3. Daß das Volk den Tod zu leicht nimmt, kommt davon her,
daß seine Oberen des Lebens Fülle zu reichlich suchen;
Darum nimmt es den Tod zu leicht.

4. Wer aber nicht um des Lebens willen handelt der ist besser als der, dem das Leben teuer ist.
                           ( Xem tiếp kỳ 20 )
 Phú Yên. tháng Tư, Canh Tý - 2020-05-06
----------------------------------------------------------
                                     Đàm Khánh Hỷ




Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét