Thứ Ba, 9 tháng 10, 2012

KL3-Kỳ II: Căn Do Và Ý Nghĩa Của Hiếu Hạnh



                CĂN DO VÀ Ý NGHĨA CỦA HIẾU HẠNH

                                             Dh.A. Đàm Khánh Hỷ

                                                                         ***
                                  “Năm có bốn mùa Xuân đứng trước,
                                               Con người trăm hạnh hiếu làm đầu.”


                                                       )()(

                                                     Kỳ II:

     II. QUAN NIỆM CỦA TÔN GIÁO VÀ LUẬT PHÁP VỀ HIẾU HẠNH

     II1- Quan Niệm Của Tôn Giáo Về Hiếu Hạnh.

    Hầu hết các tôn giáo trên thế giới đều công nhận giá trị hiếu hạnh trên mặt lý thuyết lẫn thực hành. Nó không chỉ ở phạm trù đạo đức xã hội nhưng đã trở thành giới luật thiêng liêng mà các tín đồ phải có bổn phận thực hành. Dưới đây chỉ trình bày quan niệm và nghĩa vụ đối với hiếu hạnh của một số tôn giáo đặc trưng.

    II11- Khổng Giáo :
    Phần đông người Hoa và người Việt từ xưa đã chịu ảnh hưởng tinh thần Khổng giáo về hiếu hạnh. Khổng giáo quan niệm hiếu hạnh là như thế nào? Khi trả lời cho Tử Du hỏi về hiếu kính, Khổng Tử nói: “ Người đời nay cho hiếu là nuôi dưỡng cha mẹ, nhưng chó ngựa còn nuôi được, cho nên nuôi dưỡng mà bất kính thì lấy gì để phân biệt?” (Kim chi hiếu giả thị vi năng dưỡng, chí ư khuyển mã giai năng hữu dưỡng, bất kính hà dĩ biệt hồ?).
    Lỗ Ai Công hỏi: “ Con theo mệnh cha phải hiếu không? Tôi theo mệnh vua phải trung không?” Khổng Tử đem việc này hỏi lại Tử Cống. Tử Cống đáp: “ Còn nghi ngờ gì nữa!.” Khổng Tử nói: “Anh không biết gì cả! Vua nước vạn thặng có bảy quan can gián thì không lầm lỗi. Vua nước thiên thặng có quan can gián 5 người thì xã tắc không nguy. Làm chủ nhà có 3 người can gián thì lộc vị không suy. Cha có con can gián thì không rơi vào phi lễ. Kẻ sỹ có bạn tốt can ngăn thì không làm điều bất nghĩa. Nên con theo mệnh cha há đã là hiếu, tôi theo mệnh vua há đã là trung vậy.” (Khổng Tử Gia Ngữ). Tuy nhiên, con cái trong gia đình không được lợi dụng sự can ngăn này để chống lại cha mẹ, và phóng túng theo sở dục của mình. Khổng Tử nhấn mạnh: “Phụng sự cha mẹ, can ngăn điều trái, cha mẹ không nghe cũng không nghịch , lao khổ cũng không oán trách.”( Sự phụ mẫu cơ gián, kiến nhi bất tùng, hựu kính bất vỹ, lao nhi bất oán.)
    Sách Trung Dung là tâm pháp của Khổng giáo có đoạn: “Cho nên người quân tử không thể không sửa mình. Muốn sửa mình thì không thể không thờ kính cha mẹ.Muốn thờ kính cha mẹ không thể không biết dạo làm người. Muốn biết đạo làm người không thể không biết tới đạo trời.” ( Cố quân tử bất khả dĩ bất tu thân. Tư tu thân bất khả dĩ bất sự thân. Tư sự thân bất khả dĩ bất tri nhân. Tư tri nhân bất khả dĩ bất tri thiên.) (Trung Dung, Ch. XX: “Ai Công Vấn Chính”). Và, “Kẻ dưới không hợp với người trên thì dân không thể an trị được.Muốn hợp với người trên mà không được lòng tin của bạn hữu là không hợp với người trên vậy.Muốn được lòng tin của bạn hữu mà không hiếu thuận với cha mẹ, là không dược lòng tin của bạn hữu vậy. Muốn hiếu thuận với cha mẹ mà tự mình không thành thật là không hiếu thuận với cha mẹ vậy. Muốn thành thật mà tự mình không chăm làm điều thiện là tự mình không thành thật với mình vậy.” (Tại hạ vị bất hoạch hồ thượng, dân bất khả đắc nhi trị hỹ. Hoạch hồ thượng hữu đạo, bất tín hồ bằng hữu, bất hoạch hồ thượng hỹ. Tín hồ bằng hữu hữu đạo, bất thuận hồ thân, bất tín hồ bằng hữu hỹ. Thuận hồ thân hữu đạo, phản chư thân bất thành, bất thuận hồ thân hỹ. Thành thân hữu đạo, bất minh hồ thiện, bất thành hồ thân hỹ.) (sđd.)
    Trong các môn đồ của Khổng Tử, Tăng Sâm là người có tiếng hiếu đễ nhất đã phân biệt hiếu hạnh làm ba hạng: "Đại hiếu là làm cho cha mẹ được vinh hiển, hạng hiếu thứ nhì là không làm cho cha mẹ bị hổ nhục, hạng hiếu thứ ba mới là nuôi dưỡng cha mẹ."(Đại hiếu tôn thân, kỳ thứ phất nhục, kỳ hạ năng dưỡng)



                                    H12. Tượng minh họa mẹ Tăng Sâm cắn ngón tay 
                                                        gây viễn cảm hiếu tâm để gọi con về 

   Ngày nay, giáo dục  tại Trung Quốc tuy  đã thay đổi các tiêu chuẩn giá trị đạo đức theo xã hội dân chủ nhân dân, nhưng quan niệm truyền thống về giá trị đạo đức Khổng giáo vẫn còn ảnh hưởng  sâu đậm trong đời sống dân chúng, nhất là sự hiếu kính của con cái đối với cha mẹ. Tại trường  Kiên Trung, thành phố Lạc Dương, Hà Nam,  trong  năm học 2011-2012, người ta đã tổ chức cho 250 em học sinh đồng loạt quỳ gối, cúi lạy, rửa chân cho cha mẹ  để  tỏ lòng nhớ ơn sinh thành dưỡng dục. Đây là một điển hình tốt về hiếu hạnh, nhưng  theo quan điểm của Tăng Sâm, thì nó cũng mới  chỉ là tượng trưng cho hạng hiếu thứ ba, là chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ. Tuy nhiên xét về giáo dục tinh thần  thì  việc làm này  có ý nghĩa  sâu xa.  Không cha mẹ nào  muốn bàn chân mình sạch đẹp cho bằng  mong ước có được một đứa con hiếu thuận. Giá  trị hiếu hạnh không phải chỉ gói trọn  trong việc đền ơn đáp nghĩa. Ý nghĩa giáo dục tinh thần ở đây là; Bàn chân sạch đẹp của cha mẹ  không phải là mục đích, nhưng  giá trị mục dích ở chỗ:  cái đầu của đứa con trước hết nên  cúi nhìn xuống gót chân của cha mẹ, là chỗ  thấp nhất của  cội nguồn đã sinh ra nó, rồi từ đó mới  ngước mặt chiêm ngưỡng Thiên Đàng trên  bầu trời cao.  Cũng theo ý này người ta thường  nói “Thiên Đàng ở dưới gót chân của người mẹ.”.  Có lẽ vì vậy mà các bậc  phụ huynh, thầy, cô  và quan khách đã   cảm động rơi lệ trong buổi lễ.
                                                               

H13- 250 học sinh cuối lạy, rửa chân 
  cha mẹ để tỏ lòng hiếu kính



    Nói chung quan niệm của Nho giáo gắn liền hiếu với kính. Sự tôn kính còn quan trọng hơn cả sự trả nợ hay đền ơn đáp nghĩa. Giữa cha mẹ và con cái phải có sự nhận định sáng suốt khi ra lệnh và tuân lệnh. Cha mẹ không nên coi con cái là sở hữu của riêng mình như các sở hữu tài sản khác, không nên lạm dụng sự tuân lệnh của con cháu mà bắt ép chúng làm theo sở dục không chính đáng của mình. Ngược lại con cái cũng không được lợi dụng sự can ngăn cha mẹ để bất phục tùng, hoặc không vì bản thân  đạt được sự thành công có  giá trị trong xã hội mà quên đi nghĩa vụ thiêng liêng đối với cha mẹ, ông bà.


II12- Phật Giáo:

    Điển hình hiếu hạnh trong Phật giáo được mô tả trong “Vu Lan Bồn Kinh” . Nội dung kể lại câu chuyện Bồ tát Mục Kiền Liên dùng thần thông xuống địa ngục để cứu mẹ là bà Thanh Đề vì ác nghiệp bị đọa vào loài quỷ đói.Tuy nhiên, cho dù thần thông quảng đại một mình Bồ Tát cũng không thể hoàn thành nghĩa vụ cứu mẹ. Ngài phải nhờ Phật Tổ chỉ dẫn phương cách và theo đó ngài đã cứu được mẹ thoát khỏi kiếp ngạ quỷ. Cho đến nay, hằng năm vào ngày rằm tháng Bảy âm lịch, Phật giáo trên thế giới đều có tổ chức lễ cầu siêu xá tội vong nhân, đồng thời cũng là mùa Vu Lan để cho con cháu có dịp thể hiện lòng tri ân và hiếu hạnh của mình đối với ông bà, cha mẹ đang còn sống hoặc đã qua đời.


   

                                      H14. Các bạn trẻ khóc nức nở  vì thấy mình có lỗi lầm 
                                                            với cha mẹ trong khóa tu Vu Lan - 2012, tại
                                                           chùa Bằng A, Hoàng Mai - Hà Nội


        Trong kinh Thiện Sanh Phật chỉ rõ về tương quan nghĩa vụ giữa cha mẹ và con cái như sau:
    “Này con nhà Cư sĩ, trong pháp luật của bậc Thánh, có sáu phương: Đông, Nam, Tây, Bắc, Trên, Dưới.
    “Này con nhà Cư sĩ, cũng như đối với phương Đông, con đối với cha mẹ cũng vậy. Người con phải có năm điều thờ kính, phụng dưỡng cha mẹ. Năm điều đó là gì? Một là tăng thêm của cải. Hai là cáng đáng mọi việc. Ba là dâng lên cha mẹ những gì người muốn. Bốn là không tự tác, không trái ý. Năm là tất cả vật riêng của mình đều dâng hết cha mẹ. Người con làm năm việc như trên để phụng dưỡng, thờ kính cha mẹ.“Cha mẹ cũng lấy năm việc để chăm sóc các con. Năm việc đó là gì? Một là thương yêu con cái. Hai là cung cấp không thiếu. Ba là khiến con không mang nợ. Bốn là gả cưới xứng đáng. Năm là cha mẹ có của cải vừa ý đều giao hết cho con. Cha mẹ bằng năm điều ấy mà chăm sóc các con.
    “Này con nhà Cư sĩ, như vậy phương Đông có hai trường hợp phân biệt. Này con nhà Cư sĩ, trong luật pháp của bậc Thánh, phương Đông là giữa con và cha mẹ. Này con nhà Cư sĩ, nếu người từ hiếu với cha mẹ, chắc chắn có sự tăng ích, chứ không có sự suy hao.”


    Kinh Tăng Chi Bộ có đoạn ghi:
    “Có hai hạng người, này các Tỳ kheo, ta nói không thể trả ơn được, đó là mẹ và cha. Nếu một bên vai cõng cha, một bên vai cõng mẹ, làm như vậy suốt đời, vừa xoa bóp hầu hạ, và dù cha mẹ có khạc nhổ, tiểu tiện, đại tiện trên đó, cũng chưa đủ đền ơn cha mẹ”.

Trong Phật giáo nguyên thủy,  bổn phận hiếu kính của con cái đối với cha mẹ được kinh sách qui định càng rõ ràng. Đức Phật  dạy: "Dù là tại gia hay xuất gia, dù là Thanh Văn hay chư Phật đều có bổn phận đền ơn cha mẹ.Vì tâm hiếu là tâm Phật". Bổn phận con cái đối với cha mẹ phải làm tròn các điều sau: (1) Phụng dưỡng cha mẹ về tinh thần và vật chất. (2) Làm việc thay thế cho cha mẹ khi già yếu. (3) Gìn giữ gia phong tốt đẹp. (4) Bảo quản và phát triển tài sản của cha mẹ giao cho. Và, (5) Làm công đức tạo phước lành để hồi hướng khi cha mẹ đã qua đời.
    Chuyện cũ chép rằng:
   (1) Trưởng lão Xá Lợi Phất đã chọn căn phòng nơi mà ngài chào đời để làm chỗ nhập
Niết bàn, và ngài đã độ cho thân mẫu đắc thánh quả.
    (2) Ngài A-Nan-Đa khi tịch diệt thì chọn dòng sông Kohini, và xá lợi của ngài được chia đôi theo ý nguyện, một nửa đưa về quê hương nội tổ bên hữu ngạn, một nửa đưa về tả ngạn quê hương ngoại tổ.
    (3) Tiêu biểu là việc làm hiếu thuận của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Sau khi đắc đạo ngài thường đến vấn an vua cha, và độ cho vua đắc quả A-la-hán. Khi vua cha tịch diệt, tự thân ngài tắm rửa, thay xiêm y, và làm lễ nhập kim quan. Ngài cũng cung tống kim quan, tiễn đưa linh cửu.
Và, sau lễ trà tỳ (hỏa thiêu) ngài thu nhặt xá lợi của vua cha đem về làm lễ nhập tháp. Đối với mẫu thân lòng hiếu thảo của Phật càng đặc biệt, ngài phải an cư kiết hạ suốt trong ba tháng, và thuyết giảng Luật tạng A-tỳ-đàm để độ mẫu thân đắc thánh quả



                                              H15.   Hình minh họa Đức Phật Thích Ca
                                                           vấn an chăm sóc khi vua cha   bị bệnh

        Kinh Phật cũng dạy: “Cha mẹ ở nhà như Phật còn tại thế”, hay “Gặp thời không có Phật thì kính thờ cha mẹ cũng giống như thờ chính Phật vậy.” Nói chung hiếu hạnh trong quan niệm của Phật giáo, dù trong hoàn cảnh xuất gia hay tại gia con cái đều phải có bổn phận ái kính và báo đáp công ơn cha mẹ, bỡi vì hiếu tâm là Phật tâm.

    II13- Ky Tô Giáo: 

    Bổn phận con cái phải hiếu kính cha mẹ trong Thánh kinh Ky Tô Giáo ghi lại rõ ràng:
    Trong Cựu ước, điều thứ 4 trong 10 điều răn của Thiên Chúa ghi rõ: “ Ngươi phải kính hiếu cha mẹ để được sống lâu trên đất mà Chúa, là Chúa Trời của ngươi ban cho ngươi.”     Sách Châm ngôn dạy: (1) “ Hỡi con, hãy nghe lời khuyên dạy của cha . Chớ bỏ phép tắc của mẹ con. Vì ấy sẽ như một dây hoa trên đầu con. Giống như những vòng đeo quanh cổ của con.” (Cn 1: 8-9). (2) “ Hỡi con, hãy giữ lời răn bảo của cha. Chớ lìa bỏ các phép tắc của mẹ con. Khá ghi tạc nó nơi lòng con luôn luôn. Và đeo nó nơi cổ con. Khi con đi các lời đó sẽ dẫn dắt con. Lúc con ngủ nó gìn giữ con. Và khi con thức dậy, thì nó sẽ trò chuyện với con.”(Cn 6:20-22). (3) “ Hãy nghe lời cha đã sanh ra con. Chớ khinh bỉ mẹ con khi người trở nên già yếu. Hãy mua chân lý, sự khôn ngoan, sự khuyên dạy, sự thông sáng. Chớ hề bán đi. Cha người công chính sẽ vui vẻ. Và người nào sanh con khôn ngoan sẽ hân hoan nơi nó. Ước gì cha và mẹ con được hoan hỷ. Và người đã sinh con lấy làm vui mừng.”(Cn 23: 22-25).
   Sách Huấn ca cũng ghi rõ rằng:“Hỡi các con, hãy nghe cha đây, và làm thế nào để các con được cứu độ. Đức Chúa làm cho người cha được vẻ vang vì con cái, cho người mẹ thêm uy quyền đối với các con. Ai thờ cha thì bù đắp lỗi lầm, ai kính mẹ thì tích trữ kho báu. Ai thờ cha sẽ được vui mừng vì con cái, khi cầu nguyện, họ sẽ được lắng nghe. Ai tôn vinh cha sẽ được trường thọ, ai vâng lệnh Đức Chúa sẽ làm cho mẹ an lòng. Người đó phục vụ các bậc sinh thành như phục vụ chủ nhân. Hãy thảo kính cha con bằng lời nói việc làm, để nhờ người mà con được chúc phúc. Vì phúc lành của người cha làm cho cửa nhà con cái bền vững, lời nguyền rủa của người mẹ làm cho trốc rễ bật nền. Chớ vênh vang khi cha con phải tủi nhục, vì nỗi tủi nhục đó chẳng vinh dự gì cho con. Quả thật, người ta chỉ được vẻ vang lúc cha mình được tôn kính; và con cái phải ô nhục khi mẹ mình bị khinh chê. Con ơi, hãy săn sóc cha con, khi người đến tuổi già; bao lâu người còn sống, chớ làm người buồn tủi. Người có lú lẫn, con cũng phải cảm thông, chớ cậy mình sung sức mà khinh dể người. Vì lòng hiếu nghĩa đối với cha sẽ không bị quên lãng, và sẽ đền bù tội lỗi cho con. Thiên Chúa sẽ nhớ đến con, ngày con gặp khốn khó, và các tội con sẽ biến tan như sương muối biến tan lúc đẹp trời. Ai bỏ rơi cha mình thì khác nào kẻ lộng ngôn, ai chọc giận mẹ mình, sẽ bị Đức Chúa nguyền rủa.” (Hc 3, 3-16).
   Theo gia phả, Đức Mẹ Maria từ khi còn nhỏ vốn là người con rất hiếu thuận với cha mẹ là ông Joachim và bà Anna, là hai vị thánh của Giáo hội Công giáo ngày nay.


                                H16. Hình minh họa Đức mẹ Maria từ thuở nhỏ
                                                    vốn là người con hiếu thuận với cha mẹ là 
                                                               ông Joachim và bà Anna              

    Đức Chúa Giê-su vừa là con của Thiên Chúa  vừa  là con của loài người, nên vẫn phải có cha mẹ thế gian là ông Giu-se và bà Maria, cũng là hai vị thánh trong Tông đồ các Thánh. Chúa Giê-su từ lúc còn nhỏ ở trong gia đình tại Nazarettte đã là người con vâng lời và giúp đỡ cha mẹ bằng nghề thợ mộc, và được ông Giu-se đặt tên kê khai hộ khẩu, bảo hộ từ lúc mới sinh cho đến suốt hành trình tị nạn. Tình thương yêu bảo hộ của cha mẹ và hiếu hạnh của con cái trong gia đình Giê-su Nazarette là một điển hình cho hiếu hạnh của tín đồ Cơ đốc. 
    Nhìn chung, từ Cựu ước đến Tân ước mỗi kỳ giao ước đều khởi đầu bằng một cặp vợ chồng. Ở Cựu ước là cặp Adam và Eva, ở Tân Ước thì Giu-se và Maria. Nhưng, tại sao từ Adam và Eva là nguồn gốc sinh ra tội lỗi, ngược lại từ Giu-se và Maria lại sinh ra quyền năng tiêu trừ tội lỗi?  Một trong các lý do để trả lời cho sự huyền bí  này, có lẽ là: Trong trường hợp Adam và Eva, người ta thấy không có một điển hình nói lên sự hiếu kính của con cái đối cha mẹ ở thế gian cũng như siêu thế gian, nhưng chỉ có sự bất tuân, sự lừa đảo và ganh ghét. Trái lại trong trường hợp Giu-se và Maria đã là điển hình cho đức tính hiếu thuận, cho tình thương hy sinh bảo vệ con cái. Đức Giê-su vừa là con thế gian, vừa là con của Thiên Chúa luôn thể hiện hiếu hạnh của mình cả ở dưới đất lẫn ở trên trời.Thánh Giu-se tuy không phải là cốt nhục với Chúa Giê-su nhưng đã hoàn thành tốt đẹp bổn phận làm cha thế gian, bảo vệ Chúa hài đồng thoát mọi hoạn nạn. Đức mẹ Maria vừa là người con hiếu thuận từ thuở nhỏ, vừa là người mẹ tràn đầy tình thương, không rời Chúa Giê-su từ lúc còn nằm trong máng cỏ cho đến khi Chúa lên trời.
     Trong Tân ước, Chúa Giê-su nhắc lại luật hiếu kính đối với cha mẹ  một cách nghiêm ngặt: (1) Trong Lê-vi ký: “Bất cứ người nào nguyền rủa cha mẹ, thì phải bị xử tử. Nó đã nguyền rủa cha mẹ, thì máu nó đổ xuống đầu nó,”(Lv 20: 9). (2) Trong Ma-thi-ơ: “Còn các ông, các ông lại bảo: “Ai nói với cha với mẹ rằng: những gì con có để giúp cha mẹ, đều là lễ phẩm dâng cho Chúa rồi, thì người ấy không phải thờ cha kính mẹ nữa”. Như thế, các ông dựa vào truyền thống của các ông mà huỷ bỏ lời Thiên Chúa. Những kẻ đạo đức giả kia, ngôn sứ Isaia thật đã nói tiên tri rất đúng về các ông rằng: “Dân này tôn kính Ta bằng môi bằng miệng, còn lòng chúng thì lại xa Ta. Chúng có thờ phượng Ta thì cũng vô ích, vì giáo lý chúng giảng dạy chỉ là giới luật phàm nhân”(Mt 15: 5-9).

    Tại Việt Nam, Linh mục Trần Lục thường gọi là Cụ Sáu ( 1825- 1899) ở Nga Sơn, Thanh Hóa, từ niềm tin Cơ Đốc đã viết về đề tài “Hiếu Hạnh”. Ông đã có các sáng tác: Nịch Ái Vong Ân, để khuyên dạy con trai không nên chìm đắm trong tình ái riêng tư mà quên công ơn cha mẹ. Nữ tắc Thường Lễ, dạy về các khuôn phép lễ nghi cho con gái trong gia đình. Đặc biệt là Hiếu Tự Ca, viết năm 1891, được sưu tầm gồm 1088 câu dưới dạng ca vè khuyên dạy con cái phải hiếu kính cha mẹ thế gian. Hiếu Tự Ca  mở đầu bằng bốn câu:                                               
                                                
                                                Mấy lời hiếu tự nói qua                                              
                                                 Để cho ai nấy trẻ già nhớ ơn                                                  
                                                 Làm người sống ở thế gian,                                              
                                                Ai không đội đức cao san nặng dày.

  Và Cụ Sáu kết thúc lời dạy hiếu thảo  theo ý nghĩa lời răn của Chúa như sau: 

                                               

                                               Hãy lắng tai nghe lời Chúa hứa      
                                                Ai hết lòng thảo hiếu mẹ cha
                                                Sẽ ban phần thưởng này là  
                                                Sống lâu dưới thế để mà trả công.
                                                Về sau phúc trọng muôn phần
                                                 Chúa còn trả lại vô cùng hẹp chi
                                                 Mấy lời hiếu tự phải ghi
                                                 Chôn lòng mà giữ chớ khi nào rời

    Hiếu hạnh vốn gắn bó với bản tính con người cho nên các lý thuyết về giáo dục gia đình thường nói tới chủ đề này. Niềm tin Ky Tô Giáo cho rằng hiếu hạnh hiện thực ở Ngôi Hai. Như nói đã trên, Giê-Su vừa là con của Thiên Chúa vừa là con thế gian, Ngài đã thể hiện hiếu đạo cả dưới đất lẫn trên trời. Ky tô giáo từ đầu đã rất chú trọng về huyết thống chủng tộc. Trong Kinh Thánh ghi lại nội dung các phả hệ như một sợi dây xuyên suốt từ Cựu ước đến Tân ước. Bổn phận hiếu kính của con cái đối với cha mẹ, các thế hệ không được chống lại nguồn gốc tổ tiên của mình là điều đương nhiên bắt buộc.   


II 14- Hồi Giáo

    Trong Hồi giáo, hiếu kính đối với cha mẹ được xếp vào hạng thứ nhì, sau hạng nhất(solah) là hành lễ đúng thời, và trước hạng ba (jihad)là hy sinh để phục vụ đạo giáo. 
 Kính hiếu cha mẹ là điều bắt buộc, vì Allah đã phán : «Và Rabb (Allah) của Ngươi (Muhammad) quyết định rằng, các người chỉ thờ phụng riêng Ngài, và ăn ở tử tế với cha mẹ. Nếu một trong hai người (cha mẹ) hoặc cả hai người (cha mẹ) sống với ngươi đến tuổi già, chớ nói tiếng vô lễ với hai người (cha mẹ), và chớ xua đuổi hai người (cha mẹ), mà phải ăn nói với hai người (cha mẹ) lời lẻ tôn kính. “ « Và hãy nhân từ đối xử khiêm nhường với cha mẹ và thưa(cầu nguyện) : - Lạy Rabb của bề tôi ! Xin Ngài rủ lòng thương cha mẹ của bề tôi giống như hai người đã thương yêu, chăm sóc bề tôi lúc hãy còn bé ».( Sourate Al Isra 17: 23-24.)  

    

                                            H17a.  Hình minh họa con cái cầu nguyện
   cho Allah rũ lòng thương đến cha mẹ

    Các học giả của Islam giải thích về sự hiếu thảo với cha mẹ theo nghĩa: 
    -Sự hiếu thảo là một sự hành đạo quan trọng trong Islam, phước lộc của nó rất nhiều và sẽ được Allah ban cho trên đời nầy cũng như ngày sau. Những người bất hiếu với cha mẹ, Allah sẽ cho họ thấy sự trừng phạt của Allah đối với họ trên thế gian nầy và ở ngày sau... Cầu xin Allah cho chúng ta đừng vấp phải tội bất hiếu với cha mẹ, vì đó là một trọng tội đối với Allah và Ngài trừng phạt rất nặng.
     Ibnu Omar thuật lại lời của Rosul : «Ba thành phần mà Allah không nhìn vào Ngày Tận Thế đó là: (1) Những người bất hiếu với cha mẹ;.(2) Những người uống rượu;và(3) Những người cắt đứt sự liên hệ và ngược đãi kẻ khác, hay che chở cho sự bất công hiếp đáp người ta ».
    Con cái phải hiếu thảo với cha mẹ cho dù cha hay mẹ là người ngoại đạo. Vì Allah đã phán với ý nghĩa : «Và Ta đã truyền lệnh cho con người về việc hiếu thảo với cha mẹ. Mẹ của y cưu mang y từ đau yếu này lên đau yếu khác, và cho y bú và dứt sữa y trong vòng hai năm ; bởi thế, hãy tạ ơn của Ta 'Allah' và biết ơn cha mẹ của ngươi, cuối cùng nhà ngươi sẽ trở về lại gặp Ta. Và nếu cha mẹ của người đấu tranh bắt ngươi gán ghép với Ta những kẻ (vật, điều) mà ngươi không hề biết đến thì chớ nghe lời hai người, nhưng ăn ở tử tế với hai người ở đời này ».( S. 14/ A.15).
    Ba trọng tội luôn được cảnh giác trong Hồi giáo là: (1) Tội shirk, hay đồng đẳng với Allah, (2) Tội bất hiếu với cha mẹ, và (3) Tội nói dối, làm chứng gian. Ông Abu Hurairoh thuật lại lời của Rosul : «Thật đáng tiếc cho người đó, thật đáng tiếc cho người đó, thật đáng tiếc cho người đó!». Sohabah nghe Rosul nói vậy hỏi: -Thưa ai vậy thiên sứ của Allah ? Rosul trả lời: -Ðó là những người được sống chung với cha hoặc mẹ lúc già mà họ không hiếu thảo để nhờ đó vào được thiên đàng». (Hadith do Muslim ghi lại). Và đây cũng là một câu nói mà người ta thường nghe với ý nghĩa: «Thiên đàng ở dưới gót chân của người mẹ». 



                                            
                                                                H17b.  Thiên Đàng dưới gót chân người mẹ

    Tóm lại tư tưởng Hồi giáo quan niệm rằng: Con cái hiếu kính, phụng dưỡng cha mẹ vừa là một nghĩa vụ - trước cả Jihad là nghĩa vụ quân sự hy sinh cho đạo giáo - vừa là một quyền lợi để được Allah nhận vào Thiên đàng. Tuy rằng cha mẹ giữ điều kiện then chốt đối với quyền lợi của con cái, nhưng không vì vậy mà bắt buộc con cái phải từ bỏ niềm tin tín ngưỡng của chúng. Ngược lại cho dù cha mẹ không phải là tín đồ Hồi giáo con cái vẫn phải làm tròn nghĩa vụ hiếu kính, phụng dưỡng khi còn sống, cũng như thực hiện các lễ nghi khi cha mẹ qua đời.
      

   Tóm lại, từ nhiều điểm bất đồng, hoặc vì không hiểu biết lẫn nhau, hoặc vì tham vọng thế quyền và thần quyền không chính đáng, đã từng đưa tôn giáo đến những tranh chấp nghiệt ngã và đau khổ nhất trong lịch sử loài người. Nhưng, nếu người ta muốn đi đến mục đích tối hậu của tôn giáo là kết nối (reli- religion) để thống nhất, hài hòa giữa những cái khác biệt tạo nên một tổng thể có giá trị phong phú, nhằm đem lại an bình hạnh phúc cho con người, sự đối thoại tất nhiên phải có và  phải bắt đầu từ một chỗ giống nhau. Cái khớp nối hay chỗ giống nhau đó chính là đức hạnh hiếu kính vốn là cái nhân đã có nơi mỗi con người mà giá trị của nó đã được các tôn giáo thừa nhận và trở thành giới luật. Nó giống như dấu ấn của cái rốn, bao giờ cũng vẫn hiện rõ trên bụng mỗi người. Hiếu hạnh là chỗ gặp nhau trong các đối thoại liên tôn, cũng như cái rốn trên bụng mỗi người là chỗ để chúng ta dò tìm về cùng nguồn cội.

    II2- Các Qui Định Pháp Luật Việt Nam Về Nghĩa Vụ Hiếu Kính.

    
    Hiếu kính không phải chỉ là một khái niệm trừu tượng về giá trị luân lý đạo đức, thực hiện bằng những lời khuyên nên làm hay không nên làm, và thưởng phạt bằng sự khen chê, nó còn là một bổn phận và nghĩa vụ mà mọi công dân phải thực hiện theo luật định của Nhà nước. Các quốc gia trên thế giới từ xa xưa đến nay trong các bộ luật đều có phần dành riêng cho luật hôn nhân và gia đình, trong đó qui định rõ ràng nghĩa vụ giữa vợ - chồng, giữa ông bà, cha mẹ - con cháu. Đó là luật thành văn qui định về nghĩa vụ hiếu hạnh mà mọi công dân  đều phải thi hành.

    
    II21-Luật trong Hình thư của Nhà Lý (1042):
    

    Dưới thời Nhà Lý, các vua chịu ảnh hưởng nhiều tư tưởng Phật giáo về các giá trị đạo đức trong quan hệ gia đình và an sinh xã hội. Trong luật Hình thư thời vua Lý Thái Tông năm 1042 qui định tội bất hiếu là thuộc thập ác tội, không được miễn giảm hay chuộc tội. Thập ác tội gồm:

“ Mưu phản: làm nguy xã tắc.
Mưu đại nghịch: làm nguy tông miếu, cung khuyết.
Mưu bạn nghịch: nổi loạn theo giặc.
Ác nghịch: .đánh giết ông bà cha mẹ.
Bất đạo:. giết người vô tội.
Đại bất kính: dùng những đồ dành riêng cho vua, trộm và giả mạo ấn vua.
Bất hiếu: mắng chửi hay không để tang ông bà cha mẹ
Bất mục: đánh giết những người thân thuộc gần.
Bất nghĩa:. dân giết quân, trò giết thày, lính giết tướng.
Nội loạn: thông dâm với họ hàng thân thiết, thiếp của ông hay cha”



                                      H18. Lý Thánh Tông, vị vua ban hành Luật
                                                              Hình Thư qui định tội bất hiếu thuộc
                                                                                    thập ác tội


  II22- Dưới thời Nhà Trần.
    

    Trần Anh Tông (1293) là vị vua có hiếu và thông minh được vuaTrần Nhân Tông truyền ngôi. Tình hình Đại Việt nước ta lúc đó, mặc dù đã ba lần đánh tan quân Nguyên Mông nhưng lúc nào chúng cũng chờ cơ hội để tái xâm lược, nhất là đợi cho mối bất hòa giữa Chiêm Thành và Đại Việt xảy ra thì chúng sẽ kéo quân sang xâm lấn. Thấy rõ điều này nên Thái thượng hoàng Trần Nhân Tông đồng ý gả con gái út của mình là Huyền Trân Công chúa cho vua Chiêm Thành lúc đó là Chế Mân để thắt chặc tình giao hảo và nhận lấy hai Châu Ô, Rí - vùng nam Quảng Trị và toàn bộ Thừa Thiên hiện nay –sáp nhập vào nước ta.     Vì nghĩa vụ đối với nước nhà và hiếu hạnh đối với mẹ cha Huyền Trân Công chúa,  không vì sự kỳ thị sắc tộc của triều thần lúc đó, đã đồng ý chấp nhận cuộc hôn nhân, và bà được vua Chiêm Thành phong làm Hoàng hậu. Sau Chế Mân chết, vua Trần Anh Tông sợ em gái mình phải chết vì  theo tục lệ Chiêm Thành nên đã tìm cách cứu em gái trở về cố quốc (1038).


                                   H19. Đền thờ Huyền Trân  công chúa tại Huế
                                              để tôn vinh hiếu hạnh và ghi nhớ công 
                                            ơn mở rộng bờ cõi của bà đối với đất nước

II23- Luật Hồng Đức(1470-1497) dưới triều Lê Thánh Tông:
    

    Lê Triều Hình Luật hay bộ luật Hồng Đức chịu ảnh hưởng nhiều của tư tưởng Khổng giáo, đặt nặng tầm quan trọng nghĩa vụ con cái phải hiếu kính cha mẹ trong sự ổn định nền nếp gia đình.
    II231- Về hôn nhân:
     Phải có sự đồng ý của cha mẹ mới được kết hôn (điều 314). Cấm kết hôn khi đang có tang cha, mẹ hay chồng (điều 317). Cấm kết hôn khi ông, bà, cha hay mẹ đang bị giam cầm, tù tội (điều 318). Các điều kiện ly hôn cũng qui định: Nếu lỗi người vợ phạm phải các điều nghĩa tuyệt, trong đó có điều: Lắm lời, không tôn kính cha mẹ (điều 310). Và người vợ có quyền trình quan xin ly hôn nếu người chồng phạm lỗi, trong đó có việc: Con rể lấy điều thị phi mắng nhiếc cha mẹ vợ (điều 308/333).
    II232- Quan hệ cha mẹ-con cái:
    Về nghĩa vụ và quyền nhân thân của con cái, bao gồm: nghĩa vụ phải vâng lời và phụng dưỡng cha mẹ, ông bà (khoản 7 điều 2). Nghĩa vụ chịu tội roi, trượng thay cho ông bà, cha mẹ (điều 3). Nghĩa vụ không được kiện cáo ông bà-cha mẹ (điều 511) Nghĩa vụ che dấu tội cho ông bà, cha mẹ (các điều 9, 504), ngoại trừ trường hợp cha mẹ hay ông bà phạm các tội mưu phản, mưu đại nghịch, cha mẹ nuôi giết con đẻ hay mẹ đẻ-mẹ kế giết cha thì được phép tố cáo, Và, nghĩa vụ để tang ông bà-cha mẹ (điều 2). Việc nhận nuôi con nuôi phải được lập thành văn bản và phải đối xử như con đẻ và ngược lại, con nuôi phải có nghĩa vụ như con đẻ đối với cha mẹ nuôi (điều 380,381,506).

    II24- Hoàng Việt Luật Lệ 
    Hoàng Việt Luật Lệ hay Luật Gia Long  triều Nguyễn (1815) qui định quyền lợi và nghĩa vụ trong các quan hệ giữa các thành phần của gia đình, đặc biệt chú ý đến nữ quyền và mối liên hệ giữa mẹ-con. Khi đã li hôn, luật Gia Long cũng quy định rằng: “ Nếu người mẹ sau khi li hôn tái giá hay không thì khi người mẹ chết người con (ở với cha) vẫn phải để tang một năm, nghĩa là không phải bắt đoạn tuyệt tình mẫu tử.” 


                               H20. Vua Tự Đức rất hiếu với mẹ là bà Từ Dũ Thái Hậu (trái)
                                                   Tấm bia với bài " Khiêm Cung Ký"do vua Tự Đức soạn
                                                      để nói lên tâm sự của ông cùng thiên hạ (phải)

    Trong các vua Triều Nguyễn, vua Tự Đức nổi tiếng  là một người con rất  hiếu kính  với mẹ là bà Từ Dụ Thái hậu. Ngài đã soạn quyển “Từ Huấn Lục “ để ghi lại các lời mẹ dạy. Tuy nhiên sự phụ thuộc quá nhiều của vua Tự Đức vào bà Từ Dũ Thái hậu, cũng là một điển hình cho thấy sự chi phối quá  nhiều của bà mẹ trên công vụ của người con dễ đem lại những thất bại hơn là làm gia tăng giá trị của đức hạnh hiếu kính. 

    II25- Luật pháp Việt Nam thời hiện đại
     

    II251- Luật hôn nhân gia đình 1959 tại miền Bắc Việt Nam, điều 17 qui định:
“Cha mẹ có nghĩa vụ thương yêu, nuôi nấng, giáo dục con cái. Con cái có nghĩa vụ kính yêu, săn sóc, nuôi dưỡng cha mẹ.”
     Đến năm 19/6/2000 điều chỉnh tại điều 2: “Cha mẹ có nghĩa vụ nuôi dạy con thành công dân có ích cho xã hội; con có nghĩa vụ kính trọng, chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ; cháu có nghĩa vụ kính trọng, chăm sóc, phụng dưỡng ông bà; các thành viên trong gia đình có nghĩa vụ quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau.”
    II252- Luật nghĩa vụ quân sự của miền Nam Việt nam trước năm 1975 cũng qui định:” Triển hạn gọi nhập ngũ hoặc miễn giảm vì lý do gia cảnh đối với các đương sự là con trai độc nhất trong gia đình, còn có cha mẹ già không ai nuôi dưỡng.”
 Như vậy, pháp luật Nhà nước đã đặt bổn phận con cái phải hiếu dưỡng cha mẹ trong tình trạng chiến tranh còn trước cả nghĩa vụ quốc phòng.     
    II253-Bộ luật Hình sự  Việt Nam hiện nay, điều 151, quy định: 
“Người nào ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ, chồng, con, cháu hoặc người có công
nuôi dưỡng mình gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị phạt tù từ 3 tháng - 3 năm.”
    “Những người không thực hiện việc cấp dưỡng theo quy định của pháp luật gây hậu quả
nghiêm trọng có thể bị phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.”

Ngoài ra, hành vi đâm, chém, đánh đập ông bà, cha mẹ có thể bị xử lý về tội cố ý gây thương tích (theo Điều 104 Bộ luật Hình sự).
    Tuy nhiên, tội danh này sẽ có tình tiết tăng nặng do người bị đánh đập là ông, bà, cha, mẹ.
Và có một điều khác là ở chỗ dù thương tật gây ra chưa tới 11% vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

                                                   

 II26- Luật Tục Tây Nguyên Việt Nam Về Hiếu Kính. 
        
    Mặc dù không ghi thành văn bản điều, mục, nhưng luật tục  của các sắc tộc Tây Nguyên đều có các quy định về nghĩa vụ hiếu kính của con cái đối với cha mẹ: 
    II261- Luật tục Ê-Đê, khi mở đầu:
    “ Có dưa có bắp là có người trồng-Có con cái là do cha mẹ sinh ra-có người phải được coi trọng.” Và chê trách loại  con cái có hành vi ngỗ nghịch:
    “ Như ngọn cỏ muốn vươn cao hơn cây lau. Như cọng tranh muốn vươn cao hơn cây sậy.Như thú rừng muốn vọt cao hơn lùm cây êjung”. Con mắc tội bạo hành với cha mẹ : “ khi có bắp chân to nó dẫm lên cha. Có đùi to nó đạp lên mẹ” thì dứt khoát “ là kẻ có tội, phải đưa ra xét xử”. Còn nếu “Củi không đi lấy, rẫy không đi làm, cối chày không đụng đến” làm sao giúp đỡ cha mẹ, thì “ Chị em hắn cũng chẳng ai còn muốn cưu mang.”
    Con bỏ bê cha mẹ lúc ốm đau sẽ bị luật tục Êđê truất quyền thừa kế. Nếu đã được chia thì "phải  trả lại phần của cải của mẹ cha đã cho.” Cho đến “ muối thừa, lúa thừa , cơm thừa bầu bí và gia súc nó cũng không được hưởng”.
    II262- Luật tục Mnông ở phần quy định hôn nhân - gia đình có nói:
   “ Mẹ cõng mới còn. Cha cõng mới còn. Mẹ nuôi từ nhỏ, cha nuôi đến lớn ”
    Không có cha mẹ nuôi nấng , thì con cái :“ Không thể lớn như cây tre.Như chiếc mầm, không thể thành rừng cây lớn. ” Các hành vi “ Muốn to tiếng đàn áp cha mẹ” cũng không được thừa nhận.
  Trách nhiệm của con cháu là : “ Đừng bỏ ông bà. Phải nuôi cho đến già mới chết.” Bỡi vì: “ Bỏ người già sẽ làm họ tủi thân.” Luật tục Tây Nguyên cũng quy định nghĩa vụ của cha mẹ không chỉ là nuôi nấng mà còn phải dạy dỗ con cái nên người. Không được dung túng những hành vi sai trái của con cái. bỡi việc đó giống như “ nuôi heo thả rông ủi hết khoai non. Nuôi bò thả rông nhai sạch áo quần.Nuôi voi thả rông ăn sạch chuối mía...” vậy nên không thể đổ lỗi cho ai được.

                                 H21. Lễ cúng tạ ơn cha mẹ của người
                                                     J'rai và Bahnar ở Tây Nguyên

    II263-Ngoài ra các sắc tộc J’rai, Bahnar ở Tây Nguyên, và  Raglai thuộc nhóm ngôn ngữ Mã Lai Polynesia, ở huyện Khánh Sơn Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận có tập tục người con đã lập gia đình, làm ăn khá giả phải làm lễ tạ ơn để bày tỏ lòng hiếu thảo với cha mẹ.  Việc đền ơn đáp nghĩa mẹ cha đối với  người Raglai  được đưa lên thành nghi lễ thực hiện tại nhà người con, và  được họ tộc và buôn làng chứng kiến, thừa nhận  mới  coi là có giá trị hiếu thảo trọn vẹn .


                                  H22. Đồng bào Raglai ở huyện Khánh Sơn-Khánh Hòa 
    Tóm lại, lịch sử Việt Nam đã trải qua nhiều cuộc thăng trầm thay ngôi đổi chủ, dù sống dưới các thời đại với các thể chế quân chủ và dân chủ khác nhau, theo các tín ngưỡng tôn giáo khác nhau, người Việt Nam thuộc các sắc tộc trên mọi miền đất nước đã luôn luôn bảo vệ và phát huy các giá trị thực tiễn và thiêng liêng trong gia đình. Đó là sự thương yêu dưỡng dục của cha mẹ, ông bà, và đức hạnh hiếu thảo của con cháu. Người Việt dù định cư hay du canh du cư, dù là người Kinh hay các sắc tộc ít người vẫn coi gia đình là một thực thể tự nhiên nối liền giữa phúc lợi xã hội và hạnh phúc cá nhân. Nhận thức được tầm quan trọng của gia đình, ngày nay người Việt đã lấy ngày 28-6 là Ngày Gia Đình Việt Nam. Pháp luật nhà nước và phong tục tập quán của nhân dân có tác dụng rất quan trọng trong việc giáo dục truyền thống giúp các thành viên trong gia đình giữ gìn và phát triển được các giá trị tốt đẹp. Đó là điều kiện cụ thể thiết thực để xây dựng và bảo vệ hạnh phúc cho gia đình Việt Nam. Nó cũng là điểm gặp gỡ của các chế độ, các nền văn hóa khác nhau trên thế giới.


                                                                   ( Còn nữa)

 


Mời thưởng thức Nhớ Mẹ Lý Mồ Côi -Phi Nhung hát

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét