(Quê Ngoại - Bãi Gốc cửa sông Đà - Nông - Phú Lạc)
Lão Tử
Kỳ
19
Chương: 68 - 75.
---------------
Chương
68
PHỐI THIÊN
***
I. Nội Dung
1/ Nguyên văn
1. 善為士者不武。
善戰者不怒。
善勝敵者不與。
2. 善用人者為之下。
是謂不爭之德。
是謂用人之力。
是謂配天
是謂不爭之德。
是謂用人之力。
是謂配天
古之極。
2/ Âm
1. Thiện vi sĩ giả bất vũ,
Thiện chiến giả bất nộ,
Thiện thắng địch giả bất
dữ,
2. Thiện dụng nhân giả, vi chi hạ,
Thị vị bất tranh chi đức,
Thị vị dụng nhân chi lực,
Thị vị phối thiên,
Cổ chi cực.
3/ Nghĩa
1. Tướng giỏi không cần vũ
dũng ,
Thiện chiến binh không khởi tâm phẩn hận ,
Người giỏi thắng
địch không cần giao tranh với địch.
2. Kẻ khéo dùng người thì tự hạ mình trước người.
Đó là dụng đức
không phân tranh,
Là biết cách
dùng năng lực của người khác,
Là hiệp thông với trời,
Là chỗ cao xa
nhất của đạo đức từ xưa.
II. Khái Niệm Liên
Hệ
1.
Vũ dũng, phẩn hận, và hiếu chiến là trái
với đạo pháp dụng binh,
2. Khiêm hạ, tôn trọng người
, và không phân tranh là hợp đạo dùng
năng lượng con người.
Phối thiên hay hiệp thông với trời thì năng lượng con người dược sử dụng hoàn chỉnh
nhất.
III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
1/ English - Lau 68
1. One
who excels as a warrior does not appear formidable;
One who excels in fighting is never roused in anger;
One who excels in defeating his enemy does not join issue;
One who excels in fighting is never roused in anger;
One who excels in defeating his enemy does not join issue;
2. One
who excels in employing others humbles himself before them.
This is known as the virtue of non-contention;
This is known as making use of the efforts of others;
This is known as matching the sublimity of heaven.
This is known as the virtue of non-contention;
This is known as making use of the efforts of others;
This is known as matching the sublimity of heaven.
2/ Français - Julien 68
1.Celui
qui excelle à commander une armée n'a pas une ardeur belliqueuse.
Celui qui excelle à combattre ne se laisse pas aller à la colère.
Celui qui excelle à vaincre ne lutte pas.
Celui qui excelle à combattre ne se laisse pas aller à la colère.
Celui qui excelle à vaincre ne lutte pas.
2. Celui
qui excelle à emporter les hommes se met au-dessous d'eux.
C'est là ce qu'on appelle posséder la vertu qui consiste à ne point lutter.
C'est ce qu'on appelle savoir se servir des forces des hommes.
C'est ce qu'on appelle s'unir au ciel.
Telle était la science sublime des Anciens.
C'est là ce qu'on appelle posséder la vertu qui consiste à ne point lutter.
C'est ce qu'on appelle savoir se servir des forces des hommes.
C'est ce qu'on appelle s'unir au ciel.
Telle était la science sublime des Anciens.
3/ Deutsch - Wilhelm 68
1. Wer
gut zu führen weiß, ist nicht kriegerisch.
Wer gut zu kämpfen weiß, ist nicht zornig.
Wer gut die Feinde zu besiegen weiß,kämpft nicht mit ihnen.
Wer gut die Feinde zu besiegen weiß,kämpft nicht mit ihnen.
2. Wer
gut die Menschen zu gebrauchen weiß, der hält sich unten.
Das ist das LEBEN, das nicht streitet;
Das ist die Kraft, die Menschen zu gebrauchen;
Das ist der Pol, der bis zum Himmel reicht.
Das ist das LEBEN, das nicht streitet;
Das ist die Kraft, die Menschen zu gebrauchen;
Das ist der Pol, der bis zum Himmel reicht.
)()(
Chương
69
HUYỀN DỤNG
***
I. Nội Dung
1/
Nguyên văn
1. 用兵有言:
“吾不敢為主而為客;
不敢進寸而退尺。”
“吾不敢為主而為客;
不敢進寸而退尺。”
2. 是謂 行無行。
攘無臂。扔無敵。執無兵。
禍莫大於輕敵。
輕敵幾喪吾寶。
故抗兵相加
哀者勝矣。
攘無臂。扔無敵。執無兵。
禍莫大於輕敵。
輕敵幾喪吾寶。
故抗兵相加
哀者勝矣。
2/ Âm
1. Dụng
binh hữu ngôn:
“Ngô bất cảm vi chủ nhi vi khách,
Bất cảm tiến thốn nhi thoái xích”.
2. Thị
vị hành vô hành,
Nhương vô tí, nhưng vô địch, chấp vô binh.
3. Hoạ mạc đai ư khinh địch,
Khinh
địch cơ táng ngô bảo.
Cố kháng binh tương gia,
Ai giả thắng hỹ.
3/ Nghĩa
1. Phép dụng binh có câu:
“ Ta không dám làm chủ
(khiêu chiến),chỉ làm khách (ứng chiến) mà thôi;
Ta không dám tiến một
tấc, nhưng chịu lùi một thước.”
2. Đó gọi là tiến
đi mà
không thấy tiến đi,
Ra tay mà không thấy cánh tay, phá địch mà không thấy có địch, cầm binh khí mà không thấy có binh
khí .
3. Không họa nào lớn
bằng khinh địch.
Khinh địch là đánh mất
báu vật liền thân.
Cho nên khi giao chiến,
Bên nào có lòng thương
xót, bên đí sẽ thắng.
ii. Khái Niệm Liên Hệ
1. Đạo pháp dụng binh
là:
- Không khiêu chiến,
chỉ nên ứng chiến.
- Bảo toàn lực lượng
hơn là tiến công.
2. Không chì dùng binh
lực mà phải phối hợp nhiều mặt trận khác
như kinh tế, chính trị, ngoại giao, tuyên truyền, …..
3. Trong khi tham chiến
thì:
- Khinh địch là rước họa vào thân,
- Từ tâm hay lòng thương xót quyết định thắng lợi.
III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
1/ English - Lau 69
1. The strategists have a saying,
I dare not play the host but play the guest,
I dare not advance an inch but retreat a foot instead.
2. This is known as marching forward when there is no road,
Rolling up one's sleeves when there is no arm,
Dragging one's adversary by force when there is no adversary,
And taking up arms when there are no arms.
3. There is no disaster greater than taking on an enemy too easily.
So doing nearly cost me my treasure.
Thus of two sides raising arms against each other,
It is the one that is sorrow-stricken that wins.
I dare not play the host but play the guest,
I dare not advance an inch but retreat a foot instead.
2. This is known as marching forward when there is no road,
Rolling up one's sleeves when there is no arm,
Dragging one's adversary by force when there is no adversary,
And taking up arms when there are no arms.
3. There is no disaster greater than taking on an enemy too easily.
So doing nearly cost me my treasure.
Thus of two sides raising arms against each other,
It is the one that is sorrow-stricken that wins.
2/ Français - Julien 69
1. Voici
ce que disait un ancien guerrier :
« Je n'ose donner le signal, j'aime mieux le recevoir.
Je n'ose avancer d'un pouce, j'aime mieux reculer d'un pied. »
« Je n'ose donner le signal, j'aime mieux le recevoir.
Je n'ose avancer d'un pouce, j'aime mieux reculer d'un pied. »
2. C'est
ce qui s'appelle n'avoir pas de rang à suivre, de bras à étendre, d'ennemis à
poursuivre, ni d'arme à saisir.
3. Il
n'y a pas de plus grand malheur que de résister à la légère.
Résister à la légère, c'est presque perdre notre trésor.
Aussi, lorsque deux armées combattent à armes égales,
Résister à la légère, c'est presque perdre notre trésor.
Aussi, lorsque deux armées combattent à armes égales,
C'est l'homme le plus compatissant qui
remporte la victoire.
3/ Deutsch - Wilhelm 69
1. Bei
den Soldaten gibt es in Wort:
„ Ich wage nicht, den Herrn zu machen, sondern mache lieber den Gast.
Ich wage nicht, einen Zoll vorzurücken, sondern ziehe mich lieber einen Fuß zurück.“
„ Ich wage nicht, den Herrn zu machen, sondern mache lieber den Gast.
Ich wage nicht, einen Zoll vorzurücken, sondern ziehe mich lieber einen Fuß zurück.“
2. Das
heißt gehen ohne Beine, fechten ohne Arme, werfen ohne anzugreifen, halten ohne die Waffen zu gebrauchen.
3. Es
gibt kein größeres Unglück, als den Feind zu unterschätzen.
Wenn ich den Feind unterschätze, stehe ich in Gefahr, meine Schätze zu verlieren.
Wo zwei Armeen kämpfend aufeinanderstoßen,
Da siegt der, der es schweren Herzens tut.
Wenn ich den Feind unterschätze, stehe ich in Gefahr, meine Schätze zu verlieren.
Wo zwei Armeen kämpfend aufeinanderstoßen,
Da siegt der, der es schweren Herzens tut.
)()(
Chương
70
TRI NAN
第七十章: 知 難
***
I. Nội Dung
1/ Nguyên văn
1. 吾言甚易知, 甚易行。
天下莫能知、莫能行。
2. 言有宗、事有君。
3. 夫唯無知,是以我不知。
知我者希,則我者貴。
是以聖人被褐懷玉。
知我者希,則我者貴。
是以聖人被褐懷玉。
2/ Âm
1. Ngô ngôn thậm dị tri,
thậm dị hành.
Thiên hạ
mạc năng tri, mạc năng hành.
2. Ngôn
hữu tông, sự hữu quân.
3. Phù
duy vô tri, thị dĩ bất tri ngã.
Tri ngã giả hy, tắc ngã giả quí.
Tri ngã giả hy, tắc ngã giả quí.
Thị dĩ
thánh nhân bị hạt hoài ngọc.
3/ Nghĩa
1. Lời ta nói rất dễ hiểu, rất dễ làm,
Nhưng thiên hạ không hiểu ,
không làm.
2. Lời nói có
căn nguyên , việc làm có phép tắc.
3. Chỉ vì thiên hạ không
biết, nên không hiểu ta.
Kẻ hiểu ta
rất ít, nên người theo ta là quý hiếm.
Do vậy thánh nhân bận áo vải thô mà chứa ngọc quý bên trong.
II. Khái
Niệm Liên Hệ
1. Thông tin càng dễ tiếp nhận, dễ hiểu, dễ đáp ứng thì càng có giá trị cao. Nói thật
dễ hơn nói dối, nhưng người ta nói dối
nhiều hơn nói thật!
2. Tâm động khởi sanh
niệm, niệm dẫn sinh
lời, lời nói dẫn đến hành động . Tông của lời theo tập
khí các nghiệp ; phép tắc của việc
làm do khởi dụng của thành sở tác trí.
3. “ Rắn hóa rồng
không đổi vảy; phàm hóa thánh
không đổi mặt, ” Cho nên ngoại tướng
không định được thánh hay phàm, Tịch diệt là thể của đạo, ly tướng là pháp của
người tu,
III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
1/ English - Lau 70
1. My
words are very easy to understand and very easy to put into practice,
Yet no one in the world can understand them or put them into practice.
2. Words have an ancestor and affairs have a sovereign.
3. It is because people are ignorant that they fail to understand me.
Those who understand me are few;
Those who harm me are honoured.
Therefore the sage, while clad in homespun, conceals on his person a priceless piece of jade.
Yet no one in the world can understand them or put them into practice.
2. Words have an ancestor and affairs have a sovereign.
3. It is because people are ignorant that they fail to understand me.
Those who understand me are few;
Those who harm me are honoured.
Therefore the sage, while clad in homespun, conceals on his person a priceless piece of jade.
2/ Français - Julien 70
1. Mes
paroles sont très faciles à comprendre, très faciles à pratiquer.
Dans le monde personne ne peut les comprendre, personne ne peut les pratiquer.
Dans le monde personne ne peut les comprendre, personne ne peut les pratiquer.
2. Mes
paroles ont une origine, mes actions ont une règle.
Les hommes ne les comprennent pas, c'est pour cela qu'ils m'ignorent.
Ceux qui me comprennent sont bien rares. Je n'en suis que plus estimé.
De là vient que le Saint se revêt d'habits grossiers et cache des pierres précieuses dans son sein.
Les hommes ne les comprennent pas, c'est pour cela qu'ils m'ignorent.
Ceux qui me comprennent sont bien rares. Je n'en suis que plus estimé.
De là vient que le Saint se revêt d'habits grossiers et cache des pierres précieuses dans son sein.
3/
Deutsch - Wilhelm 70
1. Meine
Worte sind sehr leicht zu verstehen, sehr
leicht auszuführen.
Aber niemand auf Erden kann sie verstehen, kann sie ausführen.
Aber niemand auf Erden kann sie verstehen, kann sie ausführen.
2. Die
Worte haben einen Ahn. Die Taten haben einen Herrn.
3. Weil
man die nicht versteht, versteht man mich nicht.
Eben daß ich so selten verstanden werde, darauf beruht mein Wert.
Darum geht der Berufene im härenen Gewand; aber im Busen birgt er ein Juwel.
Eben daß ich so selten verstanden werde, darauf beruht mein Wert.
Darum geht der Berufene im härenen Gewand; aber im Busen birgt er ein Juwel.
)()(
Chương
71 TRI BỆNH
第七十 一章: 知 病
***
I. Nội Dung
1/ Nguyên văn
1.知不知 上,
不知知 病。
2. 夫唯病病,是以不病 (1)。
3. 聖人不病,以其病病。
夫唯病病 (2),是以不病。
2. 夫唯病病,是以不病 (1)。
3. 聖人不病,以其病病。
夫唯病病 (2),是以不病。
2/
Âm
°
1. Tri bất tri, thượng;
1. Tri bất tri, thượng;
Bất tri tri , bệnh.
2. Phù duy bệnh bệnh, thị dĩ bất bệnh(1).
3. Thánh nhân bất bệnh, dĩ kì bệnh bệnh.
3. Thánh nhân bất bệnh, dĩ kì bệnh bệnh.
Phù duy bệnh bệnh (2), thị dĩ bất bệnh.
----------------
(1) Bản Wikisource không có tám chữ này 夫唯病病,是以不病 ở giữa
(2) Nhiều bản không
có bốn chữ này 夫唯病病 lặp lại ở hàng cuối. Các bản dịch Anh, Pháp, Đức dưới
đây cũng không dịch bốn chữ này.
2/ Nghĩa
1. Biết mà không cố ý biết , là cao trí ;
Không biết điều cần phải
biết , là đau bệnh
.
2. Duy bỡi bệnh
bệnh
, mà không bệnh .
Thánh nhân không bệnh, do bỡi bệnh bệnh.
3. Đó là không bệnh .
II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Biết mà không cố ý biết là biết theo cách vô vi,
không biết mà không có gì là không biết. Cách biết này là do các chủng tử lưu
trử ở tảng thức hay vô ý thức theo tập khí nghiệp lực của mối cá nhân mà
xuất hiện lên ý thức. Thiện tri thức tu đạo
tích đức lưu trử hạt giống tốt có thể biết theo cách vô vi, không cần cố
công gắng sức theo cách hữu vi.
“ Điều cần phải
biết “ là những điều thiết thực giúp con người giải thoát đau khổ hiện tại,
nhưng người thiếu trí không thể biết các điều này. Để tránh đau khó, họ chỉ biết nhắm mắt trước hiện tại và sống với ảo ảnh quá khứ
và viễn vọng của tương lai, Đó gọi là tâm bệnh do không
biết diều cần phải biết.
2. Nghèo khổ là cơ hội tốt cho người tu hành. Ky Tô giáo bảo: Muốn phục sinh phải trải qua
thánh giá. Phật giáo dạy: Khổ - Tập - Diệt
- Đạo. Phải nhận ra đời
sống là khổ, trải qua sự khổ, tìm cách diệt khổ, và đạo là con đường giải trừ đau khổ.
3. Phật Thích Ca dạy: “Nước bốn biển mênh mông nhưng chỉ có một vị, đó là vị mặn. Lời ta nói đã nhiều nhưng cũng chỉ chứa một vị , đó là giải
thoát đau khổ .”
III. Các Bản Dịch
Anh, Pháp, Đức
1/ English - Lau 71
1. To
know yet to think that one does not know is best;
Not to know yet to think that one knows will lead to difficulty.
2. It is by being alive to difficulty that one can avoid it.
Not to know yet to think that one knows will lead to difficulty.
2. It is by being alive to difficulty that one can avoid it.
3. The
sage meets with no difficulty. It is because he is alive to it
That he
meets with no difficulty.
2/ Francais - Julien 71
1. Savoir
et (croire qu'on) ne sait pas, c'est le comble du mérite.
Ne pas savoir et (croire qu'on) sait, c'est la maladie (des hommes).
2. Si vous vous affligez de cette maladie vous ne l'éprouverez pas.
3. Le Saint n'éprouve pas cette maladie, parce qu'il s'en afflige.
Voilà pourquoi il ne l'éprouve pas.
Ne pas savoir et (croire qu'on) sait, c'est la maladie (des hommes).
2. Si vous vous affligez de cette maladie vous ne l'éprouverez pas.
3. Le Saint n'éprouve pas cette maladie, parce qu'il s'en afflige.
Voilà pourquoi il ne l'éprouve pas.
3/ Deitsch Wilhelm 71
1. Die
Nichtwissenheit wissen ist das Höchste.
Nicht wissen, was Wissen ist, ist ein Leiden.
2. Nur wenn man unter diesem Leiden leidet, wird man frei von Leiden.
3. Daß der Berufene nicht leidet, kommt daher, daß er an diesem Leiden leidet;
darum leidet er nicht.
Nicht wissen, was Wissen ist, ist ein Leiden.
2. Nur wenn man unter diesem Leiden leidet, wird man frei von Leiden.
3. Daß der Berufene nicht leidet, kommt daher, daß er an diesem Leiden leidet;
darum leidet er nicht.
)()(
Chương
72
ÁI KỶ
第七十 二章: 愛 己
***
I. Nội Dung
1/ Nguyên văn
1. 民不畏威,則大威至。
2. 無狎其所居,無厭其所生。
夫唯不厭,是以不厭。
3. 是以聖人自知, 不自見。
自愛不自貴。
故去彼取此。
2. 無狎其所居,無厭其所生。
夫唯不厭,是以不厭。
3. 是以聖人自知, 不自見。
自愛不自貴。
故去彼取此。
2/
Âm
1. Dân bất uý
uy, tắc đại uy chí.
2.
Vô hiệp kỳ sở cư, vô yếm kỳ sở sinh.
Phù
duy bất yếm, thị dĩ bất yếm.
3.
Thị dĩ thánh nhân tự tri, bất tự kiến,
Tự
ái , bất tự quí.
Cố
khử bỉ thủ thử.
3/ Nghĩa
1. Dân mà không oán ghét áp bức, ắt sự áp bức lớn hơn sẽ đến.
2. Không coi khinh chỗ đang ở ; không chán bỏ đời đang sống.
Chỉ không chán bỏ ,
nên không bị chán bỏ.
3. Do vậy mà thánh
nhân biết mình mà
không có thành kiến;
Thương mình mà không kiêu căng
.
Vậy là chọn điều trước mà bỏ
điều sau.
II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Sợ cái hại nhỏ để
bỏ
cái hại lớn.
2. Thời gian quan trọng nhất là hiện tại; nơi quan trọng
nhất là nơi đang có mình ; người quan trọng nhất là người
đang giao tiếp với mình; việc quan trọng nhất làm cho người đang đối diện hợp
tác với mình.
2. - “ Trên đời
việc khó nhất là tự biết mình, việc dễ nhất là khuyên người khác,” (Socrate) .
Thiện tri thức tự tri, tự ái, tự trọng mà không có ngã kiến, ngã mạn.
III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
1/ English - Lau 72
1. When
the people lack a proper sense of awe, then some awful visitation will descend upon them.
2. Do not constrict their living space;
Do not press down on their means of livelihood.
2. Do not constrict their living space;
Do not press down on their means of livelihood.
It is because
you do not press down on them that they will not weary of the burden.
3. Hence the sage knows himself but does not display himself;
Loves himself but does not exalt himself.
Therefore he discards the one and takes the other (*)
3. Hence the sage knows himself but does not display himself;
Loves himself but does not exalt himself.
Therefore he discards the one and takes the other (*)
-----------------------
(*) discards the
other and takes the one .
2/ Français - Julien 72
1. Lorsque
le peuple ne craint pas les choses redoutables, ce qu'il y a de plus redoutable
(la mort) vient fondre sur lui.
2. Gardez-vous
de vous trouver à l'étroit dans votre demeure, Gardez-vous de vous dégoûter de
votre sort.
Je ne me dégoûte point du mien, c'est pourquoi il ne m'inspire point de dégoût.
Je ne me dégoûte point du mien, c'est pourquoi il ne m'inspire point de dégoût.
3. De là
vient que le Saint se connaît lui-même et ne se met point en lumière ;
Il se ménage et ne se prise point.
C'est pourquoi il laisse ceci et adopte cela.
C'est pourquoi il laisse ceci et adopte cela.
---------------------------
(*) laisse cela et
adopte ceci .
3/ Deutsch - Wilhelm - 72
1. Wenn
die Leute das Schreckliche nicht fürchten, dann kommt der große Schrecken.
2. Macht
nicht eng ihre Wohnung, und nicht verdrießlich ihr Leben.
Denn nur dadurch, daß sie nicht in der Enge leben,
wird ihr Leben nicht verdrießlich.
Denn nur dadurch, daß sie nicht in der Enge leben,
wird ihr Leben nicht verdrießlich.
3. Also
auch der Berufene: Er erkennt sich selbst, aber er will nicht scheinen.
Er liebt sich selbst, aber er sucht nicht Ehre für sich.
Er entfernt das andere und nimmt dieses.
Er liebt sich selbst, aber er sucht nicht Ehre für sich.
Er entfernt das andere und nimmt dieses.
)()(
Chương 73
NHIỆM VI
第七十 三章: 任 為
***
I. Nội Dung
1/ Nguyên văn
1. 勇於敢則殺;
勇於不敢則活。
此兩者或利或害。
勇於不敢則活。
此兩者或利或害。
2. 天之所惡, 孰知其故?
(1)
(1)
3. 天之道不爭而善勝,
不言而善應,
不言而善應,
不召而自來,
繟 然 (2) 而善謀。
天網恢恢疏而不失。
繟 然 (2) 而善謀。
天網恢恢疏而不失。
----------------------
(1) Nhiều bản có câu: 是 以 聖 人 猶 難 之. Các bản Anh, Pháp, Đức đều có dịch câu này.
(2) Có bản ghi là 坦然 , hoặc 弹 然
1/ Âm
1. Dũng ư cảm tắc sát;
Dũng ư bất cảm tắc hoạt.
Thử lưỡng giả hoặc lợi, hoặc hại.
2. Thiên chi sở ố, thục
tri kỳ cố?
Thị dĩ thánh nhân do nan chi.
3. Thiên chi đạo bất tranh nhi thiện thắng,
Bất ngôn nhi thiện ứng,
Bất triệu nhi tự lai;
Thiện nhiên nhi thiện
mưu.
4. Thiên võng khôi khôi, sơ nhi bất thất.
2/ Nghĩa
1. Dũng cảm mà
dám làm ắt chết;
Dũng cảm để không dám làm ắt sống.
Hai cách dũng cảm ấy một lợi, một hại.
2. Trời ghét điều nào , ai mà biết được căn cơ?
Đến như thánh
nhân còn khó
phán đoán thay.
3. Đạo trời không tranh mà hay thắng,
Không hỏi mà có báo ứng,
Không kêu gọi mà tự đến.
Thản nhiên mà khéo
xếp đặt mọi việc.
4. Lưới trời lồng lộng thưa mà không lọt.
II. Khái Niệm Liên Hệ
1. Mạnh mẽ lôi cuốn
theo hữu vi là trái đạo trời ắt tự
hại thân.
Mạnh mẽ để không
bị hữu vi cám dỗ, là không trái đạo trời
ắt sinh tồn.
2. Biết ý trời để thuận thiên. Nhưng, ai mà biết được ý trời ? Chúa Giê-su trước khi bị bắt cũng cầu nguyện: “ A-ba, lạy Cha, mọi việc Cha
làm được cả; xin Cha cất chén nầy khỏi con; nhưng không theo điều con muốn, mà
theo điều Cha muốn.” ( Ma-thi-ơ 26: 39;
Mác 14: 36; Luca 22: 42).
Đại thi hào
Nguyễn Du cũng nói tằng:
“ Bắt phong
trần phải phong trần;
Cho thanh
cao mới được phần thanh cao”
Nhưng, “ Có trời mà cũng có ta,
Tu là cõi phúc tình là dây oan.”
Hay, “Khi nên trời cũng chiều người.”
Vậy thì trời dễ ý người hơn là người biết ý trời . Con người nên tạo lấy thiện căn, tu tâm tích đức là hơn.
3. Trời không tranh với người nhưng mọi người đều tôn kính; người không hỏi nhưng
luôn có báo ứng thiện, ác; không kêu gọi nhưng mọi người dều hướng về; thanh thản
nhưng ngày đêm, bốn mùa , nắng mưa… vận hành
đều đặn.
4. Luật lệ của
mỗi chủng loại chỉ nhằm bảo vệ chủng loại đó, cho nên loài này có thể
vi phạm luật của loài kia mà không bị tội.
Đằng khác luật của trời nhằm bảo vệ tất cả các loại
chúng sanh , cho nên lưới rộng mà không bỏ sót .
III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
1/
English - Lau 73
1. He who is fearless in being
bold will meet with his death;
He who is fearless in being timid will stay alive.
Of the two, one leads to good, the other to harm.
2. Heaven hates what it hates, who knows the reason why?
Therefore even the sage treats some things as difficult.
3. The way of heaven excels in overcoming though it does not contend,
In responding though it does not speak,
In attracting though it does not summon,
In laying plans though it appears slack.
4. The net of heaven is cast wide. Though the mesh is not fine, yet nothing ever slips through.
He who is fearless in being timid will stay alive.
Of the two, one leads to good, the other to harm.
2. Heaven hates what it hates, who knows the reason why?
Therefore even the sage treats some things as difficult.
3. The way of heaven excels in overcoming though it does not contend,
In responding though it does not speak,
In attracting though it does not summon,
In laying plans though it appears slack.
4. The net of heaven is cast wide. Though the mesh is not fine, yet nothing ever slips through.
2/ Français - Julien 73
1. Celui
qui met son courage à oser, trouve la mort.
Celui qui met son courage à ne pas oser, trouve la vie.
De ces deux choses, l'une est utile, l'autre est nuisible.
Celui qui met son courage à ne pas oser, trouve la vie.
De ces deux choses, l'une est utile, l'autre est nuisible.
2. Lorsque
le ciel déteste quelqu'un, qui est-ce qui pourrait sonder ses motifs ?
C'est pourquoi le Saint se décide difficilement à agir.
C'est pourquoi le Saint se décide difficilement à agir.
3. Telle
est la voie (la conduite) du ciel.
Il ne lutte point, et il sait remporter la victoire.
Il ne parle point, et (les êtres) savent lui obéir.
Il ne les appelle pas, et ils accourent d'eux-mêmes.
Il paraît lent, et il sait former des plans habiles.
Il ne lutte point, et il sait remporter la victoire.
Il ne parle point, et (les êtres) savent lui obéir.
Il ne les appelle pas, et ils accourent d'eux-mêmes.
Il paraît lent, et il sait former des plans habiles.
4. Le
filet du ciel est immense ; ses mailles sont écartées et cependant
personne n'échappe.
3/ Deutsch - Wilhelm 73
1. Wer
Mut zeigt in Waghalsigkeiten, der kommt um.
Wer Mut zeigt, ohne waghalsig zu sein,des bleibt am Leben.
Von diesen beiden hat die eine Art Gewinn,die andre Schaden.
Wer Mut zeigt, ohne waghalsig zu sein,des bleibt am Leben.
Von diesen beiden hat die eine Art Gewinn,die andre Schaden.
2. Wer
aber weiß den Grund davon, daß der Himmel einen haßt?
Also auch der Berufene: Er sieht die Schwierigkeiten.
Also auch der Berufene: Er sieht die Schwierigkeiten.
3. Des
Himmels SINN streitet nicht und ist doch gut im Siegen.
Er redet nicht und findet doch gute Antwort.
Er winkt nicht, und es kommt doch alles von selbst.
Er ist gelassenund ist doch gut im Planen.
Er redet nicht und findet doch gute Antwort.
Er winkt nicht, und es kommt doch alles von selbst.
Er ist gelassenund ist doch gut im Planen.
4. Des
Himmels Netz ist ganz weitmaschig, aber er verliert nichts.
)()(
Chương 74
CHẾ HOẶC
第七十 四章: 制 惑
***
I. Nội Dung
1/ Nguyên văn
1. 民不畏死,
奈何以死懼之?
2. 若使民常畏死,
而為奇者,吾得執而殺之,
孰敢?
而為奇者,吾得執而殺之,
孰敢?
3. 常有司殺者殺。
4. 夫代司殺者殺,
是謂代大匠斲。
夫代大匠斲者,
希有不傷其手矣。
是謂代大匠斲。
夫代大匠斲者,
希有不傷其手矣。
2/ Âm
1. Dân
bất uý tử,
Nại hà dĩ tử cụ chi?
2. Nhược sử dân thường uý tử
Nhi vi kỳ giả, ngô đắc chấp nhi sát chi,
Thục cảm?
3. Thường hữu ti sát giả sát.
4. Phù đại ti sát giả sát,
Thị vị đại đại tượng trác.
Phù đại đại tượng trác
giả,
Hi hữu bất thương kỳ thủ hĩ.
3/ Nghĩa
1. Dân đã không sợ chết,
Thì làm sao lại dùng tử hình
để dọa dân được?
2. Nếu khiến
dân luôn biết sợ chết,
Rồi có người phạm tội thì bắt và giết ,
Thì ai dám vi phạm ?
3. Nhưng trời thường
có vị “Ti sát” lo việc
giết chết
Nếu nay vua chúa thay cho vị
Ti sát mà giết dân, ,
Thì giống như thường nhân đẽo gỗ thay cho thợ khéo .
Kẻ đẽo gỗ thay cho thợ
Hiếm khi tránh khỏi bị đứt tay.
II.
Khái Niệm Liên Hệ
1. Nếu chế độ cai trị tàn
bạo đến mức dân không còn ham sống, tức không sợ chết, lại còn dùng luật tử hình để dân sợ mà
không dám phạm pháp, như vậy tự mâu thuẫn
, là quân giặc cướp, giết
hại dân chứ không phải là chánh quyền của dân.
2. Nếu không giáo dục dân tránh làm điều ác hại mà chỉ dùng luật pháp trừng phạt để ngăn chặn , thì giống như giăng
lưới bắt cá. Cá thấy lưới thì tránh
, kẻ xấu chỉ tránh né luật pháp chứ chẳng hề tránh làm điều ác hại.
3. Vị “Ti sát” lo việc
giết chết là chỉ cho qui luật
sinh diệt tự nhiên. Mỗi cá thể sinh vật đều có vòng đời, sinh - trưởng - hoại -
diệt, ngắn hay dài tùy theo chủng loại.
Tuy nhiên, các điều kiện hoàn cảnh với hành vi của cá thể tạo thành nghiệp thiện hay ác, nghiêp riêng hay chung, đều có
thể chi phối đến vòng đời tự nhiên, làm
cho cá thể chết sớm hoặc sống lâu.
4. a) Con người
không thể tạo sanh, thì không nên tạo sát:
Con người, với
tiến bộ khoa học hiện nay, có thể chế tạo
phi thuyền, tàu ngầm, với nhiều thứ
máy móc tinh vi , nhưng không thể
tao ra một sinh vật cho dù nhỏ như một con kiến. Trong khi đó loài người đã giết
chết không biết bao nhiêu là sinh mạng, trong đó có cả con người. Nếu theo
luật “ Giết mạng phải đền mạng “, thì con
người không thể tìm ra mạng sống ở đâu mà trả!
Con người không thể tạo được bất cứ một mạng sống nào , nếu không dựa
vào mạng sống có sẵn trong tự nhiên . Sát nghiệp của con người đã lâu
đời và trầm trọng.
b) Con người có tự do, do vậy không nên săn bắt, bẩy lưới mạng sống các loài.
Ngoài
việc giết chết mạng sống, con người cũng dùng mưu mẹo, khí cụ để săn bắt các
loài sinh vật, trong đó có cả con người. Tuy rằng không giết chóc, nhưng săn bắt,
lưới bẩy như vậy là dùng bạo lực đối với chủng loại
đồng cư, và tạo ra
nghiệp trộm cướp mạng sống.
Hậu quả của
sát sanh và đạo tặc là tự hại thân và tự
vào tù ngục.
III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
1/ English - Lau 74
1. When
the people are not afraid of death, wherefore frighten them withdeath?
2. Were
the people always afraid of death,
And were I able to arrest and put to death
those who innovate,
Then who
would dare?
3. There
is a regular executioner whose charge it is to kill.
4. To
kill on behalf of the executioner
Is what is described as chopping wood on
behalf of the master carpenter.
In chopping wood on behalf of the master carpenter,
In chopping wood on behalf of the master carpenter,
There are few who escape hurting their own
hands instead.
2/ Français - Julien 74
1. Lorsque
le peuple ne craint pas la mort,
Comment l'effrayer par la menace de la
mort ?
2. Si le
peuple craint constamment la mort,
Et que
quelqu'un fasse le mal, je puis le saisir et le tuer,
Et alors
qui osera (l'imiter) ?
3. Il y
a constamment un magistrat suprême qui inflige la mort.
4. Si
l'on veut remplacer ce magistrat suprême, et infliger soi-même la mort,
On ressemble à un homme (inhabile) qui
voudrait tailler le bois à la place d'un charpentier.
Lorsqu'on veut tailler le bois à la place d'un charpentier,
Lorsqu'on veut tailler le bois à la place d'un charpentier,
Il est rare qu'on ne se blesse pas les mains.
3/ Deutsch - Wilhelm 74
1. Wenn
die Leute den Tod nicht scheuen,
wie will ich sie dann mit dem Tode einschüchtern?
wie will ich sie dann mit dem Tode einschüchtern?
2. Wenn
ich aber die Leute beständig in Furcht vor dem Tode halte,
Und wenn einer Wunderliches treibt, soll ich ihn ergreifen und töten?
Wer traut sich das?
Und wenn einer Wunderliches treibt, soll ich ihn ergreifen und töten?
Wer traut sich das?
3. Es
gibt immer eine Todesmacht, die tötet.
4. Anstelle
dieser Todesmacht zu töten,
Das ist,
wie wenn man anstelle eines Zimmermanns
die Axt führen wollte.
Wer statt des Zimmermanns die Axt führen wollte,
Kommt selten davon, ohne das er sich die Hand verletzt.
die Axt führen wollte.
Wer statt des Zimmermanns die Axt führen wollte,
Kommt selten davon, ohne das er sich die Hand verletzt.
)()(
Chương 75
THAM TỔN
第七十 五章: 貪 損
***
I. Nội Dung
1/ Nguyên văn
1. 民之饑以其上食稅之多,
是以饑。
2. 民之難治以其上之有為,
2. 民之難治以其上之有為,
是以難治。
3. 民之輕死, 以其 (*) 求生之厚,
3. 民之輕死, 以其 (*) 求生之厚,
是以輕死。
4. 夫唯無以生為者,是賢於貴生。
4. 夫唯無以生為者,是賢於貴生。
-------------
(*) 上 . Bản tiếng tiếng Đức của Wilhelm dưới đây có dịch chữ 上.
2/ Âm
1. Dân chi cơ, dĩ kỳ thượng thực thuế chi đa,
Thị dĩ cơ.
2. Dân chi nan trị, dĩ kỳ thượng chi hữu vi,
2. Dân chi nan trị, dĩ kỳ thượng chi hữu vi,
Thị dĩ nan trị.
3. Dân chi khinh tử, dĩ kỳ cầu sinh chi hậu,
3. Dân chi khinh tử, dĩ kỳ cầu sinh chi hậu,
Thị dĩ khinh tử.
4. Phù duy vô dĩ sinh vi giả, thị hiền ư quí sinh.
4. Phù duy vô dĩ sinh vi giả, thị hiền ư quí sinh.
3/ Nghĩa
1. Dân đói là vì nhà cầm quyền thu thuế nặng quá,
Do vậy mà dân
bị đói khổ.
2. Dân khó trị an là vì nhà cầm
quyền dùng chánh lệnh hữu
vi gây phiền hà quấy nhiễu dân,
Do vậy mà dân khó trị an.
3. Dân coi nhẹ sự chết, là vì lòng tham truy cầu lợi danh cho cuộc sống vinh quang đến nỗi phải đi vào tử
địa.
Do vậy dân coi nhẹ sự chết.
4. Chỉ có người không lấy sự sống
để cầu lợi dưỡng hữu vi mới
tốt lành hơn kẻ quí
trọng sự sống chỉ vì thụ
hưởng xa hoa.
II.
Khái Niệm Liên Hệ
1. Trong một nước dân bị tổn hạao, phải đóng góp nhiều , sưu thuế càng cao,
dân càng đói khổ thì tội lỗi của
nhà cầm quyền càng nặng. Theo truyền thống Do Thái người
thu thuế biểu hiện cho kẻ có tội.
2. Con người có tự do nên phải chịu trách
nhiệm về hành vi của mình. Trong một nước càng nhiều luật lệ thì dân càng bị mất
tự do, càng mất tự do thì càng không chịu trách nhiệm về các hành vi của mình.
Do vậy mà nhà cầm quyền càng dùng nhiều luật lệ thì dân càng khó trị an.
3. Chim tham ăn mắc bẩy, cá tham mồi dính câu,
người ham lam truy cầu lợi dưỡng danh vọng tự đưa mình
vào tử địa mà bị thiệt thân.
4. Sự
sống phát triển theo nguyên tắc nhân quả và nguyên tắc cứu cánh
(causal-effect principe and that of finallity).
a)
Theo nguyên tắc nhân quả thì sự sống hiên tại của mỗi cá thể là kết quả của các hành vi mà cá thể đã tạo ra trước
đó, đồng thời cũng làm nguyên nhân cho sự sống trong tương lai của cá
thể.
b)
Theo nguyên tắc cứu cánh thì sự sống có
định hướng và được tạo hóa bảo vệ qua hiện tượng
khoái cảm và khổ cảm:
-
Trong tự nhiên, đa số đồ ăn có
lợi cho sự sống thì có mùi vị thơm ngon, nếu độc hại thì có mùi hôi thối. Trừ một số trường hợp thuốc chữa
bệnh hoặc bả độc do con người.
-
Các hoạt động và thao tác nào có
lợi cho sự sống đều gây tin tưởng, an
tâm đễ chịu , nếu tổn hại thì gây hoài
nghi lo sợ, bất an, đau đớn. Trừ một số
thao tác tập luyện hay liệu pháp y tế.
-
Các ý niệm, tư tưởng có lợi cho sự sống thì kích hoạt tình cảm tích cực, lạc quan thích sống, nếu độc hại thì gây khổ cảm, giận hờn, bi
quan chán sống.
Nói chung, theo nguyên tắc cứu cánh thì cá
thể đáp ứng lại các điều kiện hoàn cảnh theo cách sao cho sự sống của cá thể có lợi nhất . Đáp ứng đúng hay sai được báo hiệu
bằng khoái cảm hay khổ cảm.
Vậy, khoái lạc và đau khổ không phải là bản chất của sự sống , mà chỉ là
các tín hiệu giúp cá thể phát triển và bảo vệ sự sống, Do đó con người
không nên truy cầu khoái lạc trong sự sống,
cũng không nên né tránh đau khổ bằng cách hủy bỏ sự sống, mà chỉ nên thay đổi hoạt động và suy nghĩ của mình sao cho thích ứng với cứu cánh tự nhiên của sự sống.
III. Các Bản Dịch Anh, Pháp, Đức
1/ English - Lau 75
1. The
people are hungry: It is because those in authority eat up too much in taxes
That the people are hungry.
That the people are hungry.
2. The people
are difficult to govern. It is because those in authority are too fond of
action
That the people are difficult to govern.
That the people are difficult to govern.
3. The
people treat death lightly: It is because the people set too much store by life
That they treat death lightly.
4. It is just because one has no use for life that one is wiser than the man who values life.
That they treat death lightly.
4. It is just because one has no use for life that one is wiser than the man who values life.
2/ Français - Julien 75
1. Le
peuple a faim parce que le prince dévore une quantité d'impôts.
Voilà pourquoi il a faim.
Voilà pourquoi il a faim.
2. Le
peuple est difficile à gouverner parce que le prince aime à agir.
Voilà pourquoi il est difficile à gouverner.
Voilà pourquoi il est difficile à gouverner.
3. Le
peuple méprise la mort parce qu'il cherche avec trop d'ardeur les moyens de
vivre.
Voilà pourquoi il méprise la mort.
Voilà pourquoi il méprise la mort.
4. Mais
celui qui ne s'occupe pas de vivre est plus sage que celui qui estime la vie.
3/ Deutsch - Wilhelm 75
1. Daß
das Volk hungert, kommt davon her, daß seine Oberen zu viele Steuern fressen;
Darum hungert es.
Darum hungert es.
2. Daß
das Volk schwer zu leiten ist,
kommt davon her, daß seine Oberen zu viel machen,
Darum ist es schwer zu leiten.
kommt davon her, daß seine Oberen zu viel machen,
Darum ist es schwer zu leiten.
3. Daß
das Volk den Tod zu leicht nimmt, kommt davon her,
daß seine Oberen des Lebens Fülle zu reichlich suchen;
Darum nimmt es den Tod zu leicht.
daß seine Oberen des Lebens Fülle zu reichlich suchen;
Darum nimmt es den Tod zu leicht.
4. Wer
aber nicht um des Lebens willen handelt der ist besser als der, dem das Leben
teuer ist.
( Xem tiếp kỳ 20 )
Phú Yên.
tháng Tư, Canh Tý - 2020-05-06
----------------------------------------------------------
Đàm Khánh Hỷ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét